Pháp Luật Về Xử Lý Nợ Xấu Của Các Tổ Chức Tín Dụng Từ Thực Tiễn Công Ty Quản Lý Tài Sản Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Pháp luật về xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng từ thực tiễn công ty quản lý tài sản của các tổ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Thị Bích Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Hảo
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Xử Lý Nợ Xấu Của Các Tổ Chức Tín Dụng Từ Thực Tiễn Công Ty Quản Lý Tài Sản Của Các Tổ Chức Tín Dụng Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT XỬ LÝ NỢ XẤU
• 1.1. Khái niệm nợ xấu
• 1.2. Cấu trúc của pháp luật về xử lý nợ xấu của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU TỪ THỰC TIỄN CÔNG TY QUẢN LÝ TÀI SẢN CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về công ty quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam
• 2.2. Hoạt động xử lý nợ xấu của VAMC
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU TỪ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY QUẢN LÝ TÀI SẢN CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng xử lý nợ xấu ở Việt Nam
• 3.2. Những giải pháp cụ thể được đề xuất
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp Luật Xử Lý Nợ Xấu Tại Việt Nam

Pháp luật về xử lý nợ xấu tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến các tổ chức tín dụng mà còn tác động đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Việc hiểu rõ về pháp luật xử lý nợ xấu là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Nợ Xấu

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản nợ không có khả năng thu hồi, thường được phân loại theo thời gian quá hạn. Các tổ chức tín dụng cần nắm rõ các đặc điểm này để có biện pháp xử lý phù hợp.

1.2. Cấu trúc Pháp Luật Xử Lý Nợ Xấu Tại Việt Nam

Cấu trúc pháp luật xử lý nợ xấu tại Việt Nam bao gồm các quy định cụ thể về phân loại nợ, trích lập dự phòng và các biện pháp xử lý nợ xấu. Điều này giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý vững chắc trong việc quản lý nợ xấu.

II. Thực Trạng Nợ Xấu và Thách Thức Đối Với Ngân Hàng

Thực trạng nợ xấu tại Việt Nam đang ở mức báo động, với tỷ lệ nợ xấu gia tăng trong những năm gần đây. Các ngân hàng thương mại đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc xử lý nợ xấu, từ việc phân loại đến trích lập dự phòng.

2.1. Tình Hình Nợ Xấu Trong Ngành Ngân Hàng

Tình hình nợ xấu trong ngành ngân hàng Việt Nam đã có những diễn biến phức tạp, với nhiều ngân hàng gặp khó khăn trong việc thu hồi nợ. Điều này đòi hỏi các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả hơn.

2.2. Những Thách Thức Trong Quản Lý Nợ Xấu

Các ngân hàng đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý nợ xấu, bao gồm việc thiếu hụt nguồn lực, quy trình xử lý phức tạp và sự không đồng nhất trong việc áp dụng các quy định pháp luật.

III. Phương Pháp Xử Lý Nợ Xấu Hiệu Quả Từ VAMC

Công ty Quản lý Tài sản của các Tổ chức Tín dụng Việt Nam (VAMC) đã được thành lập nhằm xử lý nợ xấu một cách hiệu quả. VAMC đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để giảm thiểu nợ xấu trong hệ thống ngân hàng.

3.1. Các Phương Pháp Xử Lý Nợ Xấu Của VAMC

VAMC đã triển khai nhiều phương pháp như mua nợ xấu, tái cấu trúc nợ và hỗ trợ tài chính cho các tổ chức tín dụng. Những phương pháp này đã giúp giảm tỷ lệ nợ xấu trong ngành ngân hàng.

3.2. Kết Quả Đạt Được Từ Hoạt Động Của VAMC

Hoạt động của VAMC đã mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 3%. Điều này không chỉ cải thiện tình hình tài chính của các ngân hàng mà còn tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống ngân hàng.

IV. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật Về Xử Lý Nợ Xấu

Để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, cần có những đề xuất hoàn thiện pháp luật hiện hành. Các quy định cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của thị trường.

4.1. Đề Xuất Về Cải Cách Quy Định Pháp Luật

Cần cải cách các quy định pháp luật về xử lý nợ xấu để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tín dụng trong việc thu hồi nợ. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa quy trình và tăng cường tính minh bạch.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Tổ Chức Tín Dụng

Tăng cường hợp tác giữa các tổ chức tín dụng và VAMC sẽ giúp nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm sẽ giúp các ngân hàng cải thiện quy trình quản lý nợ xấu.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Pháp Luật Xử Lý Nợ Xấu

Pháp luật xử lý nợ xấu tại Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện. Tương lai của pháp luật này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thực tiễn và sự phát triển của nền kinh tế.

