LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhận thấy vai trò quan trọng của khu vực nông nghiệp – nông thôn trong thời kỳ đổi mới, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm nhất định tới phát triển nông nghiệp-nông thôn, nâng cao đời sống nông dân và góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn Việt Nam.Để phát triển nông nghiệp thì nguồn lực tài chính có vai trò hết sức quan trọng, tuy nhiên trên thực tế ở nước ta nguồn tài chính dành cho nông nghiệp còn hạn chế, vốn tự có trong nông dân không nhiều, nguồn vốn ngân sách còn mỏng và chưa ổn định. Xác định vai trò của nguồn vốn tín dụng đối vớisự phát triển ngành nông nghiệp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan, địa phương chỉ đạo, định hướng và khuyến khích các tổ chức tín dụng tăng vốn tín dụng đối với khu vực nông nghiệp-nông thôn-nông dân. Là một trong những tổ chức tín dụng lớn trong hệ thống, NHNN & PTNT Việt Nam từ khi thành lập (26/3/1988) đến nay luôn là ngân hàng thương mại tiên phong trong hoạt động cung cấp nguồn vốn tín dụng nông thôn, khẳng định vị thế vai trò và trách nhiệm của mình trong sự nghiệp phát triển đổi mới khu vực nông nghiệp nông thôn với quy mô tín dụng và đầu tư đạt 1 triệu 1 nghìn tỷ đồng, dư nợ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn của NHNN & PTNT đạt tỷ trọng 73,6% và chiếm tới 51% thị phần tín dụng toàn ngành ngân hàng đầu tư cho “Tam nông”.
Theo định hướng của NHNN & PTNT Việt Nam, trong nhiều năm qua NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn luôn chú trọng việc cấp vốn vay cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội địa phương, giúp các hộ gia đình nông nghiệp nông thôn trên địa bàn được tiếp cận vốn và các dịch vụ của ngân hàng, chính điều này đã góp phần đưa kinh tế nông nghiệp tiếp tục chuyển đổi cơ cấu kinh tế, tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập, nâng cao mức sống cho người dân. Nằm ở vị trí địa lý đặc thù vùng sinh thái phía Tây Bắc tỉnh Nghệ An, khí hậu ôn hòa cùng nguồn tài nguyên đất đai huyện Nghĩa Đàn được đánh giá rất phù hợp với phát triển nông lâm nghiệp phong phú. Xác định cho vay nông nghiệp nông thôn và phát triển kinh tế hộ là nhiệm vụ trọng tâm, Ban giám đốc NHNN & 2 PTNTchi nhánhNghĩa Đànđã thực hiện đánh giá và bàn các giải pháp để thực hiện mở rộng cho vay nông nghiệp nông thôn, mở rộng đầu tư tín dụng trên địa bàn. Năm 2015, NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn đã thống nhất với hội nông dân huyện Nghĩa Đàn thực hiện giao kế hoạch cho vay qua tổ liên kết hàng năm đối với các phòng giao dịch trực thuộc và các hội nông dân các xã trên địa bàn của chi nhánh.
Đây là một hình thức cho vay mới, có thêm yếu tố trung gian trong quy trình vay vốn là tổ vay vốn, được kỳ vọng sẽ là cầu nối giữa Ngân hàng và người vay vốn được hiểu nhau hơn. Sau hơn 3 năm triển khai, việc cho vay đối với hộ gia đình, cá nhân thông qua tổ liên kết tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn đã đạt được những kết quả nhất định.Tính đến 31/12/2018, NHNN & PTNT Nghĩa Đàn đã triển khai cho vay qua hơn 180 tổ, tổng dư nợ hơn 1.200 tỷ đồng trải rộng trên 25 xã của toàn huyện. Hình thức cho vay liên kết qua tổ đã đóng góp đáng kể cho tình hình kinh doanh của NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn.Tuy nhiên quá trình triển khai công tác cho vay còn nhiều khó khăn.Vì vậy để loại hình cho vay này có hiệu quả hơn nữa cần có những nghiên cứu về thực trạng cho vay hình thức này, từ đó tìm ra một số giải pháp thúc đẩy việc triển khai loại hình cho vay này hiệu quả hơn, đem lại thu nhập cho ngân hàng và lợi ích cho xã hội, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương. Xuất phát từ thực tiễn đó, đề tài “Phát triển hình thức cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn” đã được chọn để nghiên cứu.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: Mục tiêu: phân tích thực trạngphát triển cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn, từ đó đề xuất giải pháp nhằm tiếp tục phát triển hình thức cho vay qua tổ tại chi nhánh trong thời gian tới. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể: Nghiên cứu và hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến phát triển cho vay phát triển nông nghiệp, cho vay liên kết qua tổ. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn, làm rõ những kết quả đã đạt được, tồn tại và hạn 3 chế trong việc phát triển cho vay theo hình thức liên kết qua tổ tại địa bàn chi nhánh. Đề xuất một số giải pháp đẩy mạnh phát triển cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn.
Qua đó ngân hàng tối đa hóa lợi nhuận, giảm thiểu rủi ro, đáp ứng kịp thời nhu cầu khách hàng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: hoạt động cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn. Phạm vi nghiên cứu: Không gian: tại chi nhánh NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn. Thời gian: nghiên cứu trong giai đoạn từ 2016 - 2018, đề xuất định hướng và giải pháp đến năm 2021.
