CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ CHO VAY HỖ TRỢ NHÀ Ở CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM 1.1 Khái niệm Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.2 Các đặc trưng cơ bản của cho vay Cho vay là một hình thức cấp tín dụng. Do vậy, trước hết, hoạt động cho vay của NHTM sẽ mang các đặc trưng cơ bản của tín dụng ngân hàng. Cụ thể: Thứ nhất là, hoạt động cho vay dựa trên cơ sở lòng tin. Điều này có nghĩa là: Chỉ khi nào ngân hàng có cơ sở tin rằng “khách hàng sẽ sử dụng có hiệu quả số tiền của mình tạo ra lợi nhuận lớn hơn từ đó có khả năng trả đầy đủ nợ gốc và lãi vào đúng hạn cam kết” thì ngân hàng mới quyết định cấp tín dụng cho khách hàng.
Lòng tin của ngân hàng đối với khách hàng được hình thành dựa trên việc thẩm định ý muốn trả nợ và khả năng trả nợ của khách hàng. Thứ hai là, Phải có sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị. Thứ ba là, Giá trị chuyển giao phải được hoàn trả đúng hạn cam kết và sự hoàn trả là vô điều kiện. Vô điều kiện ở đây có nghĩa là bên được cho vay bắt buộc phải hoàn trả lại cho ngân hàng cả gốc và lãi mà không được đưa ra hay viện ra bất cứ một lý do hay điều kiện nào để hoàn trả.
Thứ tư là, Giá trị hoàn trả phải lớn hơn giá trị ban đầu. Chênh lệch này chính là giá cả của khoản tín dụng là số lượng đơn vị tiền tệ hoặc các điều 8 kiện điều khoản mà khách hàng phải trả để có được quyền sử dụng vốn của ngân hàng trong một khoảng thời gian nhất định. Giá cả của khoản tín dụng có nhiều loại như lãi suất, hoa hồng phí, các điều kiện điều khoản kèm theo. Bên cạnh việc mang những đặc trưng chung của tín dụng ngân hàng, hoạt động cho vay còn mang những nét đặc trưng riêng giúp ta phân biệt nó với các hình thức cấp tín dụng khác của NHTM như cho thuê tài chính, bao thanh toán, chiết khấu, bảo lãnh.
Cụ thể: Thứ nhất là, hình thái tín dụng là tiền tệ (chủ yếu dưới dạng bút tệ hay còn gọi là tiền ghi sổ trên tài khoản). Đây là điểm khác biệt với các hình thức cấp tín dụng khác như bảo lãnh và cho thuê tài chính. Với hình thái là tiền tệ, cho vay sẽ đáp ứng được mọi nhu cầu khác nhau của nhiều tầng lớp dân cư trong xã hội, cũng như nền kinh tế. Do đó, nó được sử dụng phổ biến và chiếm một tỷ lệ lớn trong việc cấp tín dụng.
Khi nói đến cấp tín dụng là hầu như mọi người sẽ nghĩ đến cho vay. Thứ hai là, bản chất của hành vi cho vay là ứng trước cho nên độ rủi ro cao. Việc cấp tín dụng sẽ được thực hiện sau khi ngân hàng đã kiểm tra, xem xét, phân tích về tính khả thi, hiệu quả của từng mục đích vay vốn của khách hàng. Tuy nhiên, trong thực tế, để đi từ kế hoạch đến thực hiện đúng như mục đích đã đưa ra thực sự rất khó khăn và có một khoảng cách rất lớn.
Trong quá trình thực hiện, nếu chỉ xét theo cơ sở là người đi vay sử dụng vốn vay đúng theo mục đích đưa ra thì cũng có thể sẽ gặp nhiều biến cố bất lợi dẫn đến rủi ro làm cho kết quả không thành công như dự định, dẫn đến ảnh hưởng xấu đến nguồn trả nợ. Rủi ro của khoản tín dụng còn xảy ra khi người đi vay sử dụng sai mục đích vốn vay. Do hình thái tín dụng là tiền tệ nên hết sức linh động, người đi vay sẽ dễ dàng dùng số tiền vay được vào các mục đích khác, ngân hàng rất khó để kiểm soát được một khi tiền đã vào tay của khách hàng. 9 Và khi đó, sẽ gây thất thoát tiền, làm hiệu quả sử dụng tiền không cao, ảnh hưởng xấu đến nguồn trả nợ.
Thứ ba là, đối tượng cho vay phong phú. Sự phong phú của đối tượng cho vay xuất phát từ sự đa dạng về mục đích vay của khách hàng: vay để đầu tư xây dựng cơ bản, vay để sản xuất kinh doanh, vay tiêu dùng…. Những mục đích vay phong phú dẫn đến những nhu cầu vay đa dạng về thời gian, quy mô… nên phạm vi đối tượng cho vay của ngân hàng rất rộng lớn. Chẳng hạn vay kinh doanh, đối tượng cho vay có thể bao gồm nhu cầu phát sịnh trong các giai đoạn của một chu kỳ hoạt động, như giai đoạn mua vào, phát sinh nhu cầu thanh toán tiền mua nguyên vật liệu, hàng hóa, chi phí vận chuyển…, giai đoạn sản xuất phát sinh các chi phí về bao bì, đóng gói sản phẩm, chi phí bán hàng…, giai đoạn thu tiền là các khoản phải thu chưa đến hạn thanh toán…, đối với vay tiêu dùng là các nhu cầu thanh toán tiền mua tài sản giá trị lớn như nhà, xe, đồ gia đình giá trị cao, chi phí sinh hoạt, học tập, chữa bệnh… Thứ tư là, kỹ thuật thực hiện cho vay đa dạng.
