CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Tổng quan về tài trợ thương mại quốc tế của Ngân hàng thương mại. Khái niệm tài trợ thương mại quốc tế Tài trợ thương mại quốc tế (TMQT) là việc hỗ trợ những phương tiện tài chính hoặc những phương tiện thay thế tài chính cho các doanh nghiệp trong hoạt động thương mại quốc tế, nhằm hoàn tất việc thanh toán phát sinh trong quá trình từ sản xuất đến lưu thông hàng hóa. Trong hệ thống ngân hàng, tài trợ TMQT được hiểu là hệ thống nghiệp vụ liên quan đến việc quản lý và thực hiện các giao dịch thanh toán quốc tế và tài trợ xuất nhập khẩu (XNK) như nhờ thu, thư tín dụng, bảo lãnh, phát hành bảo lãnh trên cơ sở bảo lãnh đối ứng, biên lai tín thác, thanh toán tài khoản mở, bao thanh toán tương đối, bao thanh toán tuyệt đối, mua bán, chiết khấu hối phiếu, chứng từ liên quan đến XNK, cam kết chia sẻ rủi ro, tài trợ cơ cấu, tái tài trợ và các hoạt động khác cho thương mại quốc tế. Vai trò thương mại quốc tế Đối với doanh nghiệp Trong hoạt động TMQT nhà xuất khẩu cần phải thực hiện hàng loạt các nhiệm vụ như: tìm kiếm thị trường, tiếp xúc khách hàng, kí kết hợp đồng, chuẩn bị sản xuất, thực hiện quá trình sản xuất,cung ứng sản phẩm, lắp ráp chạy thử, giao hàng,v.v… Còn nhà xuất khẩu (NNK) phải thực hiện ký kết hợp đồng nhận hàng, cung ứng, chuyển giao, giao nhận, tiêu thụ hàng hóa.
Trong suốt các quá trình trên, cả người nhập khẩu và người xuất khẩu đều cần có sự tài trợ về vốn để có thể nâng cao uy tín, tạo lòng tin với đối tác và đảm bảo có tài chính cho quá trình xuất nhập khẩu. Thông qua tài trợ TMQT, doanh nghiệp (DN) có thể được cấp tín dụng (trực tiếp hay gián tiếp) phục vụ cho hoạt động kinh doanh quốc tế của mình. Trong hoạt động kinh doanh không phải lúc nào nguồn vốn của doanh nghiệp cũng đủ để tài trợ cho các chi phí phát sinh như mua hàng hóa, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu… nhất là trong tinh hình kinh tế ngày càng trở nên khó khăn như hiện nay. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, với giá trị 8 hàng hóa giao dịch rất lớn, doanh nghiệp thường phải thông qua tài trợ thương mại quốc tế mới có thể có khả năng chi trả hay cam kết chi trả cho đối tác để đưa hàng hóa vào sản xuất hoặc kinh doanh.
Đồng thời, hoạt động tài trợ cũng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của DN khi đàm phán ký kết hợp đồng ngoại thương. Nhà xuất khẩu (NXK) thường muốn được thanh toán tiền hàng càng sớm càng tốt còn NNK lại muốn trì hoãn thanh toán càng lâu càng tốt. Ngân hàng thương mại thông qua việc tài trợ thương mại quốc tế có thể giúp NXK có những điều khoản ưu đãi thanh toán dành cho người nhập khẩu. Bằng việc người nhập khẩu cam kết sẽ thanh toán với ngân hàng thương mại, ngân hàng thương mại sẽ thanh toán cho người XK trong trường hợp người XK cần có nguồn vốn ngay để kinh doanh còn NNK có thể trả chậm khoản tiền cần thanh toán.
Hoạt động tài trợ TMQT giúp nâng cao uy tín DN trong kinh doanh. Trong việc tìm kiếm đối tác, rất nhiều DN hiện nay đang vấp phải vấn đề uy tín đặc biệt đối với các DN vừa và nhỏ, mới thành lập. Đó cũng chính là cơ sở để NH cho ra đời hình thức tài trợ dưới hình thức bảo lãnh. Với hình thức này NH đã thay mặt DN đứng ra bảo đảm khả năng hoàn thành nghĩa vụ của DN trong hợp đồng, góp phần làm tôn thêm được hình ảnh của DN, làm tăng thêm niềm tin với đối tác, như vậy DN sẽ giành được ưu thế cạnh tranh từ các đối thủ và dễ dàng dành được hợp đồng TMQT.
Hoạt động tài trợ TMQT của NHTM cũng là phương thức hiệu quả giúp DN hạn chế được rủi ro khi tham gia kinh doanh trên thị trường quốc tế. Trong đó có những rủi ro về chính trị, rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá sẽ được gánh vác bởi NHTM. Tất nhiên, để NH chấp nhận gánh vác rủi ro thì các DN cũng phải đáp ứng những yêu cầu hết sức chặt chẽ của NH và phải trả chi phí cho việc “chuyển rủi ro” này. Đối với ngân hàng thương mại Các ngân hàng thương mại bằng việc thực hiện tài trợ TMQT đã tạo ra một khoản thu lớn từ các chi phí hoạt động, phí bảo lãnh rủi ro.
