Luận văn thạc sĩ: Pháp luật về cho thuê lại lao động ở Việt Nam - Đánh giá thực trạng và kiến nghị hoàn thiện

Pháp luật về cho thuê lại lao động tại Việt Nam: nghiên cứu thạc sĩ luật học phân tích thực trạng, quy định pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện chế định

• Chuyên ngành: Pháp luật lao động
• Đề tài: Pháp luật về cho thuê lại lao động ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật cho thuê lại lao động tại Việt Nam

Cho thuê lại lao động là hình thức sử dụng lao động phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam, hoạt động này xuất hiện từ đầu những năm 2000 khi làn sóng đầu tư nước ngoài ồ ạt đổ vào thị trường. Tuy nhiên, trước ngày 01/5/2013, không có bất kỳ điều luật chính thức nào điều chỉnh quan hệ này. Tình trạng hoạt động "chui" diễn ra ngày càng phổ biến. Cung và cầu về cho thuê lại lao động tăng nhanh trong khi khung pháp lý chưa theo kịp. Điều này gây thiệt hại cho cả người lao động lẫn doanh nghiệp tham gia. Trước thực trạng đó, Bộ luật Lao động số 10/2012/QH13 đã chính thức ghi nhận hoạt động cho thuê lại lao động. Cụ thể, mục 5 chương 3 gồm sáu điều từ Điều 53 đến Điều 58 quy định chi tiết về vấn đề này. Các văn bản hướng dẫn thi hành cũng được ban hành để hoàn thiện hành lang pháp lý. Việc luật hóa đã tạo cơ chế rõ ràng cho các bên trong quan hệ lao động. Đồng thời, quy định mở ra cơ hội việc làm mới cho người lao động và thúc đẩy thị trường lao động phát triển ổn định hơn.

1.1. Khái niệm và bản chất của cho thuê lại lao động

Cho thuê lại lao động là hoạt động mà người sử dụng lao động đã tuyển dụng người lao động sau đó cho doanh nghiệp khác thuê lại. Trong quan hệ này tồn tại ba chủ thể chính. Đó là doanh nghiệp cho thuê lại, doanh nghiệp thuê lại và người lao động. Người lao động ký hợp đồng lao động với doanh nghiệp cho thuê nhưng thực tế làm việc tại doanh nghiệp thuê lại. Mối quan hệ pháp lý phức tạp này đòi hỏi khung pháp luật rõ ràng để bảo vệ quyền lợi các bên. Bản chất của cho thuê lại lao động là phương thức linh hoạt trong quản lý nguồn nhân lực.

1.2. Quá trình luật hóa hoạt động cho thuê lại lao động

Trước năm 2013, hoạt động cho thuê lại lao động tại Việt Nam tồn tại dưới nhiều hình thức trá hình. Các doanh nghiệp núp bóng dịch vụ tư vấn nhân sự, hỗ trợ quản lý nhân lực để thực hiện cho thuê lao động. Tình trạng này gây ra nhiều hệ lụy cho quyền lợi người lao động. Trước yêu cầu cấp thiết, Bộ luật Lao động 2012 đã dành riêng mục 5 chương 3 để điều chỉnh hoạt động này. Nghị định 55/2013/NĐ-CP và các thông tư liên quan được ban hành hướng dẫn chi tiết. Quá trình luật hóa đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quản lý thị trường lao động cho thuê tại Việt Nam.

II. Các vấn đề bất cập trong pháp luật cho thuê lại lao động

Sau thời gian áp dụng, các quy định pháp luật về cho thuê lại lao động đã bộc lộ nhiều bất cập. Thứ nhất, quy định về cấp giấy phép chưa đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường. Số lượng doanh nghiệp được cấp phép hạn chế trong khi nhu cầu sử dụng dịch vụ rất lớn. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp hoạt động không phép. Họ lợi dụng khe hở pháp lý để kinh doanh dưới hình thức trá hình. Thứ hai, quyền lợi của người lao động bị cho thuê lại chưa được bảo đảm đầy đủ. Mức lương, chế độ phúc lợi và điều kiện làm việc của người lao động cho thuê lại thường thấp hơn so với lao động chính thức. Thứ ba, quy định về giải quyết tranh chấp còn nhiều bất cập. Khi xảy ra mâu thuẫn, việc xác định trách nhiệm giữa doanh nghiệp cho thuê và doanh nghiệp thuê lại gặp nhiều khó khăn. Các quy định hiện hành chưa đủ chi tiết để xử lý triệt để các tình huống phức tạp trong thực tiễn. Đây là thách thức lớn cần được giải quyết để hoàn thiện hệ thống pháp luật.