5.1. Tương Lai Của Nợ Xấu Tại Việt Nam

Tương lai của nợ xấu tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào các biện pháp xử lý hiệu quả và sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Cần có những chính sách phù hợp để giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

5.2. Định Hướng Phát Triển Pháp Luật Xử Lý Nợ Xấu

Định hướng phát triển pháp luật xử lý nợ xấu cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý nợ xấu, đồng thời đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và sự suy thoái kinh tế giai đoạn 2008 - 2012 đã tạo ra áp lực nặng nề lên hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Tình trạng nợ xấu tăng vọt từ mức 3,90% vào cuối năm 2012 lên đỉnh điểm 4,53% vào tháng 10 năm 2013, thậm chí ước tính theo số liệu điều chỉnh của Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) lên tới 5,66%. Nợ xấu được xem như một cục máu đông làm tắc nghẽn dòng vốn tín dụng, đẩy nhiều ngân hàng vào tình trạng mất thanh khoản và bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt. Trước nguy cơ đe dọa sự an toàn của toàn hệ thống tài chính, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 843/QĐ-TTg ngày 31 tháng 5 năm 2013 phê duyệt Đề án xử lý nợ xấu và thành lập Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC).

Luận văn tập trung nghiên cứu khung pháp luật điều chỉnh hoạt động xử lý nợ xấu tại Việt Nam thông qua thực tiễn vận hành của VAMC. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của nợ xấu, phân tích cấu trúc hệ thống quy phạm pháp luật liên quan, đánh giá toàn diện kết quả và những rào cản thể chế mà VAMC gặp phải trong quá trình mua bán, xử lý nợ và tài sản bảo đảm. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tại 41 tổ chức tín dụng trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2013 đến tháng 6 năm 2016. Đóng góp của đề tài thể hiện qua việc đánh giá công cụ trái phiếu đặc biệt giúp đưa tỷ lệ nợ xấu toàn ngành xuống dưới 2,55% vào cuối năm 2015, xử lý gom 24.618 khoản nợ với tổng dư nợ gốc 247.448 tỷ đồng và thu hồi lũy kế 31.172 tỷ đồng tiền mặt, từ đó đề xuất các giải pháp lập pháp thiết thực nhằm hoàn thiện khung pháp lý xử lý nợ xấu tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng và an toàn hệ thống ngân hàng theo tiêu chuẩn của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) cùng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Theo chuẩn mực quốc tế, nợ xấu là các khoản cấp tín dụng bị quá hạn thanh toán gốc hoặc lãi từ 90 ngày trở lên, hoặc có những dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng về khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ của bên vay. Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật định hình nợ xấu qua Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 09/2014/TT-NHNN với mô hình phân loại nợ thành 5 nhóm dựa trên phương pháp định lượng và định tính. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro cụ thể tương ứng với từng nhóm gồm: Nhóm 1 (nợ đủ tiêu chuẩn) là 0%, Nhóm 2 (nợ cần chú ý) là 5%, Nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn) là 20%, Nhóm 4 (nợ nghi ngờ) là 50% và Nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) là 100%. Nợ xấu được xác định là tổng các khoản nợ thuộc nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng mô hình định chế quản lý tài sản tập trung quốc gia (Centralized AMC). Mô hình này dựa trên lý thuyết xử lý khủng hoảng ngân hàng thông qua việc thành lập một công ty chuyên nghiệp thuộc sở hữu nhà nước để tiếp nhận tập trung các tài sản có vấn đề. Nghiên cứu tham chiếu kinh nghiệm thực tiễn từ tổ chức KAMCO của Hàn Quốc (giúp hạ tỷ lệ nợ xấu từ 17,7% năm 1998 xuống 3,9% năm 2002) và tổ chức Danaharta của Malaysia (được cấp vốn ban đầu 3 tỷ ringgit và bảo lãnh phát hành 25 tỷ ringgit trái phiếu để mua lại các khoản nợ có giá trị từ 5 triệu ringgit trở lên). Các khái niệm trọng tâm xuyên suốt bao gồm: trái phiếu đặc biệt (Special Bonds), tái cấp vốn của ngân hàng trung ương, xử lý tài sản bảo đảm và mua bán nợ theo giá trị thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Về cỡ mẫu nghiên cứu, đề tài tiến hành khảo sát và thu thập toàn bộ dữ liệu của 41 tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã thực hiện bán nợ xấu cho VAMC, bao quát tổng thể 24.618 khoản nợ với quy mô dư nợ gốc đạt 247.448 tỷ đồng và tổng giá mua nợ đạt 211.390 tỷ đồng.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ (comprehensive sampling), khảo sát 100% các hồ sơ giao dịch chuyển giao nợ xấu và phát hành trái phiếu đặc biệt phát sinh từ ngày 01 tháng 10 năm 2013 đến ngày 18 tháng 6 năm 2016. Việc chọn mẫu tổng thể bảo đảm tính bao quát tuyệt đối, phản ánh chân thực toàn bộ bức tranh pháp lý và hoạt động xử lý nợ tập trung tại Việt Nam mà không bị sai lệch do chọn mẫu ngẫu nhiên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Tác giả kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh luật học và phương pháp tổng hợp logic. Việc kết hợp này là bắt buộc vì đề tài thuộc chuyên ngành Luật Kinh tế, đòi hỏi phải mổ xẻ từng điều khoản của Nghị định 53/2013/NĐ-CP, Nghị định 34/2015/NĐ-CP và Thông tư 19/2013/TT-NHNN, đồng thời phải đối chiếu với các số liệu tài chính thực tế để chứng minh tính hiệu quả hoặc chỉ ra những xung đột, khoảng trống pháp luật trong thực tiễn áp dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công cụ mua bán nợ bằng trái phiếu đặc biệt đã phát huy hiệu quả nhanh chóng trong việc làm sạch bảng cân đối tài sản của các tổ chức tín dụng. Từ tháng 10 năm 2013 đến tháng 6 năm 2016, VAMC đã mua 24.618 khoản nợ tại 41 tổ chức tín dụng với tổng dư nợ gốc 247.448 tỷ đồng, giá mua nợ đạt 211.390 tỷ đồng. Riêng trong năm 2015, VAMC đã mua 13.326 khoản nợ với 109.780 tỷ đồng dư nợ gốc, vượt 24,7% so với chỉ tiêu kế hoạch 80.000 tỷ đồng ban đầu. Điều này đóng góp quyết định đưa tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống ngân hàng từ mức đỉnh 4,53% về mức 2,55% vào cuối năm 2015.

