Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Trong Bối Cảnh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Ở TP Hồ Chí Minh

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn phát triển nguồn nhân lực chất lượng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở thành phố, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Võ Thị Kim Loan
• Người hướng dẫn: Hoàng An Quốc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Trong Bối Cảnh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Khái niệm và các tiêu chí đánh giá nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh HNKTQT
• 1.2. Phát triển nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao
• 1.3. Hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
• 1.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời kỳ HNKTQT ở khía cạnh cung cầu lao động
• 1.5. Một số lý thuyết về vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong phát triển và hội nhập quốc tế
• 1.5.1. Lý thuyết về nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố trực tiếp của quá trình sản xuất
• 1.5.2. Lý thuyết về vốn nhân lực và tăng trưởng kinh tế
• 1.5.3. Lý thuyết về ích lợi của việc đầu tư vào vốn nhân lực
• 1.5.4. Lý thuyết về vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao trong hội nhập quốc tế
• 1.6. Những bài học rút ra từ việc nghiên cứu kinh nghiệm của các nước Hàn Quốc, Trung Quốc và Malaysia
• 1.6.1. Bài học kinh nghiệm về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm về sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Khung phân tích
• 2.2. Phương pháp tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
• 2.2.2. Phương pháp tiếp cận liên ngành
• 2.2.3. Phương pháp tiếp cận điểm
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu tài liệu. Phương pháp phân tích và tổng hợp. Phương pháp so sánh, đối chiếu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng
• 2.4.1. Nghiên cứu định tính
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 2.5. Hệ thống thông tin, dữ liệu nghiên cứu. Thông tin thứ cấp. Thông tin sơ cấp
• 2.6. Quy trình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Tổng quan về sự phát triển kinh tế và tiến trình hội nhập quốc tế của TP
• 3.1.1. Tổng quan về sự phát triển kinh tế của TP
• 3.1.2. Khái quát về tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của TP
• 3.2. Phân tích thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP
• 3.2.1. Thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao ở khía cạnh cung lao động
• 3.2.2. Tình hình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP.HCM hiện nay
• 3.2.3. Yếu tố khoa học công nghệ đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP
• 3.2.4. Yếu tố văn hoá và xã hội trong đội ngũ nhân lực chất lượng cao ở TP
• 3.2.5. Chính sách của Nhà nước đối với nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP
• 3.2.6. Thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao ở khía cạnh cầu lao động
• 3.2.6.1. Qui mô, cơ cấu nguồn nhân lực chất lượng cao
• 3.2.6.2. Chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP.HCM hiện nay
• 3.2.6.3. Chính sách sử dụng đối với lao động chất lượng cao hiện nay ở TP
• 3.2.7. Những vấn đề đặt ra đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP.HCM trong bối cảnh HNKTQT
• 3.2.7.1. Những bất cập đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP.HCM trong bối cảnh HNKTQT ở khía cạnh cung lao động
• 3.2.7.2. Những bất cập đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP.HCM trong bối cảnh HNKTQT ở khía cạnh cầu lao động
• 3.2.8. Nguyên nhân của những tồn tại trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở TP
• 3.2.8.1. Nguyên nhân tồn tại ở khía cạnh cung lao động
• 3.2.8.2. Nguyên nhân tồn tại ở khía cạnh cầu lao động
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Những quan điểm chủ đạo trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của TP
• 4.1.1. Xác định vai trò quyết định của việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
• 4.1.2. Hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao một cách hợp lý
• 4.1.3. Cải cách giáo dục phù hợp với yêu cầu của đổi mới
• 4.1.4. Có chiến lược bồi dưỡng, sử dụng và phát triển hợp lý và đồng bộ
• 4.2. Phương hướng, mục tiêu phát triển nguồn nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế của TP
• 4.2.1. Phương hướng cơ bản
• 4.2.2. Những mục tiêu chủ yếu
• 4.3. Một số giải pháp cấp thiết nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế trên địa bàn TP
• 4.3.1. Nhóm giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở khía cạnh cung lao động trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế trên địa bàn TP
• 4.3.1.1. Giải pháp về giáo dục đào tạo đối với phát triển NNLCLC
• 4.3.1.2. Giải pháp về khoa học công nghệ đối với phát triển NNLCLC
• 4.3.1.3. Giải pháp phát triển yếu tố văn hoá trong đội ngũ NLCLC
• 4.3.1.4. Giải pháp về chính sách của nhà nước đối với phát triển NNLCLC
• 4.3.2. Nhóm giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở khía cạnh cầu lao động trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế trên địa bàn TP
• 4.3.2.1. Giải pháp về qui mô cơ cấu đối với phát triển NNLCLC
• 4.3.2.2. Giải pháp về chất lượng đối với phát triển NNLCLC
• 4.3.2.3. Giải pháp về chính sách sử dụng đối với phát triển NNLCLC
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao TPHCM

