Luận văn thạc sĩ nguyên nhân doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận tín dụng ngân hàng tình huống thành phố đông hà

Khám phá nguyên nhân doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Đông Hà gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng qua luận văn thạc sĩ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Kiều
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nguyên Nhân Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Khó Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng Tại Đông Hà
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp luận
• 1.6. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT LÝ THUYẾT VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ NGUYÊN NHÂN KHÓ KHĂN TRONG TIẾP CẬN TÍN DỤNG
• 2.1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Các nguyên nhân gây khó khăn cho DNNVV trong tiếp cận tín dụng
• 2.2.1. Môi trường hoạt động của lĩnh vực tài chính
• 2.2.1.1. Bất ổn kinh tế vĩ mô
• 2.2.1.2. Hệ thống luật pháp liên quan đến tài sản đảm bảo tín dụng yếu kém
• 2.2.1.3. Thông tin bất cân xứng
• 2.2.1.4. Hiệu quả của hệ thống ngân hàng thấp
• 2.2.2. Các nhân tố đến từ phía cung tín dụng (các ngân hàng)
• 2.2.2.1. Thiếu hụt vốn trung - dài hạn để cho vay
• 2.2.2.2. Yếu kém trong việc thẩm định các khoản vay
• 2.2.2.3. Thủ tục cho vay phức tạp
• 2.2.3. Các nhân tố đến từ phía cầu tín dụng (DNNVV)
• 2.2.3.1. Hệ thống kế toán tài chính thiếu tin cậy
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN GÂY KHÓ KHĂN CHO DNNVV TRONG TIẾP CẬN TÍN DỤNG
• 3.1. Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội và DNNVV tại thành phố Đông Hà
• 3.2. Đặc điểm mẫu khảo sát
• 3.3. Phân tích nguyên nhân gây khó khăn cho DNNVV trong tiếp cận tín dụng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kết luận nguyên nhân gây khó khăn cho DNNVV trong tiếp cận tín dụng
• 4.2. Một số hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nguyên nhân doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận tín dụng ngân hàng

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Đông Hà đang đối mặt với nhiều khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng. Những khó khăn này không chỉ xuất phát từ bản thân các doanh nghiệp mà còn từ môi trường kinh doanh và chính sách tín dụng của ngân hàng. Theo nghiên cứu, có ba nhóm nguyên nhân chính gây khó khăn cho DNNVV trong việc tiếp cận tín dụng: yếu kém từ phía ngân hàng, yếu kém từ phía doanh nghiệp và yếu tố môi trường kinh tế vĩ mô. Những yếu tố này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khiến cho DNNVV không thể phát triển bền vững và đóng góp tích cực cho nền kinh tế địa phương.

1.1. Yếu kém từ phía ngân hàng

Ngân hàng thương mại tại Đông Hà thường thiếu hụt vốn trung - dài hạn để cho vay, điều này làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng cho DNNVV. Hơn nữa, quy trình thẩm định tín dụng còn nhiều bất cập, dẫn đến việc ngân hàng không thể đánh giá đúng tiềm năng của các doanh nghiệp nhỏ. Thủ tục cho vay phức tạp và yêu cầu tài sản đảm bảo cao cũng là những rào cản lớn. Theo một khảo sát, 70% DNNVV cho biết họ gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ vay vốn do yêu cầu quá khắt khe từ ngân hàng.

1.2. Yếu kém từ phía doanh nghiệp

Nhiều DNNVV tại Đông Hà thiếu kinh nghiệm trong quản lý tài chính và kế toán, dẫn đến việc không thể cung cấp thông tin tài chính minh bạch cho ngân hàng. Điều này làm tăng rủi ro cho ngân hàng khi cho vay. Hệ thống kế toán tài chính của các doanh nghiệp thường không đáng tin cậy, khiến ngân hàng khó khăn trong việc đánh giá khả năng trả nợ. Hơn nữa, nhiều chủ doanh nghiệp không có kỹ năng quản lý cần thiết, dẫn đến việc sử dụng vốn vay không hiệu quả.

