Chương 1 LÝ LUẬN VỀ PHÁT TR ỂN CHO V Y TRUNG, DÀ HẠN CỦ NGÂN HÀNG 1. Cho vay trung dài hạn của NHT 1. Cho vay và các loại cho vay của NHTM 1. Khái niệm cho vay Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một lượng tài sản (thường là tiền) để sử dụng vào một mục đích và thời hạn nhất định theo thoả thuận với điều kiện có hoàn trả cả gốc và lãi.1 Một quan hệ cho vay bao gồm các yếu tố cơ bản sau: Các chủ thể tham gia: bên vay và bên cho vay; Đối tượng cho vay: tài sản (thường là tiền); Thời hạn và lãi suất cho vay; Phương thức bảo đảm tiền vay; Đối với ngân hàng thương mại, cho vay là một dạng cơ bản nhất của hoạt động tín dụng ngân hàng và cũng chính là một trong các hoạt động mang lại thu nhập chủ yếu cho ngân hàng.
Ngoài lợi ích cho bản thân ngân hàng, thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng thực hiện điều hoà vốn trong nền kinh tế dưới hình thức phân phối nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi huy động được từ trong xã hội để đáp ứng nhu cầu về vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống. Phân loại cho vay của NHTM Hoạt động cho vay của NHTM rất đa dạng và phong phú với nhiều loại hình tín dụng khác nhau. Việc áp dụng hình thức cho vay nào là tuỳ thuộc vào đặc điểm kinh tế của đối tượng sử dụng vốn nhằm sử dụng và quản lý vốn tín 1 [10, tr. 4] Luan van 4 dụng có hiệu quả và phù hợp với sự vận động cũng như đặc điểm kinh tế khác nhau của đối tượng tín dụng.
Trên thực tế việc phân loại cho vay theo các tiêu thức sau: * Theo mục đích: - Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh: Trong trường hợp này ngân hàng cung cấp vốn vay cho khách hàng bao gồm cả cá nhân và doanh nghiệp để bổ sung vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, chẳng hạn như cho một khách hàng cá nhân vay vốn để bổ sung vốn kinh doanh cửa hàng tạp hoá, cửa hàng quần áo thời trang, cho một công ty vay vốn bổ sung vốn kinh doanh hoạt động xuất nhập khẩu. - Cho vay tiêu dùng: Các cá nhân có nhu cầu mua sắm các vật dụng gia đình như xe máy, vật dụng trang trí nội thất cho căn nhà mới, thông qua ngân hàng, các cá nhân này sẽ được bổ sung vốn nhất định trong một thời hạn cụ thể kèm theo những điều kiện vay vốn nhất định. *Theo thời hạn vay: - Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay có thời hạn dưới một năm. Mục đích của loại cho vay này thường là nhằm tài trợ cho việc bổ sung vốn lưu động cho hoạt động kinh doanh.
- Cho vay trung hạn: Là loại cho vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm. Mục đích của loại cho vay này là nhằm vào tài trợ cho đầu tư vào tài sản cố định như máy móc thiết bị, nhà xưởng. - Cho vay dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm. Mục đích của loại cho vay này là nhằm tài trợ đầu tư vào các dự án đầu tư như tài sản cố định phục vụ cho hoạt động kinh doanh hoặc các dự án xây dựng kinh doanh nhà ở.
Luan van 5 * Theo phương thức cho vay: Cho vay từng lần: áp dụng cho những khách hàng có nhu cầu vay vốn từng lần, mỗi lần vay vốn khách hàng và ngân hàng lập thủ tục và ký hợp đồng tín dụng. Cho vay theo hạn mức tín dụng: áp dụng cho những khách hàng vay vốn ngắn hạn có nhu cầu vay vốn thường xuyên, hoạt động kinh doanh ổn định. Cho vay theo dự án đầu tư: áp dụng cho những khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh hoặc dịch vụ, thông thường áp dụng trong cho vay trung và dài hạn. Thấu chi: hình thức cho vay gắn liền với việc sử dụng tài khoản thanh toán của doanh nghiệp thông qua việc sử dụng quá số dư trong một hạn mức cho phép, với một thời hạn và phí do ngân hàng quy định.
*Theo hình thức bảo đảm: Cho vay bảo đảm bằng tài sản: tài sản đảm bảo (thế chấp, cầm cố) có thể là tài sản của người đi vay, người bảo lãnh hoặc tài sản hình thành từ vốn vay. Khi rủi ro xảy ra, ngân hàng sẽ phát mại tài sản này để thu hồi nợ. Cho vay bảo đảm không bằng tài sản: là loại hình cho vay trong đó các khoản nợ vay không được bảo đảm bằng tài sản mà chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng.2 Cho vay trung dài hạn của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm và đặc điểm Cho vay trung hạn: là các khoản vay có thời hạn từ một đến năm năm. Loại này được cấp chủ yếu để mua tài sản cố định, cải tiến và đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và xây dựng các công trình nhỏ, có thời gian thu hồi vốn nhanh.
