Phân Tích Thống Kê Thị Trường Lao Động Và Việc Làm Năm 2009 - Chuyên Đề Thực Tập Tốt Nghiệp

Tài liệu nghiên cứu Chuyên đề thực tập tốt nghiệp phân tích thống kê thị trường lao động việc làm năm 2009, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Nguyễn Thanh Phúc
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Bích
• Chuyên ngành: Thống kê kinh tế xã hội
• Đề tài: Phân tích thống kê thị trường lao động Việt Nam năm 2009
• Loại tài liệu: chuyên đề thực tập tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2009

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ SỬ DỤNG TRONG PHÂN TÍCH
• 1.1. Tổng quan về thị trường lao động
• 1.1.1. Khái niệm thị trường lao động
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỐNG KÊ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM NĂM 2009
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về thị trường lao động

Thị trường lao động là một khái niệm phức tạp và đa dạng, được định nghĩa bởi nhiều học giả và tổ chức quốc tế. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), thị trường lao động là nơi các dịch vụ lao động được mua và bán thông qua quá trình xác định mức độ việc làm và tiền công. Các nhà khoa học Mỹ nhấn mạnh rằng thị trường lao động là cơ chế điều tiết mối quan hệ giữa người lao động và chỗ làm việc. Trong khi đó, các nhà kinh tế Nga xem thị trường lao động như một hệ thống quan hệ xã hội và pháp lý đảm bảo tái sản xuất và sử dụng lao động. Thị trường lao động không chỉ là nơi trao đổi sức lao động mà còn phản ánh các mối quan hệ kinh tế và xã hội phức tạp.

1.1 Khái niệm thị trường lao động

Thị trường lao động được hiểu là nơi diễn ra các quan hệ thuê mướn lao động, bao gồm các yếu tố như tiền lương, bảo hiểm xã hội, và tranh chấp lao động. Khái niệm này cũng liên quan đến việc giải phóng người lao động khỏi các xí nghiệp và tăng tỷ lệ thất nghiệp. Thị trường lao động thường đồng nhất với thất nghiệp, nơi người lao động tìm kiếm việc làm và các chỗ làm việc trống. Các nhà khoa học Việt Nam nhấn mạnh rằng thị trường lao động là nơi thể hiện quan hệ xã hội giữa người bán sức lao động và người mua sức lao động thông qua các thoả thuận về tiền công và điều kiện làm việc.

II. Phân tích thống kê thị trường lao động Việt Nam năm 2009

Phân tích thống kê thị trường lao động năm 2009 tập trung vào việc nghiên cứu các xu hướng và thực trạng việc làm tại Việt Nam. Năm 2009 là thời điểm kinh tế toàn cầu chịu ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng tài chính, điều này tác động mạnh mẽ đến thị trường lao động Việt Nam. Phân tích thống kê cho thấy sự gia tăng tỷ lệ thất nghiệp và sự thay đổi trong cơ cấu việc làm, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp và dịch vụ. Báo cáo thực tập này cung cấp cái nhìn toàn diện về thị trường việc làm và các yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến nó.

2.1 Xu hướng việc làm năm 2009

Xu hướng việc làm năm 2009 cho thấy sự dịch chuyển từ các ngành sản xuất truyền thống sang các ngành dịch vụ và công nghệ cao. Thực trạng việc làm phản ánh sự suy giảm trong các ngành xuất khẩu do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Phân tích kinh tế chỉ ra rằng các chính sách hỗ trợ của Chính phủ đã giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến thị trường lao động, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc tạo việc làm bền vững.

2.2 Dữ liệu lao động và thống kê

Dữ liệu lao động năm 2009 được thu thập từ các nguồn như Tổng cục Thống kê và các báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Thống kê lao động cho thấy sự gia tăng tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị và sự chênh lệch lớn về thu nhập giữa các ngành nghề. Báo cáo thống kê này cung cấp thông tin chi tiết về cơ cấu lao động và các yếu tố ảnh hưởng đến thị trường việc làm trong năm 2009.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu thị trường này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường lao động năm 2009 mà còn có giá trị thực tiễn trong việc hoạch định chính sách kinh tế và xã hội. Chuyên đề thực tập tốt nghiệp này giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về thực trạng việc làm và các yếu tố ảnh hưởng đến kinh tế lao động. Phân tích thống kê cũng góp phần vào việc đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện thị trường việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Phân tích thống kê thị trường lao động việc làm năm 2009" (tên trên trang bìa: "Phân tích thống kê thị trường lao động Việt Nam năm 2009") được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thanh Phúc, lớp Thống kê kinh tế xã hội 52, Khoa Thống kê - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Thị Bích.