Thứ hai, cơ cấu tài sản bảo đảm của các khoản nợ xấu đã mua tập trung phần lớn vào bất động sản. Số liệu thống kê từ danh mục nợ cho thấy: bất động sản chiếm tỷ trọng cao nhất với 63,0%, tài sản gắn liền trên đất chiếm 7,91%, máy móc thiết bị chiếm 5,24%, phương tiện vận tải chiếm 4,43%, quyền đòi nợ chiếm 2,78%, giấy tờ có giá chiếm 2,52% và các tài sản khác chiếm 13,14%.

Thứ ba, tỷ lệ thu hồi nợ bằng tiền mặt còn thấp so với tổng dư nợ đã mua gom. Lũy kế đến tháng 6 năm 2016, VAMC phối hợp với các tổ chức tín dụng thu hồi được 31.172 tỷ đồng, chỉ đạt tỷ lệ khoảng 14,0% trên tổng số dư nợ gốc. Riêng quý 1 năm 2016 thu hồi được 3.217 tỷ đồng. Thực tế này phản ánh nợ xấu mới chỉ được cách ly tạm thời khỏi bảng cân đối nội bảng chứ chưa được xử lý thực chất ra khỏi nền kinh tế.

Thứ tư, tình trạng nợ xấu có sự phân hóa gay gắt giữa các nhóm tổ chức tín dụng. Nghiên cứu chỉ ra 15 trên 38 ngân hàng thương mại có tỷ lệ nợ xấu vượt ngưỡng an toàn 3,0%, điển hình như Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xây dựng Việt Nam có tỷ lệ nợ xấu lên tới 53,24% và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Dầu khí Toàn cầu đạt mức 22,54%.