Nội dung: phát triển hoạt động cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT chi nhánh huyện Nghĩa Đàn. Tổng quan nghiên cứu: Phát triển dịch vụ tại các ngân hàng thương mại trong thời buổi cạnh tranh như hiện nay đang là chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Riêng đối với NHNN & PTNT cũng có nhiều luận văn, luận án nghiên cứu, các bài viết được công bố trên các tạp chí kinh tế như: Viết Chung (2018), “Agribank hướng đến ngân hàng bán lẻ hàng đầu”, trang báo mạng thời báo ngân hàng, truy cập ngày 26/7/2018. Bài viết có góc nhìn tổng quan về các sản phẩm dịch vụ mà NHNN & PTNT đang cung cấp, mục tiêu và định hướng phát triển mảng dịch vụ, đồng thời đánh giá tiềm lực phát triển các dịch vụ bán lẻ trong thời gian tới.
Nguyễn Trung (2018), “Agribank triển khai nhiều giải pháp đẩy lùi nạn tín dụng đen”,trang báo mạng kinh tế đô thị, truy cập ngày 26/12/2018. Bài viết có những đánh giá về khả năng tiếp cận nguồn vốn đến người dân từ các chương trình tín dụng, đề cập đến mô hình ngân hàng lưu động, cho vay liên kết qua tổ là hai sản phẩm mang tính đặc thù của NHNN & PTNT hiện nay. Tác giả nhận định rằng tổ 4 vay vốn tạo nhiều thuận tiện cho người dân khi tiết kiệm được thời gian đi lại, công sức. Hơn thế, khách hàng còn giải tỏa được tâm lý e khi vay vốn ngân hàng.
Khánh Lý (2017), “Cho vay qua tổ vay vốn: hai bên xích lại gần nhau hơn”, trang báo mạng thời báo ngân hàng, truy cập ngày 30/11/2017. Bài viết đề cập đến những kết quả mà hình thức cho vay liên kết qua tổ đã đạt được đối với tình hình kinh tế xã hội địa phương ở Tiền Giang. Ngoài việc thuận tiện về thủ tục, đáp ứng nhu cầu vay vốn của bà con, việc tổ chức vay qua tổ nhóm còn giúp tăng thêm tình làng nghĩa xóm, các hộ dân có trách nhiệm hơn với tập thể. Bên cạnh đó, về phía ngân hàng, cho vay thông qua tổ vay vốn góp phần giảm áp lực cho cán bộ trong việc quản lý nợ.
Nguyễn Thị Như Thủy (2015), “Hiệu quả tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam”, Luận án tiến sỹ Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Trong Luận án tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn các tiêu chí đo lường và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng của NHTM nhằm đưa ra hệ thống các tiêu chí đo lường hiệu quả tín dụng cho chi nhánh cấp tỉnh trong hệ thống Ngân hàng Nông nghiệp Việt Nam. Trên cơ sở áp dụng các tiêu chí đo lường, các nhân tố ảnh hưởng trong giai đoạn 2009 - 2013 thông qua mô hình kinh tế lượng để chỉ ra hướng tác động và mức độ ảnh hưởng của mỗi chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tín dụng đến hiệu quả tín dụng tổng thể của Ngân hàng. Tác giả tìm ra được những thuận lợi và khó khăn của ngân hàng cũng như tồn tại trong quản lý, điều hành dẫn đến hiệu quả tín dụng chưa cao.
Đồng thời tác giả cũng đã đưa ra những đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới. Trịnh Thế Cường (2018), “Huy động vốn của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thônViệt Nam”, Luận án tiến sỹ Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Tác giả đã có cái nhìn tổng quan về huy động vốn của NHTM, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn của NHTM nhằm đưa ra các tiêu chí đánh giá thực trạng huy động vốn tại 5 NHNN & PTNT trong giai đoạn 2011 – 2016nhằm chỉ rõ những kết quả, hạn chế trong công tác huy động vốn. Từ đó xác định nguyên nhân khách quan chủ quan để đưa ra những đề xuất các giải pháp hoàn thiện huy động vốn của Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn đến 2020 tầm nhìn 2030.
Những bài viết, nghiên cứu này mang tính giới thiệu tình hình chung về hoạt động cho vay tại NHNN & PTNT, chưa thực sự đi sâu giới thiệt chi tiết, đánh giá những thuận lợi, khó khăn và tiềm năng nhằm phát triển hình thức cho vay qua tổ cho NHNN & PTNT. Từ thực tế đó, tác giả sẽ kế thừa và nghiên cứu thông qua việc phân tích thực trạng phát triển cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNTChi nhánh huyện Nghĩa Đàn để đưa ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác phát triển cho vay liên kết qua tổ tại Chi nhánh huyện Nghĩa Đàn. Luận văn này sẽ mở rộng, đi sâu vào vấn đề theo hướng tiếp cận, đánh giá mang tính cá nhân của người viết, đưa lại góc nhìn tổng quan cho đến chi tiết về phát triển hình thức cho vay liên kết qua tổ tại NHNN & PTNT Nghĩa Đàn.