Các Nhân Tố Tác Động Đến Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Thuần Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) là một chỉ số quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương… 103 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Đặng Nguyễn Phương Linh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Hải
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Thuần Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 1.7. Bố cục khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về tỷ lệ thu nhập lãi thuần
• 2.2. Ý nghĩa thực tiễn của hệ số NIM
• 2.3. Các yếu tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần
• 2.4. Lược khảo nghiên cứu liên quan
• 2.4.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.5. Khe hở nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp ước lượng
• 3.4.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả thống kê mô tả dữ liệu
• 4.2. Phân tích sự tương quan
• 4.3. Lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.3.1. Kết quả ước lượng hồi quy
• 4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.3. Kiểm định các vi phạm của mô hình REM
• 4.3.4. Hồi quy theo phương pháp FGLS
• 4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu theo FGLS
• 4.4.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.4.2. Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP)
• 4.4.3. Quy mô Cho vay (LOAN)
• 4.4.4. Tính thanh khoản (LIQ)
• 4.4.5. Rủi ro tín dụng (CR)
• 4.4.6. Dự trữ bắt buộc tại NHNN (SBRP)
• 4.4.7. Chỉ số Lerner (LER)
• 4.4.8. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Đề xuất hàm ý quản trị
• 5.1.1. Hàm ý quản trị quy mô VCSH
• 5.1.2. Hàm ý quản trị quy mô cho vay
• 5.1.3. Hàm ý quản trị tính thanh khoản
• 5.1.4. Hàm ý quản trị rủi ro tín dụng
• 5.1.5. Hàm ý quản trị dự trữ bắt buộc tại NHNN
• 5.1.6. Hàm ý quản trị sức mạnh thị trường
• 5.1.7. Hàm ý quản trị lạm phát
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mở rộng
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu mở rộng
• 5.3. Tóm tắt chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần ngân hàng

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) là một chỉ số quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại. Nó phản ánh khả năng sinh lời từ hoạt động cho vay và huy động vốn. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến NIM của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong năm 2023. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra các quyết định chiến lược nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tỷ lệ thu nhập lãi thuần

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) là chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng trong việc tạo ra lợi nhuận từ các khoản cho vay. NIM cho biết mức chênh lệch giữa lãi suất thu được từ cho vay và lãi suất phải trả cho các khoản tiền gửi. Chỉ số này không chỉ phản ánh khả năng sinh lời mà còn cho thấy sự ổn định tài chính của ngân hàng.

1.2. Tình hình ngân hàng thương mại Việt Nam năm 2023

Năm 2023, các ngân hàng thương mại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức từ môi trường kinh tế toàn cầu. Lạm phát gia tăng và cạnh tranh khốc liệt từ các ngân hàng quốc tế đã tạo ra áp lực lớn lên tỷ lệ NIM. Việc phân tích tình hình này sẽ giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh hoạt động của các ngân hàng.

II. Các nhân tố chính ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần

Nhiều nhân tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của ngân hàng thương mại. Các yếu tố này bao gồm quy mô vốn chủ sở hữu, quy mô cho vay, tính thanh khoản, và rủi ro tín dụng. Việc phân tích các nhân tố này sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng của chúng đến NIM.

2.1. Quy mô vốn chủ sở hữu và ảnh hưởng đến NIM

Quy mô vốn chủ sở hữu có mối quan hệ tích cực với tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Ngân hàng có vốn chủ sở hữu lớn thường có khả năng cho vay cao hơn, từ đó tạo ra nhiều thu nhập lãi hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có vốn chủ sở hữu lớn hơn có xu hướng duy trì NIM cao hơn.

2.2. Tính thanh khoản và tác động đến NIM

Tính thanh khoản của ngân hàng ảnh hưởng ngược chiều đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Ngân hàng có tính thanh khoản cao thường phải trả lãi suất thấp hơn cho các khoản tiền gửi, dẫn đến NIM thấp hơn. Việc quản lý tính thanh khoản là rất quan trọng để duy trì NIM ở mức hợp lý.

2.3. Rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến NIM

Rủi ro tín dụng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến NIM. Ngân hàng phải đối mặt với rủi ro khi cho vay, và nếu tỷ lệ nợ xấu tăng cao, ngân hàng sẽ phải trích lập dự phòng, làm giảm NIM. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là cần thiết để bảo vệ lợi nhuận.

III. Phân tích tình hình kinh tế Việt Nam và tác động đến NIM

Tình hình kinh tế Việt Nam trong năm 2023 có nhiều biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các ngân hàng thương mại. Các yếu tố như lạm phát, tăng trưởng kinh tế và chính sách tiền tệ đều có tác động lớn đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần.

3.1. Tác động của lạm phát đến NIM

Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng và ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Điều này có thể dẫn đến tăng tỷ lệ nợ xấu và giảm NIM. Ngân hàng cần có các biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu tác động của lạm phát.

3.2. Tăng trưởng kinh tế và ảnh hưởng đến NIM

Tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ thường dẫn đến nhu cầu vay vốn cao hơn, từ đó tăng thu nhập lãi cho ngân hàng. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng không bền vững, có thể dẫn đến rủi ro tín dụng gia tăng, ảnh hưởng tiêu cực đến NIM.