Sự phát triển vượt bậc của thế giới hiện nay đặt nguồn nhân lực chất lượng cao vào vị trí trung tâm, quyết định sự thay đổi về chất của nền kinh tế. Yếu tố tri thức trở thành yếu tố cơ bản nhất, đòi hỏi quá trình giáo dục và đào tạo nghề TPHCM chuyên sâu. Sự cạnh tranh giữa các quốc gia và doanh nghiệp giờ đây là cạnh tranh về hàm lượng tri thức, kết tinh trong sản phẩm và dịch vụ. Để đạt tốc độ phát triển cao và bền vững, các quốc gia chú trọng phát triển nguồn nhân lực, một vấn đề cấp bách mang tầm chiến lược trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế. Hiện nay, công nghệ Việt Nam ở mức trung bình kém. Tình trạng thiếu công nhân kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chuyển giao công nghệ.

1.1. Vai trò của Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao trong HNKTQT

Nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò then chốt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Theo tác giả Nguyễn Bá Ngọc và Trần Văn Hoan (2002), toàn cầu hóa tạo ra cả cơ hội và thách thức. Sự thành công của Việt Nam trong hội nhập phụ thuộc vào ý chí vươn lên và chất lượng nguồn nhân lực. Các kỹ năng cần thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế đòi hỏi sự thích ứng nhanh chóng với thay đổi và đổi mới.

1.2. Tầm quan trọng của Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam. Báo cáo chính trị của Ban Chấp Hành trung ương khoá IX nhấn mạnh cần phát huy nguồn lực trí tuệ của người Việt Nam thông qua giáo dục và đào tạo, gắn với hội nhập quốc tế, tận dụng mọi khả năng để đạt trình độ tiên tiến về khoa học và công nghệ. Cần có chiến lược đào tạo phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động.

II. Thách Thức Phát Triển Nguồn Nhân Lực TPHCM Trong HNKTQT

Thành phố Hồ Chí Minh xác định nguồn nhân lực là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, thành phố đối mặt với nhiều thách thức. Số lượng lao động dư thừa, nhưng chất lượng lại không đáp ứng yêu cầu. Nhu cầu về lao động chất xám và lao động có trình độ chuyên môn cao luôn thiếu hụt. Hệ thống giáo dục và đào tạo còn nhiều bất cập, hạn chế khả năng cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

2.1. Bất Cập trong Cung Ứng Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Một trong những bất cập lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt là trong các ngành công nghệ thông tin, tài chính ngân hàng và du lịch. Các trường đại học và cao đẳng chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường lao động về số lượng và chất lượng. Mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ, gây khó khăn cho việc đào tạo theo nhu cầu thực tế.

2.2. Khó Khăn trong Nâng Cao Trình Độ Nguồn Nhân Lực

Việc nâng cao trình độ nguồn nhân lực còn gặp nhiều khó khăn do hạn chế về cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo. Nhiều lao động chưa được đào tạo bài bản hoặc đào tạo không phù hợp với yêu cầu công việc. Cần có chính sách khuyến khích người lao động học tập và nâng cao trình độ chuyên môn.

2.3 Thiếu Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Nguồn Nhân Lực

Chính sách phát triển nguồn nhân lực vẫn còn nhiều hạn chế. Theo tác giả Nguyễn Thanh Tuyền và cộng sự (2002), TP.HCM có nhiều trường đại học, cao đẳng danh tiếng; làm tốt công tác dự báo nguồn nhân lực và sàn giao dịch việc làm; hợp tác liên kết với doanh nghiệp trong và ngoài nước về nhu cầu lao động. Tuy nhiên cung lao động vẫn chưa đáp ứng nhu cầu cả về số lượng và chất lượng và nguyên nhân chính của vấn đề là mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thật sự chặt chẽ.