1.3. Yếu tố môi trường kinh tế vĩ mô

Môi trường kinh tế vĩ mô tại Đông Hà cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV. Bất ổn kinh tế, lạm phát cao và tỷ giá hối đoái biến động làm cho ngân hàng e ngại trong việc cho vay. Hệ thống pháp luật liên quan đến tài sản đảm bảo còn yếu kém, khiến cho ngân hàng gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền lợi của mình khi có vấn đề xảy ra. Theo một nghiên cứu, 60% DNNVV cho biết họ không thể đáp ứng yêu cầu về tài sản đảm bảo do thiếu hụt tài sản hợp pháp.

II. Chính sách tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp

Để cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho DNNVV, cần có những chính sách hỗ trợ từ phía chính phủ và ngân hàng. Chính phủ cần tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định, giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng khi cho vay. Việc cải thiện hệ thống pháp luật liên quan đến tài sản đảm bảo và thông tin tín dụng cũng là rất cần thiết. Ngân hàng cần đơn giản hóa quy trình cho vay và tăng cường đào tạo cho nhân viên tín dụng để họ có thể thẩm định chính xác hơn các khoản vay cho DNNVV.

2.1. Cải cách chính sách tín dụng

Chính phủ cần xem xét việc gỡ bỏ các quy định về trần lãi suất cho vay đối với DNNVV. Điều này sẽ giúp ngân hàng có thể linh hoạt hơn trong việc cấp tín dụng. Hơn nữa, việc hỗ trợ đào tạo cho các chủ doanh nghiệp về quản lý tài chính và kỹ năng kinh doanh cũng rất quan trọng. Theo một khảo sát, 80% chủ doanh nghiệp cho biết họ cần được đào tạo thêm về quản lý tài chính để có thể sử dụng vốn vay hiệu quả hơn.

2.2. Tăng cường hỗ trợ từ ngân hàng

Ngân hàng cần chủ động xây dựng các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của DNNVV. Việc phát triển các hình thức cho vay không cần tài sản đảm bảo hoặc cho vay dựa trên uy tín cũng là một giải pháp khả thi. Ngân hàng cũng nên tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính khác để tạo ra các quỹ hỗ trợ cho DNNVV. Theo một nghiên cứu, 75% DNNVV cho biết họ sẵn sàng tham gia vào các chương trình hỗ trợ từ ngân hàng nếu có cơ hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu, chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam và tạo ra phần lớn việc làm cũng như đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV vẫn là một thách thức lớn, đặc biệt tại thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, nơi có khoảng 8.336 DNNVV hoạt động tính đến năm 2011. Theo điều tra, chỉ khoảng 48,65% doanh nghiệp có khả năng tiếp cận nguồn vốn, trong khi 30,43% gặp khó khăn và 20,92% không thể tiếp cận được tín dụng. Nghiên cứu này tập trung phân tích các nguyên nhân chính khiến DNNVV tại Đông Hà khó tiếp cận tín dụng trong giai đoạn 2008-2013, nhằm đề xuất các chính sách hỗ trợ phù hợp. Việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương, ổn định việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng của DNNVV:

1. Môi trường hoạt động của lĩnh vực tài chính: Bao gồm bất ổn kinh tế vĩ mô, hệ thống luật pháp liên quan đến tài sản đảm bảo (TSĐB) yếu kém, thông tin bất cân xứng và hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thấp. Bất ổn kinh tế vĩ mô làm tăng lãi suất và rủi ro, trong khi hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện gây khó khăn trong xử lý TSĐB. Thông tin bất cân xứng giữa ngân hàng và doanh nghiệp làm tăng chi phí và rủi ro cho vay.

2. Nhân tố từ phía cung tín dụng (ngân hàng): Thiếu hụt vốn trung - dài hạn, trình độ và kinh nghiệm hạn chế của cán bộ tín dụng trong thẩm định khoản vay, cùng với thủ tục cho vay phức tạp làm giảm khả năng tiếp cận vốn của DNNVV.

3. Nhân tố từ phía cầu tín dụng (DNNVV): Hệ thống kế toán tài chính thiếu minh bạch, kỹ năng tài chính và quản lý yếu kém của chủ doanh nghiệp làm giảm uy tín và khả năng thuyết phục ngân hàng cấp tín dụng.