Bối cảnh thực tiễn của đề tài diễn ra trong năm 2009, thời điểm nền kinh tế Việt Nam chịu tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu khởi phát từ năm 2008, kết hợp với các đợt thiên tai, dịch bệnh trong nước gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư và sản xuất. Để ứng phó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 30/2008/NQ-CP ngày 11/12/2008 và Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 09/01/2009; Bộ Chính trị ban hành Kết luận ngày 06/4/2009; Quốc hội khóa XII thông qua Nghị quyết số 32/2009/QH12 ngày 19/6/2009 nhằm tập trung ngăn chặn suy giảm kinh tế, bảo đảm việc làm và an sinh xã hội.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu giải quyết hai mục tiêu chính:

1. Nghiên cứu sâu cơ sở lý luận và hệ thống chỉ tiêu thống kê thị trường lao động.
2. Khẳng định vai trò của công cụ phân tích thống kê trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, cung cấp bằng chứng thực nghiệm về thị trường lao động năm 2009 nhằm hỗ trợ các nhà quản lý hoạch định chính sách.

• Đối tượng nghiên cứu: Thị trường lao động Việt Nam, bao gồm lực lượng lao động (dân số hoạt động kinh tế), người có việc làm, thất nghiệp, thiếu việc làm, các đặc trưng về thu nhập, vị thế việc làm và mức độ hài lòng với công việc.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Toàn quốc, bao gồm khu vực thành thị, nông thôn, 6 vùng kinh tế - xã hội và hai thành phố lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
  • Thời gian: Năm 2009 (dữ liệu thu thập từ cuộc Điều tra Lao động và việc làm thời điểm 01/9/2009).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm vận dụng

Tác giả tổng hợp các trường phái lý thuyết kinh tế về thị trường lao động:

• Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): Định nghĩa thị trường lao động thông qua quá trình mua bán dịch vụ lao động để xác định mức độ có việc làm và tiền công; đồng thời dẫn chiếu Tuyên bố Philadelphia khẳng định nguyên tắc "lao động không phải là hàng hóa".
• Kinh tế chính trị Mác-Lênin: Khẳng định đối tượng mua bán trên thị trường là "sức lao động" (khả năng lao động bao gồm thể lực và trí lực), không phải "lao động" (quá trình tiêu dùng sức lao động). Sức lao động trở thành hàng hóa khi người lao động được tự do về thân thể nhưng mất tư liệu sản xuất.
• Trường phái Tân cổ điển và các nhà kinh tế học hiện đại: Vận dụng quan điểm của Kostin Leonit Alecxeevich về bản chất thể chế và không gian kinh tế; quan điểm của Ronald Ehrenberg và Robert Smith về việc mua bán dịch vụ lao động.
• Khu vực phi chính thức: Dẫn chiếu khung lý thuyết của Hart (1973), ILO (1972, 1993, 2002), OECD (2002), Hệ thống Tài khoản Quốc gia SNA (1993, 2008), và lược đồ điều tra của Viện Khoa học Thống kê (Tổng cục Thống kê) phối hợp cùng Viện DIAL (Pháp) năm 2007.