2.1. Bất cập trong cấp giấy phép cho doanh nghiệp cho thuê lại lao động

Việc cấp giấy phép cho hoạt động cho thuê lại lao động còn nhiều hạn chế. Điều kiện cấp phép phức tạp khiến nhiều doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu. Kết quả là tình trạng doanh nghiệp hoạt động không phép vẫn tồn tại phổ biến. Nhiều công ty núp bóng dưới hình thức tư vấn nhân sự, hỗ trợ quản lý kinh doanh để cung ứng dịch vụ cho thuê lao động. Ví dụ điển hình là Công ty Nippon Manufacturing Service Quốc tế Việt Nam. Doanh nghiệp này không có ngành nghề cho thuê lại lao động nhưng vẫn cung ứng dịch vụ cho nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cải cách quy định cấp phép.

2.2. Hạn chế trong bảo vệ quyền lợi người lao động cho thuê lại

Người lao động bị cho thuê lại thường chịu nhiều thiệt thòi về quyền lợi. Chế độ lương thưởng và phúc lợi của họ thường thấp hơn đáng kể so với lao động chính thức tại cùng doanh nghiệp. Nguyên nhân chính là do quan hệ lao động phức tạp giữa ba chủ thể. Người lao động khó xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm giải quyết khiếu nại. Thời hạn hợp đồng lao động ngắn hạn cũng khiến người lao động thiếu ổn định việc làm. Ngoài ra, cơ hội đào tạo và thăng tiến của lao động cho thuê lại bị hạn chế. Pháp luật hiện hành chưa có cơ chế hiệu quả để bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa lao động cho thuê lại và lao động chính thức.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về cho thuê lại lao động

Để khắc phục các bất cập, nhiều giải pháp hoàn thiện pháp luật về cho thuê lại lao động cần được triển khai. Trước hết, cần đơn giản hóa thủ tục cấp giấy phép hoạt động. Điều kiện cấp phép nên được điều chỉnh phù hợp với thực tế thị trường. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm soát hoạt động cho thuê lại lao động. Xử lý nghiêm các doanh nghiệp hoạt động trái phép. Thứ hai, pháp luật cần quy định rõ ràng hơn về nguyên tắc bình đẳng giữa lao động cho thuê lại và lao động chính thức. Mức lương, chế độ phúc lợi và điều kiện làm việc phải được bảo đảm tương đương. Thứ ba, cần hoàn thiện quy định về giải quyết tranh chấp. Xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quan hệ cho thuê lại lao động. Cuối cùng, nên mở rộng danh mục công việc được phép cho thuê lại lao động. Hiện nay, danh mục này còn hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường lao động.

3.1. Hoàn thiện quy định về cấp phép và quản lý nhà nước

Giải pháp đầu tiên là cải cách quy định về cấp giấy phép cho doanh nghiệp cho thuê lại lao động. Cần xây dựng tiêu chuẩn rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện hơn. Cơ quan nhà nước nên áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát hoạt động cho thuê lại lao động. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về doanh nghiệp cho thuê lại cần được thiết lập. Công tác thanh tra định kỳ phải được tăng cường để phát hiện kịp thời vi phạm. Mức xử phạt cần đủ mạnh để răn đe các doanh nghiệp hoạt động trái phép. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý lao động ở trung ương và địa phương.

3.2. Bảo đảm quyền lợi và nguyên tắc bình đẳng cho người lao động

Pháp luật cần quy định cụ thể hơn về nguyên tắc đối xử bình đẳng giữa lao động cho thuê lại và lao động chính thức. Mức lương tối thiểu, chế độ bảo hiểm xã hội và điều kiện an toàn lao động phải được bảo đảm như nhau. Thời hạn hợp đồng lao động cho người lao động bị cho thuê lại cần được kéo dài hơn. Quy định về trách nhiệm liên đới giữa doanh nghiệp cho thuê và doanh nghiệp thuê lại cần rõ ràng hơn. Người lao động phải được quyền tiếp cận cơ chế khiếu nại hiệu quả. Ngoài ra, cần có chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động cho thuê lại nhằm nâng cao kỹ năng và tạo cơ hội thăng tiến.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của pháp luật cho thuê lại lao động

