Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển dịch vụ phi tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, nêu rõ thách thức và cơ hội hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Tất Thắng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 2.1. Cơ sở lý luận về dịch vụ phi tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 2.2. Dịch vụ của Ngân hàng thương mại
• 2.3. Dịch vụ phi tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 2.4. Phát triển dịch vụ phi tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 2.4.1. Khái niệm phát triển dịch vụ phi tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 2.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển dịch vụ phi tín dụng của NHTM
• 2.4.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển dịch vụ phi tín dụng của NHTM
• 2.4.3.1. Các nhân tố chủ quan
• 2.4.3.2. Các nhân tố khách quan
• 3. CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về các NHTMCP ở Việt Nam
• 3.1.1. Qui mô vốn của ngân hàng thương mại
• 3.1.2. Thị phần hoạt động của các Ngân hàng
• 3.1.3. Hệ số an toàn vốn (hệ số CAR của NHTM)
• 3.1.4. Chất lượng tài sản có
• 3.1.5. Đánh giá chung về kết quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2. Thực trạng phát triển dịch vụ phi tín dụng Ngân hàng tại các NHTMCP ở Việt Nam giai đoạn 2011-2015
• 3.2.1. Đánh giá mức độ phát triển dịch vụ phi tín dụng Ngân hàng tại các NHTMCP ở Việt Nam theo chiều rộng
• 3.2.2. Đánh giá mức độ phát triển dịch vụ phi tín dụng Ngân hàng tại các NHTMCP ở Việt Nam theo chiều sâu
• 3.2.3. Tổng hợp đánh giá
• 3.2.3.1. Kết quả đạt được. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG IV: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng và mục tiêu phát triển dịch vụ phi tín dụng của các NHTMCP Việt Nam
• 4.1.1. Định hướng phát triển dịch vụ phi tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đến năm 2025
• 4.1.2. Mục tiêu phát triển dịch vụ phi tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đến năm 2025
• 4.2. Nhóm giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các Ngân hàng thương mại
• 4.2.1. Nhóm giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các Ngân hàng thương mại theo chiều rộng
• 4.2.2. Nhóm giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các Ngân hàng thương mại theo chiều sâu
• 4.2.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ khác
• 4.2.3.1. Kiến nghị đối với chính phủ
• 4.2.3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng nhà nước
• 4.2.3.3. Kiến nghị đối với hiệp hội Ngân hàng
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PL01. DANH MỤC VĂN BẢN PHÁP LÝ
• PL02. MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA KHẢO SÁT KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP
• PL03. MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA KHẢO SÁT KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN
• PL04. MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA KHẢO SÁT CHUYÊN GIA

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dịch Vụ Phi Tín Dụng Ngân Hàng Tại Việt Nam

Trong bối cảnh kinh tế mở cửa, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Khách hàng ngày càng đòi hỏi cao hơn về chất lượng và sự đa dạng của dịch vụ. Sự cạnh tranh khốc liệt từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước thúc đẩy sự ra đời và phát triển nhanh chóng của các dịch vụ phi tín dụng ngân hàng. Biên lợi nhuận từ hoạt động tín dụng truyền thống đang thu hẹp, buộc các ngân hàng phải tìm kiếm nguồn doanh thu mới. Phát triển doanh thu dịch vụ phi tín dụng là một hướng đi tất yếu để đảm bảo sự tăng trưởng bền vững.

1.1. Vai trò của Dịch Vụ Phi Tín Dụng trong Chiến Lược Ngân Hàng

Theo Quyết định 254/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, các NHTM cần giảm sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và tăng thu nhập từ hoạt động dịch vụ. Điều này cho thấy chính sách phát triển dịch vụ phi tín dụng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển của các ngân hàng. Sự phát triển của dịch vụ phi tín dụng không chỉ giúp ngân hàng tăng doanh thu, mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn thu, giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng cạnh tranh. Lợi nhuận dịch vụ phi tín dụng ngày càng trở nên quan trọng đối với sự ổn định tài chính của ngân hàng.

1.2. Các Loại Hình Dịch Vụ Phi Tín Dụng Phổ Biến Hiện Nay

Các sản phẩm dịch vụ phi tín dụng ngày càng đa dạng và phong phú, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Một số loại hình dịch vụ phổ biến bao gồm dịch vụ thanh toán, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ tư vấn tài chính, dịch vụ quản lý tài sản, và dịch vụ ngoại hối. Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung cấp các dịch vụ này, đặc biệt là thông qua các kênh ngân hàng số (digital banking) và dịch vụ ngân hàng trực tuyến.

II. Thực Trạng Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Bài Học Kinh Nghiệm

So với các nước trong khu vực và trên thế giới, sự phát triển thực trạng dịch vụ phi tín dụng tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Điều này đòi hỏi các ngân hàng cần tập trung nguồn lực để khai thác tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, việc phát triển dịch vụ phi tín dụng không phải là một con đường trải đầy hoa hồng. Các ngân hàng cần đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt, yêu cầu ngày càng cao của khách hàng, và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

2.1. Đánh Giá Mức Độ Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Theo Chiều Rộng

Phát triển dịch vụ theo chiều rộng thể hiện ở số lượng các loại dịch vụ phi tín dụng ngân hàng được cung cấp. Các NHTMCP Việt Nam đã mở rộng danh mục dịch vụ, tuy nhiên vẫn còn hạn chế so với các ngân hàng trong khu vực. Việc đa dạng hóa dịch vụ là cần thiết để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng và tăng cường khả năng cạnh tranh. Số lượng chi nhánh, ATM và POS cũng là những yếu tố quan trọng để đánh giá mức độ phát triển theo chiều rộng.

2.2. Đánh Giá Mức Độ Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Theo Chiều Sâu

Phát triển dịch vụ theo chiều sâu thể hiện ở chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện quy trình và đào tạo nhân viên là rất quan trọng để tăng cường sự gắn bó của khách hàng. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ mới và phát triển các dịch vụ trực tuyến cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Nâng cao hiệu quả dịch vụ là mục tiêu quan trọng.