Hệ thống phân loại và chỉ tiêu

• Trình độ chuyên môn kỹ thuật (CMKT): Dựa trên danh mục "Giáo dục, đào tạo Việt Nam năm 2005" gồm 8 cấp bậc: Không có trình độ CMKT, Công nhân kỹ thuật không bằng, Sơ cấp nghề, Trung cấp nghề, Trung học chuyên nghiệp, Cao đẳng nghề, Cao đẳng, Đại học/trên Đại học.
• Vị thế việc làm: 6 nhóm gồm Chủ cơ sở, Làm công ăn lương, Tự làm, Lao động gia đình, Xã viên hợp tác xã, Thợ học việc.
• Khái niệm lao động: Người có việc làm (làm việc ít nhất 1 giờ trong tuần tham chiếu), Người thất nghiệp (không làm việc, sẵn sàng làm việc và có tìm việc trong tuần tham chiếu), Người thiếu việc làm (làm việc dưới 35 giờ/tuần, có nhu cầu và sẵn sàng làm thêm).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Nguồn dữ liệu: Bộ số liệu cuộc Điều tra Lao động và việc làm thời điểm 01/9/2009 của Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư). Cuộc điều tra có quy mô mẫu khoảng 18.000 hộ gia đình, chọn mẫu ngẫu nhiên 2 cấp từ dàn mẫu 15% của Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2009 (Cấp 1: địa bàn điều tra, Cấp 2: hộ gia đình), sử dụng Phiếu hộ và Phiếu cá nhân cho người từ 15 tuổi trở lên.
• Phương pháp phân tích:
  • Thống kê mô tả (bảng biểu, cơ cấu tỷ lệ).
  • Phân tích hồi quy tuyến tính OLS với biến giả (Dummy variables) để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập 1 tuần.
  • Mô hình Probit phân tích ảnh hưởng của trình độ CMKT đến xác suất có việc làm/thất nghiệp.
  • Phân tích phương sai một yếu tố (One-way ANOVA) trên phần mềm SPSS để kiểm định mức độ hài lòng về công việc.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về thị trường lao động và đặc điểm của các phương pháp thống kê sử dụng trong phân tích

Chương này hệ thống hóa toàn diện các lý luận cơ bản về thị trường lao động và phương pháp luận thống kê ứng dụng:

1. Khái niệm và bản chất: Phân tích sự khác biệt giữa các khái niệm "thị trường sức lao động", "thị trường lao động", "dân số hoạt động kinh tế" và "nguồn nhân lực". Sức lao động chỉ là một bộ phận của nguồn lao động được đem bán trên thị trường, chiếm khoảng 80-85% dân số tích cực kinh tế ở các quốc gia phát triển.
2. Đặc trưng thị trường lao động: Quyền sở hữu sức lao động không tách rời người bán; quan hệ hợp tác kéo dài giữa người mua và người bán; có sự điều tiết của hệ thống thể chế pháp luật phức tạp; chất lượng lao động có tính cá thể hóa cao; quá trình trao đổi kết nối đa thị trường.
3. Hệ thống chỉ tiêu đo lường: Quy chuẩn hóa định nghĩa dân số hoạt động kinh tế, người có việc làm, thất nghiệp, thiếu việc làm, vị thế việc làm, phân định khu vực kinh tế chính thức và phi chính thức.
4. Phương pháp thống kê: Trình bày nguyên lý xây dựng biến giả, mô hình hồi quy OLS bậc hai theo độ tuổi ($TN = \beta_0 + \beta_1 Age + \beta_2 Age^2$), nguyên lý mô hình xác suất Probit và kiểm định ANOVA.

Chương 2: Phân tích thống kê thị trường lao động Việt Nam năm 2009

Chương 2 trình bày các kết quả phân tích định lượng thực nghiệm từ dữ liệu điều tra năm 2009:

1. Tổng quan quy mô và cơ cấu: Dân số từ 15 tuổi trở lên chiếm 74,8% tổng dân số; tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đạt 74,7%. Lực lượng lao động có việc làm chiếm 94,7%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp ở mức 2,6% (tương đương gần 1,3 triệu người).
2. Cơ cấu việc làm theo loại hình kinh tế, giới tính, quy mô:
   • Hộ kinh doanh cá thể là khu vực sử dụng lao động lớn nhất, chiếm 73,0% (35.333.497 người); Hộ/cá nhân chiếm 5,0% (2.399.668 người); Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm 2,9% (1.396.442 người); Khu vực tập thể thu hút thấp nhất (0,5%).
   • Tỷ trọng lao động nữ trong khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 64,1%, cao nhất trong tất cả các loại hình kinh tế.
   • Về quy mô cơ sở, 83,0% lao động làm việc trong các cơ sở quy mô nhỏ từ 1-20 người (39.805.339 lao động); quy mô 21-dưới 300 người chiếm 12,7% (6.081.705 lao động); cơ sở quy mô lớn từ 300 lao động trở lên chỉ chiếm 4,3% (2.070.906 lao động).
   • Về vị thế, lao động "tự làm" chiếm 44,7%, "làm công ăn lương" chiếm 33,4%, trong khi "thợ học việc" và "xã viên hợp tác xã" lần lượt chiếm 0,2% và 0,1%.
3. Mô hình kinh tế lượng ước lượng thu nhập 1 tuần:
   • Theo trình độ CMKT (nhóm tham chiếu: Đại học/trên Đại học = 905,022 ngàn đồng): Nhóm không có CMKT thấp hơn 512 ngàn đồng; nhóm có bằng nghề thấp hơn 327 ngàn đồng; nhóm cao đẳng thấp hơn 239 ngàn đồng.
   • Theo giới tính: Nữ giới đạt mức thu nhập trung bình 383,908 ngàn đồng/tuần; nam giới cao hơn 126,623 ngàn đồng/tuần.
   • Theo vị thế việc làm (nhóm tham chiếu: Thợ học việc = 234,870 ngàn đồng): Chủ cơ sở cao hơn 873,693 ngàn đồng; Làm công ăn lương cao hơn 289,170 ngàn đồng; Tự làm cao hơn 94 ngàn đồng; Xã viên HTX cao hơn 45,295 ngàn đồng.
   • Theo quy mô cơ sở (nhóm tham chiếu: Quy mô lớn = 614,534 ngàn đồng): Quy mô nhỏ thấp hơn 207 ngàn đồng; quy mô vừa cao hơn 15 ngàn đồng.
   • Theo loại hình kinh tế (nhóm tham chiếu: FDI = 574,153 ngàn đồng): Doanh nghiệp tư nhân cao hơn 119 ngàn đồng; Nhà nước cao hơn 59 ngàn đồng; Cá thể thấp hơn 189 ngàn đồng; Tập thể thấp hơn 234 ngàn đồng.
   • Theo khu vực: Lao động khu vực phi chính thức có thu nhập trung bình 397,360 ngàn đồng/tuần; khu vực chính thức cao hơn 238,757 ngàn đồng/tuần.
4. Kiểm định ANOVA về mức độ hài lòng công việc:
   • Kết quả kiểm định F với giá trị $Sig. < 0,05$ khẳng định có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ hài lòng công việc giữa các nhóm lao động theo thu nhập, trình độ CMKT, vị thế việc làm và loại hình kinh tế.
5. Ước lượng mô hình Probit:
   • Hệ số hồi quy của biến trình độ CMKT đạt $B = -0,052 < 0$, chứng minh trình độ chuyên môn kỹ thuật càng cao thì xác suất bị thất nghiệp càng giảm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm chính

Chỉ tiêu phân tích	Dữ kiện thống kê ghi nhận (Năm 2009)
Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động	74,7% dân số từ 15 tuổi trở lên
Tỷ lệ có việc làm / Thất nghiệp	94,7% có việc làm; 2,6% thất nghiệp (~1,3 triệu người)
Tỷ trọng lao động theo loại hình kinh tế	Hộ KD cá thể: 73,0%; Hộ/cá nhân: 5,0%; FDI: 2,9%; Tập thể: 0,5%
Cơ cấu theo quy mô cơ sở	1-20 lao động: 83,0%; 21-dưới 300: 12,7%; từ 300 trở lên: 4,3%
Cơ cấu theo vị thế việc làm	Tự làm: 44,7%; Làm công ăn lương: 33,4%; Thợ học việc: 0,2%; HTX: 0,1%
Chênh lệch thu nhập theo giới tính	Thu nhập cơ sở nữ: 383,908 ngàn đ/tuần; Nam cao hơn: 126,623 ngàn đ/tuần
Chênh lệch thu nhập theo học vấn	ĐH/trên ĐH đạt 905,022 ngàn đ/tuần; Không CMKT thấp hơn 512 ngàn đ/tuần
Chênh lệch khu vực chính thức/phi chính thức	Phi chính thức: 397,360 ngàn đ/tuần; Chính thức cao hơn 238,757 ngàn đ/tuần