IV. Giải pháp cải thiện tỷ lệ thu nhập lãi thuần cho ngân hàng

Để cải thiện tỷ lệ thu nhập lãi thuần, các ngân hàng thương mại cần áp dụng các giải pháp quản lý tài chính hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm tối ưu hóa quy trình cho vay, cải thiện quản lý rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ.

4.1. Tối ưu hóa quy trình cho vay

Việc tối ưu hóa quy trình cho vay giúp ngân hàng giảm thiểu thời gian xử lý và tăng cường khả năng phục vụ khách hàng. Điều này không chỉ giúp tăng doanh thu từ lãi suất mà còn nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

4.2. Cải thiện quản lý rủi ro

Cải thiện quản lý rủi ro tín dụng là một yếu tố quan trọng để bảo vệ lợi nhuận. Ngân hàng cần áp dụng các công cụ phân tích rủi ro hiện đại để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng một cách chính xác hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tỷ lệ thu nhập lãi thuần

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần là một chỉ số quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến NIM sẽ giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp. Trong tương lai, các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình hoạt động và quản lý rủi ro để duy trì NIM ở mức cao.

5.1. Tóm tắt các nhân tố ảnh hưởng đến NIM

Các nhân tố như quy mô vốn chủ sở hữu, tính thanh khoản và rủi ro tín dụng đều có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Việc phân tích và hiểu rõ các yếu tố này là rất cần thiết cho sự phát triển bền vững của ngân hàng.

5.2. Triển vọng tương lai của NIM trong bối cảnh kinh tế

Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, các ngân hàng cần phải linh hoạt và thích ứng với các thay đổi để duy trì tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Sự phát triển của công nghệ tài chính cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho các ngân hàng trong việc tối ưu hóa hoạt động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính quốc gia, các ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò trung gian tài chính cốt lõi, thực hiện chức năng điều hòa dòng vốn nhàn rỗi trong xã hội và phân bổ đến các chủ thể có nhu cầu vốn nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Dưới tác động của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA), cùng sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, hệ thống NHTM Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt về thị phần và công nghệ trước các tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Đồng thời, những biến động kinh tế toàn cầu như áp lực lạm phát, đứt gãy chuỗi cung ứng và tác động của đại dịch COVID-19 trong giai đoạn 2019 – 2021 đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực quản trị tài chính và hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng.

Trong các chỉ số đánh giá hiệu quả kinh doanh của tổ chức tín dụng, tỷ lệ Thu nhập lãi thuần (Net Interest Margin - NIM) là thước đo quan trọng phản ánh mức chênh lệch giữa lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay trên tổng tài sản sinh lời. Hệ số NIM thể hiện năng lực quản lý tài sản sinh lời, khả năng kiểm soát chi phí huy động vốn và tạo lập vùng đệm tài chính chống lại các cú sốc kinh tế. Tuy nhiên, việc tối đa hóa NIM cần được cân đối hài hòa: nếu biên lãi quá cao sẽ làm gia tăng chi phí vốn vay của nền kinh tế và suy giảm đầu tư tư nhân; ngược lại, nếu biên lãi quá thấp sẽ ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và an toàn vốn của ngân hàng.

Nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm phục vụ công tác điều hành của các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan hoạch định chính sách, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Nguyễn Phương Linh (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, năm 2023) xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2021; từ đó đề xuất một số hàm ý quản trị nhằm cải thiện tỷ lệ NIM của các NHTM Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Làm rõ các nhân tố tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.
  2. Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đó đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.
  3. Đề xuất hàm ý quản trị nhằm cải thiện tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Những nhân tố nào tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam?
  2. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đó đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam như thế nào?
  3. Hàm ý quản trị nào phù hợp để cải thiện tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam?
• Đối tượng nghiên cứu: Tỷ lệ Thu nhập lãi thuần và các nhân tố tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM tại Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: 27 ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
  • Thời gian: Chuỗi dữ liệu bảng kéo dài 12 năm, từ năm 2010 đến năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý thuyết biên lãi suất ngân hàng khởi xướng bởi Ho & Saunders (1981), được mở rộng qua các công trình của Saunders & Schumacher (2000), Maudos & Guevara (2004), Fungáčová & Poghosyan (2011), và trực tiếp kế thừa mô hình thực nghiệm của Ong Tze San (2013).

Biến phụ thuộc trong nghiên cứu là tỷ lệ Thu nhập lãi thuần (NIM), được xác định theo công thức:

$$\text{NIM}{it} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}{it}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}{it}} \times 100% = \frac{\text{Thu nhập lãi và thu nhập tương tự}{it} - \text{Chi phí lãi và chi phí tương tự}{it}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}{it}} \times 100%$$

Trong đó, Tổng tài sản có sinh lời bao gồm: Tiền gửi tại NHNN, Tiền gửi và cho vay tại các TCTC khác (không gồm dự phòng rủi ro), Chứng khoán kinh doanh (không gồm dự phòng rủi ro), Cho vay khách hàng (không gồm dự phòng rủi ro), và Chứng khoán đầu tư (không gồm dự phòng giảm giá) căn cứ theo quy định báo cáo tài chính của các tổ chức tín dụng.

