CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. Giới thiệu về quá trình hình thành và phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử a. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử Trước khi đi tìm hiểu khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử (E- Banking), chúng ta tìm hiểu về thương mại điện tử bởi vì dịch vụ NHĐT chính là ứng dụng của thương mại điện tử trong lĩnh vực ngân hàng.
Thương mại điện tử đã ra đời từ lâu và vẫn đang phát triển vượt bậc. Có rất nhiều khái niệm về thương mại điện tử và mỗi khái niệm này đều có những giá trị nhất định. Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), "Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet". [22] Theo Uỷ ban Thương mại điện tử của Tổ chức hợp tác kinh tế châu Á- Thái Bình Dương (APEC), "Thương mại điện tử liên quan đến các giao dịch thương mại trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nhóm (cá nhân) mang tính điện tử chủ yếu thông qua các hệ thống có nền tảng dựa trên Internet".
[22] Một cách khái quát, Thương mại điện tử bao gồm tất cả các dạng của giao dịch thương mại của cả cá nhân và tổ chức dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa, bao gồm cả văn bản, âm thanh hoặc hình ảnh. Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin và đặc biệt sự ra đời của Internet như một cuộc cách mạng trong ngành công nghệ thông tin toàn cầu dẫn đến sự ra đời của một loạt các dịch Luan van 10 vụ và sản phẩm ngân hàng hiện đại, đa tiện ích. Các dịch vụ và sản phẩm này do ngân hàng cung cấp được phân phối đến khách hàng bán buôn và bán lẻ một cách nhanh chóng (trực tuyến, liên tục 24giờ/ngày và 7 ngày/tuần, không phụ thuộc vào không gian và thời gian) thông qua kênh phân phối điện tử (Internet và các thiết bị truy nhập đầu cuối khác như máy tính, máy ATM, POS, điện thoại để bàn, điện thoại di động…) được gọi là dịch vụ ngân hàng điện tử (E–Banking). Hiểu theo nghĩa đơn giản và trực quan nhất, Ngân hàng điện tử (E- banking) hay chính xác hơn, các dịch vụ ngân hàng điện tử bao gồm tất cả các giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng (cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hoá nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng nhanh chóng, chính xác và bảo đảm nhất “ [3] b.
Sự phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử trên thế giới Năm 1989, Ngân hàng tại Mỹ (WellFargo) lần đầu tiên cung cấp dịch vụ ngân hàng qua mạng, đến nay, có rất nhiều tìm tòi, thử nghiệm, thành công cũng như thất bại trên con đường xây dựng hệ thống NHĐT hoàn hảo, phục vụ tốt nhất cho khách hàng. Tổng kết những mô hình đó, nhìn chung hệ thống NHĐT được phát triển qua những giai đoạn sau : - Giới thiệu dịch vụ ngân hàng qua website (Brouche – Ware): là hình thức đơn giản nhất của NHĐT. Hầu hết các ngân hàng khi mới bắt đầu xây dựng hệ thống NHĐT đều thực hiện theo mô hình này. Việc đầu tiên chính là xây dựng một website chứa các thông tin về ngân hàng, về sản phẩm dịch vụ ngân hàng lên mạng nhằm quảng cáo, giới thiệu, chỉ dẫn, liên lạc., thực chất đây chỉ là một kênh quảng cáo mới ngoài những kênh thông tin truyền thống (báo chí, truyền hình.), mọi giao dịch của ngân hàng vẫn thực hiện qua hệ thống phân phối truyền thống, đó là các chi nhánh ngân hàng.
- Thương mại điện tử (E-commerce): Đây là hình thức thực hiện, quản lý Luan van 11 và điều hành kinh doanh thương mại của các thành viên trên thị trường đang được phát triển mạnh trên thế giới thông qua sự trợ giúp của các phương tiện điện tử, vi tính, công nghệ thông tin và mạng truyền thông. Các ngân hàng sử dụng Internet như là một kênh phân phối mới cho các dịch vụ truyền thống như xem thông tin tài khoản, nhận thông tin giao dịch chứng khoán. Internet chỉ đóng vai trò như một dịch vụ cộng thêm để tạo thuận lợi cho khách hàng. Hầu hết các ngân hàng nhỏ và vừa đang sử dụng hình thái này.
- Kinh doanh điện tử (E-business): Trong hình thái này, các xử lý cơ bản của ngân hàng cả về ở phía khách hàng và phía người quản lý đều được tích hợp với Internet và các kênh phân phối khác. Giai đoạn này được phân biệt bởi sự gia tăng về sản phẩm và chức năng của ngân hàng bởi sự phân biệt sản phẩm theo nhu cầu và quan hệ khách hàng đối với ngân hàng. Sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Hội sở ngân hàng và các kênh phân phối như chi nhánh, mạng Internet, mạng không dây. giúp cho việc xử lý yêu cầu và phục vụ khách hàng được nhanh chóng và chính xác hơn.
- Ngân hàng điện tử (E-bank): Đây chính là mô hình lý tưởng của một ngân hàng trực tuyến trong nền kinh tế điện tử, một sự thay đổi hoàn toàn trong mô hình kinh doanh và phong cách quản lý. Những ngân hàng này sẽ tận dụng sức mạnh thực sự của mạng toàn cầu nhằm cung cấp toàn bộ các giải pháp chính cho khách hàng với chất lượng tốt nhất. Từ những bước ban đầu là cung cấp các sản phẩm và dịch vụ hiện hữu thông qua nhiều kênh riêng biệt, ngân hàng có thể sử dụng nhiều kênh liên lạc này nhằm cung cấp nhiều giải pháp khác nhau cho từng đối tượng khách hàng chuyên biệt. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ NHĐT cũng là một loại hình dịch vụ, nên nó có mang những đặc trưng chung của dịch vụ: Thứ nhất: Tính vô hình.