2.3. Thách Thức và Rào Cản Trong Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng

Bên cạnh những thành tựu, còn tồn tại nhiều thách thức và rào cản trong quá trình phát triển dịch vụ phi tín dụng. Khó khăn về nguồn vốn, nhân lực và công nghệ là những yếu tố cản trở sự phát triển của dịch vụ. Ngoài ra, sự thay đổi về chuyển đổi số ngân hàng, quy định pháp luật và văn hóa tiêu dùng cũng tạo ra những thách thức không nhỏ.

III. Giải Pháp Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Hướng Đi Nào

Để phát triển dịch vụ phi tín dụng một cách bền vững, các NHTMCP cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm, và tăng cường khả năng cạnh tranh. Đồng thời, cần chú trọng đến việc quản lý rủi ro và tuân thủ các quy định của pháp luật.

3.1. Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Theo Chiều Rộng Mở Rộng Thị Trường

Mở rộng mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch, ATM và POS là một giải pháp quan trọng để tiếp cận nhiều khách hàng hơn. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ lưỡng về chi phí và hiệu quả của việc mở rộng mạng lưới. Ngoài ra, việc phát triển các kênh phân phối trực tuyến, như website, ứng dụng di động và mạng xã hội, cũng là một giải pháp hiệu quả để tiếp cận khách hàng ở mọi lúc mọi nơi. Marketing dịch vụ phi tín dụng cần được chú trọng.

3.2. Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Theo Chiều Sâu Nâng Cao Trải Nghiệm

Nâng cao chất lượng dịch vụ là yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân khách hàng. Cần chú trọng đến việc cải thiện quy trình, đào tạo nhân viên, và áp dụng công nghệ mới. Lắng nghe ý kiến của khách hàng và phản hồi nhanh chóng những yêu cầu của họ. Ngoài ra, cần xây dựng một hệ thống quản lý chất lượng dịch vụ hiệu quả để đảm bảo rằng dịch vụ luôn đáp ứng được mong đợi của khách hàng. Khách hàng dịch vụ phi tín dụng là trung tâm.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Số Để Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng

Ứng dụng công nghệ số là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Các NHTMCP cần đầu tư vào các công nghệ mới, như ngân hàng số (digital banking), trí tuệ nhân tạo (AI), và blockchain, để cung cấp các dịch vụ tiện lợi, nhanh chóng và an toàn hơn. Tạo ra các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu của khách hàng trên các nền tảng kỹ thuật số. Đồng thời, cần đảm bảo an ninh mạng và bảo vệ thông tin cá nhân của khách hàng.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Kiến Nghị

Để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của dịch vụ phi tín dụng, cần có sự hỗ trợ từ phía nhà nước và các cơ quan quản lý. Các chính sách cần tập trung vào việc tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, giảm thiểu rủi ro, và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành và các tổ chức liên quan để đảm bảo rằng các chính sách được thực thi một cách hiệu quả.

4.1. Kiến Nghị Đối Với Chính Phủ Tạo Môi Trường Thuận Lợi

Chính phủ cần tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và ổn định để khuyến khích các ngân hàng đầu tư vào phát triển dịch vụ phi tín dụng. Cần giảm thiểu các thủ tục hành chính rườm rà và tạo điều kiện cho các ngân hàng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và kiểm tra để đảm bảo rằng các ngân hàng tuân thủ các quy định của pháp luật.

4.2. Kiến Nghị Đối Với Ngân Hàng Nhà Nước Điều Chỉnh Chính Sách

Ngân hàng Nhà nước cần điều chỉnh các chính sách để khuyến khích các ngân hàng phát triển dịch vụ phi tín dụng. Cần giảm bớt sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và tăng cường giám sát hoạt động dịch vụ. Tạo ra các quy định phù hợp với sự phát triển của công nghệ và khuyến khích các ngân hàng đổi mới sáng tạo. Cần chú trọng đến việc bảo vệ quyền lợi của khách hàng và đảm bảo an ninh mạng.

4.3. Kiến Nghị Đối Với Hiệp Hội Ngân Hàng Tăng Cường Hợp Tác

Hiệp hội Ngân hàng cần tăng cường hợp tác giữa các ngân hàng để chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình phát triển dịch vụ phi tín dụng. Cần tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo và chương trình trao đổi để nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng. Đồng thời, cần đóng vai trò là cầu nối giữa các ngân hàng và các cơ quan quản lý để giải quyết những khó khăn và vướng mắc trong quá trình phát triển.

V. Rủi Ro Dịch Vụ Phi Tín Dụng Nhận Diện Quản Lý Hiệu Quả

Phát triển dịch vụ phi tín dụng mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các ngân hàng cần nhận diện và quản lý rủi ro một cách hiệu quả để đảm bảo an toàn hoạt động. Các loại rủi ro cần quan tâm bao gồm rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý, rủi ro công nghệ, và rủi ro uy tín.

5.1. Các Loại Rủi Ro Thường Gặp Trong Dịch Vụ Phi Tín Dụng

Rủi ro hoạt động phát sinh từ các sai sót trong quy trình, lỗi hệ thống, hoặc gian lận của nhân viên. Rủi ro pháp lý phát sinh từ việc vi phạm các quy định của pháp luật hoặc các hợp đồng. Rủi ro công nghệ phát sinh từ các sự cố về hệ thống, tấn công mạng, hoặc lỗi phần mềm. Rủi ro uy tín phát sinh từ các thông tin tiêu cực về ngân hàng hoặc các sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng. Rủi ro dịch vụ phi tín dụng cần được kiểm soát chặt chẽ.

5.2. Biện Pháp Quản Lý Rủi Ro Hiệu Quả Trong Dịch Vụ Phi Tín Dụng

Để quản lý rủi ro hiệu quả, các ngân hàng cần xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro toàn diện. Cần xác định rõ các loại rủi ro, đánh giá mức độ ảnh hưởng, và xây dựng các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro. Đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro và kiểm tra thường xuyên để đảm bảo rằng các biện pháp được thực thi một cách hiệu quả. Ngoài ra, cần có các biện pháp bảo hiểm để giảm thiểu thiệt hại khi rủi ro xảy ra. Quy trình dịch vụ phi tín dụng cần có kiểm soát.