Các khái niệm chính bao gồm: DNNVV theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, TSĐB, thông tin bất cân xứng, và trần lãi suất cho vay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan chức năng như Ngân hàng Nhà nước, Chi cục Thống kê, Sở Kế hoạch và Đầu tư, và các ngân hàng trên địa bàn. Dữ liệu sơ cấp gồm khảo sát 47 DNNVV đã từng làm đơn xin vay vốn và phỏng vấn 12 cán bộ tín dụng từ 4 ngân hàng thương mại lớn tại Đông Hà. Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp phi xác suất, tập trung vào các doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng. Thang đo Likert 5 điểm được sử dụng để đánh giá mức độ đồng thuận với các nguyên nhân gây khó khăn. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 2 đến tháng 3 năm 2013, tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng trong giai đoạn 2008-2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Bất ổn kinh tế vĩ mô là nguyên nhân hàng đầu: 100% DNNVV đồng ý rằng kết quả kinh doanh khó khăn do biến động kinh tế vĩ mô ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tiếp cận tín dụng (giá trị trung bình 5,00). Lãi suất biến động mạnh cũng gây khó khăn cho 83% doanh nghiệp (GTTB 4,13), trong khi 73% cho rằng điều kiện cho vay bị thắt chặt (GTTB 3,92).

2. Hệ thống luật pháp liên quan đến TSĐB còn nhiều bất cập: 98% DNNVV cho rằng ngân hàng đánh giá thấp giá trị TSĐB (GTTB 4,56). Mặc dù chỉ 26% gặp khó khăn do thiếu TSĐB, việc xử lý TSĐB kéo dài từ 1-2 năm hoặc hơn khiến ngân hàng e ngại cho vay.

3. Thông tin bất cân xứng và hệ thống kế toán thiếu minh bạch: 81% DNNVV thừa nhận BCTC không được kiểm toán, 64% có nhiều bộ BCTC khác nhau, và 66% lập BCTC chậm so với quy định. Việc này làm tăng rủi ro cho ngân hàng và giảm khả năng tiếp cận tín dụng.

4. Trình độ và kinh nghiệm của cán bộ tín dụng còn hạn chế: 58% DNNVV cho rằng nhân viên ngân hàng không am hiểu đặc điểm kinh doanh của DNNVV (GTTB 3,49), dẫn đến đánh giá rủi ro quá cao và ngại cho vay.

5. Trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp còn yếu: 77% chủ DNNVV chưa qua đào tạo quản lý kinh doanh chính thức, 68% gặp khó khăn trong duy trì quan hệ với ngân hàng, ảnh hưởng đến uy tín và khả năng vay vốn.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên phản ánh rõ ràng sự tác động đa chiều của môi trường kinh tế, khung pháp lý, năng lực ngân hàng và đặc điểm nội tại của DNNVV đến khả năng tiếp cận tín dụng. Bất ổn kinh tế vĩ mô làm tăng rủi ro và chi phí vốn, buộc ngân hàng thắt chặt điều kiện cho vay, đồng thời làm giảm hiệu quả kinh doanh của DNNVV. Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện về xử lý TSĐB làm giảm giá trị tài sản thế chấp, khiến ngân hàng khó thu hồi vốn khi xảy ra rủi ro. Thông tin bất cân xứng và hệ thống kế toán thiếu minh bạch làm tăng chi phí thẩm định và rủi ro cho vay, tương tự như các nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra. Trình độ cán bộ tín dụng và chủ doanh nghiệp yếu kém càng làm trầm trọng thêm tình trạng này. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thanh thể hiện tỷ lệ đồng thuận của DNNVV với từng nguyên nhân, hoặc bảng so sánh mức độ ảnh hưởng của các yếu tố theo nhóm nhân tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ổn định kinh tế vĩ mô: Chính phủ cần xây dựng và thực thi chính sách ổn định tỷ giá, lạm phát và các biến số kinh tế cơ bản nhằm giảm rủi ro kinh doanh cho DNNVV, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận tín dụng. Mục tiêu đạt được trong vòng 2-3 năm, do các cơ quan quản lý kinh tế chủ trì.

