CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1.1 Khái quát về chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước 1. Các khái niệm về ngân sách Nhà nước và chi ngân sách Nhà nước - “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”- (Nguồn Luật ngân sách 2015). - Hệ thống ngân sách Nhà nước (NSNN) gồm: Ngân sách trung ương (NSTW) và Ngân sách địa phương (NSĐP), được phân thành 4 cấp ngân sách là Ngân sách trung ương- ngân sách tỉnh, thành phố - ngân sách quận, huyện và ngân sách xã, được cụ thể qua sơ đồ sau: Sơ đồ 1.1 – Hệ thống NSNN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG NSTƯ( NS NS tỉnh TP NS thành phố, NS thi trấn, của các bộ, thực thuộc quận, huyện phường, xã cơ quan TƯ trực thuộc tỉnh thuộc TƯ) “Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về 6 phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”- (Nguồn Luật ngân sách 2015). - Chi ngân sách Nhà nước: là hoặc động phân phối và sử dụng lại các nguồn quỹ ngân sách theo những trình tự thủ tục do pháp luật quy định trên cơ sở dự toán chi NSNN đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định nhằm đảm bảo hoạt động hệ thống của Nhà nước trong từng thời kỳ.
Chi NSNN là một trong những công cụ tài chính có tác động không nhỏ đối với sự phát triển nền KT-XH - Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước: là các khoản chi ngoài khu vực đầu tư mang tích chất thường xuyên nhằm duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước. Phần lớn các khoản chi thường xuyên NSNN chủ yếu phát sinh ở khu vực công được phân phối từ các nguồn thu trong cân đối ngân sách Nhà nước. Ngoài ra còn chi lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn Quốc gia; Chi về các hoạt động cho các tổ chức chính trị, các đoàn thể, cơ quan hành pháp và lập pháp nhầm duy trì và đảm bảo hoạt động của bộ máy chính quyền Nhà nước. Với xu hướng phát triển như hiện nay, thì nhiệm vụ chi thường xuyên NSNN ngày càng tăng thêm chính vì vậy nhu cầu chi càng lớn hơn.
- Chi thường xuyên ngân sách xã: là hoạt động xuất quỹ ngân sách xã để chi tiêu cho các hoạt động và duy trì bộ máy chính quyền cấp xã. Chi đảm bảo quốc phòng, đảm bảo trật tự - xã hội trên địa bàn xã. Ngoài ra còn thực hiện nhiệm vụ về chi đầu tư phát triển kinh tế hạ tầng, phát triển KT-XH và các nhiệm vụ chi khác theo quy định của pháp luật và các hoạt động sự nghiệp khác theo sự phân công nhiệm vụ của cấp trên. Phân loại chi thường xuyên NSNN Căn cứ theo nội dung kinh tế: Bao gồm các khoản chi cụ thể như sau: - Nhóm các khoản chi thanh toán cho cá nhân gồm chi về lương, phụ cấp theo lương; tiền công hợp đồng; phúc lợi tập thể; Chi đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn theo quy định; học bổng học 7 sinh, sinh viên; phụ cấp cho đại biểu HĐND; các khoản chi khác cho cá nhân theo quy định của Nhà nước.
- Nhóm chi về hàng hóa, dịch vụ: Chi về dịch vụ công cộng; vật tư văn phòng; Thông tin liên lạc; hội nghị; côn tác phí … bao gồm cả các khoản chi phí sửa chữa, mua sắm dùng cho chuyên môn của từng ngành. - Nhóm chi hỗ trợ và bổ sung: chi hỗ trợ dân cư, hỗ trợ người có công cách mạng, lương hưu, đảm bảo xã hội…. Và chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới - Nhóm chi khác: Chi hỗ trợ, chi bảo hiểm tài sản, chi hoạt động tổ chức Đảng, chi hỗ trợ việc làm… Căn cứ theo từng lĩnh vực kinh tế Chi thường xuyên bao gồm các nhóm mục cụ thể như sau: - Chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của nhà nước như: Chi cho sự nghiệp môi trường, nông nghiệp, thủy lợi thủy sản, sự nghiệp xây dựng và phát triển đô thị, giao thông và sự nghiệp phát triển kinh tế khác theo chế độ quy định. - Chi cho các hoạt động sự nghiệp, y tế, giáo dục, đảm bảo xã hội: Chi hỗ trợ cho các đơn vị thuộc lĩnh vực y tế, giáo dục trên địa bàn xã.
Chi bảo trợ xã hội, trợ cấp chính sách người có công cách mạng, chi thăm hỏi, ốm đau, hỗ trợ khó khăn đột xuất người dân…; sự nghiệp phát thanh, thể thao…. - Chi cho quản lý Nhà nước: Là các khoản chi nhầm đảm bảo kinh phí hoạt động cho hoạt động cho các tổ chức ban ngành, đoàn thể và các tổ chức chính trị xã hội ở tất cả các cấp ngân sách. - Chi cho quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội: Chi cho công tác quốc phòng là các khoản chi nhằm mục tiêu bảo vệ đất nước, chủ quyền quốc gia; chi mua vũ khí, chi huấn luyện, diễn tập…. Khoản chi an ninh – trật tự nhằm bảo vệ chế độ, giữ gìn trật tự xã hội.