Các khoản thu này thường có giá trị không nhỏ bởi lẽ bản thân giá trị của các hợp đồng tài trợ thương mại quốc tế bao giờ cũng ở mức khá cao. Hơn thế, phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế góp phần thúc đẩy sự phát triển nói chung của các loại hình hoạt động khác của ngân hàng thương mại như: nghiệp vụ tín dụng, nghiệp vụ thanh toán quốc tế, nghiệp 9 vụ kinh doanh ngoại hối đồng thời tạo ra mối liên hệ gắn kết giữa các loại hình hoạt động này với nhau. Nhờ vậy, NHTM sẽ thực hiện việc đa dạng hóa các sản phẩm hoạt động cung ứng cho khách hàng một cách có hiệu quả theo đó giúp NH nâng cao được sức cạnh tranh và tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh. Tài trợ TMQT giúp các NHTM nâng cao độ an toàn và hạn chế rủi ro.
Thông qua hoạt động tài trợ TMQT, NHTM có thể kiểm soát được các nguồn thanh toán một cách tập trung bằng các tài khoản thanh toán mở tại chính NH. Bên cạnh đó, NHTM cũng có thể hạn chế được rủi ro từ việc hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích của bên được thanh toán. Hoạt động tài trợ TMQT giúp NHTM tiếp cận được với thị trường tài chính ngân hàng toàn cầu, đồng thời mở rộng mối quan hệ hợp tác với các NHTM nước ngoài, nắm được các tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến hoạt động của các NHTM. Từ đó, NHTM có điều kiện nâng cao vị thế cũng như nâng cao uy tín của mình, sẵn sàng tham gia vào các tiến trình tự do hóa thị trường tài chính - ngân hàng và xu hướng hội nhập kinh tế.
Đối với nền kinh tế quốc dân Tài trợ TMQT có tác dụng thúc đẩy nền kinh tế quốc dân phát triển thông qua việc tạo điều kiện cho hàng hóa XNK lưu thông trôi chảy, thực hiện thường xuyên, liên tục, thuận lợi, dễ dàng hơn, góp phần tăng tính năng động của nền kinh tế, ổn định thị trường. Bên cạnh đó, tài trợ TMQT góp phần phân phối vốn đầu tư một cách hiệu quả hơn thông qua việc thúc đẩy bình quân hóa lợi nhuận trước hết là trong ngành thương mại và sau đó là trong ngành sản xuất công nghiệp. Từ đó, vốn đầu tư toàn xã hội sẽ được sử dụng một cách có hiệu suất cao hơn, làm nền kinh tế phát triển tối ưu hơn. Tài trợ TMQT góp phần vào công cuộc hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân từ việc thúc đẩynhập khẩu dây chuyền công nghệ, máy móc thiết bị hiện đại, tạo điều kiện để DN phát triển quy mô sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng năng lực cạnh tranh và hạ giá thành sản phẩm.
Cuối cùng, chúng ta cũng không thể bỏ qua được một vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân đó là gắn liền thị trường quốc gia với thị trường quốc tế. 10 Hành vi xuất khẩu của nước này đồng thời là hành vi nhập khẩu của nước kia và ngược lại. Hàng hóa dịch vụ tương ứng từ một nước sẽ phải đối đầu với sự cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa, dịch vụ của nước khác. Do vậy, để tồn tại và phát triển việc sản xuất hàng hóa, dịch vụ trên bình diện quốc gia phải gắn liền với việc cạnh tranh trên bình diện quan hệ thị trường quốc tế, và tài trợ TMQT là một trong những cầu nối hữu hiệu để thắt chặt thêm sự gắn kết giữa thị trường quốc gia và thị trường quốc tế.
Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế i) Căn cứ vào cách tài trợ Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp là tập hợp các biện pháp hoặc hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp cho các doanh nghiệp để đầu tư cho một hoặc một số hoặc tất cả các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm xuất khẩu. Đặc trưng của tài trợ TMQT trực tiếp thể hiện trên các mặt sau đây: + Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài trợ thương mại quốc tế của một quốc gia; + Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp quyết định xu hướng phát triển của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế trong dài hạn; Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp được tiến hành chủ yếu thông qua các thị trường tài chính như thị trường tiền tệ, thị trường chứng khoán và thị trường tín dụng; + Chất và lượng của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp bị chi phối bởi các thành tố cấu thành thị trường tài chính mà thông qua đó hoạt động tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp thực hiện như lãi suất, thời hạn, điều kiện sử dụng, môi trường, mức độ tín nhiệm của người nhận tài trợ, luật lệ và tập quán và đặc biệt là các chính sách và biện pháp tài chính của nhà nước điều chỉnh đến hoạt động của loại tài trợ này; + Tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp là tài trợ có thời hạn, có hoàn lại, có đền bù; 11 Dưới sự tác động của xu hướng quốc tế hoá, sự tập trung và tích tụ trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế trực tiếp ngày một phát triển. Điển hình của mức độ tích tụ tài trợ là sự ra đời và phát triển ngày một nhanh loại hình tài trợ Factoring và Forfaiting trong thương mại thế giới. Tài trợ hợp vốn (Syndicated Sponsorship) và tài trợ bằng các nguồn vốn của các tổ chức tài chính đa quốc gia (Composit Sponsorship) như WB, IMF, ADB,v.là biểu hiện của sự tập trung tài trợ trong thương mại quốc tế trực tiếp.
Tài trợ thương mại quốc tế gián tiếp Tài trợ thương mại quốc tế gián tiếp là tập hợp các chính sách và biện pháp hỗ trợ tài chính nhằm tạo ra các điều kiện tài chính và cơ hội kinh doanh có lợi cho các doanh nghiệp hoạt động thương mại quốc tế tăng thu lợi nhuận.