2. Hoàn thiện khung pháp lý về TSĐB: Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về xử lý TSĐB, sửa đổi đồng bộ Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai và các văn bản liên quan để giảm thời gian và chi phí xử lý tài sản thế chấp. Thời gian thực hiện dự kiến 1-2 năm, phối hợp giữa Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

3. Xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin tín dụng đáng tin cậy: Thúc đẩy cạnh tranh trên thị trường thông tin tín dụng, nâng cao chất lượng dữ liệu và phát triển các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt nhằm giảm bất cân xứng thông tin. Thời gian triển khai 2-3 năm, do Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính phối hợp thực hiện.

4. Gỡ bỏ quy định trần lãi suất cho vay DNNVV: Loại bỏ các quy định trần lãi suất để ngân hàng có thể định giá tín dụng phù hợp với rủi ro thực tế, từ đó tăng nguồn cung tín dụng cho DNNVV. Đề xuất thực hiện trong ngắn hạn (1 năm), do Ngân hàng Nhà nước chủ trì.

5. Hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực quản lý cho DNNVV: Tăng cường các chương trình đào tạo kỹ năng tài chính, quản lý kinh doanh cho chủ doanh nghiệp, đồng thời nâng cao trình độ cán bộ tín dụng qua các khóa đào tạo chuyên sâu. Thời gian thực hiện liên tục, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các tổ chức đào tạo và ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Giúp hiểu rõ các rào cản trong tiếp cận tín dụng của DNNVV để xây dựng chính sách hỗ trợ hiệu quả, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính và phát triển doanh nghiệp.

2. Ngân hàng thương mại và cán bộ tín dụng: Cung cấp cái nhìn sâu sắc về khó khăn của DNNVV, từ đó cải thiện quy trình thẩm định, nâng cao năng lực chuyên môn và thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp.

3. Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nhận thức rõ các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng vay vốn, từ đó chủ động cải thiện hệ thống kế toán, nâng cao kỹ năng quản lý và xây dựng mối quan hệ với ngân hàng.

4. Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và đào tạo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực cho DNNVV và cán bộ tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao DNNVV lại khó tiếp cận tín dụng ngân hàng?
   Khó khăn xuất phát từ bất ổn kinh tế vĩ mô, hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, thông tin tài chính không minh bạch, trình độ cán bộ tín dụng và chủ doanh nghiệp còn hạn chế, cùng với các quy định trần lãi suất làm giảm nguồn cung tín dụng.

2. Hệ thống kế toán của DNNVV ảnh hưởng thế nào đến việc vay vốn?
   Hệ thống kế toán thiếu minh bạch, BCTC không được kiểm toán hoặc có nhiều bộ khác nhau làm tăng rủi ro cho ngân hàng, khiến họ khó đánh giá chính xác khả năng trả nợ và từ chối hoặc thắt chặt điều kiện cho vay.

3. Ngân hàng có thể làm gì để hỗ trợ DNNVV tiếp cận tín dụng?
   Ngân hàng cần nâng cao trình độ cán bộ tín dụng, thiết kế sản phẩm phù hợp với đặc thù DNNVV, đơn giản hóa thủ tục cho vay và tăng cường phối hợp với các tổ chức đào tạo để nâng cao năng lực quản lý của doanh nghiệp.

4. Chính sách trần lãi suất có tác động gì đến DNNVV?
   Trần lãi suất làm giảm khả năng ngân hàng bù đắp rủi ro, dẫn đến hạn chế cấp tín dụng hoặc tăng các khoản phí khác, gây khó khăn hơn cho DNNVV trong việc vay vốn với chi phí hợp lý.

5. Làm thế nào để giảm bất cân xứng thông tin trong tín dụng DNNVV?
   Phát triển hệ thống thông tin tín dụng chất lượng, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và tăng cường minh bạch tài chính của doanh nghiệp sẽ giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn, giảm rủi ro và chi phí cho vay.