Mô hình hồi quy đa biến được thiết lập với 9 biến độc lập (7 biến vi mô đặc trưng ngành ngân hàng và 2 biến vĩ mô):

$$\text{NIM}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{CAP}{it} + \beta_3 \text{LOAN}{it} + \beta_4 \text{LIQ}{it} + \beta_5 \text{CR}{it} + \beta_6 \text{SBRP}{it} + \beta_7 \text{LER}{it} + \beta_8 \text{GDP}_t + \beta_9 \text{INF}t + \varepsilon{it}$$

Ký hiệu	Tên biến	Công thức / Cách thức đo lường	Dấu kỳ vọng	Nguồn tham khảo chính
NIM	Tỷ lệ thu nhập lãi thuần	$\frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}} \times 100%$	Biến phụ thuộc	Fungáčová & Poghosyan (2011), Ong (2013)
SIZE	Quy mô ngân hàng	$\ln(\text{Tổng tài sản})$	$+$	Maudos & Guevara (2004), Hamadi & Awdeh (2012)
CAP	Quy mô vốn chủ sở hữu	$\frac{\text{Vốn chủ sở hữu}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100%$	$+$	Saunders & Schumacher (2000), Hamadi & Awdeh (2012)
LOAN	Quy mô cho vay	$\frac{\text{Tổng dư nợ cho vay}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100%$	$+$	Hamadi & Awdeh (2012), Nguyễn Kim Thu (2014)
LIQ	Tính thanh khoản	$\frac{\text{Tiền và các khoản tương đương tiền}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100%$	$-$	Demie (2017), Hamadi & Awdeh (2012)
CR	Rủi ro tín dụng	$\frac{\text{Dự phòng rủi ro cho vay}}{\text{Tổng dư nợ cho vay}} \times 100%$	$-$	Angbazo (1997), Tarus (2012)
SBRP	Dự trữ bắt buộc tại NHNN	$\frac{\text{Tiền mặt} + \text{Tiền gửi tại NHNN}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100%$	$+$	Saunders & Schumacher (2000), Phạm Minh Điển (2018)
LER	Chỉ số Lerner	Thước đo sức mạnh thị trường độc quyền	$+$	Maudos & Guevara (2004), Bektas (2014)
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế hàng năm	$+$	Hamadi & Awdeh (2012), Hoàng Trung Khánh (2015)
INF	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ lạm phát hàng năm	$+$	Nguyễn Minh Sáng (2014), Hamadi & Awdeh (2012)

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) thông qua phần mềm Stata 17 theo quy trình 7 bước:

1. Tổng hợp cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm liên quan.
2. Thiết lập mô hình hồi quy đa biến và hệ thống 9 giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_9$).
3. Xác định mẫu nghiên cứu và thu thập dữ liệu thứ cấp:
   • Số liệu tài chính vi mô trích xuất từ Báo cáo tài chính hợp nhất và Báo cáo thường niên của 27 NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 – 2021, được kiểm toán độc lập bởi các đơn vị kiểm toán uy tín (KPMG, Deloitte, PwC, EY).
   • Số liệu kinh tế vĩ mô (GDP, INF) được thu thập từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (The World Bank).
4. Ước lượng các mô hình hồi quy truyền thống: Bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS), Mô hình hiệu ứng cố định (FEM), Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
5. Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình và chẩn đoán khuyết tật:
   • Kiểm định F-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM.
   • Kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier để lựa chọn giữa Pooled OLS và REM.
   • Kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
   • Kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
   • Kiểm định tự tương quan (Wooldridge test) và kiểm định phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan test).
6. Sử dụng phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) nhằm khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi của dữ liệu bảng.
7. Thảo luận kết quả hồi quy thực nghiệm và đề xuất các hàm ý quản trị.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 giới thiệu tổng thể bối cảnh nghiên cứu, khẳng định vị trí trung gian vốn của hệ thống NHTM đối với sự phát triển kinh tế trong giai đoạn hội nhập. Tác giả chỉ ra vai trò của tỷ lệ NIM trong việc đo lường hiệu quả quản lý tài sản sinh lời và kiểm soát chi phí nợ. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát gồm 27 NHTM Việt Nam từ năm 2010 đến năm 2021. Đồng thời, chương 1 tóm lược phương pháp dữ liệu bảng, đóng góp khoa học và kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu liên quan

