Phân Tích Rủi Ro Tài Chính Trong Ngân Hàng Thương Mại: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng và Giải Pháp Kiểm Soát

Bài viết phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần Bắc Á, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành ngân hàng.

• Trường học: Ngân hàng Thương mại cổ phần Bắc Á
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Phân Tích Rủi Ro Tài Chính Trong Ngân Hàng Thương Mại: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng và Giải Pháp Kiểm Soát
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO TÀI CHÍNH TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Rủi ro tài chính trong Ngân hàng Thương Mại
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.2. Rủi ro tín dụng
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Các chỉ số đánh giá rủi ro tín dụng
• 1.2.3. Phân loại rủi ro tín dụng
• 1.2.4. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng
• 1.3. Rủi ro lãi suất
• 1.4. Rủi ro thanh khoản
• 1.5. Rủi ro tỷ giá
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính trong Ngân hàng thương mại
• 1.6.1. Cơ chế điều hành của Ngân hàng Nhà nước và chính sách của Chính phủ
• 1.6.2. Mức độ phát triển và sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô
• 1.6.3. Quy trình quản trị rủi ro và việc kiểm tra, giám sát thực hiện quy trình của các ngân hàng
• 1.6.4. Trình độ và năng lực của cán bộ ngân hàng
• 1.6.5. Đặc thù hoạt động kinh doanh và quy mô hoạt động của mỗi ngân hàng
• 1.7. Sự cần thiết của việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính trong ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO TÀI CHÍNH TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á
• 2.1. Thực trạng rủi ro tài chính tại Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 2.1.1. Đặc trưng của Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 2.1.2. Các rủi ro tài chính của Ngân hàng TMCP Bắc Á giai đoạn 2011 - 2013
• 2.1.2.1. Rủi ro tín dụng
• 2.1.2.2. Rủi ro thanh khoản
• 2.1.2.3. Rủi ro lãi suất
• 2.1.2.4. Rủi ro tỷ giá
• 2.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính tại Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 2.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng
• 2.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro lãi suất
• 2.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tỷ giá
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KIỂM SOÁT CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO TÀI CHÍNH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á
• 3.1. Định hướng hoạt động quản trị rủi ro tài chính của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á giai đoạn 2013 – 2018
• 3.2. Giải pháp kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính tại Ngân hàng TMCP Bắc Á
• 3.2.1. Giải pháp kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng
• 3.2.2. Giải pháp kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro lãi suất
• 3.2.3. Giải pháp kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản
• 3.2.4. Giải pháp kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tỷ giá
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Tài Chính Ngân Hàng Khái Niệm Tác Động

Rủi ro tài chính trong ngân hàng thương mại (NHTM) là nguy cơ tiềm ẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, lợi nhuận và uy tín của ngân hàng. Rủi ro này xuất phát từ những biến động khó lường của các yếu tố như tín dụng, lãi suất, tỷ giá hối đoái và thanh khoản. Việc quản lý rủi ro tài chính hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của NHTM. Ngân hàng cần chủ động nhận diện, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro này để giảm thiểu thiệt hại và tối ưu hóa lợi nhuận. Theo Nguyễn Minh Kiều (2007), chấp nhận rủi ro là yêu cầu tất yếu để tìm kiếm cơ hội kinh doanh tối ưu, nhưng cần kiểm soát rủi ro trong mức chấp nhận được.

1.1. Định Nghĩa Rủi Ro Tài Chính Trong Ngân Hàng

Rủi ro tài chính trong ngân hàng là nguy cơ xảy ra các sự kiện bất lợi, gây tổn thất về tài chính, giảm sút lợi nhuận hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của ngân hàng. Rủi ro này phát sinh từ các hoạt động kinh doanh tiền tệ đặc thù của ngân hàng, bao gồm hoạt động tín dụng, đầu tư, thanh toán và quản lý tài sản nợ - tài sản có. Các yếu tố như biến động lãi suất, tỷ giá, lạm phát và tình hình kinh tế vĩ mô đều có thể tác động đến mức độ rủi ro tài chính của ngân hàng. Việc nhận diện và đánh giá chính xác các rủi ro này là bước đầu tiên để xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả.

1.2. Phân Loại Các Rủi Ro Tài Chính Chủ Yếu Của NHTM

Các loại rủi ro tài chính chủ yếu mà NHTM thường đối mặt bao gồm: rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và rủi ro tỷ giá. Rủi ro tín dụng phát sinh khi khách hàng không có khả năng trả nợ gốc và lãi vay. Rủi ro thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không đủ khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán. Rủi ro lãi suất liên quan đến biến động lãi suất thị trường, ảnh hưởng đến thu nhập từ lãi của ngân hàng. Rủi ro tỷ giá phát sinh từ các giao dịch ngoại tệ, khi tỷ giá hối đoái biến động bất lợi. Mỗi loại rủi ro này đòi hỏi các biện pháp quản lý và kiểm soát riêng biệt.

II. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Rủi Ro Tín Dụng Phân Tích Chi Tiết

Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lớn nhất đối với NHTM. Nó phát sinh khi khách hàng không có khả năng trả nợ gốc và lãi vay theo thỏa thuận. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng, bao gồm cả yếu tố bên trong ngân hàng và yếu tố bên ngoài. Việc phân tích kỹ lưỡng các yếu tố này giúp ngân hàng đánh giá chính xác mức độ rủi ro và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Theo Nguyễn Văn Tiến (2013), rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay mà còn bao gồm nhiều hoạt động mang tính chất tín dụng khác của NHTM.

2.1. Yếu Tố Bên Trong Chính Sách Tín Dụng Quản Trị Rủi Ro

Các yếu tố bên trong ngân hàng có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro tín dụng. Chính sách tín dụng của ngân hàng cần phù hợp với tình hình kinh tế và đặc điểm của từng ngành nghề. Quy trình thẩm định tín dụng cần chặt chẽ, đảm bảo đánh giá chính xác khả năng trả nợ của khách hàng. Hệ thống quản trị rủi ro cần được xây dựng và vận hành hiệu quả, bao gồm việc nhận diện, đo lường, kiểm soát và báo cáo rủi ro tín dụng. Trình độ chuyên môn của cán bộ tín dụng cũng là một yếu tố quan trọng, ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định và quản lý khoản vay.

2.2. Yếu Tố Bên Ngoài Kinh Tế Vĩ Mô Môi Trường Pháp Lý

Các yếu tố bên ngoài như tình hình kinh tế vĩ mô, môi trường pháp lý và cạnh tranh trên thị trường cũng ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng. Khi kinh tế suy thoái, khả năng trả nợ của khách hàng giảm sút, làm tăng rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Môi trường pháp lý không rõ ràng, thiếu minh bạch có thể tạo điều kiện cho các hành vi gian lận, gây thất thoát vốn vay. Sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng có thể dẫn đến việc nới lỏng tiêu chuẩn tín dụng, làm tăng rủi ro tín dụng. Do đó, ngân hàng cần theo dõi sát sao các yếu tố bên ngoài để có biện pháp ứng phó kịp thời.

2.3. Chỉ Số Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng Nợ Quá Hạn Nợ Xấu

Các chỉ số đánh giá rủi ro tín dụng quan trọng bao gồm tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng. Tỷ lệ nợ quá hạn cho biết phần trăm các khoản nợ đã quá hạn thanh toán so với tổng dư nợ. Tỷ lệ nợ xấu phản ánh chất lượng tín dụng của ngân hàng, bao gồm các khoản nợ có khả năng mất vốn. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng cho biết mức độ dự phòng cho các khoản nợ xấu. Các chỉ số này giúp ngân hàng đánh giá mức độ rủi ro tín dụng và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

III. Giải Pháp Kiểm Soát Rủi Ro Tín Dụng Hướng Dẫn Chi Tiết

Kiểm soát rủi ro tín dụng là quá trình liên tục, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong ngân hàng. Các giải pháp kiểm soát rủi ro tín dụng bao gồm việc xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, tăng cường thẩm định tín dụng, quản lý tài sản đảm bảo, giám sát và thu hồi nợ. Ngoài ra, ngân hàng cần chú trọng đến việc đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ tín dụng và xây dựng văn hóa quản lý rủi ro trong toàn hệ thống. Theo Quyết định 493/2005 và Quyết định 18/2007 của NHNN, việc phân loại nợ xấu là cơ sở quan trọng để trích lập dự phòng rủi ro.

3.1. Xây Dựng Chính Sách Tín Dụng Phù Hợp Linh Hoạt

Chính sách tín dụng cần được xây dựng dựa trên phân tích kỹ lưỡng tình hình kinh tế, đặc điểm ngành nghề và khẩu vị rủi ro của ngân hàng. Chính sách này cần quy định rõ các tiêu chuẩn tín dụng, quy trình thẩm định, phê duyệt và giải ngân vốn vay. Đồng thời, chính sách tín dụng cần linh hoạt, có khả năng điều chỉnh để phù hợp với sự thay đổi của môi trường kinh doanh. Việc tuân thủ nghiêm ngặt chính sách tín dụng là yếu tố then chốt để kiểm soát rủi ro tín dụng.

3.2. Tăng Cường Thẩm Định Tín Dụng Đánh Giá Khách Quan

Thẩm định tín dụng là quá trình đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, bao gồm việc phân tích tình hình tài chính, năng lực quản lý, uy tín và các yếu tố khác liên quan đến hoạt động kinh doanh của khách hàng. Quá trình thẩm định cần được thực hiện một cách khách quan, trung thực và tuân thủ các quy định của ngân hàng. Kết quả thẩm định là cơ sở quan trọng để đưa ra quyết định cho vay và xác định các điều khoản tín dụng phù hợp.

3.3. Quản Lý Tài Sản Đảm Bảo Định Giá Giám Sát

Tài sản đảm bảo là một trong những biện pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Ngân hàng cần định giá tài sản đảm bảo một cách chính xác và thường xuyên giám sát tình trạng của tài sản để đảm bảo giá trị của tài sản không bị suy giảm. Trong trường hợp khách hàng không có khả năng trả nợ, ngân hàng có quyền xử lý tài sản đảm bảo để thu hồi vốn vay. Việc quản lý tài sản đảm bảo hiệu quả giúp ngân hàng giảm thiểu thiệt hại khi rủi ro tín dụng xảy ra.

IV. Phân Tích Rủi Ro Thanh Khoản Cách Ngân Hàng Ứng Phó

Rủi ro thanh khoản là nguy cơ ngân hàng không đủ khả năng đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn. Rủi ro này có thể phát sinh từ việc mất cân đối giữa tài sản và nợ, hoặc từ việc khách hàng rút tiền ồ ạt. Để ứng phó với rủi ro thanh khoản, ngân hàng cần quản lý chặt chẽ dòng tiền, duy trì tỷ lệ dự trữ bắt buộc và xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp. Rudolf Duttweiler (2010) đã làm rõ bản chất thanh khoản, rủi ro thanh khoản, mở rộng phạm vi xem xét đến quá trình thiết lập các yếu tố thuộc về cấu trúc cho một khuôn khổ quản lý thanh khoản hiệu quả.

4.1. Quản Lý Dòng Tiền Dự Báo Kiểm Soát

Quản lý dòng tiền là quá trình dự báo và kiểm soát các dòng tiền vào và ra của ngân hàng. Ngân hàng cần xây dựng hệ thống dự báo dòng tiền chính xác, dựa trên các yếu tố như tình hình kinh tế, lãi suất, tỷ giá và hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Đồng thời, ngân hàng cần kiểm soát chặt chẽ các dòng tiền ra, đảm bảo đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn. Việc quản lý dòng tiền hiệu quả giúp ngân hàng duy trì khả năng thanh khoản và giảm thiểu rủi ro thanh khoản.

4.2. Duy Trì Tỷ Lệ Dự Trữ Bắt Buộc Tuân Thủ Quy Định

Tỷ lệ dự trữ bắt buộc là tỷ lệ phần trăm tiền gửi mà ngân hàng phải giữ lại tại Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Việc duy trì tỷ lệ dự trữ bắt buộc giúp ngân hàng đảm bảo khả năng thanh khoản và tuân thủ các quy định của NHNN. Trong trường hợp ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản, NHNN có thể cho vay tái cấp vốn để hỗ trợ ngân hàng vượt qua giai đoạn khó khăn.

4.3. Xây Dựng Kế Hoạch Ứng Phó Khẩn Cấp Chuẩn Bị Sẵn Sàng

Ngân hàng cần xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp để đối phó với các tình huống bất ngờ, có thể gây ra rủi ro thanh khoản. Kế hoạch này cần quy định rõ các biện pháp ứng phó, trách nhiệm của từng bộ phận và quy trình phối hợp giữa các bộ phận. Việc chuẩn bị sẵn sàng kế hoạch ứng phó khẩn cấp giúp ngân hàng giảm thiểu thiệt hại khi rủi ro thanh khoản xảy ra.

V. Rủi Ro Lãi Suất Tỷ Giá Giải Pháp Phòng Ngừa Hiệu Quả

Rủi ro lãi suất và rủi ro tỷ giá là hai loại rủi ro quan trọng, ảnh hưởng đến thu nhập và lợi nhuận của ngân hàng. Rủi ro lãi suất phát sinh khi lãi suất thị trường biến động, ảnh hưởng đến thu nhập từ lãi của ngân hàng. Rủi ro tỷ giá phát sinh từ các giao dịch ngoại tệ, khi tỷ giá hối đoái biến động bất lợi. Để phòng ngừa các loại rủi ro này, ngân hàng cần sử dụng các công cụ phái sinh, quản lý kỳ hạn của tài sản và nợ, và đa dạng hóa danh mục đầu tư. Phạm Tiến Trình (2009) đã đề cập đến các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro lãi suất, các chính sách của ngân hàng nhà nước và đề xuất một số giải pháp phòng ngừa và hạn chế rủi ro lãi suất trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

5.1. Sử Dụng Công Cụ Phái Sinh Hợp Đồng Tương Lai Hoán Đổi

Các công cụ phái sinh như hợp đồng tương lai và hoán đổi có thể được sử dụng để phòng ngừa rủi ro lãi suất và tỷ giá. Hợp đồng tương lai cho phép ngân hàng khóa mức lãi suất hoặc tỷ giá trong tương lai, giúp giảm thiểu rủi ro biến động. Hoán đổi cho phép ngân hàng trao đổi dòng tiền với một đối tác khác, giúp quản lý rủi ro lãi suất và tỷ giá hiệu quả.

5.2. Quản Lý Kỳ Hạn Tài Sản Nợ Cân Đối Hợp Lý

Việc quản lý kỳ hạn của tài sản và nợ là một biện pháp quan trọng để phòng ngừa rủi ro lãi suất. Ngân hàng cần cân đối kỳ hạn của tài sản và nợ, đảm bảo không có sự chênh lệch quá lớn. Sự chênh lệch lớn về kỳ hạn có thể khiến ngân hàng chịu rủi ro lãi suất cao khi lãi suất thị trường biến động.

5.3. Đa Dạng Hóa Danh Mục Đầu Tư Giảm Thiểu Rủi Ro

Đa dạng hóa danh mục đầu tư là một biện pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro tỷ giá. Ngân hàng nên đầu tư vào nhiều loại tài sản khác nhau, bằng nhiều loại tiền tệ khác nhau. Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư giúp ngân hàng giảm thiểu thiệt hại khi một loại tiền tệ hoặc một loại tài sản nào đó bị mất giá.

VI. Ứng Dụng Quản Trị Rủi Ro Bài Học Từ Ngân Hàng Bắc Á

Ngân hàng TMCP Bắc Á (BACABANK) là một ví dụ điển hình về việc ứng dụng quản trị rủi ro hiệu quả. Trong gần 20 năm hoạt động, BACABANK đã không ngừng nỗ lực để xây dựng hệ thống quản trị rủi ro vững mạnh, giúp ngân hàng vượt qua nhiều khó khăn và thách thức. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính là một trong những ưu tiên hàng đầu của BACABANK, giúp ngân hàng đưa ra các quyết định kinh doanh sáng suốt và giảm thiểu rủi ro. Tác giả mong muốn thông qua hoạt động học tập, nghiên cứu của mình sẽ góp phần nhỏ bé vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính, từ đó đề xuất những giải pháp tăng cường hiệu quả quản trị rủi ro tài chính tại BACABANK nói riêng và hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) nói chung.

6.1. Thực Trạng Rủi Ro Tài Chính Tại BACABANK Giai Đoạn 2011 2013

Trong giai đoạn 2011-2013, BACABANK đã đối mặt với nhiều thách thức về rủi ro tài chính, đặc biệt là rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản. Tình hình kinh tế khó khăn, nợ xấu gia tăng và sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường đã ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Tuy nhiên, nhờ có hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả, BACABANK đã vượt qua giai đoạn khó khăn và tiếp tục phát triển.

6.2. Giải Pháp Kiểm Soát Rủi Ro Áp Dụng Tại BACABANK

BACABANK đã áp dụng nhiều giải pháp để kiểm soát rủi ro tài chính, bao gồm việc xây dựng chính sách tín dụng chặt chẽ, tăng cường thẩm định tín dụng, quản lý tài sản đảm bảo, giám sát và thu hồi nợ. Ngoài ra, ngân hàng cũng chú trọng đến việc đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ và xây dựng văn hóa quản lý rủi ro trong toàn hệ thống.

6.3. Định Hướng Quản Trị Rủi Ro Giai Đoạn 2013 2018

Trong giai đoạn 2013-2018, BACABANK tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro, tập trung vào việc nâng cao năng lực dự báo, đánh giá và kiểm soát rủi ro. Ngân hàng cũng chú trọng đến việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản trị rủi ro, giúp tăng cường hiệu quả và giảm thiểu chi phí.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nợ xấu trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam từng chạm ngưỡng 8,82% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế vào năm 2012 theo số liệu thanh tra của Ngân hàng Nhà nước, tương đương khoảng 250.000 tỷ đồng hay xấp xỉ 10% GDP. Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô biến động phức tạp và áp lực tái cơ cấu hệ thống tài chính gia tăng, hoạt động tín dụng và kinh doanh tiền tệ vốn chiếm từ 50% đến 60% tổng thu nhập của các ngân hàng thương mại luôn đối mặt với những nguy cơ tổn thất to lớn. Rủi ro tài chính không chỉ dừng lại ở tổn thất tín dụng mà còn bao hàm rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản và rủi ro tỷ giá.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nhận diện, đo lường và đánh giá toàn diện các nhân tố tác động đến rủi ro tài chính tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (BACABANK). Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ thực trạng quản trị rủi ro tài chính, bóc tách nguyên nhân khách quan và chủ quan, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát hiệu quả rủi ro tài chính cho giai đoạn 2013 - 2018.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại BACABANK với mạng lưới 20 chi nhánh và hơn 80 phòng giao dịch trên 13 tỉnh thành trọng điểm, khảo sát chuỗi dữ liệu tài chính thực tế từ năm 2011 đến năm 2013. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học giúp ngân hàng kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3%, duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) trên mức 10% và thúc đẩy lợi nhuận trước thuế phục hồi mạnh mẽ từ mức 54,9 tỷ đồng năm 2012 lên 253 tỷ đồng vào năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai trụ cột lý thuyết nền tảng gồm Lý thuyết Quản trị Rủi ro Tài chính Hiện đại và Lý thuyết Quản trị Khe hở Nhạy cảm Lãi suất (GAP Analysis). Theo các lý thuyết này, rủi ro tài chính trong kinh doanh ngân hàng là khả năng sụt giảm thu nhập ngoài dự kiến hoặc suy giảm giá trị tài sản ròng do biến động bất lợi từ thị trường tiền tệ.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tương tác đa chiều giữa hai nhóm nhân tố: nhóm nhân tố bên ngoài (cơ chế điều hành của Ngân hàng Nhà nước, chính sách tiền tệ, biến động kinh tế vĩ mô) và nhóm nhân tố nội tại (quy trình kiểm soát rủi ro, năng lực cán bộ, quy mô vốn và đặc thù danh mục đầu tư). Khung phân tích làm rõ 4 khái niệm trọng tâm:

1. Rủi ro tín dụng: Khả năng khách hàng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi theo cam kết, được đo lường qua tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR).
2. Rủi ro lãi suất: Nguy cơ tổn thất thu nhập lãi thuần (NIM) hoặc giá trị vốn chủ sở hữu khi lãi suất thị trường thay đổi ngược chiều với dự kiến do chênh lệch kỳ hạn định giá giữa tài sản có và tài sản nợ.
3. Rủi ro thanh khoản: Tình trạng ngân hàng thiếu khả năng đáp ứng các nghĩa vụ chi trả tức thì hoặc thanh lý tài sản có với chi phí hợp lý, phản ánh qua hệ số an toàn vốn (CAR) và tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR).
4. Rủi ro tỷ giá: Khả năng phát sinh tổn thất tài chính khi duy trì trạng thái ngoại hối mở (trường ròng hoặc đoản ròng) trong điều kiện tỷ giá hối đoái biến động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2011 - 2013 của BACABANK, kết hợp số liệu thống kê vĩ mô từ Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ danh mục dư nợ cho vay đạt hơn 29.500 tỷ đồng và 100% hồ sơ phân loại nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5 tại 20 chi nhánh của ngân hàng. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ kết hợp phân tầng theo nhóm khách hàng (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, cá nhân) và theo kỳ hạn vay (ngắn hạn, trung hạn, dài hạn).

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, tiếp cận hệ thống, phân tích kinh tế định lượng (tính toán các chỉ số an toàn vốn, tỷ lệ nợ xấu, hệ số thanh khoản nhanh) và so sánh định tính theo chuỗi thời gian. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan, phản ánh chính xác mối quan hệ nhân quả giữa sự thay đổi chính sách kinh tế vĩ mô và mức độ an toàn tài chính của tổ chức tín dụng. Quá trình xử lý dữ liệu và phân tích thực trạng diễn ra trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến hết năm 2013, làm tiền đề hoạch định giải pháp kiểm soát rủi ro đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại BACABANK giai đoạn 2011 - 2013 mang lại những phát hiện quan trọng về cấu trúc và mức độ rủi ro tài chính:

Thứ nhất, rủi ro tín dụng có sự biến động đột biến trong chu kỳ kinh tế suy thoái. Năm 2011, tỷ lệ nợ xấu của BACABANK duy trì ở mức an toàn 0,64% (108 tỷ đồng). Tuy nhiên, bước sang năm 2012, nợ xấu đã tăng vọt 1.070% lên mức 1.264 tỷ đồng, đẩy tỷ lệ nợ xấu lên tới 5,67%, vượt xa mức chuẩn 3% do Ngân hàng Nhà nước quy định. Nhờ triển khai quyết liệt các biện pháp tái cơ cấu và thu hồi nợ, đến cuối năm 2013, quy mô nợ xấu giảm 45,88% xuống còn 684 tỷ đồng, đưa tỷ lệ nợ xấu về mức 2,32%. Dư nợ ngắn hạn luôn chiếm tỷ trọng áp đảo, đạt 74,77% năm 2011, 76,35% năm 2012 và 75,99% năm 2013 (tương đương 22.427 tỷ đồng).

Thứ hai, rủi ro thanh khoản tiềm ẩn qua tỷ lệ đòn bẩy và sự mất cân đối kỳ hạn. Chỉ tiêu Tín dụng/Tiền gửi (LDR) của ngân hàng ở mức rất cao, đạt 178,9% năm 2011 và 180,79% năm 2013. Tỷ lệ tiền vay trên tổng tài sản duy trì ở mức 65,52% năm 2011, tăng lên 71,25% năm 2012 và 72,56% năm 2013. Tuy vậy, hệ số an toàn vốn (CAR) vẫn đáp ứng chuẩn mực quy định, đạt 16,04% năm 2011, 12,46% năm 2012 và 10,00% năm 2013 (cao hơn mức tối thiểu 9% theo Thông tư 13/2010/TT-NHNN). Tỷ lệ khả năng thanh toán trong 7 ngày tăng trưởng ấn tượng từ 1,31 lần năm 2011 lên 4,12 lần năm 2013.

Thứ ba, rủi ro lãi suất chịu tác động trực tiếp từ chính sách trần lãi suất của Ngân hàng Nhà nước. Trong giai đoạn 2010 - 2012, trần lãi suất huy động VND bị kéo hạ liên tục từ 14%/năm xuống 9%/năm, làm đảo lộn kế hoạch định giá tài sản và gây áp lực lên tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM).

Các chỉ báo này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện tương quan giữa tăng trưởng tín dụng và tốc độ gia tăng nợ xấu, kết hợp bảng ma trận phân loại khe hở thanh khoản theo các kỳ hạn 7 ngày, 30 ngày và 360 ngày.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng nợ xấu trong năm 2012 bắt nguồn từ nguyên nhân khách quan là suy thoái kinh tế vĩ mô khiến nhiều doanh nghiệp vay vốn rơi vào tình trạng đình trệ sản xuất, mất khả năng thanh toán. Về mặt chủ quan, BACABANK thời điểm đó tập trung tư vấn đầu tư nhiều dự án quy mô lớn như Dự án sữa tươi sạch TH Milk, Dự án nhà máy sản xuất ván sợi Nghĩa Đàn (vốn đầu tư 120 triệu EUR) hay các dự án y tế - dược liệu công nghệ cao. Các đại dự án này đang trong giai đoạn đầu tư xây dựng cơ bản, chưa tạo ra dòng tiền hoàn vốn tức thì, dẫn đến nợ quá hạn kỹ thuật gia tăng.

So sánh với bức tranh chung của ngành ngân hàng năm 2012, tỷ lệ nợ xấu 5,67% của BACABANK phản ánh đúng thực trạng khó khăn chung (nhiều ngân hàng lớn ghi nhận nợ xấu từ 5,8% đến 8,53%). Tuy nhiên, tốc độ kéo giảm nợ xấu xuống 2,32% vào năm 2013 của ngân hàng nhanh hơn trung bình ngành nhờ chuyển hướng danh mục sang khách hàng cá nhân và doanh nghiệp tư nhân (chiếm hơn 90% cơ cấu tín dụng), đồng thời tăng cường trích lập dự phòng rủi ro cụ thể và dự phòng chung theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN.

Về mặt thanh khoản, việc tỷ lệ Tín dụng/Tiền gửi vượt mức 100% cho thấy ngân hàng tận dụng mạnh nguồn vốn vay trên thị trường liên ngân hàng để tài trợ tín dụng. Thực trạng này đòi hỏi BACABANK phải chủ động tăng vốn điều lệ (đã tăng từ 3.000 tỷ đồng lên 3.700 tỷ đồng vào tháng 3/2014) để nâng cao bộ đệm phòng thủ tài chính trước các cú sốc thanh khoản bất ngờ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kiểm soát toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tài chính tại BACABANK giai đoạn 2013 - 2018:

Thứ nhất, nâng cấp quy trình thẩm định và hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ. Khối Quản lý Rủi ro phối hợp cùng Ban Công nghệ Thông tin triển khai hoàn thiện phần mềm chấm điểm tín dụng tự động trong giai đoạn 2014 - 2015. Mục tiêu đặt ra là duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng 2,0%, kiểm soát tỷ lệ nợ nhóm 2 dưới 1,0% và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thẩm định tài sản đảm bảo xuống còn 48 giờ làm việc.

Thứ hai, cơ cấu lại kỳ hạn nguồn vốn nhằm tối ưu hóa an toàn thanh khoản. Khối Nguồn vốn và Kinh doanh tiền tệ cần chủ động phát hành các chứng chỉ tiền gửi dài hạn và trái phiếu kỳ hạn 3 - 5 năm trong giai đoạn 2014 - 2016. Giải pháp này hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn xuống dưới 25% (thấp hơn trần quy định 30% tại Thông tư 15/2009/TT-NHNN) và kéo giảm chỉ số Tín dụng/Tiền gửi về mức tối ưu 80% - 85%.

Thứ ba, vận hành mô hình quản lý khe hở lãi suất và phát triển công cụ phái sinh tỷ giá. Hội đồng Quản lý Tài sản Nợ - Có (ALCO) cần thực hiện đo lường khe hở lãi suất với tần suất 15 ngày/lần ngay từ quý 1/2014, nhằm duy trì hệ số biên lãi thuần (NIM) ổn định ở mức trên 3,5%. Đồng thời, Khối Tác nghiệp cần đẩy mạnh cung ứng các sản phẩm hợp đồng kỳ hạn (Forward) và hợp đồng hoán đổi (Swap), duy trì trạng thái ngoại hối mở hàng ngày không vượt quá 5% vốn tự có.

Thứ tư, gia tăng quy mô vốn tự có và nâng cao năng lực kiểm soát nội bộ. Hội đồng Quản trị chỉ đạo thực hiện lộ trình tăng vốn điều lệ lên trên 5.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2014 - 2018, bảo đảm tỷ lệ an toàn vốn CAR duy trì ổn định trên 11% theo tiêu chuẩn Basel II. Ban Kiểm soát tăng cường thanh tra định kỳ 100% chi nhánh nhằm loại bỏ triệt để sai phạm quy trình tác nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Ban điều hành và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp khung phương pháp luận và bộ chỉ số định lượng để xây dựng chiến lược quản trị rủi ro hỗn hợp, tối ưu hóa khe hở lãi suất và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu trong giai đoạn tái cơ cấu danh mục tài sản.
2. Chuyên gia phân tích và nhà hoạch định chính sách tiền tệ tại Ngân hàng Nhà nước: Sử dụng dữ liệu thực chứng từ một ngân hàng thương mại quy mô vừa với mạng lưới 20 chi nhánh để đánh giá tác động thực tế của các công cụ điều hành như trần lãi suất 14%, tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 9% và các quy định trích lập dự phòng.
3. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Dùng làm tài liệu tham khảo học thuật điển hình về cách thức kết hợp lý thuyết tài chính hiện đại với việc phân tích dữ liệu thực tế tại doanh nghiệp tiền tệ.
4. Các nhà đầu tư tài chính và tổ chức định hạng tín nhiệm: Nắm bắt phương pháp bóc tách sức khỏe tài chính, chất lượng tài sản có và năng lực ứng phó rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ nợ xấu của BACABANK tăng vọt lên 5,67% năm 2012 nhưng giảm nhanh về 2,32% năm 2013? Năm 2012, suy thoái kinh tế vĩ mô kết hợp với việc ngân hàng tài trợ các đại dự án nông nghiệp công nghệ cao đang trong giai đoạn đầu tư đã khiến nợ xấu tăng lên 1.264 tỷ đồng. Bước sang năm 2013, ngân hàng đã quyết liệt tái cơ cấu thời hạn trả nợ, thành lập tổ xử lý nợ chuyên trách và mở rộng cho vay khách hàng cá nhân, giúp quy mô nợ xấu giảm 45,88% xuống còn 684 tỷ đồng.

Hệ số an toàn vốn (CAR) của ngân hàng biến động ra sao trong giai đoạn 2011 - 2013? Hệ số CAR của BACABANK đạt 16,04% vào năm 2011, giảm xuống 12,46% năm 2012 và đạt 10,00% vào cuối năm 2013. Mặc dù có xu hướng giảm do quy mô tài sản có rủi ro mở rộng nhanh (dư nợ tăng trên 32%/năm), hệ số CAR vẫn luôn vượt yêu cầu tối thiểu 9% theo quy định tại Thông tư 13/2010/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước.

Ngân hàng áp dụng chiến lược nào để kiểm soát rủi ro thanh khoản? BACABANK kết hợp hài hòa giữa chiến lược thanh khoản dự trữ và thanh khoản nợ. Nhờ đó, tỷ lệ tài sản có thanh toán ngay trên tổng nợ phải trả tăng từ 14,02% năm 2011 lên 20,18% năm 2013, và tỷ lệ khả năng thanh toán trong 7 ngày luôn duy trì ở mức cao, đạt 4,12 lần vào năm 2013.

Biến động trần lãi suất huy động ảnh hưởng như thế nào đến kết quả kinh doanh của ngân hàng? Việc Ngân hàng Nhà nước áp trần lãi suất huy động 14%/năm năm 2011 rồi hạ xuống 9%/năm năm 2012 tạo ra rủi ro định giá lại tài sản. Khi mặt bằng lãi suất giảm dần và ổn định vào năm 2013, chi phí trả lãi của BACABANK giảm mạnh, góp phần đưa lợi nhuận trước thuế tăng trưởng 454,82%, đạt 253 tỷ đồng.

Cơ cấu tín dụng tập trung hơn 75% vào cho vay ngắn hạn mang lại lợi ích và hạn chế gì? Tập trung cho vay ngắn hạn (chiếm 75,99% năm 2013) giúp ngân hàng quay vòng vốn nhanh, giảm thiểu rủi ro biến động kinh tế dài hạn và cân đối với nguồn vốn huy động ngắn hạn. Tuy nhiên, điều này cũng tạo áp lực thẩm định liên tục và làm giảm cơ hội gia tăng biên lợi nhuận từ các khoản vay trung dài hạn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung phân tích 4 nhóm rủi ro tài chính cốt lõi (tín dụng, lãi suất, thanh khoản, tỷ giá) trong hoạt động ngân hàng thương mại.
• Phân tích thực chứng giai đoạn 2011 - 2013 tại BACABANK chỉ rõ diễn biến nợ xấu từ đỉnh 5,67% năm 2012 được kiểm soát thành công về mức 2,32% vào năm 2013.
• Đánh giá chi tiết năng lực thanh khoản với hệ số an toàn vốn CAR đạt 10,00% và khả năng thanh toán 7 ngày đạt 4,12 lần, khẳng định hiệu quả của chiến lược thanh khoản hỗn hợp.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn liền với lộ trình tăng vốn điều lệ lên trên 5.000 tỷ đồng và áp dụng chuẩn mực quản trị rủi ro Basel II.
• Cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn có giá trị ứng dụng cao cho các ngân hàng thương mại quy mô vừa tại Việt Nam trong công tác phòng ngừa tổn thất tài chính.

Đóng góp trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng quy trình phân tích rủi ro tài chính tích hợp, kết nối giữa biến số vĩ mô và chỉ số nội bảng ngân hàng. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi đơn vị tiếp tục chuẩn hóa hệ thống công nghệ thông tin và hoàn thiện mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ giai đoạn 2015 - 2018. Hãy tham khảo và ứng dụng ngay các kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu lực kiểm soát rủi ro tài chính cho tổ chức tín dụng của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO TÀI CHÍNH TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Rủi ro tài chính trong Ngân hàng Thương Mại 1.1 Khái niệm Rủi ro là nguy cơ xảy ra những sự kiện ngoài mong muốn, gây ra những tác động bất lợi cho cá nhân hoặc tổ chức. Đối với ngân hàng thì có thể gây ra sự sụt giảm doanh thu, khó khăn về tài chính, uy tín hay khả năng sinh lời trong tương lai. Rủi ro tài chính trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng mang những đặc thù riêng vì đặc thù trong kinh doanh ngân hàng là tiền tệ. 1 Rủi ro thường đi đôi với lợi ích, rủi ro càng cao thì lợi nhuận kì vọng càng lớn.

Ngân hàng cần phải đánh giá đúng các cơ hội kinh doanh dựa trên mối quan hệ rủi ro – lợi ích để tìm ra cơ hội tối ưu. Do đó chấp nhận rủi ro là yêu cầu tất yếu. Rủi ro của ngân hàng gắn với việc giảm sút thu nhập ngoài dự kiến và những biện pháp quản lý rủi ro của ngân hàng là kiểm soát rủi ro trong mức chấp nhận được.2 Do đó, rủi ro tài chính là rủi ro liên quan đến những thay đổi của những nhân tố như: tín dụng, lãi suất, tỷ giá, thanh khoản … 1.1 Rủi ro tín dụng a. Khái niệm Tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác) trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng 1 Tr 11, Quản trị rủi ro tài chính, Nguyễn Minh Kiều (2007).

2 Tr 25, “Đánh giá và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh ngân hàng”, Nguyễn Văn Tiến (2003). 6 trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. 3 Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với các tổ chức kinh tế và cá nhân, thể hiện dưới hình thức nhận tiền gửi của khách hàng, cho khách hàng vay, tài trợ thuê mua, bảo lãnh hay chiết khấu…4 Rủi ro tín dụng là rủi ro phát sinh khi một hoặc các bên tham gia hợp đồng tín dụng không có khả năng thanh toán cho các bên còn lại. Đối với NHTM rủi ro tín dụng phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đầy đủ cả gốc và lãi của các khoản cho vay, hoặc là việc thanh toán nợ gốc và lãi vay không đúng hạn.

Rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay mà còn bao gồm nhiều hoạt động mang tính chất tín dụng khác của NHTM như: hoạt động bảo lãnh, tài trợ ngoại thương, cho thuê tài chính… b. Các chỉ số đánh giá rủi ro tín dụng - Tỷ lệ nợ quá hạn Nợ quá hạn là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn. Nợ quá hạn [5] Tỷ lệ nợ quá hạn = Tổng dư nợ cho vay x 100% - Tỷ lệ nợ xấu Theo QĐ 493/2005 và QĐ 18/2007 của NHNN thì Nợ xấu (NPL) là các khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4, 5, cụ thể như sau: Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: Các khoản nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu, trừ các khoản nợ điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu phân loại vào nhóm 2 theo quy định.Các khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng;Các khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 khác. 3 Tr 260, Quản trị ngân hàng thương mại, Nguyễn Văn Tiến, (2013).

4 Tr 261, Quản trị ngân hàng thương mại, Nguyễn Văn Tiến, (2013). 5 Tr 307, Quản trị ngân hàng thương mại, Nguyễn Văn Tiến (2013). 7 Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: Các khoản nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai; Các khoản nợ được phân loại vào nhóm 4 khác. Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: Các khoản nợ quá hạn trên 360 ngày; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần thứ hai; Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ ba trở lên, kể cả chưa bị quá hạn hoặc đã quá hạn; Các khoản nợ khoanh, nợ chờ xử lý; Các khoản nợ được phân loại vào nhóm 5 khác.

- Tỷ lệ nợ mất vốn Đây là tỷ lệ của những khoản nợ có khả năng mất vốn vì vậy để đảm bảo an toàn cho hoạt động ngân hàng thì cần phải trích lập qũy dự phòng rủi ro cho những khoản vay thuộc nhóm này và phải luôn chú ý để tỷ lệ này ở mức thấp nhất có thể để tránh RRTD. [6] Tỷ lệ nợ mất vốn = Dư nợ mất vốn/ Tổng dư nợ * 100% - Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng Dự phòng rủi ro tín dụng là khoản tiền đã trích lập để dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra do khách hàng hoặc đối tác của ngân hàng thương mại không thực hiện nghĩa vụ theo cam kết. Tỷ lệ này càng cao chứng tỏ chất lượng tín dụng của ngân hàng không tốt và rủi ro mà ngân hàng có thể gặp phải càng cao. DPRR đã trích lập [7] Tỷ lệ DPRR đã trích lập = x 100% Tổng dư nợ c.

Phân loại rủi ro tín dụng Tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu có nhiều cách phân loại rủi ro tín dụng khác nhau theo các tiêu chí phân loại khác nhau. Đối với ngân hàng, việc phân loại có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thiết kế chính sách, quy trình, thủ tục và mô hình tổ 6 Tr 307, Quản trị ngân hàng thương mại, Nguyễn Văn Tiến (2013) 7 Tr 312, Quản trị ngân hàng thương mại, Nguyễn Văn Tiến (2013) 8 chức nhằm bảo đảm nhận biết đầy đủ các yếu tố làm phát sinh rủi ro và phân biệt trách nhiệm rõ ràng giữa các bộ phận, giữa các khâu. Thực tế cho thấy sự phân tách trách nhiệm càng rõ ràng, càng cụ thể thì sẽ làm cho việc quản lý rủi ro hiệu quả. Căn cứ vào các tiêu thức khác nhau, rủi ro tín dụng có thể phân chia thành nhiều loại khác nhau như sau: * Theo tiêu chí thời hạn khoản vay - Rủi ro theo các khoản vay ngắn hạn.

- Rủi ro theo các khoản vay trung dài hạn. * Theo tiêu chí giai đoạn phát sinh rủi ro - Rủi ro trước khi cho vay: Là loại rủi ro xảy ra trong quá trình thẩm định, đánh giá khách hàng. - Rủi ro trong khi cho vay: Là loại rủi ro xảy ra trong quá trình giải ngân, tác nghiệp như giải ngân sai mục đích làm cho khoản vay không phát huy hiệu quả… - Rủi ro sau khi cho vay: Là loại rủi ro xảy ra trong quá trình theo dõi khoản vay, thu nợ. * Theo tiêu chí khách hàng - Rủi ro khách hàng cá thể.

- Rủi ro tổ chức kinh tế. - Rủi ro quốc gia hay khu vực địa lý. * Theo tiêu chí phạm vi xảy ra rủi ro - Rủi ro cá lẻ/giao dịch: Được hiểu là rủi ro gắn với một giao dịch cụ thể nào đó, như đối với một khoản vay của khách hàng. Loại rủi ro xuất phát chủ yếu từ đặc điểm cá biệt của một khoản vay, một khách hàng.

- Rủi ro hệ thống: Là loại rủi ro gắn với một nhóm khách hàng, chẳng hạn đối với một ngành, thậm chí cả một nền kinh tế. Loại rủi ro này mang tính chất vĩ mô và liên quan đến việc quản lý danh mục tín dụng. * Theo tiêu chí tính chất của rủi ro 9 - Rủi ro do nguyên nhân khách quan như thiên tai, địch họa… - Rủi ro do nguyên nhân chủ quan như người vay hoặc người cho vay vô tình hoặc cố ý làm cho thất thoát vốn vay… d. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng * Nguyên nhân từ phía ngân hàng - Ngân hàng đưa ra chính sách tín dụng không phù hợp với nền kinh tế và thể lệ cho vay còn sơ hở để khách hàng lợi dụng chiếm đoạt vốn của ngân hàng.

- Do thông tin tín dụng không đầy đủ. Ngân hàng có một cái nhìn không toàn diện về khách hàng cũng như tình hình tài chính của họ. Điều đó dẫn đến sự sai lệch trong việc đánh giá hiệu quả của các khoản vay, cho vay quá khả năng chi trả của khách hàng. - Trình độ chuyên môn của cán bộ ngân hàng nói chung và của cán bộ tín dụng nói riêng còn hạn chế.

Cán bộ tín dụng ngân hàng thiếu năng lực xử lý các thông tin tín dụng để bảo vệ và giám sát khoản vay. Nên việc đánh giá các dự án, hồ sơ xin vay còn chưa tốt, còn xảy ra tình trạng dự án thiếu tính khả thi mà vẫn cho vay. - Ngân hàng đôi khi quá chú trọng về lợi nhuận, đặt những khoản vay có lợi nhuận cao hơn những khoản vay lành mạnh. - Sự cạnh tranh không lành mạnh với các ngân hàng khác để đạt được tỷ trọng cho vay nhiều hơn.

Cạnh tranh không lành mạnh ở đây có thể hiểu rằng ngân hàng đó bỏ qua một số bước kiểm định các khoản cho vay, hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng, đáp ứng nhu cầu của khách hàng,. nhằm lôi kéo khách hàng. - Hoạt động kiểm tra, kiểm soát chưa được tiến hành thường xuyên. Nhân viên tín dụng không nắm bắt được tình hình tín dụng của khách hàng cũng như môi trường tín dụng của nền kinh tế.

Do vậy, hoạt động sai sót, không nắm bắt kịp thời các khoản cho vay có vấn đề. - Do tình trạng tham nhũng, tiêu cực diễn ra trong nội bộ ngân hàng. Cán bộ ngân hàng còn thiếu tinh thần trách nhiệm, vi phạm đạo đức nghề nghiệp như: thông đồng với khách hàng lập hồ sơ giả để vay vốn, cho vay khống, cho vay thiếu tài sản đảm bảo, đôi khi còn nể nang trong quan hệ khách hàng.