VI. Tương Lai Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Cơ Hội Thách Thức

Trong tương lai, dịch vụ phi tín dụng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của các NHTMCP Việt Nam. Sự phát triển của công nghệ, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, và sự hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho các ngân hàng. Tuy nhiên, các ngân hàng cũng cần đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt, yêu cầu ngày càng cao của khách hàng, và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Dịch Vụ Phi Tín Dụng Trong Bối Cảnh Số Hóa

Sự phát triển của công nghệ số sẽ tiếp tục thay đổi cách thức cung cấp và sử dụng dịch vụ phi tín dụng. Các dịch vụ trực tuyến, dịch vụ trên di động, và các dịch vụ dựa trên dữ liệu sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Các ngân hàng cần nhanh chóng thích nghi với những thay đổi này để không bị bỏ lại phía sau. Chuyển đổi số ngân hàng là xu thế tất yếu.

6.2. Cơ Hội Và Thách Thức Đối Với Các NHTMCP Việt Nam

Cơ hội cho các NHTMCP Việt Nam bao gồm việc mở rộng thị trường, đa dạng hóa sản phẩm, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Thách thức bao gồm sự cạnh tranh gay gắt, yêu cầu ngày càng cao của khách hàng, và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Các ngân hàng cần có những chiến lược phù hợp để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức. Cạnh tranh dịch vụ phi tín dụng ngày càng gay gắt.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và sự bùng nổ của làn sóng tự do hóa tài chính, các trung gian tài chính tại Việt Nam đang đứng trước áp lực chuyển dịch cấu trúc kinh doanh tất yếu. Sự gia nhập của các định chế tài chính 100% vốn nước ngoài từ ngày 01/04/2014 cùng các yêu cầu chuẩn hóa quản trị rủi ro nghiêm ngặt theo hiệp ước Basel II và Basel III đã trực tiếp thu hẹp biên lãi ròng từ hoạt động tín dụng truyền thống. Thực tiễn hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 chứng minh rằng việc phụ thuộc quá mức vào cung ứng vốn tiềm ẩn rủi ro nợ xấu hệ thống, buộc các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) phải tái cấu trúc nguồn thu. Định hướng này được thể chế hóa trong Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015 theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng Chính phủ, nhấn mạnh mục tiêu: "Từng bước chuyển dịch mô hình kinh doanh của các NHTM theo hướng giảm bớt sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng và tăng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng".

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh doanh thương mại (Mã số: 62.21) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Thủy, do PGS. Phạm Tất Thắng hướng dẫn tại Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, mang tên: "Phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam hiện nay" (2018), đã giải quyết trực tiếp khoảng trống nghiên cứu mang tính hệ thống này. Nghiên cứu xác lập 03 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất khoa học và các tiêu chí đánh giá mức độ phát triển dịch vụ phi tín dụng (DVPTD) tại các NHTMCP trong nền kinh tế chuyển đổi là gì?
2. Thực trạng phát triển DVPTD tại các NHTMCP điển hình ở Việt Nam giai đoạn 2010–2015 đang bộc lộ những thành tựu, nút thắt và rủi ro cấu trúc nào?
3. Hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi nào cần được triển khai để thúc đẩy phát triển DVPTD theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu đến năm 2025?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết trung gian tài chính hiện đại (Peter Rose), lý thuyết chất lượng dịch vụ (Parasuraman et al., Zeithaml) và lý thuyết đa dạng hóa thu nhập ngoài lãi (Lee, Yang & Chang, 2014). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010–2015 từ 09 NHTMCP đại diện cho hơn 50% quy mô tài sản và thị phần toàn hệ thống (bao gồm BIDV, Vietcombank, VietinBank, MB, ACB, VIB, Techcombank, VPBank, TPBank), kết hợp điều tra thực chứng sơ cấp với 900 khách hàng (450 doanh nghiệp, 450 cá nhân) và 90 chuyên gia quản lý ngân hàng. Nghiên cứu tạo ra bước tiến lớn trong việc định lượng hóa năng lực cạnh tranh phi tín dụng của hệ thống ngân hàng Việt Nam trước thềm chuyển đổi số 2025.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy xu hướng nghiên cứu dịch vụ phi tín dụng và thu nhập ngoài lãi (non-interest income) được tiếp cận dưới nhiều lăng kính học thuật sâu rộng:

• Lederer (2015) trong nghiên cứu A Model of Traditional, Electronic, and Mixed Distribution Choices đã khẳng định sự thay đổi thái độ khách hàng và cấu trúc chi phí công nghệ mới làm thay đổi mô hình phân phối ngân hàng bán lẻ, đồng thời nhấn mạnh: "Một chi nhánh ngân hàng thiếu dịch vụ ngân hàng cá nhân là một ngân hàng có chiến lược tồi vì DVNH cá nhân thường chiếm đến hơn 40% tổng số giao dịch".
• Lee, Yang & Chang (2014) khảo sát 967 NHTMCP tại khu vực châu Á (Non-interest income, profitability, and risk in banking industry. A cross-country analysis) chỉ ra rằng thu nhập ngoài lãi giúp giảm thiểu rủi ro tổng thể của ngân hàng dù không nhất thiết làm tăng biên lợi nhuận đột biến; đặc biệt, mức độ rủi ro của hoạt động ngoài lãi có xu hướng gia tăng tại các quốc gia có thu nhập cao do tính phức tạp của sản phẩm phái sinh.
• Santouridis & Kyritsi (2014) khi nghiên cứu hành vi chấp nhận Internet Banking tại Hy Lạp đã kiểm định độ tin cậy thang đo với hệ số Cronbach's alpha đạt từ 0,88 đến 0,93, chứng minh vai trò tiên quyết của nhận thức tiện ích và an toàn bảo mật.
• Oliveira et al. (2014) tích hợp thành công ba mô hình Task Technology Fit (TTF), Unified Theory of Acceptance and Use of Technology (UTAUT) và Initial Trust Model (ITM) nhằm giải thích động cơ sử dụng Mobile Banking.
• Cassy & Soadwa (2008) tại New York và Kudela (2004) tại Đức đã phân tích danh mục trên 10 sản phẩm bán lẻ cấu thành mô hình "siêu thị tài chính".