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về tỷ lệ Thu nhập lãi thuần, định nghĩa các chỉ tiêu cấu thành và phân tích ý nghĩa kinh tế của hệ số NIM. Tác giả phân tích cơ chế tác động của 7 biến vi mô (quy mô ngân hàng, vốn chủ sở hữu, quy mô cho vay, thanh khoản, rủi ro tín dụng, dự trữ bắt buộc, chỉ số Lerner) và 2 biến vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát). Phần lược khảo tổng hợp có hệ thống 7 công trình quốc tế tiêu biểu (Saunders & Schumacher, Maudos & Guevara, Fungáčová & Poghosyan, Hamadi & Awdeh, Ong Tze San, Bektas, Demie) và 5 công trình tại Việt Nam (Nguyễn Kim Thu & Đỗ Thị Thanh Huyền, Nguyễn Minh Sáng et al., Hoàng Trung Khánh & Vũ Thị Đan Trà, Phạm Minh Điển & Dương Quỳnh Nga, Nguyen Duy Suu et al.). Từ đó, tác giả chỉ ra 2 khe hở nghiên cứu: sự thiếu vắng đánh giá đồng thời các biến vĩ mô trong bối cảnh biến động kinh tế và yêu cầu cập nhật bộ dữ liệu 12 năm đến mốc năm 2021.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu 7 bước và công bố mô hình kinh tế lượng gồm 9 biến độc lập kế thừa từ nghiên cứu gốc của Ong Tze San (2013). Tác giả phát biểu chi tiết 9 giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_9$) kèm theo công thức tính toán và lập luận khoa học cho từng biến. Quy trình kiểm định thống kê được mô tả chặt chẽ từ việc thu thập dữ liệu từ BCTC hợp nhất của 27 NHTM và The World Bank, thực hiện hồi quy Pooled OLS, FEM, REM, các kiểm định F-test, Breusch-Pagan, Hausman, kiểm tra VIF, Wooldridge, đến phương pháp xử lý khuyết tật mô hình bằng hồi quy FGLS trên phần mềm Stata 17.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày kết quả thống kê mô tả, ma trận hệ số tương quan và kiểm định đa cộng tuyến (hệ số VIF đều nằm trong giới hạn cho phép). Kết quả các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan LM, Hausman) xác định mô hình phù hợp và chỉ ra sự tồn tại của hiện tượng phương sai sai số thay đổi cùng tự tương quan. Do đó, tác giả tiến hành hồi quy mô hình FGLS để thu được ước lượng vững và hiệu quả. Kết quả thực nghiệm xác nhận 7 biến độc lập có ý nghĩa thống kê giải thích tỷ lệ NIM (gồm CAP, LOAN, LIQ, CR, SBRP, LER, INF), trong khi 2 biến SIZE và GDP không ghi nhận ý nghĩa thống kê. Tác giả tiến hành thảo luận sâu sắc từng mối quan hệ thực nghiệm thu được đối chiếu với cơ sở lý thuyết và bối cảnh ngân hàng tại Việt Nam.

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ kết quả hồi quy FGLS và xây dựng hệ thống 7 nhóm hàm ý quản trị cụ thể tương ứng với các biến có ý nghĩa thống kê: quản trị quy mô vốn chủ sở hữu, quản trị quy mô cho vay, kiểm soát tính thanh khoản, kiểm soát rủi ro tín dụng, quản trị dự trữ bắt buộc tại NHNN, nâng cao sức mạnh thị trường và thích ứng với biến động lạm phát. Cuối cùng, chương 5 nêu rõ các hạn chế về phạm vi mẫu nghiên cứu và gợi ý các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu định lượng

Thông qua phương pháp ước lượng FGLS trên dữ liệu bảng của 27 NHTM Việt Nam giai đoạn 2010 – 2021, nghiên cứu đã xác định mức độ tác động và ý nghĩa thống kê của các nhân tố đến tỷ lệ NIM:

Biến độc lập	Giả thuyết	Dấu kỳ vọng	Dấu thực nghiệm (FGLS)	Mức ý nghĩa thống kê	Kết luận giả thuyết
Quy mô ngân hàng (SIZE)	$H_1$	$+$	Không có ý nghĩa	$p > 0.10$	Không chấp nhận
Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP)	$H_2$	$+$	$+$	$1%$ ($p < 0.01$)	Chấp nhận
Quy mô cho vay (LOAN)	$H_3$	$+$	Có tác động	$5%$ ($p < 0.05$)	Chấp nhận
Tính thanh khoản (LIQ)	$H_4$	$-$	$-$	$1%$ ($p < 0.01$)	Chấp nhận
Rủi ro tín dụng (CR)	$H_5$	$-$	Có tác động	$5%$ ($p < 0.05$)	Chấp nhận
Dự trữ bắt buộc tại NHNN (SBRP)	$H_6$	$+$	Có tác động	$5%$ ($p < 0.05$)	Chấp nhận
Chỉ số Lerner (LER)	$H_7$	$+$	$+$	$1%$ ($p < 0.01$)	Chấp nhận
Tăng trưởng kinh tế (GDP)	$H_8$	$+$	Không có ý nghĩa	$p > 0.10$	Không chấp nhận
Lạm phát (INF)	$H_9$	$+$	$+$	$1%$ ($p < 0.01$)	Chấp nhận

• Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP), Sức mạnh thị trường (LER) và Lạm phát (INF): Tác động cùng chiều đến NIM ở mức ý nghĩa $1%$. Việc duy trì nguồn vốn tự có cao giúp ngân hàng giảm chi phí huy động vốn bên ngoài, tăng khả năng chống chịu rủi ro. Sức mạnh thị trường cao cho phép ngân hàng ấn định biên lãi suất tốt hơn. Khi lạm phát tăng, các NHTM điều chỉnh tăng lãi suất cho vay tương ứng, làm mở rộng NIM.
• Tính thanh khoản (LIQ): Tác động ngược chiều đến NIM ở mức ý nghĩa $1%$. Việc nắm giữ tỷ trọng tiền mặt và tài sản tương đương tiền cao làm phát sinh chi phí cơ hội, từ đó làm suy giảm tỷ suất sinh lời của tài sản.
• Rủi ro tín dụng (CR) và Dự trữ bắt buộc tại NHNN (SBRP): Tác động có ý nghĩa thống kê ở mức $5%$ đến hệ số NIM.
• Quy mô ngân hàng (SIZE) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP): Không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê lên hệ số NIM của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn quan sát.