Cho thuê lại lao động là hệ quả tất yếu của nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển. Đây là phương thức hữu hiệu để đáp ứng cung cầu nguồn nhân lực một cách linh hoạt. Việc ghi nhận chính thức hoạt động này trong Bộ luật Lao động đã tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các bên. Hành lang pháp lý giúp tạo thêm nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Đồng thời, nó góp phần vào sự phát triển ổn định của thị trường lao động Việt Nam. Tuy nhiên, qua thời gian áp dụng, những quy định hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập. Các vấn đề về cấp phép, bảo vệ quyền lợi người lao động và giải quyết tranh chấp cần được giải quyết kịp thời. Pháp luật về cho thuê lại lao động cần tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện. Mục tiêu là đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Đồng thời, cần bảo đảm hài hòa lợi ích của tất cả các bên tham gia quan hệ cho thuê lại lao động. Sự hoàn thiện pháp luật sẽ thúc đẩy thị trường lao động phát triển bền vững hơn.

4.1. Ý nghĩa của việc luật hóa cho thuê lại lao động

Việc luật hóa hoạt động cho thuê lại lao động mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng. Về mặt pháp lý, nó tạo cơ sở vững chắc để điều chỉnh quan hệ phức tạp giữa ba chủ thể. Về kinh tế, hoạt động cho thuê lại lao động giúp doanh nghiệp linh hoạt trong kế hoạch sử dụng nhân sự. Doanh nghiệp dễ dàng điều chỉnh nhu cầu lao động trong thời gian ngắn. Chi phí tuyển dụng và hành chính được tiết kiệm đáng kể. Về xã hội, cho thuê lại lao động tạo thêm cơ hội việc làm cho bộ phận lao động kỹ năng thấp. Đây là bước đệm để người lao động tích lũy kinh nghiệm và tiến tới được tuyển dụng chính thức.

4.2. Hướng phát triển của pháp luật cho thuê lại lao động trong tương lai

Pháp luật về cho thuê lại lao động tại Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại hóa. Cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ các quốc gia có hệ thống pháp luật phát triển về lĩnh vực này. Danh mục ngành nghề được phép cho thuê lại lao động nên được mở rộng phù hợp thực tế. Cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh chóng, hiệu quả cần được xây dựng. Đặc biệt, cần tăng cường vai trò của tổ chức công đoàn trong bảo vệ quyền lợi lao động cho thuê lại. Sự phát triển của pháp luật phải đi đôi với thực thi hiệu quả trên thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CHO THUÊ LẠI LAO ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH BẰNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CHO THUÊ LẠI LAO ĐỘNG 1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động cho thuê lại lao động 1. Khái niệm cho thuê lại lao động Cho thuê lại lao động là một khái niệm khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Ở mỗi quốc gia khác nhau thì cho thuê lại lao động được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau tùy thuộc vào sự phản ánh khái niệm, ý nghĩa, mục đích nhấn mạnh tính chất hay thời hạn của công việc.

Đối với các nước Châu Âu, Châu Mỹ tên gọi phổ biến nhất là "lao động cho thuê tạm thời" bởi hình thức dịch vụ việc làm này chủ yếu áp dụng đối với các công việc có tính chất tạm thời. Một nghiên cứu tại 34 quốc gia (phần lớn ở các nước Âu- Mỹ) do Tổ chức quốc tế của các doanh nghiệp cho thuê lại lao động (CIETT) thực hiện cho thấy số lượng người lao động cho thuê lại tăng gấp đôi từ năm 1998 đến 2008. Chẳng hạn, ở Anh, lao động cho thuê lại chiếm 4% tổng số lực lượng lao động, với 80% trong khu vực dịch vụ và khu vực công. Trong khi đó các nước Châu Á như Nhật Bản Hàn Quốc chiếm 4% tổng số lực lượng lao động, với 80% trong khu vực dịch vụ và khu vực công.