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Phan Thị Linh (2015), Phạm Anh Thủy (2013), Ngô Thị Liên Hương (2011), Phạm Minh Điển (2010), Nguyễn Thị Hồng Yến (2015), Tô Khánh Toàn (2014) và Hoàng Tuấn Linh (2009) đã tiếp cận DVPTD dưới các góc độ riêng lẻ như ngân hàng thương mại nhà nước, ma trận Ansoff, dịch vụ thẻ hoặc ngân hàng điện tử trong khung thời gian trước năm 2011.

Tranh luận học thuật lớn nhất nằm ở mối quan hệ đánh đổi giữa đa dạng hóa dịch vụ và rủi ro vận hành: trong khi các nghiên cứu phương Tây cảnh báo rủi ro bùng nổ từ phái sinh phức tạp, thực tiễn các thị trường mới nổi như Việt Nam lại đối mặt với rủi ro chậm đổi mới công nghệ và phụ thuộc tín dụng. Luận án định vị nghiên cứu vào chính khoảng trống này: khắc phục tính đơn lẻ của các công trình trước bằng cách tiếp cận tổng thể 09 ngân hàng niêm yết đầu ngành (chiếm trên 50% thị phần) trong giai đoạn chuyển đổi cấu trúc 2010–2015, kết hợp giữa số liệu tài chính vĩ mô và khảo sát hành vi thực chứng.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã đóng góp vào hệ thống lý luận kinh doanh thương mại và ngân hàng học bằng việc chuẩn hóa định nghĩa khoa học về DVPTD trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

"Dịch vụ phi tín dụng là dịch vụ được ngân hàng cung cấp tới khách hàng để đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập bằng các khoản phí xác định thu được từ khách hàng, không bao gồm dịch vụ tín dụng".

Nghiên cứu phân định rõ ràng giữa dịch vụ tín dụng (dựa trên quan điểm chuyển dịch giá trị tạm thời có hoàn trả kèm lãi suất của Karl Marx và Peter Rose) với DVPTD (dựa trên cơ chế thu phí phi rủi ro danh mục tín dụng). Luận án xây dựng mô hình phát triển DVPTD dựa trên 02 chiều kích vận động biện chứng:

• Phát triển theo chiều rộng: Gia tăng số lượng, chủng loại sản phẩm (thẻ, e-banking, ngoại hối, thanh toán, kiều hối, ủy thác, tư vấn, giám sát), mở rộng mạng lưới phân phối và quy mô thị phần người dùng.
• Phát triển theo chiều sâu: Nâng cao chất lượng cung ứng, gia tăng hàm lượng giá trị gia tăng, hoàn thiện tiện ích tích hợp công nghệ cao và tối ưu hóa mức độ thỏa mãn kỳ vọng của khách hàng.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết:

1. Lý thuyết Chất lượng dịch vụ: Tích hợp mô hình SERVQUAL của Parasuraman et al. (1985, 1988) cùng quan điểm của Zeithaml (1987), Lewis & Booms, Edvardsson et al. (1994), xác định chất lượng DVPTD là hàm số của khoảng cách giữa kỳ vọng trước giao dịch và cảm nhận thực tế của khách hàng.
2. Lý thuyết Chấp nhận công nghệ & Phù hợp nhiệm vụ: Kế thừa UTAUT và TTF nhằm đánh giá xu hướng dịch chuyển từ kênh quầy truyền thống sang Internet Banking, Mobile Banking, Phone Banking và Call Center 24/7.
3. Lý thuyết Đa dạng hóa danh mục tài chính: Đánh giá sự tương tác giữa thu nhập ngoài lãi, hệ số an toàn vốn (CAR) và tỷ lệ nợ xấu (NPL).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập chặt chẽ trong phạm vi hoạt động của các NHTMCP Việt Nam, chịu sự chi phối của Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Doanh nghiệp và các quy chế quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng thực tiễn (pragmatic positivism), kết hợp hài hòa giữa phân tích định lượng thống kê mô tả, thống kê suy luận và phân tích định tính chuyên gia. Thiết kế nghiên cứu đa tầng được tổ chức chặt chẽ:

• Tầng dữ liệu thứ cấp: Chuỗi số liệu tài chính liên tục giai đoạn 2010–2015 từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên của 09 NHTMCP lớn (chiếm trên 50% thị phần) và dữ liệu giám sát của Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.
• Tầng dữ liệu sơ cấp: Chương trình khảo sát thực chứng trên diện rộng nhằm đo lường trực tiếp hành vi và mức độ hài lòng của khách hàng cũng như năng lực cung ứng của tổ chức tín dụng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp được kiểm soát nghiêm ngặt qua 03 bộ công cụ điều tra:

• Nhóm 1 - Khảo sát khách hàng (900 phiếu hoàn thành hợp lệ): Bao gồm 450 khách hàng doanh nghiệp (chú trọng doanh nghiệp xuất nhập khẩu) và 450 khách hàng cá nhân tại các chi nhánh của 09 ngân hàng khảo sát. Bảng hỏi đo lường 08 phương diện cấu thành:
  1. Thủ tục hồ sơ, chứng từ;
  2. Chính sách chăm sóc khách hàng;
  3. Chương trình ưu đãi;
  4. Chi phí dịch vụ (biểu phí, lãi suất liên quan);
  5. Danh mục sản phẩm dịch vụ;
  6. Năng lực, thái độ nhân viên;
  7. Chất lượng dịch vụ (hiệu quả và tốc độ giao dịch);
  8. Hình ảnh, uy tín ngân hàng.
• Nhóm 2 - Khảo sát chuyên gia (90 phiếu hoàn thành hợp lệ): Khảo sát 90 cán bộ quản lý từ cấp trưởng/phó phòng chi nhánh trở lên thuộc 09 NHTMCP nghiên cứu, tập trung vào 03 nhóm nội dung chiến lược:
  1. Chính sách phát triển DVPTD;
  2. Năng lực cung ứng hạ tầng kỹ thuật;
  3. Khả năng quản trị rủi ro vận hành và công nghệ.