Kết luận

• Bất ổn kinh tế vĩ mô và hệ thống pháp luật yếu kém là những nguyên nhân chủ yếu gây khó khăn cho DNNVV trong tiếp cận tín dụng tại Đông Hà.
• Thông tin bất cân xứng và hệ thống kế toán thiếu minh bạch làm tăng rủi ro cho ngân hàng, hạn chế nguồn vốn cho DNNVV.
• Trình độ cán bộ tín dụng và năng lực quản lý của chủ doanh nghiệp còn hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình thẩm định và vay vốn.
• Quy định trần lãi suất cho vay làm giảm nguồn cung tín dụng hoặc khiến ngân hàng tăng phí, gây khó khăn cho DNNVV.
• Cần phối hợp đồng bộ giữa chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp để cải thiện môi trường kinh doanh, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực và minh bạch thông tin nhằm thúc đẩy tiếp cận tín dụng.

Next steps: Triển khai các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng thông tin tín dụng và đào tạo nguồn nhân lực trong vòng 1-3 năm tới.

Các nhà quản lý, ngân hàng và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của DNNVV tại Đông Hà và các khu vực tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 giới thiệu về nghiên cứu trên đây, chương 2 tập trung khảo sát lý thuyết, trong đó nêu tổng quan DNNVV và nguyên nhân DNNVV khó tiếp cận tín dụng. Trong chương 3, luận văn tiến hành phân tích các dữ liệu thu thập được. Cuối cùng, chương 4 kết luận những nguyên nhân chính gây khó khăn cho DNNVV trong tiếp cận tín dụng và đưa ra các đề xuất chính sách dựa trên phân tích ở chương 3. 123doc 4 Chương 2: KHẢO SÁT LÝ THUYẾT VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VÀ NGUYÊN NHÂN KHÓ KHĂN TRONG TIẾP CẬN TÍN DỤNG 2.1 Doanh nghiệp nhỏ và vừa Trên thế giới, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, chiến lược, mục tiêu và định hướng của từng quốc gia riêng biệt, khái niệm DNNVV thường không đồng nhất.

Mặc dù có sự khác biệt nhất định, nhìn chung, khái niệm DNNVV có chung một số nội dung như sau: DNNVV là những cơ sở sản xuất - kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận, có quy mô DN giới hạn theo các tiêu thức như: Số lao động, tổng nguồn vốn, tổng tài sản hay doanh thu hàng năm, và các tiêu thức luôn thay đổi theo từng thời kỳ nhất định của mỗi quốc gia. Ở Việt Nam, theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP (NĐ 56) về trợ giúp phát triển DNNVV (thay thế Nghị định 90/2001/NĐ-CP), DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: Siêu nhỏ, nhỏ, vừa, theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên) (Bảng 2. DNNVV bao gồm nhiều loại hình tổ chức DN: DN tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể. DNNVV có thể có nhiều loại hình sở hữu khác nhau như: Sở hữu Nhà nước, sở hữu tư nhân hoặc có yếu tố sở hữu nước ngoài.

Tuy nhiên, khái niệm DNNVV sử dụng trong luận văn chỉ xét đến các DNNVV theo phân loại ở NĐ 56, thuộc sở hữu tư nhân trong nước được đăng ký theo Luật DN. Vì vậy, đối tượng DNNVV trong luận văn chỉ bao gồm các DNNVV thuộc các loại hình: DN tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh. DN thuộc sở hữu Nhà nước và có yếu tố sở hữu nước ngoài không được xét đến, vì họ có những đặc điểm khác biệt so với DNNVV tư nhân trong nước trong tiếp cận tín dụng.1: Phân loại DNNVV DN siêu Quy mô DN nhỏ DN vừa nhỏ Số lao Tổng Tổng nguồn Khu vực Số lao động Số lao động động nguồn vốn vốn Từ trên 10 Từ trên 20 tỷ Từ trên 200 I. Nông, lâm nghiệp 10 người 20 tỷ đồng người đến đồng đến 100 người đến 300 và thủy sản trở xuống trở xuống 200 người tỷ đồng người Từ trên 10 Từ trên 20 tỷ Từ trên 200 II.