III. Cách Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Tại TPHCM

Để giải quyết các thách thức trên, cần có các giải pháp toàn diện để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao TPHCM. Các giải pháp này tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, khuyến khích đổi mới sáng tạo, và thu hút nhân tài. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính và tạo môi trường làm việc hấp dẫn để giữ chân nguồn nhân lực giỏi.

3.1. Nâng Cấp Hệ Thống Giáo Dục và Đào Tạo Nghề

Cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng thực tiễn, tăng cường kỹ năng thực hành và ngoại ngữ cho sinh viên. Đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại cho các trường đại học, cao đẳng và trung tâm dạy nghề. Thu hút đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để đảm bảo chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường.

3.2. Tăng Cường Liên Kết Giữa Nhà Trường và Doanh Nghiệp

Xây dựng các chương trình thực tập, kiến tập tại doanh nghiệp cho sinh viên. Mời các chuyên gia từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy và chia sẻ kinh nghiệm. Tổ chức các hội thảo, diễn đàn để kết nối sinh viên và doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào quá trình đào tạo, cung cấp thông tin về nhu cầu nhân lực và yêu cầu kỹ năng.

3.3 Phát triển Kỹ Năng Mềm và Năng Lực Sáng Tạo

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, cần chú trọng phát triển kỹ năng mềm cho sinh viên, bao gồm kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ và cuộc thi để khuyến khích sinh viên phát huy khả năng sáng tạo và khám phá tiềm năng của bản thân.

IV. Chính Sách Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Tại TPHCM

Để thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước. Các chính sách này bao gồm: chính sách ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo nhân lực, chính sách hỗ trợ học phí cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, chính sách thu hút và giữ chân nhân tài, và chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo. Cần tạo môi trường pháp lý thuận lợi để các doanh nghiệp và tổ chức hoạt động hiệu quả.

4.1. Ưu Đãi Thuế cho Doanh Nghiệp Đào Tạo Nhân Lực

Chính phủ cần có chính sách ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo nhân lực, đặc biệt là các doanh nghiệp tham gia vào các chương trình hợp tác với các trường đại học và cao đẳng. Ưu đãi thuế sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào đào tạo nhân lực, giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

4.2. Hỗ Trợ Học Phí cho Sinh Viên Có Hoàn Cảnh Khó Khăn

Cần có chính sách hỗ trợ học phí cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, giúp họ có cơ hội tiếp cận với giáo dục chất lượng cao. Chính sách này sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa các tầng lớp xã hội, tạo điều kiện cho mọi người đều có cơ hội phát triển.

4.3 Thu Hút và Giữ Chân Nhân Tài

Cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài, bao gồm: chính sách tiền lương và phúc lợi hấp dẫn, chính sách tạo điều kiện làm việc tốt, và chính sách phát triển sự nghiệp. Thu hút nhân tài là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực TPHCM. Thành phố cần xây dựng môi trường làm việc mở, sáng tạo và cạnh tranh để thu hút những người giỏi nhất.

V. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Vào Phát Triển Nguồn Nhân Lực TPHCM

Ứng dụng khoa học công nghệ vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một yếu tố then chốt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc áp dụng các công nghệ mới trong giáo dục và đào tạo giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập, tạo ra những nguồn nhân lực có khả năng thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường lao động. Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới để hỗ trợ quá trình đào tạo.

5.1. Sử Dụng Nền Tảng Học Trực Tuyến và E Learning

Nền tảng học trực tuyến và e-learning giúp mở rộng phạm vi tiếp cận giáo dục, cho phép người học tiếp cận với kiến thức và kỹ năng mới mọi lúc, mọi nơi. Các khóa học trực tuyến cần được thiết kế một cách hấp dẫn, tương tác cao và phù hợp với nhu cầu của người học.