Công cụ đo lường sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý/Rất không hài lòng đến 5: Hoàn toàn đồng ý/Hoàn toàn hài lòng) kết hợp thang điểm đánh giá tổng hợp 100 điểm nhằm xác định chỉ số hài lòng toàn diện.

Data và phân tích

Quá trình làm sạch, phân tổ và tổng hợp dữ liệu được thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel chuyên sâu. Tác giả luận giải tường minh việc không áp dụng mô hình hồi quy đa biến định lượng giản đơn: do tâm lý tiêu dùng tài chính tại Việt Nam mang tính bầy đàn cao và chịu ảnh hưởng chéo phức tạp giữa các dịch vụ truyền thống và hiện đại, việc gượng ép đưa vào mô hình hồi quy tuyến tính dễ dẫn đến hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng (multicollinearity), làm sai lệch ý nghĩa thống kê. Thay vào đó, phương pháp thống kê suy luận kết hợp phân tích đối sánh chéo (cross-tabulation) giữa các nhóm ngân hàng gốc nhà nước (BIDV, VCB, CTG) và khối ngân hàng cổ phần tư nhân (MB, ACB, VIB, TCB, VPB, TPB) mang lại độ tin cậy và giá trị thực tiễn vượt trội.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Cơ cấu doanh thu mất cân đối nghiêm trọng: Dù quy mô vốn điều lệ và tổng tài sản của 09 NHTMCP tăng trưởng mạnh trong giai đoạn 2011–2015, tỷ trọng thu nhập từ DVPTD vẫn chiếm mức khiêm tốn (chỉ dao động quanh mức 8%–15% tổng lợi nhuận), cho thấy hoạt động của các NHTMCP Việt Nam vẫn phụ thuộc nặng nề vào tín dụng truyền thống.
2. Sự phân hóa giữa phát triển chiều rộng và chiều sâu: Số lượng máy ATM, POS và số lượng thẻ phát hành tăng trưởng bùng nổ theo cấp số nhân (đạt hàng chục triệu thẻ), tuy nhiên chất lượng dịch vụ chiều sâu chưa tương xứng. Tỷ lệ thẻ rác, thẻ không hoạt động và lỗi nghẽn mạng giao dịch trong giờ cao điểm còn cao.
3. Khoảng cách kỳ vọng trong nhóm dịch vụ ngoại hối và phái sinh: Khách hàng doanh nghiệp xuất nhập khẩu có nhu cầu rất lớn về phòng ngừa rủi ro tỷ giá nhưng mức độ sử dụng các sản phẩm phái sinh hiện đại (giao dịch kỳ hạn - forward, hoán đổi - swap, quyền chọn - option) còn rất thấp do quy trình thủ tục phức tạp và biểu phí chưa cạnh tranh.
4. Nghịch lý an toàn bảo mật trong ngân hàng điện tử: Dịch vụ Internet Banking và Mobile Banking tăng trưởng nhanh về số lượng người dùng nhưng điểm đánh giá mức độ an tâm bảo mật của khách hàng cá nhân chỉ đạt mức trung bình khá (trên thang điểm Likert), trở thành rào cản tâm lý lớn nhất khi mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt.
5. Năng lực cạnh tranh phân hóa rõ nét giữa hai khối ngân hàng: Khối NHTMCP có vốn nhà nước chiếm ưu thế tuyệt đối về quy mô mạng lưới, thanh toán quốc tế và dịch vụ kiều hối; ngược lại, khối NHTMCP tư nhân (như Techcombank, VPBank, ACB, TPBank) vượt trội về tốc độ đổi mới công nghệ, tính linh hoạt của sản phẩm bán lẻ và chất lượng chăm sóc khách hàng.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định luận điểm của Lee et al. (2014) tại thị trường Việt Nam: đa dạng hóa DVPTD là điều kiện cần để phân tán rủi ro hệ thống, nhưng để tối ưu hóa lợi nhuận đòi hỏi phải kiểm soát chi phí công nghệ và quản trị rủi ro phi tín dụng.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập ma trận đánh giá hiệu quả phát triển ngân hàng theo 02 trục Chiều rộng – Chiều sâu, có thể tái lập áp dụng cho các hệ thống ngân hàng tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Về mặt quản trị ngân hàng:
  • Định hướng phát triển theo chiều rộng: Tận dụng làn sóng Cách mạng Công nghiệp 4.0 để phát triển hệ sinh thái ngân hàng số, chuẩn hóa mô hình "siêu thị tài chính", mở rộng danh mục thanh toán tự động hóa đơn công cộng (điện, nước, viễn thông, thuế điện tử).
  • Định hướng phát triển theo chiều sâu: Tái cấu trúc quy trình cung ứng dịch vụ theo hướng tinh gọn (lean banking), nâng cao độ an toàn bảo mật hệ thống thanh toán, đào tạo kỹ năng tư vấn chuyên sâu cho đội ngũ giao dịch viên.
• Về mặt chính sách vĩ mô: Kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý cho các phương thức thanh toán điện tử mới, xây dựng cơ chế chia sẻ cơ sở dữ liệu tín dụng - định danh quốc gia, và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa khối NHTM nhà nước và NHTMCP tư nhân.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn thời gian và chu kỳ dữ liệu: Dữ liệu phân tích tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2010–2015 và một phần 2016, chưa phản ánh đầy đủ tác động bùng nổ của làn sóng Fintech, Open Banking và Ngân hàng số thế hệ mới sau năm 2018.
2. Giới hạn cỡ mẫu không gian: Mặc dù 09 ngân hàng được chọn chiếm trên 50% thị phần, mẫu khảo sát vẫn mang tính tập trung tại các đô thị lớn, chưa bao quát đầy đủ khu vực nông thôn và thị trường tài chính vi mô.
3. Giới hạn phương pháp định lượng: Chưa triển khai mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hoặc hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data Econometrics) để lượng hóa mức độ tác động của từng biến số chất lượng dịch vụ đến lòng trung thành của khách hàng.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda):