Cho vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn trên năm năm, chủ yếu được sử dụng để cấp vốn cho xây dựng cơ bản, đầu tư xây dựng cơ sở hạ Luan van 6 tầng, đầu tư xây dựng các xí nghiệp mới, cải tiến và mở rộng sản xuất với quy mô lớn. Cho vay trung dài hạn của ngân hàng thương mại có những đặc điểm sau: +Vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án, phương án: Cho vay trung dài hạn với thời gian dài, độ rủi ro cao hơn so với cho vay ngắn hạn, để giảm bớt rủi ro ngoài việc quy định vay phải có đảm bảo, ngân hàng cho vay còn quy định khách hàng phải có vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án cao hay thấp tuỳ thuộc vào mức độ rủi ro và hiệu quả của dự án. + Thời hạn trả nợ và nguồn trả nợ: Thời hạn trả nợ vốn vay phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm của dự án đầu tư, nhưng thời hạn trả nợ cũng có thể rút ngắn trong trường hợp hiệu quả của dự án mang lại cao. Khách hàng có thể trả nợ trước hạn nếu được sự đồng ý của ngân hàng cho vay.
Việc trả nợ trước hạn sẽ giúp ngân hàng thu được nợ chắc chắn nhưng đôi khi ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng vốn của ngân hàng. Một số cách thanh toán thường được sử dụng như: Mỗi kỳ trả một phần nợ gốc bằng nhau và số tiền gốc trả mỗi kỳ không bằng nhau. Trong một số trường hợp, khách hàng vay phải duy trì một số tiền nhất định trong suốt thời gian vay vốn. Khoản tiền này có tính chất như một khoản phí cam kết, giúp hạn chế rủi ro cho ngân hàng.
Nguồn trả nợ đối với khoản cho vay trung và dài hạn nhìn chung khách với cho vay ngắn hạn. Các khoản cho vay trung và dài hạn được dùng chủ yếu cho nhu cầu mua sắm tài sản cố định và tài sản lưu động thường xuyên, cho nên nguồn trả nợ chính của khoản vay này là từ nguồn khấu hao và một phần lợi nhuận do dự án đầu tư mang lại. + Giải ngân trong cho vay trung dài hạn: Đối với Khoản cho vay trung và dài hạn có thể giải ngân một lần hoặc nhiều lần nhằm đảm bảo cho khách hàng sử dụng tiền vay đúng mục đích. Ngân hàng không cho rút vốn khi các nhu cầu chi tiêu liên quan đến dự án chưa phát sinh.
Luan van 7 Ngân hàng và khách hàng thoả thuận rút hết toàn bộ tiền vay một lần trong trường hợp vay để mua sắm máy móc, thiếu bị. Đối với các tài sản hình thành trong một thời gian dài thì việc giải ngân được thực hiện theo tiến độ công việc hoàn thành. + Lãi suất cho vay: Lãi suất cho vay trung dài hạn thường cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn, có thể là lãi suất cố định trong suốt thời kỳ vay vốn, cũng có thể là lãi suất biến đổi tuỳ thuộc vào sự biến động của thì trường. Sự biến đổi của lãi suất có thể dựa trên lãi suất cơ bản của ngân hàng, hoặc lãi suất liên ngân hàng của một số thị trường như: LIBOR, SIBOR… Việc thu tiền lãi có thể theo kỳ hạn tháng, quý, năm dựa vào số dư ở mỗi kỳ hạn trả nợ và lãi suất cho vay.
Khách hàng có thể trả tiền lãi cùng nợ gốc tại mỗi kỳ hạn trả nợ hoặc trả tiền lãi vào một ngày nào đó trong kỳ theo thoả thuận.2 Các loại hình cho vay trung và dài hạn của NHTM * Cho vay theo dự án đầu tư: Cho vay theo dự án đầu tư là việc Ngân hàng cho khách hàng vay để thực hiện các dự án đầu tư mới, các dự án nâng cấp, mở rộng sản xuất kinh doanh; Giúp khách hàng thuận lợi trong việc triển khai hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ hoặc mở rộng quy mô hoạt động kinh doanh của mình. * Cho vay tiêu dùng: Căn cứ vào cách thức hoàn trả, cho vay tiêu dùng có thể chia làm 3 loại: Cho vay tiêu dùng trả một lần: Theo cách cho vay này, khách hàng thanh toán cho ngân hàng một lần cho đến khi hết hạn. Loại cho vay này thường áp dụng đối với khoản vay có giá trị nhỏ, thời hạn cho vay không dài. Cho vay tiêu dùng trả góp: Loại cho vay này thường áp dụng đối với khoản vay có giá trị lớn hay thu nhập định kỳ của người vay không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay.
Luan van 8 Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: Cho vay tiêu dùng tuần hoàn là khoản cho vay trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng. Trong thời gian thoả thuận, căn cứ vào nhu cầu chi tiêu và thu nhập từng thời kỳ, khách hàng thực hiện vay và trả nợ một cách tuần hoàn theo một hạn mức tín dụng. * Cho vay hợp vốn: Cho vay hợp vốn là hình thức cho vay trong đó có từ hai hay nhiều tổ chức tín dụng tham gia vào một dự án đầu tư hoặc phương án sản xuất kinh doanh của một khách hàng vay vốn. - Bên cho vay hợp vốn: là hai hay nhiều tổ chức tín dụng cam kết với nhau để thực hiện đồng tài trợ cho một dự án.
- Bên nhận tài trợ: Là pháp nhân hay thể nhân có nhu cầu và được bên đồng tài trợ cấp tín dụng để thực hiện dự án. Điều kiện áp dụng cho vay hợp vốn: - Nhu cầu xin cấp tín dụng để thực hiện dự án của bên nhận tài trợ vượt quá giới hạn cho vay của ngân hàng theo quy định hiện hành.