5.2. Áp Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo AI trong Đào Tạo

Trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để cá nhân hóa quá trình học tập, cung cấp phản hồi tức thì cho người học, và tự động hóa các tác vụ hành chính. AI cũng có thể giúp phát hiện những lỗ hổng kiến thức của người học và đề xuất các giải pháp khắc phục.

5.3 Tăng Cường Kỹ Năng Số cho Nguồn Nhân Lực

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, kỹ năng số trở thành một yêu cầu thiết yếu đối với mọi người lao động. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc trang bị cho người học các kỹ năng số cần thiết, bao gồm: kỹ năng sử dụng phần mềm, kỹ năng phân tích dữ liệu, kỹ năng lập trình, và kỹ năng bảo mật thông tin. Theo tác giả Francis Green, David Ashton, Donna James, Johnny Sung (1999) vai trò của nhà nước trong việc hình thành kỹ năng, với ba nền kinh tế Đông Á mới công nghiệp hóa. Nhà nước phù hợp với việc cung cấp và nhu cầu cho các kỹ năng trong một nền kinh tế phát triển nhanh chóng.

VI. Triển Vọng Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Tại TPHCM

Với những nỗ lực không ngừng, TPHCM có tiềm năng lớn để trở thành một trung tâm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của khu vực. Việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo, tạo môi trường làm việc hấp dẫn, và thúc đẩy đổi mới sáng tạo sẽ giúp thành phố thu hút và giữ chân nhân tài, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Thành phố sẽ có những đột phá nếu biết tận dụng cơ hội

6.1. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế trong Đào Tạo

Hợp tác với các trường đại học và tổ chức đào tạo hàng đầu thế giới giúp TPHCM tiếp cận với những chương trình đào tạo tiên tiến, đội ngũ giảng viên giỏi, và cơ sở vật chất hiện đại. Các chương trình trao đổi sinh viên và giảng viên cũng giúp nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng cho nguồn nhân lực của thành phố.

6.2. Xây Dựng Hệ Sinh Thái Khởi Nghiệp Sáng Tạo

Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp mới thành lập và phát triển. Các vườn ươm doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm, và các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp giúp các doanh nghiệp trẻ có cơ hội tiếp cận với nguồn vốn, kiến thức, và mạng lưới quan hệ cần thiết. Theo tác giả John Naisbitt (2009) đã nghiên cứu và tổng kết 11 lối tư duy của tương lai cho những ai muốn tham gia vào đội ngũ nguồn nhân lực chất lượng cao.

6.3 Phát triển Nguồn Nhân Lực Bền Vững

Phát triển nguồn nhân lực bền vững đảm bảo rằng quá trình đào tạo và phát triển không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn chuẩn bị cho tương lai. Điều này bao gồm việc chú trọng đến các kỹ năng mềm, khả năng thích ứng với sự thay đổi, và tinh thần học hỏi suốt đời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế Chương 3: Thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở TP. Chương 4: Quan điểm, phương hướng và một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở TP. 14 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƢỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1.

Khái niệm và các tiêu chí đánh giá nguồn nhân lực chất lƣợng cao trong bối cảnh HNKTQT 1. Phát triển nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lƣợng cao Khái niệm về nguồn nhân lực Khái niệm nguồn nhân lực được hiểu theo hai nghĩa, ngoài nghĩa rộng được hiểu như khái niệm “nguồn lực con người”, thường còn được hiểu theo nghĩa hẹp là nguồn lao động (tổng số người đang có việc làm, số người thất nghiệp và số lao động dự phòng), thậm chí có khi còn được hiểu là lực lượng lao động (số người trong độ tuổi lao động mà có khả năng lao động). Nguồn nhân lực là toàn bộ quá trình chuyên môn mà con người tích luỹ được, nó được đánh giá cao vì tiềm năng đem lại thu nhập trong tương lai. Cũng giống như nguồn lực vật chất, nguồn nhân lực là kết quả đầu tư trong quá khứ với mục đích đem lại thu nhập trong tương lai (Begg et.