Trong cho vay, có nhiều phương thức để ngân hàng chuyển giao tiền cho khách hàng. Mỗi phương thức là một tập hợp các kỹ thuật tác nghiệp cụ thể khi thực hiện cho vay, gồm kỹ thuật xác định hạn mức cho vay, thời hạn vay, định kỳ hạn trả nợ, giải ngân, thu nợ, xử lý nợ. Việc vận dụng phương thức nào là tùy thuộc vào quá trình tìm hiểu của ngân hàng về đặc điểm kinh doanh, khả năng tài chính, rủi ro đặc trưng của người đi vay. … Theo quy định hiện nay, có 8 phương thức cho vay, cụ thể: cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay theo dự án đầu tư, cho vay trả góp, cho vay thong qua phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, cho vay hợp vốn, cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng, cho vay theo hạn mức thấu chi.3 Phân loại cho vay a.
Căn cứ theo thời hạn cho vay - Cho vay ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng. - Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng. - Cho vay dài hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên. Căn cứ theo mục đích sử dụng khoản vay - Cho vay tiêu dùng: là loại hình cho vay để tài trợ cho việc tiêu dùng nhằm giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hóa, dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả, tạo điều kiện cho người vay được hưởng mức sống cao hơn.
- Cho vay phục vụ sản xuất – kinh doanh: là loại cho vay của tổ chức tín dụng đối với các phương án, dự án đầu tư sản xuất kinh doanh. Các khoản vay này thường được sử dụng vào việc tài trợ cho vốn lưu động, mua sắm tài sản cố định. Căn cứ mức độ tín nhiệm đối với khách hàng - Cho vay bảo đảm bằng tài sản: Khách hàng vay vốn cần phải có tài sản để đảm bảo cho khoản vay của mình bằng cách cầm cố, thế chấp tài sản hoặc bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba. - Cho vay bảo đảm không bằng tài sản: Hình thức này NHTM cho vay dựa trên uy tín, tín nhiệm của khách hàng mà không đòi hỏi phải có tài sản đảm bảo cho các khoản vay bằng tài sản của người đi vay hoặc người bảo lãnh.2 HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỖ TRỢ NHÀ Ở CỦA NHTM Cho vay hỗ trợ nhà ở thực chất là một dạng của cho vay tiêu dùng nhưng được Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ về lãi suất thông qua nguồn tái cấp vốn để thực hiện mục tiêu an sinh xã hội của Chính phủ.
Đó chính là sự kết hợp của cho vay tiêu dùng của NHTM và cho vay theo chính sách ưu đãi. Vì vậy, 11 trong nội dung của phần này, tác giả sẽ tập trung phân tích khái quát cho vay tiêu dùng của NHTM từ đó đi đến nghiên cứu nội dung hoạt động cho vay hỗ trợ nhà ở.1 Khái quát về cho vay tiêu dùng của NHTM a. Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ.
Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục,y tế và du lịch. cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng. Đặc điểm của hoạt động cho vay tiêu dùng - Quy mô mỗi khoản cho vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn. Các khách hàng khi tìm đến ngân hàng với mục đích vay tiêu dùng thường có nhu cầu vốn không cao vì nhu cầu của người tiêu dùng đối với các loại hàng hóa xa xỉ là không cao hoặc đã có tích lũy từ trước đối với những tài sản có giá trị lớn.
Mặt khác, do cho vay tiêu dùng có độ rủi ro cao hơn nên ngân hàng cũng thường thận trọng hơn trong việc quyết định số tiền cho vay căn cứ vào khả năng trả nợ và tài sản đảm bảo của khách hàng. Song nếu xét về số lượng thì nhu cầu vay tiêu dùng là khá lớn do đối tượng của loại hình cho vay này là mọi cá nhân trong xã hội từ những người có thu nhập cao đến có thu nhập trung bình và thấp với nhiều nhu cầu phong phú, đa dạng. Khi chất lượng cuộc sống và trình độ dân trí được nâng cao, người dân càng có nhu cầu vay ngân hàng để cải thiện và nâng cao mức sống. Do đó, nền kinh tế càng phát triển thì số lượng các khoản vay tiêu dùng sẽ càng nhiều.
- Các khoản cho vay tiêu dùng có chi phí khá lớn. Do số lượng món vay tiêu dùng nhiều, khách hàng đông và đa dạng nhưng quy mô mỗi khoản vay lại nhỏ, ngân hàng phải huy động nhiều nhân 12 lực cho hoạt động cho vay, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng, quyết định cho vay, giải ngân cũng như kiểm soát và thu nợ đối với khách hàng sau khi cho vay.