Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 và Luật Giáo dục năm 2019 đã xác định mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam, hướng tới chuẩn hóa và hội nhập quốc tế vào năm 2030. Trong cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân, cấp trung học cơ sở đóng vai trò bản lề, trang bị tri thức nền tảng và định hướng phân luồng cho học sinh sau lớp 9. Sự thành bại của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng của đội ngũ nhà giáo.

Thị xã Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh được thành lập theo Nghị quyết số 865/NQ-UBTVQH14 năm 2020, giữ vị trí địa bàn kinh tế và giáo dục trọng điểm phía Nam của tỉnh với hơn 240 km đường biên giới tiếp giáp Campuchia. Mặc dù công tác giáo dục tại địa phương đã đạt nhiều chuyển biến tích cực, nguồn gốc đào tạo của giáo viên vẫn đa dạng, chưa đồng đều về năng lực dạy học tích hợp và ứng dụng công nghệ. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với 128 trang nghiên cứu của tác giả Trần Khánh Liêm do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Bách hướng dẫn tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng năm 2022 tập trung giải quyết bài toán phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở tại thị xã Trảng Bàng.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng năng lực đội ngũ trên mẫu nghiên cứu gồm 215 cán bộ quản lý và giáo viên tại 5 trường trung học cơ sở đại diện, từ đó đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp các cấp quản lý nâng cao tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn nghề nghiệp lên trên 95% và hoàn thiện cơ cấu bộ môn trong giai đoạn 2022-2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị nguồn nhân lực trong giáo dục và lý thuyết chu trình quản lý hiện đại gồm 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra - đánh giá. Luận văn tiếp cận quan điểm phát triển nguồn nhân lực toàn diện cả về thể lực, trí lực, phẩm chất đạo đức và năng lực nghề nghiệp, xem con người là trung tâm của mọi sự phát triển theo định hướng của các chuyên gia giáo dục học hàng đầu.

Khung tham chiếu chính của luận văn dựa trên Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông với 5 tiêu chuẩn và 15 tiêu chí đánh giá năng lực sư phạm. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 ban hành kèm Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT tạo ra bước ngoặt căn bản: chuyển từ nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực người học thông qua 5 phẩm chất chủ yếu và 10 năng lực cốt lõi. Bối cảnh này đặt ra các khái niệm trọng tâm cần làm rõ bao gồm: quản lý giáo dục, đội ngũ giáo viên trung học cơ sở, phát triển đội ngũ giáo viên và thích ứng chương trình giáo dục tích hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để đảm bảo tính khách quan và khoa học:

  • Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát 215 khách thể, bao gồm 20 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn) và 195 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại 5 trường trung học cơ sở trên địa bàn thị xã Trảng Bàng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả khu vực trung tâm đô thị và khu vực nông thôn, biên giới.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng phiếu điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc 5 mức độ Likert, phỏng vấn sâu 12 chuyên gia quản lý giáo dục và phân tích hệ thống hồ sơ chuyên môn, giáo án, sáng kiến kinh nghiệm thực tế.
  • Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Dữ liệu điều tra được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học qua phần mềm Microsoft Excel và SPSS, tính toán các chỉ số: điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (SD), tỷ lệ phần trăm (%) và xếp hạng (Rank). Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả và kiểm định tương quan giúp lượng hóa chính xác thực trạng, loại bỏ tính chủ quan trong đánh giá và chứng minh mối quan hệ giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
  • Timeline nghiên cứu: Đề tài thu thập dữ liệu thứ cấp từ giai đoạn 2018-2021 và triển khai khảo sát thực địa từ tháng 10 năm 2021 đến tháng 5 năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng tại 5 trường trung học cơ sở thị xã Trảng Bàng làm nổi bật 4 phát hiện cốt lõi:

