chương 1 là xây dựng khung lý thuyết cơ bản về phát triển dịch vụ Ngân hàng cho các doanh xuất nhập khẩu ở NHTM. Để thực hiện mục tiêu đó, chương này sẽ đi vào khái quát các khái niệm cơ bản về dịch vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp XNK; Các dịch vụ ngân hàng đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu; Phát triển dịch vụ ngân hàng đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu bao gồm: các công tác thực hiện và các chỉ tiêu đánh giá về sự phát triển dịch vụ. Bên cạnh đó, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển dịch vụ ngân hàng cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Nội dung của chương được chia thành 4 phần chính: (1) Các khái niệm cơ bản về dịch vụ ngân hàng (2) Các dịch vụ ngân hàng đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu (3) Phát triển dịch vụ ngân hàng đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (4) Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển dịch vụ ngân hàng đối với Doanh nghiệp XNK.1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1.1 Khái niệm NHTM Ngân hàng thương mại là một trong các tổ chức tài chính quan trọng của nền kinh tế.
Ngân hàng là một trung gian tài chính. Trung gian tài chính là gi? Trung gian tài chính là một tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân thực hiện các chức năng trung gian giữa hai hay nhiều bên trong một hoạt động tài chính nhất định. Ở mỗi nước có một cách định nghĩa riêng về NHTM. - Ở Mỹ: NHTM là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và các hoạt động trong ngàng dịch vụ tài chính 6 - Ở Pháp: NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở nào thường xuyên nhận tiền của công chúng dười hình thức kí thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào nhiệm vụ triết khấu, tín dụng hay dịch vụ ngân hàng.
- Ở Ấn Độ: NHTM là cơ sở nhận các khoản ký thác để cho vay hay tại trợ và đầu tư - Ở Việt Nam: Pháp lênh Ngân hàng ngày 23/05/1990 của Hội đồng Nhà nước Việt Nam xác định: NHTM là tổ chức hoạt động tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền ký gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nhiệm vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. Ngân hàng vừa là người cung cấp đồng vốn, vừa là người tiêu thụ đồng vốn của khách hàng. Tất cả các hoạt động mua bán này thường thông qua một số công cụ và nghiệp vụ ngân hàng. NHTM luôn tìm cách tối đa hóa lợi nhuận.
NHTM tìm kiếm lợi nhuận bằng cách cho vay và đi vay. Vì vậy, có thể rút ra một số nguyên tắc kinh doanh mang nét đặc thù của NHTM: - Các dịch vụ tài chính được cung cấp trước hết phải đảm bảo lợi ích cho khách hàng và trong đó có lợi ích của mình. - Cần thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn hoạt động kinh doanh như: Cần duy trì mức vốn nhất định nhằm tương hợp ý muồn với người tiết kiệm, có khả năng chống đỡ với những biến động của thị trường,. Tầm quan trọng của NHTM được thể hiện qua các chức năng của nó.Các chức năng của NHTM có thể được nêu ra dưới nhiều khía cạnh khác nhau, nhung nhìn chung NHTM có các chức năng cơ bản như sau: - Chức năng trung gian tín dụng: Đây là chức năng đặc trưng và cơ bản nhất của NHTM và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Trung gian tài chính là hoạt động “cầu nối” giữa cung và cầu vốn trong xã hội, khơi nguồn vốn từ những người có thể vì lí do gì đó không dùng nó một cách sinh lời sang những người có ý muốn dùng nó để sinh lời. 7 - Chức năng làm trung gian thanh toán và quản lý các phương tiện thanh toán: chức năng này là sự kế thừa và phát triển chức năng ngân hàng là thủ quỷ của các doang nghiệp, tức là ngân hàng tiến hành nhập tiền vào tài khoản hay chi trả theo lệnh của chủ tài khoản. - Chức năng tạo ra tiền ngân hàng trong hệ thống ngân hàng hai cấp: từ khi các ngân hàng ra đời, hoạt động kinh doanh tiền tệ có được bước phát triển mới. Trong quá trình kinh doanh ngoại tệ, các ngân hàng đã phát hiện các khách hàng đã sử dụng giấy chứng nhận tiền gửi (chứng thư) mà ngân hàng đã cấp cho họ để chi trả các khoản nợ.
Phát hiện này thúc đẩy các ngân hàng đưa vào lưu thông các loại tiền giấy ngân hàng được chuyển đổi ra vàng qua nghiệp vụ tín dụng thay thế cho tiền vàng. - Chức năng làm dịch vụ tài chính và các dịch vụ khác: Trong quá trình thực hiện nghiệp vụ tín dụng và ngân quỹ, ngân hàng có những điều kiện thuận lợi về thông tin, kho quỹ, quan hệ rộng rãi với các doanh nghiệp. Với những điều kiện đó ngân hàng có thể làm tư vấn về tài chính và đầu tư cho các doanh nghiệp, làm đại lý phát hành cổ phiếu trái khoán bảo đảm đạt hiệu quả cao và tiết kiệm chi phí. Ngoài ra ngân hàng còn cung cấp cho các khách hàng các dịch vụ khác như: dịch vụ bản quản an toàn vật có giá, dịch vụ ủy thác thanh lý tài sản,.