Thảo luận kết quả

Cơ chế mua bán nợ bằng trái phiếu đặc biệt kỳ hạn 5 năm thực chất là giải pháp phân bổ tổn thất theo thời gian. Tổ chức tín dụng bán nợ được giảm áp lực trích lập dự phòng ngay lập tức và được phân bổ trích lập dự phòng 20% mỗi năm vào chi phí hoạt động theo công thức tại Nghị định 34/2015/NĐ-CP. Đồng thời, tổ chức tín dụng được phép dùng trái phiếu đặc biệt để vay tái cấp vốn tại Ngân hàng Nhà nước với tỷ lệ tối đa 70% mệnh giá (hoặc lên đến 100% đối với ngân hàng đang thực hiện phương án tái cơ cấu). Tuy nhiên, nếu sau 5 năm khoản nợ không thể xử lý, tổ chức tín dụng phải nhận lại khoản nợ và dùng chính nguồn dự phòng rủi ro đã trích lập để bù đắp.

Hạn chế lớn nhất trong giai đoạn nghiên cứu là VAMC chưa thể đẩy mạnh hoạt động mua bán nợ theo giá trị thị trường. Vốn điều lệ ban đầu của VAMC chỉ ở mức 500 tỷ đồng, sau đó được điều chỉnh tăng lên 2.000 tỷ đồng vào năm 2015. Quy mô vốn này là quá nhỏ bé so với khối nợ xấu hơn 247.000 tỷ đồng cần xử lý. Trong năm 2016, VAMC chỉ mới đặt kế hoạch dùng 2.000 tỷ đồng vốn điều lệ để mua khoảng 5.000 tỷ đồng dư nợ theo giá thị trường.

Để minh họa trực quan các kết quả nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cơ cấu tài sản bảo đảm với lát cắt 63,0% dành cho bất động sản, kết hợp cùng bảng so sánh đối chuẩn pháp lý giữa cơ chế thu giữ tài sản của VAMC với quyền định đoạt tài sản đặc thù của tổ chức Danaharta tại Malaysia và KAMCO tại Hàn Quốc. Sự so sánh này làm nổi bật điểm nghẽn pháp lý lớn nhất tại Việt Nam: quyền thu giữ, phát mại tài sản bảo đảm của VAMC vẫn phụ thuộc nhiều vào sự hợp tác của bên vay hoặc thủ tục khởi kiện kéo dài tại tòa án.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tăng cường năng lực tài chính và quy mô vốn điều lệ của VAMC. Cơ quan đại diện chủ sở hữu và Bộ Tài chính cần phối hợp với Ngân hàng Nhà nước nâng vốn điều lệ của VAMC từ mức 2.000 tỷ đồng lên tối thiểu 5.000 tỷ đến 10.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2016 - 2020. Mục tiêu là tạo nguồn vốn mồi đủ mạnh để VAMC triển khai mua nợ xấu theo giá trị thị trường với quy mô đạt tối thiểu 10.000 tỷ đến 15.000 tỷ đồng mỗi năm, chuyển dần từ cơ chế mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt sang mua bán đứt đoạn theo cơ chế thị trường.

Thứ hai, hoàn thiện quyền thu giữ và xử lý nhanh tài sản bảo đảm. Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương nghiên cứu ban hành một nghị quyết chuyên đề về xử lý nợ xấu trong giai đoạn 2016 - 2017. Văn bản này cần trao quyền hợp pháp cho VAMC và các tổ chức tín dụng được quyền thu giữ tài sản bảo đảm khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ trả nợ quá hạn từ 90 ngày trở lên mà không cần thông qua thủ tục tố tụng dân sự kéo dài, giúp rút ngắn chu kỳ xử lý tài sản từ 24 - 36 tháng xuống dưới 12 tháng.

Thứ ba, mở rộng chủ thể tham gia thị trường mua bán nợ thứ cấp. Quốc hội cần sửa đổi Điều 26 Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp, cho phép các doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài không có chức năng kinh doanh mua bán nợ chuyên biệt vẫn được quyền mua lại nợ xấu và tài sản bảo đảm từ VAMC. Giải pháp này cần triển khai ngay trong năm 2017 nhằm thúc đẩy thanh khoản thị trường mua bán nợ tăng trưởng tối thiểu 25% mỗi năm.