Trung Quốc… thường gọi là "lao động phái cử" hay "cung ứng lao động" có nghĩa là người lao động được gửi đến công ty sử dụng để làm việc trong khoảng thời gian dài hơn, từ một đến nhiều năm". Bên cạnh đó một số khái niệm cũng thường được nhắc đến như: "lao động thuê ngoài", "lao động cho thuê lại", "lao động dịch vụ", "lao động tạm thời". 9 Ở Đức, thông qua Luật kinh doanh về cho thuê lại lao động của Đức quy định về trường hợp phải xin phép khi cho thuê lại lao động thì có thể hiểu như sau: - Người cho thuê lại lao động là người cho người khác thuê lại lao động của mình nhưng giữa hai người này không có mối liên hệ về tổ chức với nhau mà phải là những đơn vị độc lập. - Người cho thuê lại lao động vẫn là người sử dụng lao động nên vẫn phải gánh chịu các nghĩa vụ cũng như đảm nhận các rủi ro của người sử dụng lao động.

Trong Luật số 88 ngày 05 tháng 7 năm 1985 và các luật sửa đổi bổ sung Luật Đảm bảo thực hiện phù hợp các giao dịch phái cử lao động và đảm bảo điều kiện xin việc cho người lao động phái cử của Nhật Bản đã đưa ra định nghĩa: "Lao động phái cử có nghĩa là người lao động làm thuê cho một người sử dụng lao động, sau đó được thuê lại để làm việc cho một người sử dụng lao động khác dưới sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động đó, trong khi vẫn duy trì quan hệ lao động với người sử dụng lao động trước, trừ 10 trường hợp người sử dụng lao động trước đồng ý với người sử dụng lao động sau, trong trường hợp này người lao động sẽ được người sử dụng lao động sau tuyển dụng". Ở Trung Quốc cũng quy định về cho thuê lại lao động nhưng hoạt động này được thực hiện dưới hình thức hợp đồng phái cử. Theo quy định của Luật Hợp đồng lao động năm 2007 của Trung Quốc thì: cho thuê lại lao động (phái cử lao động) được hiểu là việc đơn vị phái cử tuyển dụng lao động và có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với người lao động nhưng phái cử lao động của mình sang làm việc tại một đơn vị khác. Hợp đồng giữa đơn vị phái cử và người lao động được phái cử là hợp đồng lao động, còn hợp đồng giữa đơn vị phái cử và đơn vị nhận phái cử là hợp đồng phái cử.

10 Còn theo EntrepreneurMedia Inc - Tổ chức cho thuê lao động chuyên nghiệp đưa ra định nghĩa cho thuê lại lao động như sau: "cho thuê lại lao động là một thỏa thuận hợp đồng trong đó doanh nghiệp cho thuê lao động cũng được biết như là một tổ chức cho thuê lao động chuyên nghiệp (PEO), là người sử dụng lao động chính thức. Trách nhiệm thuê lao động có đặc trưng là sự chia sẻ giữa người cho thuê lại lao động và người thuê lại lao động. Người thuê lại lao động thực chất là người điều hành quản lý mọi công việc mà người lao động được thuê thực hiện. Trong khi đó, người cho thuê lại lao động có trách nhiệm thực hiện các công việc khác như khai báo bảng lương, chi trả các khoản thuế cho người lao động.

Trách nhiệm của người thuê lại lao động là ký séc để chi trả phí cho người cho thuê lại lao động trong đó bao gồm các khoản lương, thuế, các lợi ích và chi phí hành chính. Còn lại là trách nhiệm của người cho thuê lại lao động". Theo quan điểm của ILO cho thuê lao động được hiểu là việc các tổ chức việc làm tư nhân (chủ sử dụng lao động chính) tuyển dụng lao động nhưng không trực tiếp sử dụng mà để cung cấp lao động cho bên thứ ba (doanh nghiệp trực tiếp sử dụng lao động). Doanh nghiệp trực tiếp sử dụng lao động có quyền giao việc cũng như giám sát người lao động trong việc thực hiện công việc được giao nhưng quyền lợi của người lao động lại do tổ chức việc làm tư nhân chịu trách nhiệm chính.