• Ứng dụng mô hình SEM/PLS-SEM để kiểm định tác động của trải nghiệm khách hàng số (Digital Customer Experience) đến lòng trung thành trong kỷ nguyên Omni-channel.
• Nghiên cứu tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ sổ cái phân tán (Blockchain) trong việc tự động hóa định phí và cá nhân hóa sản phẩm DVPTD.
• Đánh giá rủi ro an ninh mạng và rủi ro hoạt động phi tín dụng trong điều kiện tuân thủ toàn diện chuẩn mực Basel III.
• Phân tích chuỗi giá trị liên kết giữa hệ sinh thái NHTMCP và các công ty Fintech/Trung gian thanh toán.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng trong đào tạo sau đại học chuyên ngành Kinh doanh thương mại, Tài chính - Ngân hàng, cung cấp hệ thống chỉ tiêu đo lường phát triển DVPTD hoàn chỉnh.
• Tác động ngành ngân hàng: Cung cấp luận cứ thực tiễn giúp ban điều hành các NHTMCP tái định hình chiến lược sản phẩm, chuyển dịch nguồn thu từ tín dụng sang dịch vụ phí thuần túy, nâng cao hệ số CAR và năng lực chống chịu rủi ro.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương trong việc xây dựng các thông tư hướng dẫn phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ và thương mại điện tử đến năm 2025.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia, giảm thiểu chi phí lưu thông tiền mặt xã hội, nâng cao tính minh bạch tài chính và khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng hiện đại cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa về phát triển dịch vụ ngân hàng theo 02 chiều (rộng - sâu), cùng bộ công cụ khảo sát thực chứng mẫu lớn (900 khách hàng và 90 chuyên gia).
• Lãnh đạo & Khối R&D Ngân hàng Thương mại: Ứng dụng trực tiếp hệ thống giải pháp phát triển sản phẩm thẻ, e-banking, tài trợ thương mại và phái sinh ngoại hối để gia tăng tỷ trọng thu ngoài lãi đến năm 2025.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (NHNN, Bộ Công Thương, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia): Sử dụng các đề xuất chính sách để hoàn thiện hành lang pháp lý thanh toán số, quản trị an toàn hệ thống và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt.
• Cộng đồng Doanh nghiệp & Người tiêu dùng: Thụ hưởng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng tiện ích, chi phí hợp lý, an toàn bảo mật cao và thủ tục giao dịch được tinh giản tối đa.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã hệ thống hóa và chuẩn hóa khái niệm phát triển DVPTD tại thị trường ngân hàng Việt Nam, đồng thời mở rộng khung lý thuyết chất lượng dịch vụ của Parasuraman et al. (SERVQUAL) và Zeithaml thành mô hình phát triển tích hợp 02 chiều kích: Chiều rộng (Quy mô - Cơ cấu - Mạng lưới - Thị phần) và Chiều sâu (Tiện ích - Tốc độ - Chi phí - Độ tin cậy - Mức độ hài lòng).

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu đơn lẻ trước đó (chỉ khảo sát tại 01 ngân hàng như BIDV, VietinBank hoặc Agribank trong phạm vi hẹp), luận án khảo sát toàn diện 09 NHTMCP niêm yết lớn đại diện cho trên 50% quy mô toàn thị trường, kết hợp đồng thời phương pháp định lượng thống kê mô tả/suy luận trên tập mẫu lớn (900 khách hàng gồm cả cá nhân và doanh nghiệp, cùng 90 chuyên gia quản lý).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất từ dữ liệu?

Đó là sự đứt gãy giữa tốc độ tăng trưởng cơ học của mạng lưới công nghệ (số lượng thẻ phát hành, tài khoản Internet Banking, máy POS/ATM tăng trưởng phi mã) với chỉ số thỏa mãn thực tế của khách hàng về độ an toàn bảo mật và chi phí giao dịch. Mặc dù đầu tư công nghệ rất lớn, niềm tin của khách hàng vào các giao dịch số vẫn ở mức vừa phải do tâm lý lo ngại tội phạm công nghệ cao và biểu phí ẩn.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án công bố chi tiết hệ thống bảng hỏi khảo sát chuẩn hóa tại 04 phụ lục (dành riêng cho KHDN, KHCN và Chuyên gia quản lý), thang đo Likert 5 điểm, thang điểm 100 và quy trình phân tổ, xử lý dữ liệu trên Excel, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái lập quy trình khảo sát trên các nhóm ngân hàng hoặc giai đoạn thời gian tiếp theo.

5. Khung lộ trình chiến lược 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án vạch rõ lộ trình phát triển DVPTD giai đoạn 2016–2025:

• Giai đoạn 2016–2020: Hoàn thiện hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa hệ thống phân phối đa kênh, nâng cao tỷ trọng thu nhập ngoài lãi lên 15%–20%.
• Giai đoạn 2020–2025: Chuyển đổi toàn diện sang mô hình ngân hàng số tích hợp hệ sinh thái mở, tối ưu hóa các dịch vụ tư vấn tài chính, quản lý gia sản, phái sinh chuyên sâu và nâng tỷ trọng thu phí DVPTD đạt chuẩn mực khu vực ASEAN-4.

---

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết căn cơ bài toán chuyển dịch cơ cấu kinh doanh từ phụ thuộc tín dụng truyền thống sang đa dạng hóa nguồn thu dịch vụ phi tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam.
2. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận và định nghĩa chuẩn xác về DVPTD, thiết lập bộ tiêu chí đánh giá khoa học kết hợp cả định tính và định lượng theo 02 chiều phát triển: Chiều rộng và Chiều sâu.
3. Đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng tại 09 NHTMCP lớn nhất hệ thống giai đoạn 2010–2015, chỉ rõ những nút thắt về tỷ trọng thu nhập ngoài lãi, rào cản quy trình thủ tục và tâm lý lo ngại an toàn công nghệ của khách hàng.
4. Xây dựng hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao gắn với cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, định hướng chiến lược phát triển bền vững đến năm 2025.
5. Đóng vai trò là cầu nối khoa học quan trọng thúc đẩy quá trình chuẩn hóa hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam theo các thông lệ quốc tế tốt nhất (Basel II/III), bảo đảm hài hòa lợi ích giữa tổ chức tín dụng, khách hàng và sự an toàn của toàn bộ nền kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận cùng các danh mục bảng, danh mục hình,… luận án đƣợc bố cục thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, xây dựng câu hỏi và các phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các Ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 3: Thực trạng phát triển dịch vụ phi tín dụng của các NHTM CP ở Việt Nam Chƣơng 4: Giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng của các NHTMCP ở Việt Nam 19 CHƢƠNG I TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài - Reynold E.Lederer (2015), A Model of Traditional, Electronic, and Mixed Distribution Choices. Nghiên cứu tập trung vào chiến lƣợc dịch vụ NHBL: mô hình truyền thống, điện tử và những sự chọn lựa phân phối hỗn hợp. Theo nghiên cứu này thì việc xây dựng chiến lƣợc phân phối dịch vụ NHBL là một vấn đề quan trọng trong ngành công nghiệp ngân hàng. Nghiên cứu này chỉ ra ảnh hƣởng của công nghệ phân phối điện tử nhƣ PC bank là sự chọn lựa trong chiến lƣợc bán lẻ này.