Thứ tư, tối ưu hóa cơ chế trích lập dự phòng và tái cấp vốn qua trái phiếu đặc biệt. Ngân hàng Nhà nước cần duy trì chính sách linh hoạt cho phép tổ chức tín dụng yếu kém được khấu trừ các khoản nợ đã thu hồi khi tính số tiền dự phòng hàng năm, đồng thời bảo đảm hạn mức tái cấp vốn duy trì từ 70% đến 100% mệnh giá trái phiếu đặc biệt nhằm ổn định thanh khoản hệ thống trong suốt giai đoạn 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Hội đồng quản trị, Ban điều hành và cán bộ xử lý nợ tại 41 tổ chức tín dụng thương mại. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn về quy trình chuyển giao 24.618 khoản nợ sang VAMC, phương pháp hạch toán dự phòng rủi ro 20% mỗi năm cho trái phiếu đặc biệt và kỹ năng xử lý danh mục tài sản bảo đảm bất động sản chiếm 63% tỷ trọng.

Thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước gồm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng hệ thống số liệu về 247.448 tỷ đồng dư nợ gốc cùng các kiến nghị lập pháp trong luận văn để soạn thảo các nghị quyết chuyên đề và thông tư hướng dẫn về quyền thu giữ tài sản bảo đảm.

Thứ ba, luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý và các quỹ đầu tư tài chính. Nguồn tài liệu này là căn cứ chuyên sâu hỗ trợ đàm phán hợp đồng mua bán nợ, tái cấu trúc doanh nghiệp và thực hiện các thương vụ mua bán, sáp nhập nợ xấu với mục tiêu nâng tỷ lệ thu hồi vốn thành công lên trên 80%.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Kinh tế (Mã số 60.07) cùng ngành Tài chính - Ngân hàng. Luận văn cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về định chế AMC tập trung và hệ thống dữ liệu so sánh quốc tế đối với các mô hình xử lý nợ tại Hàn Quốc và Malaysia.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất pháp lý và cơ chế vận hành của trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành là gì? Trái phiếu đặc biệt là giấy tờ có giá có thời hạn 5 năm do VAMC phát hành trực tiếp cho tổ chức tín dụng để mua nợ xấu theo giá trị sổ sách. Tổ chức tín dụng phải trích lập dự phòng rủi ro 20% mỗi năm vào chi phí hoạt động nhưng được sử dụng trái phiếu này để vay tái cấp vốn tối đa 70% mệnh giá tại Ngân hàng Nhà nước.

Tại sao VAMC chưa thể đẩy mạnh việc mua nợ xấu theo giá trị thị trường trong giai đoạn 2013 - 2016? Nguyên nhân chủ yếu do vốn điều lệ của VAMC ban đầu chỉ có 500 tỷ đồng và sau đó tăng lên 2.000 tỷ đồng, chưa đủ tiềm lực mua đứt các khoản nợ lớn. Thêm vào đó, thị trường mua bán nợ thứ cấp chưa phát triển và khung pháp lý còn hạn chế đối tượng tham gia mua nợ ngoài DATC và các AMC ngân hàng.

Cơ cấu tài sản bảo đảm của các khoản nợ xấu tại VAMC có đặc điểm nổi bật nào? Trong tổng số 247.448 tỷ đồng dư nợ gốc VAMC đã mua, tài sản bảo đảm là bất động sản chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 63,0%. Tiếp theo là tài sản gắn liền trên đất chiếm 7,91%, máy móc thiết bị chiếm 5,24%, phương tiện vận tải chiếm 4,43%, giấy tờ có giá chiếm 2,52% và quyền đòi nợ chiếm 2,78%.

Kết quả thu hồi nợ thực tế của VAMC đạt được như thế nào tính đến giữa năm 2016? Tính từ tháng 10 năm 2013 đến tháng 6 năm 2016, VAMC đã phối hợp với các tổ chức tín dụng thu hồi được 31.172 tỷ đồng tiền mặt, tương ứng tỷ lệ 14,0% trên tổng dư nợ gốc đã mua. Riêng 3 tháng đầu năm 2016, kết quả thu hồi đạt 3.217 tỷ đồng nhờ đẩy mạnh xử lý tài sản và khởi kiện khách hàng.