Đóng góp thực tiễn và nhận định của tác giả

• Đánh giá sức chống chịu của thị trường lao động: Nghiên cứu chỉ ra rằng trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế năm 2009, thị trường lao động Việt Nam đã thích ứng linh hoạt. Nhờ sự tồn tại của cả hai khu vực chính thức và phi chính thức (đặc biệt là khu vực kinh tế hộ gia đình cá thể thu hút hơn 73% lao động), nền kinh tế đã giảm thiểu cú sốc suy thoái, duy trì tỷ lệ có việc làm cao ở mức 94,7%.
• Đóng góp về mặt phương pháp: Kết hợp đồng thời thống kê mô tả, mô hình kinh tế lượng OLS với biến giả, mô hình Probit và phân tích phương sai ANOVA trên bộ dữ liệu khảo sát quy mô quốc gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi số liệu: Dữ liệu phân tích dựa trên cuộc điều tra cắt ngang tại thời điểm tháng 9/2009 của Tổng cục Thống kê, do đó phản ánh các đặc trưng ngắn hạn trong một tuần tham chiếu của năm khủng hoảng kinh tế 2009.
• Hạn chế về biến số phân tích mức độ hài lòng: Do giới hạn nguồn dữ liệu thu thập được từ bộ điều tra, tác giả chỉ kiểm định mối liên hệ giữa mức độ hài lòng với 4 yếu tố (thu nhập, trình độ CMKT, vị thế, loại hình kinh tế) thông qua phân tích phương sai một yếu tố, chưa mở rộng sang các biến số môi trường làm việc hoặc quản trị chuyên sâu.
• Hướng mở nghiên cứu: Mở rộng nghiên cứu chuỗi thời gian sau năm 2009 để theo dõi xu hướng chuyển dịch lao động từ khu vực phi chính thức sang khu vực chính thức khi nền kinh tế phục hồi.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Thống kê kinh tế, Thống kê xã hội, Kinh tế lao động, Kinh tế phát triển.
  • Các nhà nghiên cứu quan tâm đến thị trường lao động Việt Nam trong giai đoạn chịu tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Phương pháp xây dựng hệ thống biến giả và giải thích hệ số chặn, hệ số góc trong các mô hình OLS thu nhập.
  • Quy trình ứng dụng mô hình Probit để kiểm định xác suất việc làm/thất nghiệp theo các bậc chuyên môn kỹ thuật.
  • Khung khái niệm và chuẩn hóa phân loại khu vực kinh tế phi chính thức theo phương pháp tiếp cận của Viện Khoa học Thống kê và DIAL (2007).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ thất nghiệp của Việt Nam năm 2009 theo kết quả nghiên cứu là bao nhiêu?

Theo số liệu phân tích từ cuộc điều tra ngày 01/9/2009 của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của Việt Nam chiếm 2,6% lực lượng lao động, tương đương với gần 1,3 triệu người, trong khi tỷ lệ có việc làm chiếm 94,7%.

2. Loại hình kinh tế nào thu hút nhiều lao động nhất và loại hình nào có tỷ lệ lao động nữ cao nhất?

Loại hình "Hộ kinh doanh cá thể" thu hút nhiều lao động nhất với 35.333.497 người, chiếm tỷ trọng 73,0% (hoặc 73,6% tổng lực lượng có việc làm). Loại hình kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có tỷ trọng lao động nữ cao nhất, chiếm 64,1% tổng số lao động trong khu vực này.

3. Trình độ chuyên môn kỹ thuật tác động như thế nào đến thu nhập và xác suất có việc làm của người lao động?

Người có trình độ Đại học/trên Đại học có thu nhập trung bình 1 tuần cao nhất (khoảng 905.022 đồng). Nhóm không có CMKT có thu nhập thấp hơn 512.000 đồng/tuần. Trong mô hình Probit, hệ số của trình độ CMKT là $B = -0,052 < 0$, chứng minh trình độ CMKT càng cao thì xác suất bị thất nghiệp càng giảm.