Nhìn chung, dù tên gọi khác nhau, cách định nghĩa khác nhau nhưng theo quan điểm của ILO cũng như một số quốc gia cho thuê lại lao động đều là một hoạt động đặc biệt có một số dấu hiệu cơ bản sau: - Doanh nghiệp cho thuê lại lao động tuyển dụng, ký kết hợp đồng lao động đối với người lao động nhưng sau đó lại cho doanh nghiệp khác thuê lại trong một thời gian nhất định theo hợp đồng cho thuê lại lao động giữa hai doanh nghiệp. 11 - Quyền lợi của người lao động cho thuê lại vẫn do doanh nghiệp cho thuê lại lao động thực hiện và đảm bảo (doanh nghiệp cho thuê lại lao động vẫn là chủ sử dụng lao động). - Trong thời gian làm việc ở doanh nghiệp thuê lại lao động, người lao động phải chịu sự giám sát, quản lý, điều hành trực tiếp của doanh nghiệp thuê lại lao động. Như vậy, qua một số những quan điểm trên có thể rút ra một khái niệm về cho cho thuê lại lao động đó là: Cho thuê lại lao động là một hoạt động kinh doanh, được thực hiện bởi người cho thuê lao động, tuyển dụng người lao động thông qua hợp đồng lao động, sau đó cho người thuê lại lao động thuê lại thông qua hợp đồng hoặc thỏa thuận dịch vụ một thời gian nhất định.

Trong thời gian làm việc cho người thuê lại lao động, người lao động được thuê lại chịu sự điều hành, giám sát của người thuê lại lao động, nhưng vẫn chịu sự quản lý cũng như quan hệ quyền và nghĩa vụ lao động với người cho thuê lao động. Đặc điểm của hoạt động cho thuê lại lao động Thứ nhất, cho thuê lại lao động là một sản phẩm của nền kinh tế thị trường, chỉ hình thành và phát triển trong điều kiện nền kinh tế thị trường. Cũng như các hoạt động khác, cho thuê lại lao động chịu sự điều chỉnh của các quy luật kinh tế thị trường như quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh quy luật cung - cầu… Bên cung cấp lao động phải tính toán mọi hoạt động của mình làm sao để bù đắp được chi phí và có lãi; bên thuê lại lao động cũng phải tính toán kỹ hiệu quả của việc sử dụng lao động đem lại. Đó là những biểu hiện mang tính kinh tế.

Cho thuê lại lao động hình thành như một giải pháp quan trọng thúc đẩy sự phát triển của thị trường lao động trong việc luân chuyển lao động, khai thác đúng bản chất của loại hàng hóa đặc biệt - hàng hóa sức lao động trên thị trường góp 12 phần đảm bảo cuộc sống cho người lao động thông qua việc đem lại cơ hội việc làm cho người lao động góp phần giải quyết việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp trong xã hội. Cùng với những biện pháp về mặt quản lý như chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển ngành có dung lượng lao động nhiều như: ngành dệt may, chế biến thực phẩm, cơ hội dịch vụ… thì cho thuê lại lao động là một trong những giải pháp quan trọng cho việc chắp nối cung - cầu lao động nhằm thu hút tận dụng cơ hội lao động giải quyết việc làm cho người lao động đặc biệt là trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng đa dạng và phức tạp như hiện nay. Có thể nói cho thuê lại lao động là sự tổng hòa các yếu tố kinh tế và xã hội. cho thuê lại lao động không chỉ liên quan đến vấn đề việc làm giải quyết việc làm hạn chế thất nghiệp đảm bảo đời sống cho người lao động mà còn liên quan trực tiếp đến việc đầu tư nguồn nhân lực thu hút đầu tư tăng trưởng và phát triển nền kinh tế - xã hội.

Trên cơ sở đặc điểm này pháp luật đã có định hướng điều chỉnh cần thiết phù hợp để giải quyết đồng bộ những vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra đối với hoạt động cho thuê lại lao động. Thứ hai, cho thuê lại lao động có sự tham gia của ba chủ thể với mối quan hệ tay ba, các mối quan hệ vừa mang đặc điểm của quan hệ thương mại và vừa mang đặc điểm của quan hệ lao động. Cho thuê lại lao động luôn có sự tham gia của ba chủ thể: người lao động, người cho thuê lại lao động và người thuê lại lao động. Giữa bên cho thuê lại lao động và người lao động luôn tồn tại mối quan hệ hợp đồng lao động - quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động và người lao động làm công ăn lương, chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Lao động và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Giữa người cho thuê lao động và người thuê lại lao động tồn tại mối quan hệ hợp đồng thương mại và các văn bản hướng dẫn thi hành. Điều đó cho thấy, các quan hệ nảy sinh 13 trong hoạt động cho thuê lại lao động vừa mang những đặc điểm của quan hệ lao động lại vừa có đặc điểm của quan hệ thương mại.