  • Nhận thức về đổi mới giáo dục: 100% cán bộ quản lý và 93.5% giáo viên nhận thức rõ ràng về tầm quan trọng của việc phát triển đội ngũ nhằm đáp ứng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Điểm trung bình nhận thức đạt 4.42/5.00, cho thấy sự chuẩn bị tâm thế vững vàng của đội ngũ trước yêu cầu đổi mới.
  • Cơ cấu và trình độ chuyên môn: Khoảng 86.8% giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn trình độ đào tạo đại học theo Luật Giáo dục 2019. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 13.2% giáo viên giữ trình độ cao đẳng đang trong lộ trình nâng chuẩn. Tình trạng thừa thiếu cục bộ diễn ra ở các môn học tích hợp mới: 100% các trường thiếu giáo viên được đào tạo đơn môn chuyển sang dạy tích hợp môn Khoa học tự nhiên (140 tiết/năm) và môn Lịch sử - Địa lý (105 tiết/năm).
  • Thực trạng đào tạo và bồi dưỡng: Tỷ lệ giáo viên tham gia đầy đủ các mô-đun bồi dưỡng thường xuyên đạt 96.2%. Mặc dù vậy, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong thiết kế bài giảng chỉ đạt điểm trung bình 3.58/5.00, ở mức độ khá. Kỹ năng kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực còn lúng túng ở khoảng 28.4% giáo viên có thâm niên trên 20 năm công tác.
  • Công tác kiểm tra, đánh giá và tạo động lực: Kết quả đánh giá theo Chuẩn nghề nghiệp ghi nhận 89.3% giáo viên xếp loại Khá và Tốt. Tuy nhiên, qua phỏng vấn sâu, có tới 34.5% ý kiến cho rằng công tác đánh giá nội bộ ở một số đơn vị còn mang tính hình thức, nể nang, cào bằng và chịu ảnh hưởng của bệnh thành tích.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ nguyên nhân khách quan khi Trảng Bàng chuyển đổi từ huyện lên thị xã từ năm 2020, quy mô dân số và học sinh cơ học tăng nhanh tạo áp lực lớn lên sĩ số lớp học. Nguồn kinh phí đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị phòng thí nghiệm thông minh mới chỉ đáp ứng khoảng 65% nhu cầu thực tế của chương trình mới. Về mặt chủ quan, một bộ phận giáo viên lớn tuổi còn ngại thay đổi phương pháp dạy học truyền thống, việc tự học tự bồi dưỡng ngoại ngữ và tin học chưa trở thành thói quen thường nhật.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình năm 2009 của tác giả Lê Thanh Đạm và quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng năm 2013 của tác giả Trần Ngọc Thủy, hạn chế về bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích hợp và áp lực thi đua là thách thức chung mang tính hệ thống. Toàn bộ dữ liệu thực trạng của luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện cơ cấu trình độ đào tạo và bảng ma trận tương quan giữa nhận thức và năng lực thực thi của giáo viên. Kết quả phân tích khẳng định việc xây dựng các giải pháp quản lý đồng bộ là yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng giáo dục địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 5 giải pháp trọng tâm nhằm phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở thị xã Trảng Bàng:

  • Giải pháp 1: Hoàn thiện quy hoạch và bố trí đội ngũ theo lộ trình chuẩn hóa. Xây dựng đề án vị trí việc làm chi tiết cho 100% trường trung học cơ sở, cân đối định mức 1.9 giáo viên/lớp. Mục tiêu đến năm 2025 đạt 100% giáo viên có trình độ Cử nhân sư phạm trở lên. Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Phòng Nội vụ thị xã Trảng Bàng triển khai trong giai đoạn 2022-2025.
  • Giải pháp 2: Đổi mới quy trình tuyển dụng và sử dụng tối ưu nguồn nhân lực. Đổi mới hình thức thi tuyển kết hợp thực hành giảng dạy thực tế, ưu tiên tuyển dụng giáo viên đào tạo chính quy các môn Tin học, Ngoại ngữ và Sư phạm tích hợp. Thực hiện phân công nhiệm vụ đúng sở trường chuyên môn. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thị xã Trảng Bàng và Ban Giám hiệu các trường.
  • Giải pháp 3: Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng số. Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên theo hình thức sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Mục tiêu 100% giáo viên làm chủ phần mềm dạy học tương tác và phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu, Tổ trưởng chuyên môn và giáo viên cốt cán.
  • Giải pháp 4: Tăng cường kiểm tra, đánh giá năng lực giáo viên thực chất. Áp dụng quy trình đánh giá 360 độ dựa trên Chuẩn nghề nghiệp giáo viên theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT, kiên quyết xóa bỏ bệnh thành tích. Kết quả đánh giá là căn cứ chính xác để xếp loại thi đua và quy hoạch bổ nhiệm. Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng và Hội đồng thi đua khen thưởng nhà trường hàng năm.
  • Giải pháp 5: Đảm bảo cơ sở vật chất, chế độ chính sách và xây dựng môi trường sư phạm tích cực. Đầu tư nâng cấp 100% phòng học bộ môn đạt chuẩn, trang bị đường truyền Internet tốc độ cao. Thực hiện đầy đủ chế độ phụ cấp thâm niên, ưu đãi nghề và khen thưởng kịp thời các sáng kiến kinh nghiệm xuất sắc. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thị xã Trảng Bàng và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2022-2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Cán bộ quản lý Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ban Giám hiệu các trường THCS: Tài liệu cung cấp khung giải pháp toàn diện về quy hoạch nhân sự, quản trị cơ sở giáo dục và quy trình tổ chức bồi dưỡng đội ngũ thích ứng với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
  • Giáo viên trung học cơ sở: Hỗ trợ giáo viên nắm bắt các tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp, từ đó chủ động xây dựng lộ trình tự học, nâng cao kỹ năng sư phạm tích hợp và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
  • Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu thực chứng, bộ công cụ khảo sát 215 mẫu chuẩn hóa và hệ thống bảng hỏi đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên.
  • Cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, thị xã và tỉnh: Là cơ sở dữ liệu thực tiễn giúp Ủy ban nhân dân thị xã Trảng Bàng và tỉnh Tây Ninh ban hành các chính sách thu hút, tuyển dụng và phát triển nguồn nhân lực giáo dục chất lượng cao đến năm 2030.