4. Người lao động ở khu vực chính thức có mức thu nhập chênh lệch ra sao so với khu vực phi chính thức?

Theo mô hình hồi quy, người lao động trong khu vực phi chính thức có mức thu nhập trung bình 1 tuần là 397.360 đồng. Người lao động làm việc trong khu vực chính thức có thu nhập cao hơn khoảng 238.757 đồng/tuần (các hệ số đều có ý nghĩa thống kê ở mức $Sig. = 0,000$).

5. Kết quả kiểm định ANOVA về mức độ hài lòng trong công việc cho thấy điều gì?

Kiểm định ANOVA One-way trên SPSS cho thấy các giả thuyết $H_0$ đều bị bác bỏ ở mức ý nghĩa $Sig. < 0,05$. Điều này chứng minh có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ đánh giá sự hài lòng công việc giữa các nhóm lao động theo thu nhập, trình độ chuyên môn kỹ thuật, vị thế việc làm và loại hình kinh tế tham gia.

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thanh Phúc đã phản ánh bức tranh toàn cảnh về thị trường lao động Việt Nam năm 2009 thông qua việc xử lý số liệu điều tra quy mô 18.000 hộ của Tổng cục Thống kê. Các phân tích định lượng bằng mô hình OLS, Probit và ANOVA đã làm rõ tác động của các nhân tố cá nhân và cơ sở làm việc đến thu nhập, tình trạng việc làm và mức độ hài lòng của người lao động. Kết quả nghiên cứu chứng minh tính linh hoạt của thị trường lao động và vai trò đệm đỡ của khu vực kinh tế cá thể, phi chính thức trong việc duy trì ổn định an sinh xã hội giữa bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Tran Thị Bích DE TAI: PHAN TICH THONG KE THI TRUONG LAO DONG VIET NAM NAM 2009 SVTH: Nguyễn Thanh Phúc | Lớp: Thong kê kinh tế xã hội 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Tran Thị Bích LOI MO DAU Thực tế đã chứng minh, lao động luôn đóng vai trò trung tâm, là vốn quý, là yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại và phát triển của bat kì lĩnh vực nào của kinh tế - xã hội. Chính vì lý do đó, Dang và Nhà nước ta luôn đặt van đề về dân số - lao động ở vị trí hàng đầu trong các chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, con người và việc làm là trung tâm, lợi ích của người lao động là điểm xuất phát của mọi chương trình kế hoạch phát triển. Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triên kinh tê - xã hội. Song con người chỉ trở thành động lực cho sự phát triên khi và chỉ khi họ được tạo điêu kiện đê sử dụng sức lao động và tri thức của mình nhăm tạo ra của cải vật chât, tỉnh thần cho xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu thị trường lao động, em đã lựa chọn đề tài “Phân tích thống kê thị trường lao động việc làm năm 2009” làm chuyên đề thực tập tốt nghiệp.

Mục đích nghiên cứu: Ngoài việc nghiên cứu rõ hơn thống kê thị trường lao động, đề tài còn mong muốn hướng đến việc khăng định vai trò của phân tích thống kê trong các lĩnh vực kinh tế xã hội. Qua các phân tích thống kê này, sẽ góp phần giúp các nhà quản lý có cái nhìn rõ nét nhất về tình hình của thị trường lao động, qua đó góp phần vào việc hoạch định các chính sách phát triển trong thời gian tiếp theo. Kết cấu chuyên đề: Ngoài lời mở dau, kết luận và danh mục bảng biểu, kết cau chuyên đề gồm 2 chương. Tổng quan về thị trường lao động Việt Nam và đặc điểm của các phương pháp thống kê sử dụng trong phân tích + Chương 2.

Phân tích thống kê thị trường lao động Việt Nam năm 2009 SVTH: Nguyễn Thanh Phúc | Lớp: Thong kê kinh tế xã hội 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Tran Thị Bích CHUONG I TONG QUAN VE THI TRUONG LAO DONG VA DAC DIEM CUA CAC PHUONG PHAP THONG KE SU DUNG TRONG PHAN TICH 1. Tổng quan về thị trường lao động 1.1 Khái niệm thị trường lao động Có rất nhiều khái niệm về thị trường lao động, mỗi một thị trường lao động lại có những đặc điểm riêng của mình. Thị trường lao động khác biệt so với thị trường hàng hóa ở chỗ, nó thé hiện phần lớn những biểu hiện kinh tế xã hội của cả xã hội và có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển của nó.

