CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN. Cơ sở lý thuyết của hoạt động cho vay cá nhân. Khái niệm và đặc điểm cho vay cá nhân. Khái niệm về hoạt động cho vay cá nhân.
Đóng vai trò là một trung gian tài chính, các NHTM huy động vốn nhàn rỗi từ những người dư thừa vốn, đồng thời phân bổ lại nguồn vốn này cho các đối tượng thiếu hụt vốn trong nền kinh tế. Mối quan hệ chuyển nhượng vốn, hay tài sản này giữa ngân hàng và các chủ thể trong nền kinh t ế được coi là quan h ệ tín dụng. Trong đó, ngân hàng vừa là bên đi vay cũng vừa là bên cho vay. Xét trên phương diện về chủ thể vay vốn, tín dụng được chia thành ba loại: tín dụng doanh nghiệp, tín dụng cá nhân và tín dụng cho các t ổ ch ức tài chính.
Vậy tín dụng cá nhân là gì? Tầm quan trọng của loại hình tín dụng này đ ối v ới các ngân hàng và nền kinh tế ra sao? Có nhiều định nghĩa khác nhau về hoạt động cho vay cá nhân, tùy thuộc vào quan điểm của từng đối tượng. Có người cho rằng: “Cho vay cá nhân là hình thức cấp tín dụng cho đối tượng khách hàng là cá thể, cá nhân hoặc h ộ kinh doanh nhỏ lẻ nhằm đáp ứng nhu cầu thiếu hụt vốn trong từng th ời kỳ”. Cũng có người lại định nghĩa rằng “cho vay cá nhân là quan hệ vay vốn được xác lập giữa một bên là ngân hàng, một bên là cá nhân s ử d ụng v ốn, ngân hàng chuy ển giao quyền sử dụng vốn có kiểm soát cho khách hàng và khách hàng sẽ hoàn trả lại cả gốc và lãi vào thời điểm được xác định trong tương lai”. Dù hiểu theo nghĩa nào thì ta có thể thấy tồn tại ba đặc điểm sau: tính chuy ển nhượng tạm th ời m ột lượng giá trị, tính thời hạn và tính hoàn trả.
Tổng quát, ta có thể hiểu cho vay khách hàng cá nhân là hoạt động tín dụng của ngân hàng cho chủ th ể là các cá nhân, hộ gia đình. Ngân hàng tài trợ vốn cho cá nhân, ph ụ v ụ vi ệc s ản xu ất kinh doanh, tiêu dùng của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định, dựa trên nguyên tắc hoàn trả đúng thời hạn cả gốc và lãi. Xét về bản chất, hoạt động cho vay cá nhân là một phần của hoạt động c ấp tín dụng quen thuộc của các ngân hàng. Vì thế, cho vay cá nhân tuân th ủ theo các 11 nguyên tắc của hoạt động cho vay nói chung theo luật định.
Về quy tắc, ngân hàng trực tiếp giao tiền hoặc thông qua tài khoản cho khách hàng vay v ốn theo đúng thời gian quy định. Sau khi nhận vốn, khách hàng phải sử dụng vốn theo đúng như mục đích và thời gian nhất định đã thống nhất và cam k ết v ới ngân hàng như trong hợp đồng tín dụng, đồng thời bảo đảm trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng theo đúng hạn. Trên thế giới, hoạt động cho vay cá nhân đã phát triển từ những năm 80 của thế kỷ trước. Trong khi ở Việt Nam, loại hình tín dụng này mới ch ỉ xu ất hi ện t ừ những năm 1994 dưới hình thức cho vay trả góp là chủ y ếu, các s ản ph ẩm đ ược cung cấp cũng không đa dạng cho nhiều đối tượng khách hàng.
Ngày này với nhu cầu vốn đa dạng như mua nhà, mua xe, tài trợ cho giáo d ục,… khách hàng cá nhân phát sinh nhu cầu tìm kiếm nguồn tài tr ợ về giá trị và chất l ượng h ơn các khoản vay “nóng” bên ngoài thị trường. Trong khi đó, hoạt động cạnh tranh trong cho vay các doanh nghiệp ngày càng khốc liệt khi “mi ếng bánh thị tr ường” đã được chia phần nhiều cho các ngân hàng lớn và lâu năm. Vì th ế, xu h ướng phát triển cho vay cá nhân là tất yếu. Đặc điểm về hoạt động cho vay cá nhân.
Như đã nói ở trên, cho vay cá nhân là một phần của hoạt động cấp tín dụng, vì vậy sẽ mang đầy đủ đặc điểm của hoạt động tín dụng: Thứ nhất, hoạt động cho vay cá nhân dựa trên cơ sở lòng tin. Ngân hàng chỉ cấp vốn cho khách hàng cá nhân khi tin tưởng rằng khách hàng sẽ s ử d ụng v ốn theo đúng mục đích đã cam kết, có hiệu quả và có khả năng trả nợ cho ngân hàng. Lòng tin này được ngân hàng đánh giá dựa trên điều ki ện pháp lý, kh ả năng tài chính, uy tín và tài sản bảo đảm (nếu có) của khách hàng tham gia vay vốn. Thứ hai, việc cho vay khách hàng là một sự chuyển nh ượng vốn có th ời hạn.