Câu hỏi thường gặp

  • Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra những thay đổi căn bản nào đối với giáo viên THCS?
    Chương trình chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang hình thành phẩm chất và năng lực người học. Giáo viên không còn là người truyền giảng thụ động mà đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn học sinh tự khám phá tri thức. Ngoài ra, việc xuất hiện các môn tích hợp như Khoa học tự nhiên đòi hỏi giáo viên phải nắm vững kiến thức liên môn Vật lý, Hóa học, Sinh học để đảm bảo giảng dạy hiệu quả 140 tiết mỗi năm học.

  • Quy mô khảo sát 215 mẫu có phản ánh chính xác thực trạng thị xã Trảng Bàng không?
    Mẫu nghiên cứu gồm 215 cán bộ quản lý và giáo viên được chọn từ 5 trường trung học cơ sở đại diện cho cả vùng phát triển đô thị lẫn khu vực nông thôn, biên giới của thị xã Trảng Bàng. Tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 100%, độ tin cậy của thang đo Cronbach's Alpha đạt trên 0.82. Quy mô mẫu này hoàn toàn đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy khoa học cao cho toàn địa bàn.

  • Khó khăn lớn nhất trong việc phát triển đội ngũ giáo viên THCS tại Trảng Bàng là gì?
    Khó khăn trọng tâm là sự thiếu hụt cục bộ giáo viên được đào tạo chuyên môn dạy các môn tích hợp mới và cơ sở vật chất phòng bộ môn chưa đồng bộ. Thêm vào đó, tâm lý ngại đổi mới phương pháp giảng dạy của một bộ phận giáo viên thâm niên cao cùng cơ chế đánh giá thi đua còn biểu hiện nể nang đã làm chậm tiến độ nâng cao chất lượng toàn diện.

  • Các giải pháp đề xuất trong luận văn có tính khả thi trong thực tiễn như thế nào?
    Kết quả khảo nghiệm lấy ý kiến của 215 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy 100% các giải pháp đều đạt mức độ rất cấp thiết và khả thi cao với điểm trung bình từ 4.25 đến 4.68/5.00. Các biện pháp được thiết kế bám sát thực tiễn tài chính, nhân lực của thị xã Trảng Bàng và quy định hiện hành của ngành giáo dục trong giai đoạn 2022-2025.

  • Cán bộ quản lý cần làm gì để xóa bỏ bệnh thành tích trong đánh giá giáo viên?
    Hiệu trưởng cần áp dụng quy trình đánh giá chuẩn nghề nghiệp đa chiều theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT, kết hợp giữa tự đánh giá của giáo viên, nhận xét của tổ chuyên môn và khảo sát mức độ hài lòng của học sinh. Việc công khai minh bạch tiêu chí và gắn kết quả đánh giá thực chất với quyền lợi thi đua khen thưởng là chìa khóa then chốt giúp loại bỏ tâm lý cào bằng.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở theo định hướng chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp đáp ứng Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
  • Đánh giá toàn diện thực trạng số lượng, cơ cấu và chất lượng đội ngũ tại thị xã Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh thông qua dữ liệu khảo sát thực chứng từ 215 cán bộ quản lý và giáo viên tại 5 trường trung học cơ sở.
  • Đề xuất 5 nhóm giải pháp quản lý mang tính đột phá và đồng bộ: từ quy hoạch, tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá đến bảo đảm các điều kiện cơ sở vật chất và chính sách tạo động lực.
  • Khẳng định tính cấp thiết và tính khả thi cao của hệ thống giải pháp qua kiểm định định lượng, tạo cơ sở để địa phương áp dụng ngay trong giai đoạn 2022-2025.
  • Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo học thuật chất lượng cao cho các nhà quản trị giáo dục, giảng viên và học viên chuyên ngành Quản lý giáo dục trên toàn quốc.

Để hiện thực hóa các giải pháp nghiên cứu, các trường trung học cơ sở tại thị xã Trảng Bàng cần nhanh chóng rà soát vị trí việc làm và ban hành kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên ngay từ đầu năm học mới. Các nhà quản lý giáo dục quan tâm có thể tiếp tục triển khai mở rộng mô hình nghiên cứu này cho các cấp học mầm non, tiểu học và trung học phổ thông trên toàn địa bàn tỉnh Tây Ninh.