I. Tổng quan về phát triển du lịch tỉnh Khánh Hòa
Khánh Hòa là tỉnh ven biển Nam Trung Bộ, sở hữu đường bờ biển dài 385 km cùng hơn 200 hòn đảo lớn nhỏ. Vịnh Nha Trang được công nhận là một trong những vịnh đẹp nhất thế giới. Tài nguyên du lịch đa dạng gồm biển đảo, rừng núi, di tích lịch sử và văn hóa Chăm Pa. Ngành du lịch đóng góp trên 30% GDP toàn tỉnh giai đoạn 2001-2005. Lượng khách quốc tế tăng trưởng bình quân 15% mỗi năm trong giai đoạn này. Nha Trang là đô thị du lịch trọng điểm quốc gia. Vịnh Cam Ranh thu hút đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào cơ sở hạ tầng nghỉ dưỡng cao cấp. Vịnh Vân Phong được quy hoạch thành khu kinh tế tổng hợp, kết hợp cảng biển và du lịch sinh thái. Tháp bà Ponagar là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, thu hút hàng triệu lượt khách hằng năm. Chiến lược phát triển du lịch Khánh Hòa giai đoạn 2006-2010 đặt mục tiêu đón 3 triệu lượt khách, doanh thu đạt 1.500 tỷ đồng.
1.1. Vị trí địa lý và tài nguyên du lịch tự nhiên
Khánh Hòa nằm ở tọa độ 11°42' đến 12°52' vĩ độ Bắc, tiếp giáp biển Đông về phía Đông. Địa hình đa dạng từ núi cao xuống đồng bằng ven biển. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình 26-27°C, lượng mưa 1.200-2.000 mm/năm. Rạn san hô tại vùng biển Hòn Mun được UNESCO công nhận là khu bảo tồn biển. Rừng ngập mặn Đầm Nha Phu có hệ sinh thái phong phú. Hồ cá Trí Nguyên tại đảo Hòn Miễu là điểm du lịch sinh thái độc đáo. Tài nguyên khoáng sản như cát trắng, granit phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch.
1.2. Tài nguyên nhân văn và di sản văn hóa
Khánh Hòa có lịch sử hình thành gắn với nền văn hóa Chăm Pa từ thế kỷ thứ II. Tháp bà Ponagar xây dựng từ thế kỷ VIII-IX là biểu tượng tín ngưỡng và kiến trúc Chăm. Thành cổ Diên Khánh xây năm 1793 là di tích quân sự lịch sử quan trọng. Lễ hội Am Chúa, lễ hội Tháp bà thu hút hàng trăm nghìn người tham dự mỗi năm. Nghề truyền thống như đóng thuyền, dệt chiếu, làm nước mắm tạo nét đặc sắc văn hóa địa phương. Ẩm thực Khánh Hòa với bún sứa, chả cá Nha Trang là sản phẩm du lịch ẩm thực nổi bật.
II. Thực trạng và vấn đề phát triển du lịch Khánh Hòa
Giai đoạn 2001-2005, du lịch Khánh Hòa tăng trưởng mạnh nhưng còn nhiều hạn chế cơ cấu. Cơ sở hạ tầng phát triển không đồng đều giữa Nha Trang và các khu vực vịnh Cam Ranh, Vân Phong. Nguồn nhân lực du lịch thiếu về số lượng, yếu về chất lượng chuyên môn nghiệp vụ. Sản phẩm du lịch đơn điệu, chủ yếu tập trung vào du lịch biển nghỉ dưỡng. Thời gian lưu trú bình quân của khách quốc tế chỉ đạt 2,3 ngày, thấp hơn mức trung bình cả nước. Chi tiêu bình quân của khách nội địa còn thấp, khoảng 450.000 đồng/ngày. Ô nhiễm môi trường biển tại một số điểm du lịch là vấn đề cấp bách. Quản lý nhà nước về du lịch còn phân tán, thiếu phối hợp liên ngành. Xúc tiến quảng bá du lịch chưa chuyên nghiệp, ngân sách đầu tư thấp. Liên kết vùng giữa Khánh Hòa và các tỉnh lân cận như Phú Yên, Ninh Thuận còn lỏng lẻo.
2.1. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và đầu tư
Hệ thống giao thông kết nối sân bay Cam Ranh với các khu du lịch còn yếu. Đường ven biển Nha Trang - Cam Ranh chưa hoàn thiện gây khó khăn di chuyển. Cơ sở lưu trú tập trung dày đặc tại trung tâm Nha Trang, thiếu tại các khu vực tiềm năng. Hệ thống xử lý nước thải tại các khu du lịch chưa đồng bộ, gây nguy cơ ô nhiễm. Đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nghỉ dưỡng cao cấp còn hạn chế do thủ tục hành chính phức tạp. Thiếu vốn đầu tư công cho hạ tầng du lịch tại các đảo xa bờ.
2.2. Bất cập về nhân lực và quản lý du lịch
Đội ngũ hướng dẫn viên du lịch quốc tế thiếu về số lượng, ngoại ngữ còn hạn chế. Chất lượng phục vụ tại nhà hàng, khách sạn chưa đồng đều, ảnh hưởng trải nghiệm khách. Công tác đào tạo nghề du lịch chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Cơ chế phân cấp quản lý giữa tỉnh và huyện chưa rõ ràng dẫn đến chồng chéo. Thiếu hệ thống thống kê du lịch đồng bộ để phục vụ hoạch định chính sách. Doanh nghiệp du lịch vừa và nhỏ thiếu năng lực cạnh tranh quốc tế.