Hệ thống hàm ý quản trị do tác giả đề xuất

Căn cứ vào kết quả thực nghiệm, tác giả đưa ra 7 nhóm khuyến nghị quản trị:

1. Hàm ý quản trị quy mô VCSH: Chủ động nâng cao năng lực tài chính, gia tăng vốn chủ sở hữu nhằm tạo đệm an toàn vốn vững chắc và giảm áp lực phụ thuộc vào nguồn vốn huy động chi phí cao.
2. Hàm ý quản trị quy mô cho vay: Mở rộng dư nợ tín dụng hợp lý đi kèm với nâng cao chất lượng danh mục cho vay, tối ưu hóa cơ cấu tài sản có sinh lời.
3. Hàm ý quản trị tính thanh khoản: Duy trì tỷ lệ dự trữ thanh khoản ở mức tối ưu, tránh để tồn đọng vốn nhàn rỗi quá mức nhằm hạn chế chi phí cơ hội làm giảm NIM.
4. Hàm ý quản trị rủi ro tín dụng: Tăng cường quy trình thẩm định tín dụng, giám sát chặt chẽ các khoản nợ quá hạn và nợ xấu để giảm thiểu chi phí trích lập dự phòng rủi ro.
5. Hàm ý quản trị dự trữ bắt buộc tại NHNN: Tuân thủ nghiêm ngặt chính sách dự trữ bắt buộc, đồng thời chủ động xây dựng cơ chế định giá lãi suất cho vay phù hợp để bù đắp chi phí cơ hội từ tiền gửi dự trữ tại NHNN.
6. Hàm ý quản trị sức mạnh thị trường: Xây dựng thương hiệu bền vững, phát triển đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ tài chính nhằm nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường tín dụng.
7. Hàm ý quản trị lạm phát: Theo dõi sát sao diễn biến kinh tế vĩ mô và định hướng chính sách tiền tệ của NHNN để điều chỉnh linh hoạt biểu lãi suất huy động và cho vay trong từng thời kỳ.

Đóng góp của đề tài nghiên cứu

• Đóng góp khoa học: Khóa luận làm rõ và lượng hóa mức độ tác động của hệ thống các nhân tố vi mô và vĩ mô đến tỷ lệ NIM tại thị trường ngân hàng Việt Nam; bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tính phi ý nghĩa của biến quy mô ngân hàng và tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2010 – 2021.
• Đóng góp thực tiễn: Công trình khai thác chuỗi dữ liệu cập nhật 12 năm liên tục (2010 – 2021) từ 27 NHTM, phản ánh toàn diện giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng sau khi Việt Nam gia nhập WTO và thực thi các hiệp định FTA. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho các nhà điều hành ngân hàng trong việc xây dựng chiến lược kinh doanh và quản trị biên lãi suất.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Khóa luận tập trung khảo sát trên mẫu 27 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2021. Mặc dù đây là nhóm ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống, mẫu nghiên cứu chưa bao quát toàn bộ các tổ chức tín dụng như ngân hàng chính sách, ngân hàng 100% vốn nước ngoài, ngân hàng liên doanh hay các công ty tài chính. Ngoài ra, mô hình chưa mở rộng xem xét các biến số liên quan đến mức độ số hóa ngân hàng hoặc các cấu phần thu nhập ngoài lãi.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng quy mô mẫu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam, kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu sau năm 2021 để đánh giá biến động trong giai đoạn phục hồi kinh tế hậu đại dịch, đồng thời bổ sung các biến số mới phản ánh quá trình chuyển đổi số và quản trị rủi ro phi tài chính.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên và nhà nghiên cứu: Là tài liệu tham khảo chuyên khảo cho sinh viên, học viên cao học thuộc chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng, phục vụ việc xây dựng đề cương và thực hiện các đề tài nghiên cứu liên quan đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng và quản trị rủi ro tài chính.
  • Nhà quản trị ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở định lượng để các nhà quản trị NHTM hoạch định chính sách lãi suất, kiểm soát thanh khoản và tối ưu hóa cơ cấu bảng cân đối kế toán.
  • Cơ quan quản lý nhà nước: Hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước trong việc đánh giá tác động của chính sách dự trữ bắt buộc và điều hành lãi suất đối với sức khỏe tài chính của hệ thống ngân hàng thương mại.
• Nội dung có giá trị tham khảo nổi bật: Bảng tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước (Bảng 2.1), quy trình hồi quy dữ liệu bảng từ Pooled OLS, FEM, REM đến FGLS trên phần mềm Stata 17, và phương pháp xác định các chỉ tiêu tài chính ngân hàng chuẩn mực.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng công thức nào để đo lường tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) và dữ liệu được thu thập từ nguồn nào?