Kinh nghiệm quốc tế từ KAMCO (Hàn Quốc) và Danaharta (Malaysia) mang lại bài học gì cho Việt Nam? KAMCO và Danaharta thành công nhờ được chính phủ cấp nguồn vốn lớn (Danaharta có 3 tỷ ringgit vốn ban đầu và phát hành 25 tỷ ringgit trái phiếu) cùng quyền thu giữ, đấu giá tài sản bảo đảm nhanh chóng mà không cần qua tòa án, đồng thời phát triển thị trường chứng khoán hóa nợ xấu để thu hút nhà đầu tư quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nợ xấu và cấu trúc pháp luật xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng tại Việt Nam.
• Đánh giá thực chứng kết quả mua 24.618 khoản nợ với quy mô 247.448 tỷ đồng dư nợ gốc, góp phần quan trọng đưa tỷ lệ nợ xấu toàn ngành từ đỉnh điểm 4,53% xuống 2,55% vào cuối năm 2015.
• Chỉ rõ các nút thắt pháp lý then chốt về quy mô vốn điều lệ 2.000 tỷ đồng, cơ chế trích lập dự phòng 20% mỗi năm và quyền thu giữ tài sản bảo đảm bất động sản chiếm 63% danh mục.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về thể chế, trọng tâm là nâng vốn điều lệ VAMC lên 5.000 - 10.000 tỷ đồng và ban hành văn bản luật chuyên đề trao quyền xử lý tài sản cho chủ nợ.
• Định hình lộ trình hoàn thiện khung pháp lý giai đoạn 2016 - 2020 nhằm phát triển thị trường mua bán nợ thứ cấp minh bạch, bền vững.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan lập pháp và cơ quan điều hành cần khẩn trương thể chế hóa các đề xuất của luận văn để tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho công tác xử lý nợ xấu. Độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm được khuyến khích tiếp cận toàn văn công trình để khai thác chi tiết hệ thống luận cứ và dữ liệu thực chứng chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Thông qua việc nghiên cứu những nội dung cơ bản về khái niệm nợ xấu theo quan điểm của lý thuyết tài chính ngân hàng, các tổ chức quốc tế và Việt Nam giúp chúng ta hiểu rõ bản chất của nợ xấu, sự khác biệt và tương đồng giữa cách hiểu về nợ xấu giữa Việt Nam và thế giới. Điều này có ý nghĩa lý luận quan trọng, bởi muốn thực hiện tốt nhiệm vụ xử lý nợ xấu trước hết cần phải hiểu chính xác về bản chất của nợ xấu để có hướng đi, giải pháp hiệu quả. Cùng với với việc nghiên cứu cấu trúc pháp luật xử lý nợ xấu cho thấy, các thiết chế xử lý nợ xấu là một phần trong cấu trúc pháp luật xử lý nợ xấu. VAMC là một thiết chế, việc xử lý nợ xấu qua VAMC là một công đoạn của quá trình xử lý nợ xấu, vừa mang những đặc điểm chung như DATC của Bộ Tài chính, các AMC của các TCTD vừa có những đặc thù riêng.

Nội dung này sẽ được làm rõ thông qua việc nghiên cứu thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động xử lý nợ xấu của VAMC (Chương 2). 18 Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU TỪ THỰC TIỄN CÔNG TY QUẢN LÝ TÀI SẢN CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG VIỆT NAM 2. Khái quát về Công ty quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam 2. Tình hình nợ xấu của các TCTD và sự cần thiết thành lập công ty quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam a) Tình hình nợ xấu của các TCTD: Trong hoạt động ngân hàng, nợ xấu luôn tiềm ẩn, tuy nhiên tại Việt Nam từ những năm 2008 trở lại đây, tình hình nợ xấu trở nên nghiêm trọng.

Nguyên nhân chính là các ngân hàng phải đối mặt với áp lực về suy thoái kinh tế thế giới, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ toàn cầu ảnh hưởng không nhỏ đến khu vực Đông Nam Á dẫn đến sự suy giảm về thị trường chứng khoán trong nước, lại được bồi thêm bởi cú sốc “vỡ bong bóng” thị trường bất động sản, khiến nhiều khách hàng rơi vào tình trạng mất khả trả nợ. Cùng với đó là các nguyên nhân nội tại ngân hàng như hệ thống quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ yếu kém, sự mạo hiểm trong đầu tư do ham lợi nhuận bất chấp việc tuân thủ các nguyên tắc về an toàn; vấn đề sở hữu chéo; vấn đề đạo đức tín dụng,v. dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng về gia tăng nợ xấu. Con số dưới đây thể thể hiện rõ mối tương quan giữa tỷ lệ gia tăng nợ xấu và tăng trưởng tín dụng.

