Luận án tiến sĩ về tội chống người thi hành công vụ theo pháp luật hình sự Việt Nam tại Hà Nội

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tội chống người thi hành công vụ theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn thành phố hà nội, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Triệu Thu Trang
• Người hướng dẫn: GS, TS. Nguyễn Ngọc Anh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Chống Người Thi Hành Công Vụ Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Những vấn đề lý luận cơ bản có liên quan đến tội chống người thi hành công vụ
• 1.2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội chống người thi hành công vụ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Tổng quan tình hình xét xử tội chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội
• 2.2. Thực tiễn định tội danh chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội
• 2.3. Thực tiễn quyết định hình phạt đối với tội chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội
• 2.4. Những vi phạm, sai lầm trong định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội chống người thi hành công vụ và nguyên nhân nhân
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật hình sự
• 3.2. Nâng cao năng lực của lực lượng thi hành công vụ
• 3.3. Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của quần chúng nhân dân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận cơ bản có liên quan đến tội chống người thi hành công vụ

Tội chống người thi hành công vụ là một trong những tội phạm nghiêm trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam. Tội phạm này không chỉ xâm phạm đến quyền lợi của người thi hành công vụ mà còn ảnh hưởng đến trật tự xã hội. Theo quy định tại Điều 330 của Bộ luật Hình sự năm 2015, người thi hành công vụ được hiểu là những người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan nhà nước, thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án. Hành vi chống đối có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, từ lời nói đến hành động bạo lực, thậm chí sử dụng vũ khí. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ người thi hành công vụ và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Việc nghiên cứu lý luận về tội này không chỉ giúp làm rõ khái niệm mà còn cung cấp cơ sở cho việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

1.1 Khái niệm về công vụ

Công vụ là một khái niệm quan trọng trong nền hành chính nhà nước. Theo Nghị quyết số 04/HĐTPTANDTC/NQ, công vụ được định nghĩa là công việc mà cơ quan nhà nước giao cho một người thực hiện. Người thi hành công vụ phải là cán bộ, công chức, viên chức hoặc công dân được cơ quan nhà nước có thẩm quyền huy động. Đặc điểm của công vụ là tính tuân thủ pháp luật và phục vụ lợi ích của nhân dân. Nếu hoạt động không tuân thủ pháp luật, nó sẽ không được coi là công vụ. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện đúng quy trình và thủ tục trong hoạt động công vụ.

1.2 Khái niệm người thi hành công vụ

Người thi hành công vụ được xác định qua ba khía cạnh: chủ thể, phạm vi thực hiện nhiệm vụ và thời gian thực hiện nhiệm vụ. Chủ thể thực thi công vụ phải là cán bộ, công chức hoặc công dân được huy động. Phạm vi thực hiện nhiệm vụ bao gồm các chức năng của cơ quan nhà nước nhằm phục vụ lợi ích chung. Thời gian thực hiện nhiệm vụ là yếu tố quan trọng để xác định loại tội phạm này. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp nâng cao nhận thức về tội chống người thi hành công vụ và các biện pháp bảo vệ pháp lý cần thiết.

II. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội

Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tình hình tội phạm này đang có chiều hướng gia tăng, với nhiều vụ việc nghiêm trọng xảy ra. Các cơ quan chức năng đã có những nỗ lực trong việc xử lý các vụ án liên quan đến tội chống người thi hành công vụ, tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn trong việc định tội danh và quyết định hình phạt. Việc áp dụng pháp luật cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn, đồng thời cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả xử lý. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của người dân về hành vi chống đối cũng là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu tình trạng này.

2.1 Tổng quan tình hình xét xử tội chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội

Tình hình xét xử tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội cho thấy sự gia tăng đáng kể về số vụ án trong những năm gần đây. Các vụ án thường có tính chất nghiêm trọng, với nhiều hành vi bạo lực và sử dụng vũ khí. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người thi hành công vụ mà còn gây lo ngại cho toàn xã hội. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để xử lý triệt để tình trạng này, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ cộng đồng trong việc bảo vệ người thi hành công vụ.