Tác giả sử dụng công thức tính NIM chuẩn mực là tỷ lệ phần trăm giữa Thu nhập lãi thuần (Thu nhập lãi và thu nhập tương tự trừ Chi phí lãi và chi phí tương tự) chia cho Tổng tài sản có sinh lời. Nguồn dữ liệu vi mô được trích xuất từ Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán của 27 NHTM Việt Nam (kiểm toán bởi KPMG, Deloitte, PwC, EY), còn số liệu vĩ mô (GDP, lạm phát) được lấy từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (The World Bank).

2. Mô hình hồi quy thực nghiệm của đề tài kế thừa từ nghiên cứu gốc nào và gồm những biến số nào?

Mô hình nghiên cứu được kế thừa và phát triển từ nghiên cứu của Ong Tze San (2013), bao gồm 9 biến độc lập: Quy mô ngân hàng (SIZE), Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP), Quy mô cho vay (LOAN), Tính thanh khoản (LIQ), Rủi ro tín dụng (CR), Dự trữ bắt buộc tại NHNN (SBRP), Chỉ số Lerner (LER), Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP), và Tỷ lệ lạm phát (INF).

3. Vì sao tác giả phải sử dụng phương pháp hồi quy FGLS thay vì Pooled OLS, FEM hoặc REM?

Sau khi thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan LM test, Hausman test), tác giả tiến hành kiểm định các khuyết tật của mô hình và phát hiện dữ liệu bảng vi phạm giả định về phương sai sai số không đổi (kiểm định Breusch-Pagan) và có hiện tượng tự tương quan (kiểm định Wooldridge). Do đó, phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) được áp dụng để khắc phục triệt để các khuyết tật này, đảm bảo các ước lượng thu được là vững và hiệu quả.

4. Kết quả thực nghiệm chỉ ra những nhân tố nào tác động đến tỷ lệ NIM và nhân tố nào không có ý nghĩa thống kê?

Kết quả ước lượng FGLS cho thấy: CAP, LER và INF tác động cùng chiều đến NIM ở mức ý nghĩa 1%; LIQ tác động ngược chiều đến NIM ở mức ý nghĩa 1%; CR, SBRP và LOAN có tác động đến NIM ở mức ý nghĩa 5%. Ngược lại, hai biến Quy mô ngân hàng (SIZE) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) không ghi nhận ý nghĩa thống kê trong mô hình.

5. Tác giả đã đề xuất các nhóm hàm ý quản trị nào cho các NHTM Việt Nam?

Tác giả đề xuất 7 nhóm hàm ý quản trị tương ứng với các biến có ý nghĩa thống kê trong mô hình, bao gồm: nâng cao năng lực tài chính và quy mô vốn chủ sở hữu, mở rộng quy mô cho vay gắn với chất lượng tín dụng, tối ưu hóa mức dự trữ thanh khoản, tăng cường thẩm định kiểm soát rủi ro tín dụng, quản trị chi phí cơ hội của dự trữ bắt buộc tại NHNN, nâng cao sức mạnh thị trường và thương hiệu, và chủ động thích ứng với biến động lạm phát vĩ mô.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam" của tác giả Đặng Nguyễn Phương Linh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kiểm định thực nghiệm tác động của 9 biến số vi mô và vĩ mô lên tỷ lệ NIM của 27 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2010 – 2021. Thông qua phương pháp ước lượng dữ liệu bảng FGLS trên Stata 17, nghiên cứu đã khắc phục các khuyết tật mô hình và chứng minh quy mô vốn chủ sở hữu, quy mô cho vay, thanh khoản, rủi ro tín dụng, dự trữ bắt buộc, chỉ số Lerner và lạm phát có ảnh hưởng đáng kể đến biên lãi thuần. Những phát hiện định lượng này cung cấp cơ sở khoa học tin cậy và đóng góp hệ thống 7 nhóm hàm ý quản trị thực tiễn giúp các nhà điều hành ngân hàng thương mại tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu của khóa luận sẽ tập trung vào việc giới thiệu đề tài nghiên cứu. Đầu tiên, lí giải lý do vì sao đây là một chủ đề cấp thiết và đáng nghiên cứu. Tiếp theo, đặt ra các câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu để định hƣớng và phát thảo rõ hơn các nội dung của đề tài. Sau đó, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu sẽ đƣợc xác định cùng với các nguồn thu thập dữ liệu và phƣơng pháp nghiên cứu.

Cuối cùng, trình bày tính đóng góp của đề tài và cấu trúc của toàn bộ khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Chƣơng 2 sẽ cung cấp cơ sở lý thuyết về tỷ lệ NIM và tập trung vào những nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ NIM của các NHTM Việt Nam. Đồng thời, trình bày kết quả thực nghiệm của các nghiên cứu trƣớc đây có liên quan đến đề tài "Các nhân tố tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam". PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chƣơng 3 bàn luận sâu hơn về quy trình nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu, thiết lập các giả thuyết nghiên cứu, mô tả các biến tác động, từ đó xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN Chƣơng 4 báo cáo kết quả phân tích dữ liệu bằng phần mềm Stata 17, bao gồm việc thực hiện thống kê mô tả và phân tích tƣơng quan giữa các biến trong mô hình. Đồng thời, tiến hành kiểm định các giả thuyết nghiên cứu để xác định biến độc lập nào không có ý nghĩa thống kê và biến độc lập nào ảnh hƣởng đến tỷ lệ NIM và mức độ ảnh hƣởng nhƣ thế nào. Cuối cùng, trình bày và thảo luận kết quả nghiên cứu. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ Chƣơng 5 tóm tắt lại vấn đề nghiên cứu và đƣa ra kết luận chung cho bài nghiên cứu.