- Chức năng tài trợ ngoại thương và mở rộng nghiệp vụ ngân hàng quốc tế: do đất nước ngày càng phát triển nên hoạt động ngoại thương ngày càng được mở rộng. Đáp ứng nhu cầu đó NHTM có thêm chức năng tài trợ ngoại thương và các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khác.2 Khái niệm về dịch vụ ngân hàng của các NHTM Dịch vụ là những hoạt động và kết quả mà một bên (người bán) có thể cung cấp cho bên kía (người mua) và chủ yếu là vô hình, không mang tính sở hữu. Dịch vụ có thể gắn liền hoặc không gắn liền với một sản phẩm vật chất. Dịch vụ có các đặc trưng cơ bản khác với các sản phẩm hữu hình như tính vô hình, tính không tách rời khỏi nguồn gốc, tính không ổn định về chất lượng, tính không lưu giữ được.
8 Theo cách phân chia của ngành kinh tế, người ta phân chia thành các nhóm ngành khác nhau. Các đơn vị không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm được xéo vào nhóm ngành dịch vụ. Theo cách tiếp cận như vậy, ngân hàng thương mại là ngành dịch vụ và mọi hoạt động của NHTM phục vụ khách hàng gọi chung là dịch vụ ngân hàng. Nói đến NHTM người ta nghĩ ngay đến những dịch vụ như gửi tiền, cho vay, thanh toán.
Tuy nhiên, ngày nay dịch vụ ngân hàng được mở rộng, ngoài những dịch vụ ngân hàng truyền thống như trên còn có các dịch vụ ngân hàng hiện đại. Sản phẩm của NHTM được hiểu là những dịch vụ mà ngân hàng có thể tạo ra để cung cấp theo nhu cầu của khách hàng. Dịch vụ của ngân hàng sẽ mang lại thu nhập từ phí hoặc mang lại từ kết quả hoạt động kinh doanh tín dụng. Vậy dịch vụ của NHTM được hiểu như sau: Dịch vụ NHTM là toàn bộ các dịch vụ mà một ngân hàng có thể tạo ra làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng thu nhập của ngân hàng.
Với định nghĩa này có thể hiểu tất cả các hoạt động của ngân hàng nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng đều là dịch vụ. Như vậy, khả năng cung ứng dịch vụ cho thị trường hiện nay của ngân hàng là rất lớn.3 Khái niệm về dịch vụ ngân hàng của NHTM cho các doanh nghiệp XNK. Xuất nhập khẩu là hoạt động tất yếu khách quan trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tê và phát triển đất nước. Trong lịch sử phát triển kinh tê thể giới, đã khẳng định một đất nước muốn phát triển nhanh chóng và bễn vứng ngoài việc phải khai thác tối đa tiếm năng trong nước, thì phải biết tận dụng “ tinh hoa” của khoa học kỹ thuât, của nền kinh tế thế giới, phát huy lợi thế của kinh tế trong nước thông qua hoạt động XNK.
XNK là hoạt động trao đổi hàng hóa giữa nước này với nước khác thông qua hoạt động mua và bán ở phạm vi quốc tế. Trong hoạt động ngoại thương: - Xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dich vụ cho nước ngoài 9 - Nhập khẩu chính là việc mua bán hàng hóa và dịch vụ của nước ngoài. => Doanh nghiệp XNK là các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động trao đổi hàng hóa giữa nước này với nước khác thông qua hoạt động mua bán ở phạm vi quốc tế. Có nhiều cách phân loại dịch vụ ngân hàng, một trong các tiêu thức đó là dựa vào đối tượng khách hàng như: Khách hàng cá nhân, khách hàng doanh nghiệp, khách hàng doanh nghiệp XNK,.
Các dịch vụ ngân hàng phục vụ cho đối tượng khách hàng là các doanh nghiệp XNK gọi là dịch vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp XNK. Tất cả các hoạt động của NHTM nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp lý của các doanh nghiệp XNK gọi là dịch vụ đối với các doanh nghiệp XNK. Dịch vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp XNK cũng có những đặc điểm giống với các loại hình dịch vụ khác như đã nêu ở phần trên. Tuy nhiên dịch vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp XNK có một đặc điểm riêng biệt là mang tính quốc tế.2 DỊCH VỤ NGÂN HÀNG CHO CÁC DOANH NGHIỆP XNK Ở NHTM.1 Mối quan hệ giữa Ngân hàng thương mại với hoạt động XNK NHTM tham gia vào hoạt động XNK của các doanh nghiệp, đây là một trong những chức năng quan trọng nhất của NHTM, liên quan trực tiếp đến quan hệ kinh tế đối ngoại.
Mặc dù ngoại thương được hình thành và bắt nguồn từ các hoạt động nội thương nhưng có những sự khác nhau đáng kể và chính từ sự khác nhau đó má các NHTM cần phải cung ứng các dịch vụ ngân hàng nhằm làm cho quá trình này diễn ra một cách thuận lợi. Sở dĩ như vậy là do mỗi nước có một hệ thống tiền tệ riêng, không đồng nhất và với năng lực tài chính của người mua và người bán ở các nước khác nhau cũng không giống nhau, ngoài ra còn có những hạn chế về ngôn ngữ, môi trường văn hòa, phong tục tập quán khác nhau, môi trường pháp lý và luật pháp ở các quốc gia khác nhau, các chế độ kinh tế - chính trị khác nhau,.