III. Giải pháp chiến lược phát triển du lịch Khánh Hòa 2006 2010
Chiến lược phát triển du lịch Khánh Hòa giai đoạn 2006-2010 được xây dựng dựa trên Quyết định 121/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV. Ba trụ cột chiến lược gồm đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng thị trường. Phát triển đồng thời du lịch biển cao cấp tại Cam Ranh, du lịch sinh thái tại Vân Phong và du lịch văn hóa lịch sử tại Nha Trang. Ưu tiên thu hút đầu tư vào khu nghỉ dưỡng 4-5 sao để nâng cấp phân khúc thị trường. Tăng cường liên kết với các trung tâm du lịch lớn như Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh. Phát triển sản phẩm du lịch MICE phục vụ hội nghị quốc tế. Xây dựng thương hiệu du lịch Khánh Hòa gắn với hình ảnh vịnh đẹp thế giới. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong xúc tiến du lịch với các thị trường Đông Bắc Á, Tây Âu.
3.1. Phát triển sản phẩm và đa dạng hóa thị trường
Khánh Hòa tập trung phát triển bốn nhóm sản phẩm du lịch chủ lực. Thứ nhất là du lịch biển đảo cao cấp tại Cam Ranh với các resort 5 sao. Thứ hai là du lịch sinh thái và thể thao biển tại Hòn Mun, Vân Phong. Thứ ba là du lịch văn hóa lịch sử gắn với Tháp bà Ponagar và lễ hội truyền thống. Thứ tư là du lịch MICE phục vụ hội nghị, triển lãm quốc tế. Thị trường mục tiêu ưu tiên gồm Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Tây Âu. Chương trình xúc tiến tại các hội chợ du lịch quốc tế ITB Berlin, WTM London được tăng cường.
3.2. Đầu tư hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực
Ưu tiên hoàn thiện đường ven biển Nha Trang - Cam Ranh dài 46 km trước năm 2008. Nâng cấp sân bay Cam Ranh thành cảng hàng không quốc tế đón các chuyến bay thuê chuyến từ Nga, châu Âu. Xây dựng cầu cảng du lịch hiện đại tại vịnh Nha Trang phục vụ tàu cruise quốc tế. Thành lập Trường Cao đẳng Du lịch Khánh Hòa để đào tạo 2.000 nhân lực du lịch mỗi năm. Chương trình bồi dưỡng ngoại ngữ và kỹ năng phục vụ cho 5.000 lao động hiện có. Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận vốn ưu đãi đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất.
IV. Kết luận và triển vọng du lịch Khánh Hòa trong chiến lược quốc gia
Du lịch Khánh Hòa có tiềm năng trở thành trung tâm du lịch biển đẳng cấp quốc tế của Việt Nam. Lợi thế cạnh tranh rõ ràng gồm tài nguyên thiên nhiên phong phú, vị trí địa lý thuận lợi và thương hiệu vịnh Nha Trang đã được quốc tế công nhận. Khánh Hòa là một trong ba vùng du lịch trọng điểm của chiến lược du lịch Việt Nam đến 2010, thuộc vùng Nam Trung Bộ - Nam Bộ. Nghị quyết 45/CP về quy hoạch du lịch xác định Khánh Hòa là điểm đột phá trong phát triển du lịch biển quốc gia. Liên kết du lịch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ tạo ra chuỗi sản phẩm từ Đà Nẵng qua Hội An đến Nha Trang và Mũi Né. Mục tiêu đến năm 2010 đón 3,5 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt 2.000 tỷ đồng. Du lịch sẽ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp 35% GDP tỉnh Khánh Hòa vào năm 2010.
4.1. Vai trò du lịch Khánh Hòa trong chiến lược vùng
Khánh Hòa đóng vai trò hạt nhân trong phát triển du lịch vùng Nam Trung Bộ. Sân bay quốc tế Cam Ranh là cửa ngõ đón khách quốc tế cho toàn vùng Duyên hải. Vịnh Vân Phong với cảng nước sâu kết hợp khu kinh tế du lịch tạo mô hình phát triển mới. Hợp tác liên tỉnh với Phú Yên, Ninh Thuận tạo tuyến du lịch dài ngày dọc ven biển. Khánh Hòa là điểm trung chuyển của tuyến du lịch Bắc - Nam bằng đường biển, kết nối Đà Nẵng và Vũng Tàu. Vai trò này tạo cơ sở để đề xuất cơ chế chính sách đặc thù từ Trung ương.
4.2. Định hướng phát triển bền vững và bảo vệ môi trường
Phát triển du lịch bền vững là yêu cầu bắt buộc trong chiến lược dài hạn của Khánh Hòa. Khu bảo tồn biển Hòn Mun cần được bảo vệ nghiêm ngặt, hạn chế số lượng khách tham quan rạn san hô. Áp dụng tiêu chuẩn môi trường xanh cho các dự án đầu tư khu nghỉ dưỡng ven biển. Phát triển du lịch cộng đồng tại các làng chài ven biển, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân. Chương trình giáo dục bảo vệ môi trường biển cho cộng đồng và du khách cần được triển khai đồng bộ. Cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái biển là bài toán cốt lõi của du lịch Khánh Hòa.