Bên cạnh đó, đề xuất một số hàm ý quản trị nhằm cải thiện hệ số NIM của các NHTM Việt Nam. Đồng thời, trình bày các mặt hạn chế của đề tài và đề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp theo của đề tài. TÓM TẮT CHƢƠNG 1 Chƣơng đầu tiên của khóa luận trình bày về tính cấp thiết của đề tài "Các nhân tố tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam". Trong đó, tính cấp thiết xuất phát từ những khó khăn của lĩnh vực Tài chính – Ngân hàng trong thời kỳ toàn cầu hóa sâu rộng.

Bên cạnh đó, chƣơng 1 nêu lên một số thực tiễn về tầm quan trọng của hệ số NIM đối với các NHTM. Từ đó, xác định mục tiêu "Phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ NIM của các NHTM Việt Nam từ năm 2010 – 2021" và "Đề xuất một số hàm ý quản trị nhằm cải thiện tỷ lệ NIM của các NHTM Việt Nam". Tiếp đến, đặt ra câu hỏi nghiên cứu, xác định phạm vi nghiên cứu là 12 năm từ 2010 - 2021, thu thập số liệu của 27 NTHM Việt Nam từ các BCTC hợp nhất với độ tin cậy cao do các NHTM Việt Nam công bố. Tiếp đến, lựa chọn phƣơng pháp nghiên cứu Định lƣợng cho khoá luận.

Cuối cùng, nêu lên tính đóng góp và trình bày sơ lƣợc nội dung 5 chƣơng của khóa luận. 7 Sau khi đã bƣớc đầu xác định những vấn đề tổng quan cần thiết để thực hiện bài nghiên cứu, chƣơng 2 sẽ tiến hành lƣợc khảo một số cơ sở lý thuyết và tổng hợp các kết quả thực nghiệm có liên quan làm cơ sở phát triển nghiên cứu cho đề tài. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Chƣơng 2 sẽ cung cấp cơ sở lý thuyết về tỷ lệ NIM và tập trung vào những nhân tố tác động đến tỷ lệ NIM của các NHTM Việt Nam. Đồng thời, phần này sẽ trình bày kết quả thực nghiệm của các nghiên cứu trƣớc đây có liên quan đến đề tài "Các nhân tố tác động đến tỷ lệ Thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam".1 Cơ sở lý thuyết về tỷ lệ thu nhập lãi thuần 2.1 Khái niệm "Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM - Net Interest Margin) phản ánh tốc độ tăng trƣởng thu nhập từ lãi so với tốc độ tăng chi phí lãi hay còn đƣợc định nghĩa là chênh lệch phần trăm giữa tổng thu nhập lãi và tổng chi phí trả lãi" (Fungáčová & Poghosyan, 2011).

"Biên độ của hệ số NIM thể hiện dƣới dạng tỷ lệ phần trăm và đƣợc tính trong khoảng thời gian cụ thể, thƣờng sẽ là một quý hoặc một năm" (Golin, 2001). Đối với lĩnh vực ngân hàng, hệ số NIM cho biết ngân hàng hƣởng chênh lệch lãi suất giữa hoạt động huy động vốn và đầu tƣ, tín dụng thanh toán là bao nhiêu, qua đó đánh giá khả năng sinh lời và tăng trƣởng của ngân hàng. Hiện nay có nhiều công thức tính tỷ lệ NIM, tuy nhiên hai công thức đo lƣờng dƣới đây đƣợc các nhà nghiên cứu và quản trị NHTM sử dụng phổ biến nhất: NIM = = (1) hoặc NIM = = (2) 8 Trong bài nghiên cứu này, công thức (1) đƣợc tác giả sử dụng: chênh lệch phần trăm giữa Thu nhập lãi thuần chia cho Tổng tài sản sinh lời để đo lƣờng tỷ lệ NIM của các NHTM Việt Nam. Trong đó: - NIM: tỷ lệ Thu nhập lãi thuần (%).