Diễn biến nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng thương mại Việt Nam (Nguồn: Báo cáo của NHNN năm 2013) 19 Trong những tháng đầu năm 2013, tín dụng tăng trưởng chậm do những khó khăn chung của nền kinh tế, đặc biệt là tình trạng doanh nghiệp phá sản, giải thể và hàng tồn kho, ứ đọng trong sản xuất kinh doanh dẫn đến tỷ lệ nợ xấu của các TCTD tăng liên tục từ 3,90% (cuối năm 2012) lên 4,22% (tháng 6/2013) và đạt đỉnh điểm vào tháng 10/2013 với tỷ lệ 4,53%. Trong 6 tháng cuối năm 2013, nhờ những giải pháp tổng thể của Chính phủ và NHNN, diễn biến nợ xấu đã có những tín hiệu khả quan, tỷ lệ nợ xấu của các TCTD đã giảm từ 4,53% (cuối tháng 10/2013) xuống 4,34% (cuối tháng 11/2013) và tiếp tục giảm mạnh về mức 3,33% (cuối tháng 12/2013). Nợ xấu có dấu hiệu giảm ở cả khối ngân hàng thương mại Nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần với tốc độ giảm tương ứng -2,73% và -1,2%. Nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam Tăng giảm năm Khối Ngân hàng Nợ xấu (tỷ đồng) Tỷ lệ nợ xấu (%) 2013 so với 2012 31/12/12 31/12/13 Số tiền % 31/12/12 31/12/13 NHTM Nhà nước 46.282,24 -2,73 3,33 2,88 NHTM Cổ phần 48.856,59 -1,95 3,90 3,33 (Nguồn:Báo cáo của NHNN năm 2013) Tuy nhiên, trong tổng số 38 ngân hàng thương mại, có 18 ngân hàng nợ xấu giảm so với cuối năm 2012, song hầu hết các ngân hàng đều có mức giảm thấp và nhiều ngân hàng có nợ xấu tăng lớn (Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam tăng 1.635,4 tỷ đồng; Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ Thương Việt Nam tăng 972,3 tỷ đồng; Ngân hàng thương mại cổ phần Quân Đội tăng 748,1 tỷ đồng; Ngân hàng thương mại cổ phần Đông Nam Á tăng 819,1 tỷ đồng; Ngân hàng thương mại cổ phần An Bình tăng 935,3 tỷ đồng) và một số ngân hàng có tốc độ tăng trên 20%.

Như vậy, tính chung toàn hệ thống thì nợ xấu giảm song tại nhiều ngân hàng thì quy mô nợ xấu còn lớn và đang tiếp tục gia tăng nhanh. Xét về tỷ lệ, có 15/38 ngân hàng thương mại tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ tín dụng lớn hơn 3%, 20 trong đó, cao nhất là Ngân hàng thương mại cổ phần Xây dựng Việt Nam với tỷ lệ nợ xấu 53,24% và Ngân hàng thương mại cổ phần Dầu khí Toàn cầu 22,54%. Về các khoản nợ được cơ cấu lại: Ngày 22/4/2012, NHNN ban hành Quyết định số 780/QĐ-NHNN về việc phân loại nợ đối với nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Theo đó, đối với nợ được cơ cấu lại thời hạn trả nợ, căn cứ tình hình sản xuất, kinh doanh, nếu khách hàng được đánh giá có khả năng trả nợ tốt sau khi cơ cấu lại thì được giữ nguyên nhóm nợ như đã được phân loại nợ trước khi cơ cấu lại.

Quyết định số 780/QĐ-NHNN đã góp phần kiềm chế nợ xấu gia tăng, giúp cho hàng ngàn khách hàng vay không phải chịu lãi suất phạt quá hạn và tiếp tục được tiếp cận vay vốn bình thường ở các TCTD. Tuy nhiên, trong năm 2013, các khoản nợ được cơ cấu lại theo Quyết định số 780/QĐ-NHNN có xu hướng tăng gần như liên tục. Theo báo cáo của các ngân hàng thương mại, nợ xấu giảm mạnh trong tháng 12 (giảm 23.941,7 tỷ đồng so với tháng 11/2013) song các khoản nợ cơ cấu lại theo Quyết định số 780/QĐ-NHNN lại tăng rất lớn (51.140,3 nghìn tỷ đồng) cho thấy chất lượng tín dụng chưa thực sự được cải thiện và nợ xấu giảm chủ yếu do các ngân hàng thương mại thực hiện cơ cấu lại nợ. Nếu không thực hiện Quyết định số 780/QĐ-NHNN thì tỷ lệ nợ xấu đến cuối tháng 12/2013 của toàn bộ các ngân hàng thương mại Việt Nam sẽ ở mức khoảng 9,5% tổng dư nợ tín dụng.