Theo Ngân hàng thế giới thì nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng (WB, 2000). Nguồn nhân lực cần được hiểu là số lượng (số dân) và chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực, phẩm chất và đạo đức của người lao động. Nó là tổng thể nguồn nhân lực hiện có thực tế và tiềm năng được chuẩn bị sẵn sàng để tham gia phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia hay một địa phương nào đó (Phạm Minh Hạc, 2001) Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một tổ chức, một địa phương, một quốc gia trong thể thống nhất hữu cơ năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội của con người thuộc các nhóm đó, nhờ tính 15 thống nhất mà nguồn lực con người biến thành nguồn vốn con người đáp ứng yêu cầu phát triển (Đoàn Văn Khái, 2005) Schultz (1972) giải thích thuật ngữ “nguồn nhân lực” là bao gồm nhiều thuộc tính như thể lực, sinh học, tâm lý và văn hoá cũng như giá trị văn hoá và giá trị kinh tếcủa nhà sản xuất và dịch vụ khách hàng. Nguồn nhân lực, theo cách tiếp cận mới, có nội hàm rộng rãi bao gồm các yếu tố cấu thành về số lượng, tri thức, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức, tính năng động xã hội, sức sáng tạo, truyền thống lịch sử và văn hoá.

Các khái niệm trên cho thấy nguồn lực con người không chỉ đơn thuần là lực lượng lao động đã có và sẽ có, mà còn bao gồm sức mạnh của thể chất, trí tuệ, tinh thần của các cá nhân trong một cộng đồng, một quốc gia được đem ra hoặc có khả năng đem ra sử dụng vào quá trình phát triển xã hội. Như vậy, xem xét dưới các góc độ khác nhau có thể có những khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực, nhưng những khái niệm này đều thống nhất nội dung cơ bản: nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. Con người với tư cách là yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất giữ vị trí hàng đầu, là nguồn lực cơ bản và nguồn lực vô tận của sự phát triển không thể chỉ được xem xét đơn thuần ở góc độ số lượng hay chất lượng mà là sự tổng hợp của cả số lượng và chất lượng; không chỉ là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động mà là các thế hệ con người với những tiềm năng, sức mạnh trong cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội. Kế thừa quan điểm của các tác giả nghiên cứu về nguồn nhân lực, tác giả đề tài cho rằng: Nguồn nhân lực là tổng thể số lượng và chất lượng con người với tổng hoà các tiêu chí về trí lực, thể lực và những phẩm chất đạo đức - tinh thần tạo nên năng lực mà bản thân con người và xã hội đã, đang và sẽ huy động vào quá trình lao động sáng tạo vì sự phát triển và tiến bộ xã hội.

Phát triển nguồn nhân lực Nadler & Nadler (1990) cho rằng phát triển nguồn nhân lực và giáo dục đào tạo là những thuật ngữ có cùng nội hàm. Hai tác giả này định nghĩa: phát triển 16 nguồn nhân lực là làm tăng kinh nghiệm học được trong một khoảng thời gian xác định để tăng cơ hội nâng cao năng lực thực hiện công việc. Phát triển nguồn nhân lực là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng cho nguồn nhân lực (trí tuệ, thể chất, và phẩm chất tâm lý xã hội) nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển (Bùi Văn Nhơn, 2006) Trong khái niệm này chất lượng nguồn nhân lực được giải thích như sau: Thể lực của nguồn nhân lực: sức khỏe cơ thể và sức khỏe tinh thần. Thể lực là trạng thái sức khoẻ thể chất của con người, là điều kiện đảm bảo cho con người phát triển, trưởng thành một cách bình thường, hoặc có thể đáp ứng được những đòi hỏi về sự hao phí sức lực, thần kinh, cơ bắp trong lao động.

Trí lực ngày càng đóng vai trò quyết định trong sự phát triển nguồn nhân lực, song, sức mạnh trí tuệ của con người chỉ có thể phát huy được lợi thế trên nền thể lực khoẻ mạnh. Chăm sóc sức khoẻ là một nhiệm vụ rất cơ bản để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo tiền đề phát huy có hiệu quả tiềm năng con người. Trí lực của nguồn nhân lực: là trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng lao động thực hành của người lao động. Đó là năng lực của trí tuệ, quyết định phần lớn khả năng lao động sáng tạo của con người.