- Thu nhập lãi thuần là phần thu nhập dựa trên chênh lệch giữa lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay, đƣợc tính bằng Thu nhập lãi và thu nhập tƣơng tự trừ đi Chi phí lãi và chi phí tƣơng tự (số liệu này có trên Báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng). - Thu nhập lãi của ngân hàng gồm các khoản thu từ hoạt động cho vay khách hàng và các tổ chức tín dụng, tiền gửi, nghiệp vụ mua bán nợ, chứng khoán nợ, nghiệp vụ bảo lãnh… (số liệu này có trên Báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng). - Chi phí lãi là chi phí mà ngân hàng phải trả bao gồm tiền gửi, tiền vay, phát hành giấy tờ có giá và những chi phí hoạt động tín dụng khác (số liệu này có trên Báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng). - Tổng tài sản có sinh lời bao gồm các khoản mục nhƣ Tiền gửi tại NHNN, Tiền gửi và cho vay tại các TCTC khác (không bao gồm dự phòng rủi ro), Chứng khoán kinh doanh (không bao gồm dự phòng rủi ro), Cho vay khách hàng (không bao gồm dự phòng rủi ro), Chứng khoán đầu tƣ (không bao gồm dự phòng giảm giá) tất cả đƣợc thể hiện trên bảng cân đối kế toán theo quy định của pháp luật về chế độ BCTC đối với các tổ chức tín dụng tại Việt Nam.2 Ý nghĩa thực tiễn của hệ số NIM Trong các thƣớc đo kinh tế đánh giá khả năng sinh lời của các ngân hàng, tỷ lệ Thu nhập lãi thuần (NIM) là hệ số đƣợc dùng rộng rãi, nhằm đo lƣờng hoạt động kinh doanh của NHTM có hiệu quả hay không thông qua hoạt động nồng cốt là huy động nguồn tiền gửi và tín dụng.

Bên cạnh đó, "Tỷ lệ NIM đánh giá tính hợp lý giữa thu nhập lãi và chi phí lãi" (Goblin, 2001). Hệ số NIM cũng cho thấy khả năng kiểm 9 soát chi phí, năng lực quản lý tài sản của các nhà quản trị ngân hàng. Thông qua hệ số NIM, các NHTM có thể quản lý tài sản có sinh lời và xác định đƣợc nguồn vốn có chi phí thấp. Từ đó, các NHTM có thể thực hiện chức năng trung gian tài chính với chi phí thấp nhất.

Theo Goblin (2001), "Việc đánh giá tỷ lệ NIM là tốt hay không cần thận trọng xem xét trên nhiều nhân tố cả vi mô lẫn vĩ mô". Trên phƣơng diện kinh tế, hệ số NIM cao đƣợc xem là dấu hiệu tốt cho thấy tỷ lệ lãi đƣợc tạo ra trên Tài sản có sinh lời cao. Điều này cho thấy sự linh hoạt của NHTM trong việc sử dụng các công cụ tài chính, cũng nhƣ điều hành các hoạt động kinh doanh. Bên cạnh đó, "Hệ số NIM cao có thể cải thiện khả năng tạo lợi nhuận của hệ thống NHTM, tăng cƣờng vốn hóa ngân hàng và củng cố vị thế tài chính bằng cách tạo thêm vùng đệm chống lại các cú sốc kinh tế" (Barajas, 2000).

Ngƣợc lại, hệ số NIM thấp hàm ý rằng ngân hàng đang gặp khó khăn trong việc cân đối nguồn tài sản có sinh lời của mình, khiến chi phí lãi lấn át thu nhập lãi tạo ra hoặc chi phí trả lãi để huy động vốn của ngân hàng đang quá cao. Tối đa hóa lợi nhuận có thể xem là mục tiêu hoạt động hàng đầu của các NHTM. Tuy nhiên, trên góc độ đóng góp xã hội nếu hệ số NIM cao qua các năm cho thấy NHTM niêm yết mức lãi suất tín dụng cao, gây bất lợi cho ngƣời dân trong việc tiếp cận nguồn vốn vay. "Hệ số NIM cao duy trì qua một khoảng thời gian dài sẽ làm mất đi chức năng trung gian tài chính của các NHTM, đồng thời giảm cơ hội đầu tƣ cũng nhƣ khả năng cạnh tranh của các ngân hàng" (Zuzana & Tigran, 2008).

Mặc khác, "Huy động với lãi suất thấp sẽ không khuyến khích tiết kiệm chảy vào tiền gửi ngân hàng, gây cản trở tăng trƣởng kinh tế" (Almarzoqi, 2015). Tóm lại, "Để đánh giá hệ số NIM là tốt hay không vẫn là vấn đề cần đƣợc làm rõ trên nhiều phƣơng diện" (Doliente, 2005). Trên góc độ kinh tế thì tỷ lệ NIM cao đƣợc xem là dấu hiệu tốt cho thấy các NHTM đang quản lý hiệu quả nguồn tài sản có sinh lời của mình. Tuy nhiên, đối với góc độ đóng góp xã hội thì hệ số NIM cao trong một thời gian dài lại gây bất lợi trong việc tiếp cận nguồn vốn vay của các chủ thể cần vốn trong nền kinh tế.

Do đó, các NHTM cần đảm bảo duy trì hệ số NIM hợp lý để vừa đáp ứng mục tiêu tối đa hóa lợi ích tài chính vừa đạt mục tiêu 10 tối ƣu hóa lợi ích xã hội, vừa đảm bảo khả năng cạnh tranh tốt vừa đảm bảo chức năng trung gian tài chính, từ đó góp phần phát triển nền kinh tế trong dài hạn.3 Các yếu tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần Để các NHTM vừa đáp ứng mục tiêu tối đa hóa lợi ích tài chính vừa đạt mục tiêu tối đa hóa lợi ích xã hội, đòi hỏi phải làm rõ mức độ tác động của các nhân tố đến tỷ lệ NIM. Khóa luận tiến hành nghiên cứu hai nhóm nhân tố chính, đó là nhóm yếu tố vi mô và nhóm yếu tố vĩ mô.