Những phân tích trong nghiên cứu này cho thấy: sự thay đổi trong thái độ và ứng xử của khách hàng, thay thế cấu tr c chi phí của ngân hàng với ảnh hƣởng to lớn của công nghệ mới, có ảnh hƣởng đến sự chọn lựa chiến lƣợc phân phối của ngân hàng. Nghiên cứu c ng khẳng định, dịch vụ NHBL có vai trò to lớn trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng: “Một chi nhánh ngân hàng thiếu dịch vụ ngân hàng cá nhân là một ngân hàng có chiến lƣợc tồi vì DVNH cá nhân thƣờng chiếm đến hơn 40 tổng số giao dịch”. Nghiên cứu đã chỉ ra đƣợc những khía cạnh cốt lõi của việc phát triển dịch vụ Ngân hàng bán lẻ và tác động của công nghệ nói chung. Bên cạnh đó, nghiên cứu c ng khẳng định vai trò của dịch vụ Ngân hàng cá nhân.

Song, nghiên cứu chƣa đƣa ra đƣợc những giải pháp toàn diện nhằm phát triển dịch vụ nói chung. - Ilias Santouridis, Maria Kyritsi (2014)- Investigating the Determinants of Internet Banking Adoption in Greece. Trong nghiên cứu của mình, nhóm tác giả đã thực hiện nghiên cứu cụ thể với một DVNH là dịch vụ Internet Banking. Vào thời điểm thực hiện nghiên cứu, Internet Banking còn chƣa đƣợc sử dụng rộng rãi mặc d nó gi p cho ngƣời sử dụng tiết kiệm thời gian giao dịch với Ngân hàng, thuận tiện để giao dịch tại bất cứ nơi nào trên thế giới với chi phí thấp hơn và độ an toàn cao hơn.

Nghiên cứu đƣợc 20 thực hiện tại Hy Lạp với mục đích đo lƣờng nhận thức của khách hàng về tính tiện ích, mức độ an toàn, sự yên tâm và hài lòng của khách hàng trong quá trình trải nghiệm dịch vụ. Nghiên cứu đƣợc tiến hành bằng cách sử dụng một bảng hỏi và phỏng vấn khách hàng đã cho ra kết quả Cronbach's alphadao động từ 0,88 và 0,93. - Chien-Chiang Lee, Shih-Jui Yang, Chi-Hung Chang (2014) - Non-interest income, profitability, and risk in banking industry. A cross-country analysis: Nghiên cứu Nghiên cứu đã đƣợc nhóm tác giả lựa chọn thực hiện trên 967 ngân hàng thƣơng mại cổ phần trong khu vực châu Á nhằm chỉ ra mối quan hệ giữa thu nhập ngoài lãi và lợi nhuận, rủi ro của các Ngân hàng thƣơng mại.

Dựa trên kết quả khảo sát lớn này, nhóm tác giả đã đi đến kết luận: Mặc d không làm tăng lợi nhuận nhƣng hoạt động ngoài lãi của các Ngân hàng trong nghiên cứu đã gi p làm giảm rủi ro. Thu nhập ngoài lãi chịu tác động của hoạt động chuyên sâu Ngân hàng và mức thu nhập của một quốc gia. Tại các nƣớc có thu nhập cao, nguy cơ rủi ro đối với hoạt động ngoài lãi c ng tăng đáng kể so với các nƣớc có thu nhập trung bình hoặc thấp. Để đa dạng hoá nguồn doanh thu, các Ngân hàng phải gia tăng các dịch vụ cung ứng, điều đó khiến cho khả năng quản lý c ng chịu tác động lớn, nếu sự phát triển không đồng đều sẽ tạo ra sự bất cân đối lớn dẫn đến hệ quả rủi ro cao.

- Tiago Oliveira, Miguel Faria, Manoj Abraham Thomas, Ales Popovic (2014)- Extending the understanding of mobile banking adoption: When UTAUT meets TTF and ITM: Nghiên cứu của nhóm tác giả tập trung vào mô hình về tầm quan trọng và mối quan hệ giữa nhận thức của ngƣời sử dụng Mobile Banking (Mbanking), tin tƣởng ban đầu trong dịch vụ Mbanking, và sự ph hợp giữa công nghệ và Mbanking. Kết hợp sức mạnh của 3 mô hình: task technology fit (TTF), Usage of technology (UTAUT), Initial trust model (ITM), nghiên cứu cho thấy: điều kiện thuận lợi và ý định hành vi trực tiếp ảnh hƣởng MBanking. Đây là điều kiện tiền đề cho sự phát triển công nghệ nhằm phục vụ hành vi tiêu d ng hiện đại. Kết luận của 21 bài nghiên cứu là một trong các kênh tham chiếu có giá trị nhằm đƣa ra quyết định cho việc đầu tƣ các dịch vụ hiện đại của Ngân hàng, đặc biệt cụ thể là Mbanking.