Công nghiệp và 10 người 20 tỷ đồng người đến đồng đến 100 người đến 300 xây dựng trở xuống trở xuống 200 người tỷ đồng người Từ trên 10 Từ trên 10 tỷ Từ trên 50 III. Thương mại và 10 người 10 tỷ đồng người đến 50 đồng đến 50 người đến 100 dịch vụ trở xuống trở xuống người tỷ đồng người Nguồn: Chính phủ (2009), Nghị định 56/2009/NĐ-CP 2.2 Các nguyên nhân gây khó khăn cho DNNVV trong tiếp cận tín dụng Tiếp cận tín dụng là nhân tố quan trọng đảm bảo cho DN đáp ứng được nhu cầu vốn phục vụ kinh doanh. Tuy nhiên, ở các quốc gia đang phát triển, việc tiếp cận tín dụng của các DN, đặc biệt là DNNVV gặp nhiều khó khăn. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra 3 nhóm nhân tố chính cản trở việc tiếp cận tín dụng của các DNNVV ở các quốc gia đang phát triển, đó là:  Môi trường hoạt động của lĩnh vực tài chính: Bất ổn kinh tế vĩ mô; Hệ thống luật pháp liên quan đến tài sản đảm bảo (TSĐB) tín dụng yếu kém; Thông tin bất cân xứng; Hiệu quả của hệ thống NH thấp;  Các nhân tố đến từ phía cung tín dụng (các NH): NH thiếu hụt vốn trung - dài hạn để cho vay; Yếu kém của NH trong thẩm định các khoản vay; Thủ tục cho vay phức tạp;  Các nhân tố đến từ phía cầu tín dụng (yếu kém của DNNVV): Hệ thống kế toán tài chính thiếu tin cậy; Kỹ năng tài chính và kỹ năng quản lý của Chủ DN kém.1 Môi trường hoạt động của lĩnh vực tài chính i.

Bất ổn kinh tế vĩ mô: Bất ổn kinh tế vĩ mô là một cản trở nghiêm trọng việc tiếp cận tín dụng của DN5. Nguyên nhân do bất ổn kinh tế vĩ mô thường đi cùng với tỷ lệ lạm phát cao và tỷ giá hối đoái biến động lớn. Điều này kéo theo lãi suất danh nghĩa tăng lên quá cao và thời hạn cho vay ngắn hơn, làm cho việc tiếp cận tín dụng của DNNVV trở nên cực kỳ tốn kém. Hệ thống luật pháp liên quan đến TSĐB tín dụng yếu kém: Ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, hầu hết các DN muốn xin vay vốn được yêu cầu thế chấp tài sản.

Tuy nhiên, các DN thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu này vì họ thiếu tài sản đủ tính pháp lý để thế chấp6. Bên cạnh đó, khi xét về khía cạnh người cho vay đối với TSĐB, họ có thể bị nản chí nếu việc cưỡng chế thực hiện hợp đồng là một quá trình phức tạp và tốn kém thời gian. Một hệ thống luật pháp tốt sẽ cho phép các NH dễ dàng thực hiện quyền của mình đối với các TSĐB, cho phép họ cam kết vào các dự án đầu tư cần thiết và mở rộng tín dụng mà không phải bận tâm về cưỡng chế thực hiện hợp đồng7. Thông tin bất cân xứng: Thông tin bất cân xứng là tình trạng trong giao dịch có một bên có thông tin đầy đủ hơn và tốt hơn so với bên còn lại.

Ở thị trường tài chính, thông tin bất cân xứng là một nhân tố quan trọng cản trở việc tiếp cận tín dụng. Các DN thường sở hữu các thông tin riêng về việc kinh doanh của họ mà các NH khó có thể tiếp cận được. Điều này dẫn đến 2 vấn đề: Lựa chọn ngược và rủi ro đạo đức. Lựa chọn ngược xảy ra trước khi cho vay, NH không có khả năng phân biệt được rủi ro của các dự án nên họ có thể tăng lãi suất, dẫn đến hiện tượng chỉ có các DN rủi ro cao vay được.

Rủi ro đạo đức là trường hợp xảy ra sau khi NH cấp tín dụng cho DN, DN có thể sử dụng vốn không đúng mục đích trong hợp đồng vay8. Tóm lại, do thông tin bất cân 5 Boyd.; Levine và Smith (2001) 6 Fleisig; Safavian và De La Pena (2006) 7 Xu (2010). 8 Mishkin (1991) 123doc 7 xứng, rủi ro của khoản vay khá cao nên NH sẽ tăng chi phí của việc vay mượn hoặc hạn chế cho vay. Hiệu quả của hệ thống NH thấp: Hiệu quả của hệ thống ngân hàng được đo bằng cấu trúc thị trường cạnh tranh và hạn chế sự can thiệp của Nhà nước.