Một số ngân hàng có nợ xấu hạch toán nội bảng thấp nhưng nợ xấu tính theo Quyết định số 780/QĐ-NHNN lại rất cao, chủ yếu là các ngân hàng thương mại Nhà nước: Ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam (nợ xấu nội bảng 3.738,6 tỷ đồng, nợ xấu theo Quyết định số 780/QĐ-NHNN là 23.068,1 tỷ đồng); Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (tương ứng là 8.714,9 tỷ đồng và 13.854,8 tỷ đồng); Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (tương ứng là 25.369,5 tỷ đồng và 54. Bên cạnh đó, một số ngân hàng thương mại cổ phần cũng có tình hình tương tự: Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín (nợ xấu nội bảng là 1.593,1 tỷ đồng, nợ 21 xấu theo Quyết định số 780/QĐ-NHNN là 14.735,8 tỷ đồng), Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn (con số tương ứng là 1.440,1 tỷ đồng và 16. Với sự chênh lệch lớn về số liệu báo cáo như trên cho thấy chất lượng tín dụng tại nhiều ngân hàng suy giảm nghiêm trọng nhưng lại chưa được đánh giá một cách chính xác, con số nợ xấu chưa được thể hiện đầy đủ và còn bị ẩn đi dưới nhiều hình thức, trong đó có hình thức cơ cấu lại nợ. Trên cơ sở khai thác số liệu báo cáo về dư nợ tín dụng từ Trung tâm thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) của toàn bộ hệ thống các TCTD và sau khi thực hiện việc điều chỉnh dư nợ của một khách hàng khi đang vay ở nhiều TCTD về một nhóm nợ thì có sự chênh lệch khá lớn so với số liệu báo cáo của các TCTD.

Tổng nợ xấu của 122 TCTD sau khi thực hiện chuyển nhóm nợ đến cuối tháng 12/2013 là 182,35 nghìn tỷ đồng (giảm 31,6 nghìn tỷ đồng, 14,8% so với tháng 11/2013) và tỷ lệ nợ xấu là 5,66%. Nợ xấu khi quá 5%, theo kinh nghiệm của thế giới thì lúc này đã trở nên đe dọa sự an toàn của hệ thống. Trước tình hình nợ xấu gia tăng, việc xử lý nợ xấu bằng phương pháp truyền thống thông qua trích lập dự phòng và dùng dự phòng rủi ro để xử lý của các TCTD không thể đáp ứng. Đặc biệt giai đoạn 2009-2013 là một giai đoạn các TCTD gặp vô vàn khó khăn trong hoạt động kinh doanh, thiếu vốn, siết chặt hoạt động tín dụng, cắt giảm quy mô hoạt động, v.

điều này dẫn đến lợi nhuận suy giảm, việc trích lập dự phòng là không khả thi. b) Sự cần thiết phải thành lập VAMC Đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh, có hiệu quả và bền vững nợ xấu của các TCTD, nhằm thực hiện thành công Đề án cơ cấu lại các TCTD giai đoạn 2011-2015 ban hành kèm theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/3/2012 của Thủ tướng Chính phủ, việc xử lý nợ xấu là yêu cầu cấp bách và nhiệm vụ trọng tâm của các TCTD. Tuy nhiên trước tình hình nợ xấu ngày càng gia tăng, cần phải có một tổ chức độc lập, chuyên nghiệp với quy mô hoạt động lớn, có khả năng tiếp nhận và xử lý tập trung các khoản nợ xấu của các TCTD, tối đa hóa giá trị thu hồi vốn, khơi 22 thông một khối lượng lớn vốn, tài sản đang bị đọng dưới dạng các khoản nợ xấu của các TCTD. Mặc dù khuôn khổ thể chế và quy định an toàn hoạt động ngân hàng hiện nay đã cho phép TCTD có các biện pháp ghi nhận và xử lý nợ xấu, rủi ro tín dụng như mua bán nợ, thành lập Công ty mua bán nợ thuộc Bộ tài chính (DATC), xử lý rủi ro tín dụng bằng dự phòng rủi ro, v.

Tuy nhiên, thể chế và quy định xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng hiện nay chưa hoàn chỉnh và chưa có hiệu quả cao để giúp các TCTD xử lý nhanh, kịp thời nợ xấu, cụ thể: - DATC thuộc Bộ Tài chính chưa đủ khả năng để xử lý nợ xấu của các TCTD.