Trí tuệ được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu của nguồn nhân lực, khai thác và phát huy tiềm năng trí tuệ trở thành yêu cầu quan trọng nhất của việc phát huy nguồn lực con người. Nó bao gồm trình độ tổng hợp từ văn hoá, chuyên môn, kỹ thuật, kỹ năng lao động. Trình độ văn hoá, với nền tảng học vấn nhất định là cơ sở cho phát triển trình độ chuyên môn kỹ thuật. Trình độ chuyên môn kỹ thuật đảm bảo cho nguồn nhân lực hoạt động mang tính chuyên môn hoá và chuyên nghiệp hoá.

Kỹ năng lao động theo từng nghành nghề, lĩnh vực là một yêu cầu đặc biệt quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực ở xã hội công nghiệp. Phẩm chất tâm lý xã hội: còn được gọi là tâm lực, chính là tác phong, tinh thần – ý thức trong lao động như: tác phong công nghiệp (khẩn trương, đúng giờ v.), có ý thức tự giác cao, có niềm say mê nghề nghiệp chuyên môn, sáng tạo, 17 năng động trong công việc; có khả năng chuyển đổi công việc cao thích ứng với những thay đổi trong lĩnh vực công nghệ và quản lý. Ngày nay, cái đem lại lợi thế cho nguồn nhân lực ngoài trí lực và thể lực, còn phải tính đến phẩm chất đạo đức, nhân cách con người. Phát triển nhân cách, đạo đức đem lại cho con người khả năng thực hiện tốt các chức năng xã hội, nâng cao năng lực sáng tạo của họ trong hoạt động thực tiễn xã hội.

Do vậy, phát triển nguồn nhân lực, ngoài việc quan tâm nâng cao mặt bằng và dân trí, nâng cao sức khoẻ cho mỗi con người, cho cộng đồng xã hội, thì cần coi trọng xây dựng đạo đức, nhân cách, lý tưởng cho con người. Chỉ tiêu tổng hợp: tổ chức phát triển liên hợp quốc đã khuyến nghị và đưa ra chỉ số để đánh giá sự phát triển con người HDI. Theo phương pháp này thì sự phát triển con người được xác định theo ba yếu tố cơ bản và tổng hợp nhất: 1. Sức khỏe,tuổi thọ bình quân của dân số; 2.

Trình độ học vấn: Tỷ lệ dân số biết chữ, số năm đi học của một người; 3.Thu nhập: tổng sản phẩm trong nước GDP/người. Như vậy, phát triển nguồn nhân lực là quá trình phát triển thể lực, trí lực, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức tay nghề, tính năng động xã hội và sức sáng tạo của con người; nền văn hoá; truyền thống lịch sử v. Với cách tiếp cận phát triển từ góc độ xã hội, phát triển nguồn nhân lực là quá trình tăng lên về mặt số lượng (quy mô) nguồn nhân lực và nâng cao về mặt chất lượng nguồn nhân lực, tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực ngày càng hợp lý. Với cách tiếp cận phát triển từ góc độ cá nhân, phát triển nguồn nhân lực là quá trình làm cho con người trưởng thành, có năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội cao (Trần Xuân Cầu, 2008).

Khái niệm về nguồn nhân lực chất lƣợng cao Từ thời của Mác, dù chưa đề cập đến thuật ngữ nguồn nhân lực chất lượng cao nhưng Mác đã nêu ra quan niệm về những người có trình độ, có khả năng ứng dụng những thành tựu của khoa học – kỹ thuật vào sản xuất, đó là những con người có năng lực phát triển toàn diện, đủ sức tinh thông và nắm nhanh chóng toàn bộ hệ thống sản xuất trong thực tiễn. 18 Tại Hội Nghị BCHTW lần thứ 6 khoá IX, Đảng ta lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ nguồn nhân lực chất lượng cao: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua con đường phát triển, giáo dục đào tạo, khoa học và công nghệ chính là khâu then chốt để nước ta vượt qua tình trạng nước nghèo và kém phát triển. Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, Đảng ta một lần nữa nhấn mạnh thuật ngữ này khi đưa ra định hướng chính sách tập trung phát triển nhanh nguồn nhân lực chất lượng cao: Trọng dụng nhân tài, các nhà khoa học đầu nghành, tổng công trình sư, kỹ sư trưởng, kĩ thuật viên lành nghề và CNKT có tay nghề cao.