Bên cạnh đó, tác giả đã giải quyết đƣợc mối quan hệ giữa TTF, UTAUT và ITM trong việc kết hợp đƣa ra kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, nghiên cứu chủ yếu vẫn tập trung ở một mảng dịch vụ Ngân hàng nên chƣa thể dựa trên nghiên cứu mà đánh giá tổng thể các dịch vụ khác, đặc biệt là những mảng dịch vụ truyền thống nhằm đƣa ra chiến lƣợc phát triển. - Valeria Arina Balaceanu (2011), Promoting banking services and products, Luận án tiến sĩ. Luận án của tác giả đã phân tích các yếu tố của các DV Ngân hàng, sự phát triển của DV Ngân hàng và thị trƣờng DV Ngân hàng.

Bên cạnh đó, tác giả đã đƣa ra những quan điểm về đa dạng hoá DVNH và các chiến lƣợc marketing nhằm tìm ra giải pháp phát triển ph hợp với bối cảnh toàn cầu hoá. Tuy nhiên, nghiên cứu đƣợc thực hiện ở Rumani với các đặc điểm sử dụng dịch vụ riêng biệt của khách hàng tại đất nƣớc đó chƣa thể d ng để khái quát cho toàn bộ các quốc gia khác. - Cassy Glesson và Akua Soadwa (2008), Survey of retail bank services in New York. Nghiên cứu này đƣợc thực hiện về dịch vụ NHBL ở Bang New York, Mỹ.

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát 207 NHBL trên toàn bang để hiểu rõ thêm về các hàng hóa và sản phẩm dịch vụ mà các ngân hàng này cung cấp cho khách hàng và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nghiên cứu đã chỉ ra hơn 10 sản phẩm mà các ngân hàng này cung cấp, chi phí c ng nhƣ lợi nhuận mà các hoạt động này mang lại cho các ngân hàng (từ dịch vụ chuyển tiền, cho vay đào tạo tài chính, hỗ trợ thanh toán thuế thu nhập cá nhân…). Nghiên cứu đã chỉ ra một hƣớng đánh giá dựa trên phƣơng pháp thống kê khảo sát về nhu cầu và khả năng đáp ứng các dịch vụ bán lẻ nói chung của các Ngân hàng trong một khu vực.Kudela (2004), Germany's threepillar banking system: Cross-country perspectives in Europe Nghiên cứu làm rõ khái niệm về dịch vụ NHBL và đƣa ra những nghiên cứu 22 định lƣợng về đóng góp của dịch vụ này trong sự tăng trƣởng của các ngân hàng thƣơng mại. Theo đó, NHBL là loại ngân hàng mà ở đó khách hàng cá nhân sử dụng các sản phẩm dịch vụ tại các chi nhánh địa phƣơng của các NHTM lớn.

Dịch vụ cung cấp gồm: cầm cố, tiết kiệm, cho vay cá nhân, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng… NHBL thƣờng đề cập đến các ngân hàng mà trong đó giao dịch trực tiếp với khách hàng cá nhân nhiều hơn là với các công ty và các ngân hàng khác. Trong các nghiên cứu này c ng đề cập đến dịch vụ NHBL là tổ hợp các dịch vụ tài chính. Các nghiên cứu nƣớc ngoài đã chỉ ra mối quan hệ giữa thu nhập ngoài lãi và lợi nhuận, rủi ro của các Ngân hàng. Có thể thấy các nhà nghiên cứu đều có chung quan điểm về việc đa dạng hoá hoạt động kinh doanh Ngân hàng, mà cụ thể là gia tăng các dịch vụ phi tín dụng Ngân hàng tuy có nhƣng không làm gia tăng đáng kể lợi nhuận nhƣng gi p cho các NHTM giảm thiểu đƣợc rủi ro.

Chính vì vậy, việc đầu tƣ vào khai thác khu vực thị trƣờng dịch vụ phi tín dụng Ngân hàng là điều hết sức cần thiết đối với mỗi Ngân hàng. Quan điểm này đã đƣợc khẳng định thông qua việc nghiên cứu một số mô hình nhằm xác định tác động của thu nhập ngoài lãi đến hiệu quả hoạt động của Ngân hàng. Tuy nhiên, hạn chế của mình nghiên cứu này nằm ở chỗ mới chỉ ra đƣợc mối quan hệ giữa thu nhập ngoài lãi với hiệu quả hoạt động của Ngân hàng. Nghiên cứu chƣa đƣa ra một khái quát chung nhất về các nhóm dịch vụ phi tín dụng hiên nay c ng nhƣ đi vào nghiên cứu đặc điểm của ch ng nhằm đƣa ra các giải pháp nhằm phát triển các dịch vụ đó một cách bền vững.

Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nƣớc Vấn đề “Phát triển dịch vụ phi tín dụng của các Ngân hàng thƣơng mại VN” đã có một số tác giả tiếp cận ở các mảng nghiệp vụ và góc độ khác nhau nhằm tìm ra những giải pháp có tính khả thi. Các công trình nghiên cứu đƣợc chia ra làm 2 hƣớng: nhóm thứ nhất, nghiên cứu toàn diện về các dịch vụ phi tín dụng ngân hàng tại các NHTM Việt Nam (bao gồm cả dịch vụ hiện đại và truyền thống); nhóm thứ hai, nghiên cứu sâu về 1 hoặc 1 nhóm dịch vụ có quan hệ mật thiết với nhau tại một Ngân hàng cụ thể hoặc trong hệ thống Ngân hàng. 23 (*) Nhóm nghiên cứu thứ nhất - Phan Thị Linh (2015), Phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các ngân hàng thương mại nhà nước, Luận án tiến sĩ. Luận án đã hệ thống toàn diện cơ sở lý luận và phân tích thực trạng về dịch vụ phi tín dụng của hệ thống ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc.

Tuy nhiên, đối với các Ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc, tính cạnh tranh trong hoạt động không cao do có lợi hơn về vị thế trên thị trƣờng Ngân hàng. Mặt khác, mức độ tập trung trong phát triển dịch vụ phi tín dụng ở nhóm Ngân hàng này c ng không đồng đều. Vì vậy, việc ứng dụng các giải pháp đối với khối Ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc cho toàn bộ thị trƣờng Ngân hàng không đảm bảo đƣợc tính khả thi. - Phạm Anh Thủy (2013), Phát triển dịch vụ phi tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, Luận án tiến sĩ.