- Chi duy trì, đảm bảo sự hoạt động ổn định của các tổ chức chính trị xã hội theo quy định như: Hoạt động của Mặt trận tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam… 8 - Chi trả nợ lãi các khoản vay của Nhà nước - Chi viện trợ cho các quốc gia và các tổ chức nước ngoài. - Các khoản chi khác được Nhà nước quy định. Đặc điểm chi thường xuyên NSNN - Các khoản chi thường xuyên có tính ổn định, liên tục thường xuyên và có tính chu kỳ được phân bổ tương đối đều trong kỳ kế hoạch giữa các năm, các quý, giữa các tháng để duy trì hoạt động bộ máy. - Việc sử dụng kinh phí thường xuyên chủ yếu chi cho hoạt động con người, sự việc nên không làm tăng thêm tài sản hữu hình của quốc gia.
Các hoạt động này hầu như không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, tuy nhiên, lại có tác dụng quan trọng đối với phát triển kinh tế vì nó được thể hiện qua một môi trường kinh tế chính trị xã hội ổn định, nâng cao chất lượng lao động thông qua các khoản chi cho giáo dục đào tạo. - Có hiệu lực chi tiêu theo niên độ ngân sách, tác động trong khoảng thời gian một năm theo Luật Ngân sách. - Chi hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao. - Các khoản chi thường xuyên của ngân sách nhà nước chủ yếu là mang tính chất không hoàn trả trực tiếp.
- Mức chi, chế độ chi phải tuân theo quyết định của cấp có thẩm quyền. Trong trường hợp không đúng dự toán ngân sách được giao, không đúng chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức thì yêu cầu phải điều chỉnh lại. Lý luận về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước 1. Vị trí và chức năng của KBNN trong kiểm soát chi NSNN “KBNN Việt Nam là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về quỹ NSNN, các quỹ tài chính nhà nước; quản lý ngân quỹ nhà nước; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát 9 hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật.
KBNN có tư cách pháp nhân, con dấu có hình Quốc huy, được mở tài khoản tại Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại theo quy định của pháp luật, có trụ sở tại thành phố Hà Nội”- (Nguồn Quyết định số 26/2015/QĐ-TTg). - Kiểm tra dự toán, nhập dự toán và thanh toán các khoản chi ngân sách theo chế độ quy định. - KBNN thực hiện kiểm tra, kiểm soát các hồ sơ, chứng từ chi đáp ứng đủ tất cả các yếu tố cần thiết cho quá trình thanh toán và chi trả chi kịp thời các khoản chi đủ điều kiện chi theo quy định. - Trong hoạt động thực hiện KSC, KBNN có quyền không thực hiện thanh toán, từ chối thanh toán các nội dung chi không đúng quy định.
Tùy theo trường hợp thanh toán và lựa chọn phương thức thanh toán trực tiếp hoặc tạm ứng theo quy định. - Kết hợp với cơ quan tài chính, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thường xuyên tiến hành thanh tra, kiểm soát quá trình sử dụng ngân sách, đối chiếu số liệu dự toán, số liêu các tài khoản tiên gửi sự nghiệp, tiền gửi dự toán định kỳ theo quy định, thường xuyên đối chiếu số dư nợ tạm ứng tại Kho bạc để thực hiện thanh toán kịp thời. Đồng thời phối chặt chẽ hơn trong công tác xử lý số dư kinh phí cuối năm ngân sách của các đơn vị sử dụng ngân sách tại KBNN. - KBNN là “trạm kiểm soát cuối cùng” quyết định việc xuất quỹ NSNN và có trách nhiệm pháp lý quá trình hạch toán xuất quỹ tài chính.
Với việc qui định rõ trách nhiệm người đứng đầu của đơn vị sử dụng ngân sách (ĐVSDNS) theo luật quy định thì trách nhiệm của KBNN được phân định rõ ràng hơn trong quá trình chấp hành tính hợp pháp hợp lệ của chứng từ. Quy trình kiểm soát hồ sơ, thủ tục thanh toán các khoản chi hoạt động thường xuyên có giá trị nhỏ dưới 20 triệu tại KBNN được đơn giản hóa nâng cao được tín tự chịu trách nhiệm của ĐVSDNS nâng lên một tầm cao mới, theo đó việc kiểm tra KSC đối với các khoản chi hoạt động thường xuyên, chi mua sắm, sửa chữa có giá trị lớn từ 20 10 triệu trở lên theo quy định được KBNN kiểm tra chặt chẽ hơn nhưng mang tính pháp lý cao hơn, rút ngắn được thời gian và đơn giản hơn về thủ tục hành chính. - Việc từ chối thanh toán và áp dụng chế tài xử phạt vi phạm thuộc lĩnh vực KBNN thể hiện được vai trò KBNN trong thực thi nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao. Nó đồng thời vừa nâng cao được tính trách nhiệm của KBNN và ĐVNSNS.