Vì vậy, thị trường lao động của Mỹ, Nhật, Tây Âu, Nga, Trung Quốc và Việt Nam có rất nhiều khác nhau. Vậy thé nào là thị trường lao động, Các tên gọi mà chúng ta thường gặp trong các an phâm khoa học và các phương tiện thông tin đại chúng, tên nào chính xác hon: “thị trường lao động”, “thị trường sức lao động”, “thị trường dân số tích cực kinh tế”, “thị trường nguồn nhân lực”? Bản chất của chúng có gì đặc biệt và chúng khác nhau ở điểm nào? ' Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì: “Thị trường lao động là thị trường trong đó có các dịch vụ lao động được mua và bán thông qua quá trình để xác định mức độ có việc làm của lao động, cũng như mức độ tiền công”. Khái niệm này nhắn mạnh đến các dich vụ lao động được xác định thông qua việc làm được trả công. Các nhà khoa học Mỹ cho rằng: “.

Thị trường mà đảm bảo việc làm cho người lao động và kết hợp giải quyết trong lĩnh vực việc làm, thì được gọi là thị trường lao động” ; hoặc “. Thị trường - đó là một cơ chế, mà với sự trợ giúp của nó hệ số giữa người lao động và số lượng chỗ làm việc được điều tiết”. Các nhà khoa học kinh tế Nga thì lại cho rằng: “Thi trường lao động được hiểu như một hệ thong quan hệ xã hội, những định mức va thê chế xã hội (trong đó có cả pháp luật), đảm bảo cho việc tái sản xuất, trao déi va sử dụng lao động”; hoặc “Hệ thống những quan hệ được hình thành trên cơ sở giá trị giữa những người sử dụng lao động (sở hữu tư liệu sản xuất) và những người làm thuê (sở hữu sức lao động) về vấn đề trước nhất là thoả mãn cầu lao động và vấn đề tiếp theo là làm thuê như nguồn phương tiện dé tồn tại”. Thị trường lao động - đó là một dạng đặc biệt của thị trường hàng hóa, mà nội dung của nó là thực hiện vấn đề mua và bán loại hàng hóa có ý nghĩa đặc biệt - sức lao động, hay là khả năng lao động của con người.

Như một phạm trù kinh tế thị trường sức lao động thé hiện quan hệ kinh tế giữa một bên là người làm chủ hàng hóa này, sở hữu sức lao động - người bán nó và bên kia, với người sở hữu vốn - mua sức lao động”. SVTH: Nguyễn Thanh Phúc | Lớp: Thong kê kinh tế xã hội 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Tran Thị Bích Theo các nhà khoa học kinh tế Việt Nam khái niệm này còn da dang và phong phú hơn nhiều: “Thị trường lao động là toàn bộ các quan hệ lao động được xác lập trong lĩnh vực thuê mướn lao động (nó bao gồm các quan hệ lao động cơ bản nhất như thuê mướn và sa thải lao động, tiền lương và tiền công, bảo hiểm xã hội, tranh chấp lao động.), ở đó diễn ra sự trao đổi, thoả thuận giữa một bên là người lao động tự do và một bên là người sử dụng lao động”. Hoặc: “Thị trường lao động được hình thành trong bối cảnh giải phóng người lao động từ trong các xí nghiệp và tăng thất nghiệp.

Bản thân thị trường lao động thường xuyên đồng nhất với thất nghiệp, cũng là những người không có việc làm, nhưng dang đi tìm nó, còn cầu là những chỗ làm việc trông”. “Thi trường lao động (hoặc thị trường sức lao động) là nơi thực hiện các quan hệ xã hội giữa người bán sức lao động (người lao động làm thuê) và người mua sức lao động (người sử dụng sức lao động), thông qua các hình thức thoả thuận về giá cả (tiền công, tiền lương) và các điều kiện làm việc khác, trên cơ sở một hợp đồng lao động bằng văn bản, bằng miệng, hoặc thông qua các dạng hợp đồng hay thoả thuận khác”. “Thị trường sức lao động là nơi thể hiện quan hệ xã hội giữa người lao động làm thuê và người thuê mướn lao động thông qua sự điều chỉnh giá cả tiền công”. “Thị trường lao động biểu hiện mối quan hệ giữa một bên là người có sức lao động và bên kia là người sử dụng sức lao động nhằm xác định số lượng và chất lượng lao động sẽ đem ra trao đổi và mức thù lao tương ứng”.

Bắt kỳ khái niệm nào đều có những khía cạnh đúng. Trên đây chỉ trích dẫn một Vài trong số nhiều khái niệm để nhấn mạnh tính phức tạp của chính khái niệm “thị trường lao động”, cùng với tính đa dạng và sự đặc biệt của nó. Tuy nhiên, phương pháp tiếp cận của một vài tác giả trên đây có thé dẫn đến sự đánh giá sai lệch những tình huống đang xuất hiện trong lĩnh vực việc làm và triển vọng hình thành, phát triển của thị trường lao động trong nền kinh tế đang chuyển đổi mạnh mẽ sang quan hệ thi trường. Từ đó, trong khái niệm “thị trường lao động” chúng ta thấy cần thiết phải bổ sung thêm, dựa vào những gì thị trường lao động tồn tại và nó hoạt động trong bối cảnh không gian nào.

Khái niệm “thị trường lao động” mà nhà khoa học kinh tế Nga Kostin Leonit Alecxeevich đưa ra là tương đối đầy đủ: “Thi trường lao động - đó là một cơ chế hoạt động tương hỗ giữa người sử dụng lao động và người lao động trong một không gian kinh tế xác định, thể hiện những quan hệ kinh tế và pháp lý giữa họ với nhau”. Hay nói chi tiết hơn, thị trường lao động là tập hợp những quan hệ kinh tế, pháp lý, xuất hiện giữa người sở hữu sức lao động (người lao động) và người sử dụng nó (người thuê lao động) vê vân đê cho làm việc cụ thê, nơi và hang hóa và dịch vụ sẽ được làm SVTH: Nguyễn Thanh Phúc | Lớp: Thong kê kinh tế xã hội 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Tran Thị Bích ra. Quá trình sử dung sức lao động, lao động sé được hình thành trong sản xuất chứ không phải trên thị trường.

Đối với người nắm giữ sức lao động sẽ được tạo ra cơ hội dé nhận chỗ làm việc, nơi mà anh ta có thé làm việc, thé hiện khả năng, và nhận thụ nhập đề tái sản xuất sức lao động của mình. Đối với người thuê lao động sẽ có cơ hội tăng lợi nhuận kinh tế. Trên thị trường sẽ hình thành những quan hệ việc làm. Vì vậy, nó xác định nội dung đích thực của thị trường lao động như thị trường việc làm.

Bản chất của thị trường lao động Thị trường là một khái niệm rất tổng hợp, nếu chúng ta nói thị trường hàng hóa, thì nó gồm rất nhiều loại hàng khác nhau như: lương thực, thực phẩm, chất đốt, xe máy, ô-tô, điện tử, máy móc v. được xác định rất cụ thê đối tượng mua và bán. Vậy đối tượng mua và bán của thị trường lao động là gì? Một nhóm các nhà kinh té cho rằng, trên thị trường lao động, người ta mua va bán “lao động”, nhóm các tác gia khác lại cho rằng, trên thị trường lao động được mua và bán “sức lao động”. Nhà kinh tế người Mỹ Ronald Erenberg va Robert Smith thì lại khang định, trên thị trường lao động được mua và bán “dịch vụ lao động”.

Dân số tích cực kinh tế - đó là phần dân số đảm bảo nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất hàng hóa và dịch vụ, bao gồm cả những người đang lao động và những người thất nghiệp, hay chính xác hơn là những người làm công ăn lương, người thuê lao động và những người tự tô chức lao động. Hay nói cách khác, đó là một phần dân số, bao gồm những người đang hoạt động lao động, có thu nhập, và những người thất nghiệp, đang tích cực đi tìm kiếm việc làm và luôn sẵn sàng làm việc.