Do ngân hàng đóng vai trò là trung gian giữa người thừa vốn và người c ần vốn, vì thế nguồn vốn cho vay được lấy từ nguồn vốn huy động. Mọi khoản vay ngân hàng cung cấp cho khách hàng đều phải có thời hạn h ợp lý, đảm b ảo ngân hàng có thể có đủ nguồn vốn thanh khoản, hoàn trả vốn huy đ ộng. Kỳ hạn cho 12 vay mỗi khách hàng được ngân hàng xác định dựa trên tính chất của ngu ồn v ốn tại ngân hàng và quy trình luân chuyển vốn của đối tượng đi vay. Nếu nguồn vốn huy động của ngân hàng ổn định, dài hạn thì thời hạn cho vay có th ể dài h ơn, ngược lại nếu nguồn vốn huy động của ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn, kém ổn định thì đa số các khoản cho vay sẽ là ngắn hạn.
Đồng thời, đ ối v ới chu kỳ luân chuyển vốn của khách hàng cá nhân nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu, tiêu dùng cần thiết thường ngắn nên thời hạn của các khoản vay này thường là ngắn hạn và trung hạn. Thứ ba, các khoản vay đều cần được hoàn trả cả gốc và lãi. Khi đến kỳ hạn ngoài khoản gốc, khách hàng cần trả cho ngân hàng thêm một khoản lãi, là chi phí của việc sử dụng vốn vay. Khoản tiền lãi này được tính theo phần trăm trên giá trị khoản vay, được sử dụng để ngân hàng bù đắp chi phí hoạt động, sự lạm phát và tạo ra lợi nhuận của ngân hàng.
Ngoài những đặc điểm chung tương tự như tín dụng, hoạt động cho vay cá nhân còn có những đặc điểm riêng biệt so với các hoạt động tín d ụng khác nh ư sau: Quy mô của từng khoản vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lại l ớn. So sánh với các khoản tín dụng doanh nghiệp, các khoản vay kinh doanh thì các khoản vay cá nhân thường có giá trị tương đối nhỏ. M ột phần là do giá tr ị hoàng hóa, dịch vụ tiêu dùng ở mức vừa phải. Thêm vào đó, đa số các khách hàng thường tìm đến ngân hàng nhằm tìm kiếm sự hỗ trợ phần vốn còn thi ếu h ụt sau khi đã có sự tích lũy từ trước.
Tuy nhiên do đối tượng là các cá nhân có nhu c ầu vay vốn trong xã hội với nhu cầu đa dạng nên mặc dù quy mô c ủa t ừng kho ản vay không lớn nhưng tổng quy mô cho vay của ngân hàng lại rất lớn. Các khoản vay cá nhân có mức lãi suất và chi phí cao. Đối với mỗi khoản vay này, ngân hàng thường tốn nhiều chi phí cho việc thẩm định và xét duyệt cho vay do giá trị mỗi khoản vay này thường không lớn, đồng th ời vi ệc c ập nh ật các thông tin cá nhân thường khó có thể đầy đủ và chính xác. Vì thế ngân hàng đ ặt ra mức lãi suất cao nhằm bù đắp chi phí đã bỏ ra và thu l ợi nhu ận.
Song do đ ặc thù 13 khách hàng là các cá nhân nên họ thường quan tâm đến số tiền mình phải trả h ơn là lãi suất ghi trên hợp đồng tín dụng. Cho vay cá nhân có độ rủi ro cao trong danh mục tín dụng của ngân hàng. Do những khó khăn trong việc thu thập thông tin cá nhân c ủa khách hàng, thêm vào đó là thông tin tài chính được cung cấp từ khách hàng nên đ ộ tin c ậy không cao. Đồng thời yếu tố quyết định đến việc khoản vay có được hoàn trả hay không là uy tín, đạo đức của khách hàng, song đây lại là yếu tố định tính, rất khó xác định.
Ngoài ra, nguồn trả nợ của khách hàng chủ yếu là từ thu nhập, mức đ ộ ổn định của nguồn thu này tùy thuộc vào từng đối tượng khách hàng, có th ể có biến động lớn, phụ thuộc vào những thay đổi của nền kinh tế thị trường hoặc những yếu tố khách quan khách như hạn hán, mất mùa. Kh ả năng tr ả n ợ c ủa người đi vay cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi những yếu tổ chủ quan như tình hình sức khỏe, từ đó sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay của ngân hàng. Đây cũng là một yếu tố khiến lãi suất các khoản vay cá nhân thường cao do ph ải bù đắp một phần rủi ro từ hoạt động cho vay này của ngân hàng. Lợi nhuận từ hoạt động cho vay cá nhân cao.
Cũng do nguyên nhân xu ất phát từ chi phí và rủi ro cao từ hoạt động cho vay cá nhân khiến m ức lãi suất c ủa khoản vay này thường cao hơn các khoản tín dụng khác trong danh m ục tín d ụng của ngân hàng nên mức lợi nhuận ngân hàng thu được trên mỗi kho ản vay thường cao. Thêm vào đó là số lượng các khoản vay lớn vì thế hoạt động cho vay cá nhân tạo ra thu nhập đáng kể cho các ngân hàng thương mại. Phân loại các hình thức cho vay cá nhân tại các ngân hàng thương mại hiện nay. Việc phân loại các hình thức trong cho vay cá nhân thường được phân loại dựa trên một số những tiêu chí nhất định.
Căn cứ vào kết quả phân lo ại, ngân hàng sẽ xây dựng được quy trình cho vay phù hợp, giúp nâng cao chất l ượng tín dụng và kiểm soát được rủi ro tín dụng có thể xảy ra. Căn cứ vào mục đích cho vay: Dựa vào mục đích vay vốn, cho vay cá nhân được chia làm ba lo ại: cho vay cá nhân cư trú, cho vay cá nhân tiêu dùng, cho vay cá nhân sản xuất kinh doanh. 14 + Cho vay cá nhân cư trú là các khoản vay cá nhân nhằm ph ục v ụ nhu c ầu mua sắm, xây dựng hoặc cải tạo nhà ở của khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình.