Phân tích hiện trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều tại huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hiện trạng nghèo đa chiều tại huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh, đề xuất giải pháp giảm nghèo hiệu quả.

• Tác giả: Dương Hoàng Sum
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Phi Hổ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phân Tích Hiện Trạng Nghèo Đa Chiều Tại Huyện Cầu Ngang, Tỉnh Trà Vinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của để tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Khái niệm
• 2.2. Thước đo nghèo đơn chiều
• 2.3. Khái niệm về nghèo đa chiều
• 2.4. Tiếp cận nghèo đa chiều ở Việt Nam
• 2.5. Các nghiên cứu liên quan đến thước đo nghèo đa chiều ở Việt Nam
• 2.6. Khung phân tích của đề tài
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 3.2. Đo lường nghèo đa chiều
• 3.2.1. Chọn chiều phân tích và chỉ tiêu phân tích
• 3.2.2. Định nghĩa các chiều và chỉ tiêu
• 3.2.2.1. Chiều thứ nhất: Giáo dục
• 3.2.2.2. Chiều thứ hai: Y tế
• 3.2.2.3. Chiều thứ ba: Mức sống
• 3.2.3. Các bước xác định chỉ số nghèo đa chiều
• 3.3. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo
• 3.4. Thu thập số liệu
• 3.4.1. Số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Số liệu sơ cấp
• 3.5. Xác định cỡ mẫu
• 3.6. Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp
• 3.6.1. Xây dựng mẫu phiếu điều tra
• 3.6.2. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên, dân số và lao động
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp
• 4.1.4. Thương mại, dịch vụ
• 4.1.5. Giao thông, thủy lợi
• 4.1.6. Tình hình giảm nghèo tại huyện
• 4.2. Kết quả điều tra và thảo luận về thực trạng nghèo đa chiều, các nhân tố tương quan đến nghèo đa chiều trên địa bàn huyện Cầu Ngang
• 4.2.1. Tình trạng hộ có điểm thiếu hụt theo các chiều
• 4.2.2. Tình trạng nghèo
• 4.2.3. Các yếu tố tương quan đến nghèo đa chiều
• 4.3. Kết quả mô hình hồi quy Binary Logistic
• 4.3.1. Hệ thống kiểm định
• 4.3.2. Thảo luận kết quả hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kiến nghị chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện cầu Ngang
• 5.1.1. Các chính sách chủ yếu
• 5.1.1.1. Tham gia dịch vụ viễn thông
• 5.1.1.2. Thành phần dân tộc
• 5.1.1.3. Tham gia BHYT
• 5.1.1.4. Khoảng cách từ nhà đến trường
• 5.1.1.5. Số người phụ thuộc của hộ
• 5.1.2. Các chính sách khác
• 5.2. Những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Luận văn Phân tích hiện trạng nghèo đa chiều tại huyện Cầu Ngang, Trà Vinh tập trung vào việc đánh giá tình trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều. Nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xem xét các yếu tố như giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Huyện Cầu Ngang, một khu vực nông thôn khó khăn của tỉnh Trà Vinh, được chọn làm đối tượng nghiên cứu. Luận văn nhằm mục đích xác định các thước đo nghèo đa chiều, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, và đề xuất giải pháp giảm nghèo hiệu quả.

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Nghèo đa chiều là vấn đề toàn cầu, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Tại Cầu Ngang, tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Việc chuyển đổi từ đo lường nghèo đơn chiều sang đa chiều là cần thiết để đánh giá toàn diện hơn. Luận văn này góp phần vào việc thực hiện chính sách giảm nghèo và phát triển bền vững tại địa phương.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận văn là xác định các thước đo nghèo đa chiều và các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo tại Cầu Ngang. Cụ thể, nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp giảm nghèo dựa trên phân tích thực trạng và kinh nghiệm quốc tế.

II. Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu liên quan

Chương này trình bày các khái niệm về nghèo đa chiều, các phương pháp đo lường, và các nghiên cứu liên quan. Nghèo đa chiều được định nghĩa là sự thiếu hụt về giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Các nghiên cứu từ Mexico và Trung Quốc cung cấp kinh nghiệm quý báu trong việc áp dụng phương pháp này.

2.1 Khái niệm nghèo đa chiều

Theo UNDP, nghèo đa chiều bao gồm sự thiếu hụt về giáo dục, y tế, và mức sống. Chỉ số nghèo đa chiều (MPI) được sử dụng để đo lường tình trạng này. Các yếu tố như trình độ học vấn, tiếp cận dịch vụ y tế, và điều kiện nhà ở được xem xét.

2.2 Kinh nghiệm quốc tế

Các quốc gia như Mexico và Trung Quốc đã áp dụng thành công phương pháp nghèo đa chiều. Kinh nghiệm từ các nước này cho thấy việc kết hợp giữa chính sách xã hội và phát triển kinh tế là chìa khóa để giảm nghèo bền vững.

III. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo thống kê và khảo sát thực tế tại Cầu Ngang. Các chỉ số nghèo đa chiều được tính toán dựa trên các tiêu chí về giáo dục, y tế, và mức sống.

3.1 Đo lường nghèo đa chiều

Các chiều đo lường bao gồm giáo dục, y tế, và mức sống. Mỗi chiều được đánh giá thông qua các chỉ tiêu cụ thể như trình độ học vấn, tiếp cận dịch vụ y tế, và chất lượng nhà ở.

3.2 Thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn thứ cấp và sơ cấp. Phương pháp phân tích hồi quy được sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nghèo đa chiều tại Cầu Ngang cao hơn so với đo lường đơn chiều. Các yếu tố như trình độ học vấn thấp, thiếu bảo hiểm y tế, và điều kiện nhà ở kém là nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đa chiều.

4.1 Tình trạng nghèo đa chiều

Nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều hộ gia đình tại Cầu Ngang thiếu hụt về giáo dục và y tế. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cao hơn đáng kể so với nghèo đơn chiều.

4.2 Các yếu tố ảnh hưởng

Các yếu tố như thành phần dân tộc, khoảng cách đến trường học, và số người phụ thuộc có tác động lớn đến tình trạng nghèo đa chiều.

V. Kết luận và kiến nghị

Luận văn kết luận rằng việc áp dụng phương pháp nghèo đa chiều giúp đánh giá toàn diện hơn tình trạng nghèo tại Cầu Ngang. Các giải pháp giảm nghèo cần tập trung vào cải thiện giáo dục, y tế, và điều kiện sống.

5.1 Giải pháp giảm nghèo

Các chính sách giảm nghèo cần tập trung vào việc cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế, nâng cao trình độ giáo dục, và hỗ trợ phát triển kinh tế hộ gia đình.

5.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu trong tương lai cần mở rộng phạm vi địa lý và xem xét thêm các yếu tố như biến đổi khí hậu và tác động của đô thị hóa đến tình trạng nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế xã hội, nghèo đói vẫn là vấn đề cấp thiết, đặc biệt tại các vùng nông thôn của Việt Nam. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, khoảng 80% dân số sống ở nông thôn và tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, trong đó tỉnh Trà Vinh có tỷ lệ hộ nghèo lên đến 16,64%, đứng thứ hai khu vực. Huyện Cầu Ngang, tỉnh Trà Vinh, với nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, vẫn còn nhiều khó khăn với tỷ lệ hộ nghèo cao. Giai đoạn 2012-2015, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện giảm 6%, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức trong việc giảm nghèo bền vững.

Nghiên cứu nhằm phân tích hiện trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều tại huyện Cầu Ngang, với mục tiêu xác định các thước đo nghèo đa chiều, các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp giảm nghèo phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hộ gia đình trên địa bàn huyện trong giai đoạn 2010-2016, sử dụng số liệu thứ cấp và khảo sát thực tế. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ triển khai các chính sách giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết nghèo đa chiều, mở rộng khái niệm nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các thiếu hụt về giáo dục, y tế và mức sống. Chỉ số nghèo đa chiều (MPI) được tính dựa trên ba chiều chính: giáo dục, y tế và mức sống, với 10 chỉ tiêu cụ thể như số năm đi học, tình trạng đi học của trẻ em, tử vong trẻ em, suy dinh dưỡng, điện, vệ sinh, nước sạch, nhà ở, nhiên liệu đun nấu và tài sản. Mỗi chiều chiếm 1/3 trọng số, các chỉ tiêu trong chiều được phân bổ điểm bằng nhau.

Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều được xác định gồm: tuổi chủ hộ, trình độ học vấn, số người phụ thuộc, khoảng cách từ nhà đến trường, tham gia bảo hiểm y tế (BHYT), sử dụng dịch vụ viễn thông, thành phần dân tộc và khoảng cách từ nhà đến trạm y tế. Mô hình hồi quy Binary Logistic được sử dụng để phân tích tác động của các yếu tố này đến khả năng hộ gia đình thuộc diện nghèo đa chiều.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu gồm số liệu thứ cấp từ các báo cáo của địa phương giai đoạn 2010-2015 và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 191 hộ gia đình tại hai xã đại diện cho dân tộc Kinh và Khmer trên địa bàn huyện Cầu Ngang năm 2016. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng do giới hạn về thời gian và nguồn lực.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS với các phương pháp thống kê mô tả để xác định tỷ lệ nghèo đơn chiều và đa chiều, đồng thời áp dụng mô hình hồi quy Binary Logistic để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều. Cỡ mẫu 191 hộ đảm bảo phù hợp với yêu cầu tối thiểu theo lý thuyết mô hình hồi quy với 8 biến độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cao hơn đơn chiều: Tỷ lệ hộ nghèo theo cách tiếp cận đa chiều là 90,5%, tăng 6,8% so với cách tiếp cận đơn chiều (83,7%). Điều này cho thấy cách tiếp cận đa chiều phản ánh đầy đủ hơn thực trạng nghèo tại địa phương.

2. Tình trạng thiếu hụt theo các chiều: Trong số hộ nghèo đa chiều, 19,5% có điểm thiếu hụt về giáo dục, 16,8% thiếu hụt về y tế và 14,2% thiếu hụt về mức sống. Các hộ không nghèo đa chiều hầu như không có điểm thiếu hụt ở các chiều này.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều: Kết quả mô hình hồi quy cho thấy các yếu tố có ý nghĩa thống kê gồm trình độ học vấn, số người phụ thuộc, khoảng cách từ nhà đến trường, tham gia BHYT, sử dụng dịch vụ viễn thông và thành phần dân tộc. Trong đó, sử dụng dịch vụ viễn thông có ảnh hưởng mạnh nhất, làm tăng xác suất nghèo đa chiều lên đến 207%, tiếp theo là trình độ học vấn (44,2%) và thành phần dân tộc Khmer (28%).

4. Tương quan các yếu tố với nghèo đa chiều: Hộ nghèo đa chiều có trình độ học vấn chủ hộ thấp hơn, số người phụ thuộc nhiều hơn, khoảng cách đến trường xa hơn và tỷ lệ tham gia BHYT, sử dụng dịch vụ viễn thông thấp hơn so với hộ khác nghèo. Đặc biệt, 83,7% hộ nghèo đa chiều là người dân tộc Khmer.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nghèo đa chiều tại huyện Cầu Ngang không chỉ là vấn đề thu nhập mà còn liên quan mật thiết đến các thiếu hụt về giáo dục, y tế và điều kiện sống. Việc sử dụng dịch vụ viễn thông đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận thông tin và dịch vụ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thoát nghèo. Trình độ học vấn thấp làm hạn chế cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập, trong khi số người phụ thuộc cao tạo áp lực tài chính lớn cho hộ gia đình.

Khoảng cách đến trường ảnh hưởng đến việc tiếp cận giáo dục của trẻ em, làm gia tăng nguy cơ nghèo đa chiều. Tỷ lệ hộ dân tộc Khmer nghèo cao phản ánh sự bất bình đẳng trong tiếp cận các dịch vụ xã hội và cơ hội phát triển. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước đây về nghèo đa chiều tại Việt Nam và các quốc gia đang phát triển, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của các chính sách đa chiều trong giảm nghèo bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ thiếu hụt theo từng chiều và bảng phân tích hồi quy Logistic để minh họa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phổ cập giáo dục và nâng cao trình độ học vấn: Triển khai các chương trình hỗ trợ học tập cho trẻ em và người lớn, đặc biệt tại các vùng dân tộc thiểu số, nhằm giảm tỷ lệ bỏ học và nâng cao trình độ chủ hộ trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cơ quan giáo dục địa phương phối hợp với chính quyền huyện.

2. Mở rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, bảo hiểm y tế: Đẩy mạnh tuyên truyền và hỗ trợ hộ nghèo tham gia BHYT, cải thiện cơ sở vật chất y tế tại các xã vùng sâu vùng xa trong 2-4 năm tới. UBND huyện và ngành y tế địa phương chịu trách nhiệm chính.

3. Phát triển hạ tầng viễn thông và tiếp cận thông tin: Đầu tư mở rộng mạng lưới viễn thông, cung cấp thiết bị và dịch vụ giá rẻ cho hộ nghèo, đặc biệt là dân tộc thiểu số, nhằm tăng khả năng tiếp cận thông tin trong 1-3 năm tới. Các doanh nghiệp viễn thông phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện.

4. Giảm khoảng cách tiếp cận giáo dục và y tế: Xây dựng thêm trường học, trạm y tế gần khu dân cư, cải thiện giao thông nông thôn để giảm khoảng cách đến trường và trạm y tế trong 3-5 năm. Chủ thể là các cơ quan quản lý địa phương và ngành giao thông.

5. Hỗ trợ đặc thù cho hộ dân tộc thiểu số: Xây dựng các chương trình giảm nghèo phù hợp với đặc điểm văn hóa, kinh tế của dân tộc Khmer, bao gồm đào tạo nghề, hỗ trợ vốn và tiếp cận dịch vụ xã hội trong 5 năm tới. Các tổ chức chính trị xã hội và cơ quan dân tộc phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về giảm nghèo và phát triển nông thôn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách giảm nghèo đa chiều phù hợp với đặc điểm địa phương, nâng cao hiệu quả chương trình mục tiêu quốc gia.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển xã hội: Áp dụng phương pháp đo lường nghèo đa chiều và các giải pháp đề xuất để thiết kế dự án hỗ trợ cộng đồng, đặc biệt tại vùng dân tộc thiểu số.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển và xã hội học: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về nghèo đa chiều và các yếu tố ảnh hưởng.

4. Lãnh đạo và cán bộ địa phương huyện Cầu Ngang và tỉnh Trà Vinh: Áp dụng các đề xuất chính sách và giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo, cải thiện đời sống người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghèo đa chiều khác gì so với nghèo đơn chiều?
   Nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn đo lường thiếu hụt về giáo dục, y tế và mức sống, giúp phản ánh toàn diện hơn thực trạng nghèo của hộ gia đình.

2. Tại sao sử dụng dịch vụ viễn thông lại ảnh hưởng lớn đến nghèo đa chiều?
   Việc tiếp cận dịch vụ viễn thông giúp hộ gia đình nhận thông tin, cơ hội việc làm và dịch vụ xã hội, từ đó nâng cao khả năng thoát nghèo.

3. Trình độ học vấn của chủ hộ ảnh hưởng như thế nào đến nghèo đa chiều?
   Chủ hộ có trình độ học vấn thấp thường gặp khó khăn trong tiếp cận việc làm và nâng cao thu nhập, làm tăng nguy cơ nghèo đa chiều.

4. Khoảng cách đến trường và trạm y tế có tác động ra sao?
   Khoảng cách xa làm giảm khả năng tiếp cận giáo dục và y tế, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và khả năng thoát nghèo của hộ gia đình.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm nghèo đa chiều tại huyện Cầu Ngang?
   Phát triển hạ tầng viễn thông và nâng cao trình độ học vấn được xác định là những giải pháp có tác động mạnh nhất, cần ưu tiên triển khai đồng bộ.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại huyện Cầu Ngang là 90,5%, cao hơn 6,8% so với cách tiếp cận đơn chiều.
• Ba chiều nghèo chính gồm giáo dục, y tế và mức sống đều có tỷ lệ thiếu hụt đáng kể trong hộ nghèo đa chiều.
• Các yếu tố ảnh hưởng quan trọng gồm sử dụng dịch vụ viễn thông, trình độ học vấn, thành phần dân tộc, tham gia BHYT, khoảng cách đến trường và số người phụ thuộc.
• Đề xuất các giải pháp đa chiều tập trung vào giáo dục, y tế, viễn thông và hỗ trợ đặc thù cho dân tộc thiểu số nhằm giảm nghèo bền vững.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật số liệu để theo dõi hiệu quả chính sách giảm nghèo trong giai đoạn tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay để áp dụng các giải pháp giảm nghèo đa chiều sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững cho huyện Cầu Ngang và các vùng tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu. Giới thiệu các nội dung tổng quát của đề tài, tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu, bối cảnh, mục tiêu, câu hỏi, cũng như sơ lược về phương pháp và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Chương 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu có liên quan. Ở chương này, tác giả đưa ra các khái niệm về nghèo, các lý thuyết đo lường nghèo đa chiều, các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan để làm cơ sở rút ra khung phân tích của đề tài.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Nội dung chương này nêu ra các mô hình nghiên cứu, số lượng mẫu, phương pháp thu thập, xử lý số liệu và tính toán các chỉ số đo lường nghèo đa chiều và mô hình kinh tế lượng. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chương này sẽ tập trung vào việc mô tả tổng quát thực trạng nghèo của hộ gia đình ở Cầu Ngang.

Phân tích tình trạng nghèo đa chiều, kết quả các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều trên địa bàn huyện Cầu Ngang. Chương 5: Kết luận và kiến nghị. Nội dung chương sẽ tóm lược lại một cách khái quát những kết quả quan trọng của đề tài và vận dụng kết quả này vào tình hình thực tế để đề xuất một số khuyến nghị về chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện. Sau cùng, luận văn còn đính kèm phần phụ lục để chứng minh chi tiết hơn cho những kết quả phân tích được trình bày trong luận văn.

5 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN Chương này nhằm trình bày một cách hệ thống các khái niệm, các lý thuyết về nghèo, các phương pháp tiếp cận nghèo và các lý thuyết đo lường nghèo; trong đó, nội dung phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều được trình bày một cách có hệ thống. Bên cạnh đó, nội dung chương còn tham khảo các nghiên cứu trước đây có liên quan đến nghèo và nghèo đa chiều để làm nền tảng rút ra khung phân tích cho đề tài.1 Khái niệm Theo World Bank (2011), nghèo là tình trạng một người hoặc một hộ gia đình không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản cho cuộc sống (ăn, mặc, ở, được chăm sóc sức khỏe, được giáo dục cơ bản và được hưởng các dịch vụ cần thiết khác) mà được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế – xã hội của mỗi nước. Theo khái niệm này, trước hết nói tới nhu cầu cơ bản không phải chỉ có ăn mặc mà còn bao gồm điều kiện sức khỏe, giáo dục và dịch vụ cần thiết khác. Hơn nữa, nhu cầu cơ bản không phài là bất định và giống nhau ở các nước.

Nó còn thay đổi trong quá trình phát triển theo thời gian của mỗi quốc gia. Khi nhu cầu cơ bản được lượng hóa thành một lượng tiền nhất định (ngưỡng nghèo), một người hoặc một hộ gia đình được xem là nghèo khi thu nhập hoặc chi tiêu thấp hơn tiêu chuẩn tối thiểu được qui định bởi một quốc gia hoặc tổ chức quốc tế trong khoảng thời gian nhất định.1: Chuẩn nghèo của World Bank Năm Tiêu chuẩn nghèo (Mức thu nhập hoặc chi tiêu (USD)/người/ngày) 2003 1 USD hoặc 360 USD/năm 1,25 USD hoặc 450 USD/năm 2008 (2 USD – PPP) (Nguồn: World Bank, 2011) 6 Bảng 2.2: Chuẩn nghèo của Việt Nam (đồng/người tháng) Năm Nông thôn Thành thị Nguồn 2001-2005 100,000 150,000 Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg 2006-2010 200,000 260,000 Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg 2011-2015 400,000 500,000 Quyết định số 9/2011/QĐ-TTg Chuẩn nghèo Việt Nam có khác biệt giữa thành thị và nông thôn. Chuẩn nghèo thành thị cao hơn nông thôn. So với chuẩn nghèo WB, chuẩn nghèo VN chỉ bằng 19% (chuẩn nghèo năm 2003) và 24% (chuẩn nghèo năm 2008).2 Thước đo nghèo đơn chiều Chỉ số nghèo (poverty index) là số người (tỷ lệ) hoặc số hộ (tỷ lệ) có thu nhập hoặc chi tiêu không bảo đảm được mức sống tối thiểu.

H Ip (100) N Trong đó: Ip: chỉ số nghèo (%); H: số người/hộ nghèo; N: Tổng số người dân/hộ. Chỉ số nghèo càng lớn, tình trạng nghèo càng nghiêm trọng. Khái niệm về nghèo đa chiều Trên thực tế nghèo đơn chiều đã không thể hiện được sự thiếu hụt về giáo dục, y tế và chất lượng cuộc sống. Do đó, UNDP (2011) đã mở rộng khái niệm nghèo: Nghèo là một hiện tượng đa chiều, tình trạng nghèo cần được nhìn nhận là sự thiếu hụt/không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người, thể hiện được sự thiếu hụt về giáo dục, y tế và chất lượng cuộc sống.

* Chỉ số nghèo khổ đa chiều (MPI - Multidimensional Poverty Index). Chỉ số MPI được đề xuất bởi Alkire và Foster lần đầu tiên vào năm 2007. Theo Alkire and Foster (2008), đo lường kết quả nghèo ở số người/hộ theo nhiều chiều (dimensions) và nhiều chỉ tiêu (Indiacators). UNDP (2011), chỉ số nghèo đa chiều (MPI) được tính theo 3 chiều (Giáo dục, y tế, mức sống) và 10 chỉ tiêu.3: Chiều và chỉ tiêu của MPI Tỷ trọng Chiều Chỉ tiêu Chuẩn nghèo trong MPI Số năm đi học Không có thành viên nào của hộ gia Giáo dục (1/3)(1/2)= (GD1) đình hoàn tất 5 năm đi học (Tiểu (1/3) 1/6 (1/2) học) Đi học của trẻ em Có bất kỳ trẻ em nào ở tuổi đi học (1/3)(1/2)= (GD2) mà không đến trường (Lớp 1 - 8) 1/6 (1/2) Tử vong trẻ em Y tế (1/3)(1/2)= (YTE1) Có bất kỳ trẻ em nào bị chết (1/3) 1/6 (1/2) Dinh dưỡng Có bất kỳ trẻ em hay người lớn nào (1/3)(1/2)= (YTE2) bị suy dinh dưỡng 1/6 (1/2) Mức Điện (MS1) (1/3)(1/6)= sống Hộ gia đình không có điện (1/6) 1/18 (1/3) Vệ sinh (MS2) Hộ GĐ không toilet hoặc toilet (1/3)(1/6)= (1/6) chung 1/18 Nước sạch Hộ GĐ không tiếp cân được nguồn (1/3)(1/6)= (MS3) nước sạch hoặc nguồn nước sạch xa 1/18 (1/6) hơn 30 phút đi bộ (cả đi lẫn về) Nền nhà (MS4) (1/3)(1/6)= Bằng đất, cát hay các vật liệu tạm bợ (1/6) 1/18 Nhiên liệu đun (1/3)(1/6)= nấu (MS5) Hộ GĐ đun nấu với củi, than củi 1/18 (1/6) Hộ GĐ không sở hữu nhiều hơn 1 Tài sản (MS6) đối với các loại sau: radio, tivi, điện (1/3)(1/6)= (1/6) thoại xe đạp, xe máy, thuyền có 1/18 động cơ (Nguồn: UNDP, 2011) 8 Tổng điểm thiếu hụt của hộ gia đình: TDTH = (1/6*GD1 +1/6*GD2) + (1/6*YTE1 + 1/6*YTE2) + (1/18*MS1+1/18*MS2+1/18*MS3+1/18*MS4+1/18*MS5+1/18*MS6) Hộ nghèo đa chiều là hộ gia đình có TDTH ≥ 1/3, q + Tỷ lệ nghèo đa chiều: H  N q: số người/hộ nghèo; N: Tổng số người dân/hộ; H: Tỷ lệ nghèo đa chiều (%) + Độ sâu nghèo: Tỷ lệ trung bình điểm thiếu hụt (tính theo trọng số) của một người/hộ nghèo.

q c A 1 q q: số người/hộ nghèo; c: điểm thiếu hụt của từng người dân/hộ nghèo; A: Độ sâu nghèo (%).A Chỉ số nghèo đa chiều là tích 2 chỉ số: tỷ lệ hộ/ người nghèo đa chiều (H) và độ sâu nghèo (A). Tiếp cận nghèo đa chiều ở Việt Nam Việt Nam đã đang triển khai làm thí điểm đo lường nghèo đa chiều dựa vào 5 chiều (mỗi chiều là một tiêu chí thành phần): Giáo dục, y tế, nhà ở, điều kiện sống, tiếp cận thông tin, cụ thể như sau: Bảng 2.4: Các chiều nghèo và tiêu chí đo lường nghèo đa chiều ở Việt Nam Chiều Tiêu chí để đo Điểm Ngưỡng thiếu hụt nghèo lường số Hộ gia đình có ít nhất 1 thành viên Trình độ giáo dục trong độ tuổi lao động chưa tốt 10 Giáo dục của người lớn nghiệp Trung học cơ sở và hiện không đi học Hộ gia đình có ít nhất 1 trẻ em trong Tình trạng đi học độ tuổi đi học (5- dưới 16 tuổi) hiện 10 của trẻ em không đi học 9 Chiều Tiêu chí để đo Điểm Ngưỡng thiếu hụt nghèo lường số Hộ gia đình có người bị ốm đau nhưng không đi khám chữa Tiếp cận các dịch vụ bệnh(ốm đau được xác định là bị y tế Y tế bệnh/chấn thương nặng đến mức 10 phải nằm một chỗ và phải có người chăm sóc tại giường hoặc nghỉ việc/học không tham gia được các hoạt động bình thường) Hộ gia đình có ít nhất 1 thành viên Bảo hiểm y tế từ 6 tuổi trở lên hiện tại không có 10 bảo hiểm y tế Hộ gia đình đang ở trong nhà thiếu kiên cố hoặc nhà đơn sơ (Nhà ở Nhà ở Chất lượng nhà ở chia thành 4 cấp độ: nhà kiên cố, 10 bán kiên cố, nhà thiếu kiên cố, nhà đơn sơ) Diện tích nhà ở bình Diện tích nhà ở bình quân đầu 10 quân đầu người người của hộ gia đình nhỏ hơn 8m2 Nguồn nước sinh Hộ gia đình không được tiếp cận 10 Điều kiện hoạt nguồn nước hợp vệ sinh sống Hộ gia đình không sử dụng hố Hố xí/nhà tiêu 10 xí/nhà tiêu hợp vệ sinh Hộ gia đình không có thành viên Sử dụng dịch vụ nào sử dụng thuê bao điện thoại và 10 viễn thông internet Tiếp cận Hộ gia đình không có tài sản nào thông tin Tài sản phục vụ tiếp trong số các tài sản: Ti vi, radio, 10 cận thông tin máy tính; và không nghe được hệ thống loa đài truyền thanh xã/thôn (Nguồn: Bộ LĐTB&XH, 2015) Điểm của các chỉ số: Các chiều, thể hiện các nhóm dịch vụ xã hội cơ bản, sẽ được cho điểm bằng nhau, thể hiện vai trò quan trọng ngang bằng nhau. Cụ thể: có 10 tất cả 5 chiều, mỗi chiều quy định là 20 điểm; trong mỗi chiều, các chỉ số cũng được cho điểm bằng nhau, mỗi chỉ số sẽ được cho 10 điểm. Như vậy tổng số điểm thiếu hụt sẽ là 100 điểm.

Tổng điểm thiếu hụt của tất cả các chỉ số sẽ cộng thành điểm thiếu hụt chung của hộ gia đình. Nếu điểm thiếu hụt chung này nhiều hơn ngưỡng thiếu hụt chung thì hộ sẽ bị coi là thiếu hụt các nhu cầu cơ bản. Ngưỡng thiếu hụt đa chiều: Ngưỡng thiếu hụt đa chiều là mức độ thiếu hụt mà nếu hộ gia đình thiếu nhiều hơn mức độ này thì bị coi là thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Chỉ số nghèo đa chiều toàn cầu (MPI) quy định ngưỡng thiếu hụt đối với một hộ gia đình là thiếu từ 1/3 tổng điểm thiếu hụt trở lên.

Tại Việt Nam, cũng đã đề xuất ngưỡng thiếu hụt đối với một hộ gia đình là thiếu từ 1/3 tổng điểm thiếu hụt trở lên. Ngưỡng thiếu hụt đa chiều là mức độ thiếu hụt mà nếu hộ gia đình thiếu nhiều hơn mức độ này thì bị coi là thiếu hụt các nhu cầu cơ bản. Ngưỡng thiếu hụt đa chiều sẽ không thay đổi trong thời gian nhất định (5 năm), không phụ thuộc khả năng ngân sách, không thay đổi khi thay đổi mục tiêu hay khi tình hình thay đổi do tác động chính sách.