Sự tập trung cao (hay sự kém cạnh tranh) của hệ thống NH (bank concentration) làm hạn chế khả năng tiếp cận tín dụng của DN ở các quốc gia phát triển thấp. Thêm vào đó, việc Chính phủ can thiệp sâu vào ngành bằng việc có nhiều quy định hạn chế trong hoạt động NH sẽ làm trầm trọng thêm tác động trên9.2 Các nhân tố đến từ phía cung tín dụng (các NH) i. Thiếu hụt vốn trung - dài hạn để cho vay: Để thực hiện các khoản đầu tư hiệu quả, các DN (đặc biệt trong ngành công nghiệp) rất cần các khoản vốn trung - dài hạn. Khả năng tiếp cận các nguồn tín dụng trung - dài hạn giúp các DN phát triển nhanh hơn họ có thể có nếu chỉ dựa vào nguồn vốn tự có và tín dụng ngắn hạn10.

Tuy nhiên, NH ở các quốc gia đang phát triển thường dựa vào nguồn vốn ngắn hạn (tiền gửi ngắn hạn) và để tránh việc bất cân xứng kỳ hạn của tài sản nợ và tài sản có, NH thường hạn chế cấp tín dụng trung - dài hạn cho các DN11. Yếu kém trong việc thẩm định các khoản vay: Việc các NH phân biệt đối xử với DNNVV có thể xuất phát từ yếu kém của họ trong việc thẩm định các khoản vay. Công ty Tài chính quốc tế (IFC) khẳng định điều này khi cho rằng việc hạn chế tín dụng cho DNNVV, vì có ít nhân viên NH có khả năng và kinh nghiệm trong việc thẩm định và quản trị rủi ro các khoản vay12. Các NH thường tập trung vào các DN lớn nên nhân viên tín dụng thường chỉ được đào tạo để thẩm định và quản lý các khách hàng lớn với thông tin và báo cáo tài chính (BCTC) đầy đủ.

Những kỹ thuật thẩm định cho 9 Beck; Demirguc-Kunt và Maksimovic (2004) 10 Caprio Jr và Demirguc‐Kunt (1998) 11 Bouri; Breij; Diop và đ.g (2011) 12 IFC (2003) 123doc 8 DN lớn nếu được áp dụng cho DNNVV sẽ dẫn đến việc nhiều DNNVV không thể đáp ứng được những điều kiện của NH13. Thủ tục cho vay phức tạp: Thủ tục cho vay tại các NH có thể khá phức tạp, gây tốn kém thời gian và chi phí cho DNNVV. DNNVV có thể phải cung cấp quá nhiều giấy tờ pháp lý, làm quá nhiều thủ tục rườm rà và phải chờ đợi trong thời gian dài để khoản vay được duyệt. Điều này làm DN có thể phải tốn chi phí lớn khi tiếp cận tín dụng và gây tâm lý e ngại khi họ có nhu cầu vay vốn14.3 Các nhân tố đến từ phía cầu tín dụng (DNNVV) i.

Hệ thống kế toán tài chính thiếu tin cậy: Hệ thống kế toán tài chính tốt và đáng tin cậy là điều kiện cần thiết để các nhà đầu tư tài chính đầu tư vào DN. DN có BCTC được kiểm toán sẽ dễ dàng tiếp cận tín dụng hơn. Tuy nhiên, các DNNVV thường không có các hệ thống kế toán cũng như các thông tin tài chính đáng tin cậy (đã được kiểm toán)15. Thêm vào đó, các DN này thường giữ hai đến ba sổ kế toán, gây khó khăn cho NH trong việc thẩm định rủi ro.

Ví dụ như ở Trung Quốc, các DN thường có vài sổ kế toán phụ thuộc vào đối tượng được cho xem là ai16. Kỹ năng tài chính và kỹ năng quản lý của Chủ DN kém: Đối với NH, trình độ của Chủ DN là một nhân tố quan trọng khi thẩm định khoản vay.