Dịch vụ NHĐT không tồn tại dưới dạng vật Luan van 12 chất bằng những vật phẩm cụ thể, không nhìn thấy được và do đó không thể xác định chất lượng dịch vụ NHĐT trực tiếp bằng những chỉ tiêu kỹ thuật được lượng hóa. Do đặc trưng vô hình, khách hàng sử dụng dịch vụ NHĐT chỉ có thể kiểm tra và xác định chất lượng dịch vụ trong và sau khi sử dụng, thường phải so sánh với dịch vụ cùng loại khác, dựa vào cơ sở lòng tin đối với ngân hàng. Thứ hai: Tính không thể tách biệt. Do quá trình cung cấp và quá trình tiêu dùng dịch vụ NHĐT xảy ra đồng thời, đặc biệt là có sự tham gia trực tiếp của khách hàng vào quá trình cung ứng dịch vụ, nên việc cung ứng dịch vụ NHĐT thường được tiến hành theo những quy trình nhất định không thể chia cắt ra thành các loại sản phẩm khác nhau, như quy trình cho vay, quy trình chuyển tiền.
Đặc trưng này đòi hỏi NHTM phải có sự phối kết hợp giữa các bộ phận trong việc cung ứng dịch vụ, đồng thời phải xác định nhu cầu của khách hàng và cách thức lựa chọn sử dụng dịch vụ và ngân hàng của họ. Thứ ba: Tính không đồng nhất. Dịch vụ gắn chặt với người cung cấp dịch vụ. Chất lượng dịch vụ NHĐT phụ thuộc chặt chẽ vào trình độ, kỹ năng của ngân hàng thực hiện dịch vụ, hơn nữa, đối với cùng một ngân hàng cung ứng dịch vụ thì chất lượng dịch vụ cũng thay đổi theo thời gian.
Ngoài những đặc trưng chung của dịch vụ như trên, dịch vụ NHĐT còn mang những đặc trưng riêng sau - Dịch vụ NHĐT rất phong phú, đa dạng và không ngừng phát triển : Hiện nay, trên thế giới có hàng ngàn loại dịch vụ ngân hàng khác nhau. Các NHTM đều luôn cố gắng phát triển theo hướng kinh doanh đa năng. Với mỗi loại hình dịch vụ, các ngân hàng đều phát triển đa dạng các hình thức cung cấp. Bên cạnh kênh phân phối truyền thống, các ngân hàng đã mở rộng cung cấp các kênh mới như home banking, phone banking, internet banking, Luan van 13 ATM, EDC và POS., tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khách hàng tiếp cận các dịch vụ NHĐT.
Các dịch vụ NHĐT này đang tác động tích cực đến hoạt động ngân hàng, mở ra nhiều triển vọng mới trong sự phát triển của hoạt động ngân hàng. - Hàm lượng công nghệ thông tin chứa đựng trong sản phẩm dịch vụ NHĐT rất cao: Dịch vụ NHĐT ra đời và phát triển với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ thông tin. Không chỉ các dịch vụ ngân hàng mới sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại mà các dịch vụ ngân hàng truyền thống đã và đang được cải tiến với hàm lượng công nghệ thông tin cao. Ngoài ra, hàm lượng công nghệ thông tin cao còn được thể hiện qua hệ thống ngân hàng lõi (core banking), hệ thống bảo mật hỗ trợ cho việc cung cấp dịch vụ NHĐT.
Đặc trưng này của dịch vụ NHĐT đòi hỏi nhân lực hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng, ngoài nghiệp vụ chuyên môn thành thạo, nhiều kinh nghiệm, còn cần phải có kiến thức về công nghệ thông tin. - Dịch vụ NHĐT đòi hỏi vốn lớn để đầu tư cho cơ sở hạ tầng và khoa học công nghệ: Dịch vụ NHĐT gắn liền với yếu tố khoa học công nghệ và đòi hỏi có sự đầu tư rất lớn về cơ sở vật chất kỹ thuật. Dịch vụ NHĐT chỉ có thể triển khai khi ngân hàng có hệ thống ngân hàng lõi với dữ liệu đồng bộ toàn hệ thống. Để có thể đồng bộ dữ liệu trong toàn hệ thống, các ngân hàng phải có hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, được quản lý bằng hệ thống máy tính với phần mềm hiện đại, trên hệ thống mạng diện rộng (cấp quốc gia, khu vực và quốc tế) và số lượng lớn các máy móc, trang thiết bị như ATM, EDC, POS.
Tất cả cơ sở hạ tầng và khoa học công nghệ này đòi hỏi một lượng vốn đầu tư rất lớn. Một số dịch vụ ngân hàng điện tử tại Việt Nam Về nguyên tắc, thực chất của dịch vụ NHĐT là việc thiết lập một kênh trao đổi thông tin tài chính giữa khách hàng và ngân hàng nhằm phục vụ nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng của khách hàng một cách thực sự nhanh chóng, an toàn Luan van 14 và thuận tiện. Sau rất nhiều tìm tòi, thử nghiệm và ứng dụng, hiện nay các sản phẩm dịch vụ NHĐT được các NHTM Việt Nam cung cấp như sau : a.