2.2 Thực tiễn định tội danh chống người thi hành công vụ tại thành phố Hà Nội

Việc định tội danh chống người thi hành công vụ tại Hà Nội gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của từng vụ án. Các cơ quan chức năng cần phải xem xét kỹ lưỡng các yếu tố cấu thành tội phạm để đảm bảo tính chính xác trong việc áp dụng pháp luật. Sự thiếu hụt thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc định tội danh chưa chính xác. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, từ việc nâng cao năng lực cho lực lượng thi hành công vụ đến việc tăng cường công tác tuyên truyền về pháp luật.

III. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội chống người thi hành công vụ để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Thứ hai, cần nâng cao năng lực của lực lượng thi hành công vụ thông qua đào tạo và bồi dưỡng kiến thức pháp luật. Cuối cùng, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của quần chúng nhân dân cũng là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu tình trạng tội phạm này. Các biện pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật cần được triển khai rộng rãi để mọi người dân hiểu rõ về quyền và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ người thi hành công vụ.

3.1 Hoàn thiện pháp luật hình sự

Việc hoàn thiện pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong việc xử lý các vụ án. Cần xem xét bổ sung các quy định cụ thể về hình phạt đối với các hành vi chống người thi hành công vụ, đồng thời cần có các quy định rõ ràng về trách nhiệm hình sự của các đối tượng vi phạm. Điều này sẽ giúp nâng cao tính răn đe và phòng ngừa tội phạm.

3.2 Nâng cao năng lực của lực lượng thi hành công vụ

Nâng cao năng lực của lực lượng thi hành công vụ là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu tình trạng tội phạm chống người thi hành công vụ. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho lực lượng này, giúp họ có đủ kỹ năng và kiến thức để xử lý các tình huống phức tạp. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ về vật chất và tinh thần để động viên lực lượng thi hành công vụ trong công việc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội chống người thi hành công vụ là một trong những loại tội phạm nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước và trật tự xã hội. Tại thành phố Hà Nội, thủ đô với dân số gần 10 triệu người và mật độ dân số lên tới 2.398 người/km², tình hình tội phạm nói chung và tội chống người thi hành công vụ nói riêng diễn biến phức tạp. Giai đoạn 2015-2019, trên địa bàn Hà Nội đã có 326 vụ án xét xử sơ thẩm về tội chống người thi hành công vụ, chiếm khoảng 1,3% tổng số vụ án hình sự, với 408 bị cáo, chiếm 0,6% tổng số bị cáo. Mặc dù có xu hướng giảm về số vụ và số bị cáo qua các năm, tội phạm này vẫn gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, danh dự và tài sản của người thi hành công vụ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về tội chống người thi hành công vụ theo pháp luật hình sự Việt Nam, tập trung vào thực trạng áp dụng pháp luật tại Hà Nội trong giai đoạn 2015-2019. Nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật, nhận diện những hạn chế, khó khăn trong xử lý tội phạm và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật hiện hành, số liệu xét xử hình sự và các bản án sơ thẩm liên quan đến tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc góp phần hoàn thiện lý luận về tội chống người thi hành công vụ, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự trong xử lý tội phạm, góp phần bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lực nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong lĩnh vực luật hình sự và tội phạm học, bao gồm:

• Khái niệm công vụ và người thi hành công vụ: Công vụ được hiểu là hoạt động mang tính quyền lực và pháp lý do cán bộ, công chức thực hiện nhằm quản lý xã hội theo quy định pháp luật. Người thi hành công vụ là cá nhân được giao nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án theo quy định pháp luật.

• Cấu thành tội phạm (CTTP): Bao gồm các dấu hiệu pháp lý như khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm. Tội chống người thi hành công vụ có cấu thành hình thức, không bắt buộc hậu quả xảy ra.

• Chính sách hình sự (CSHS): Là quan điểm, tư tưởng chỉ đạo của Nhà nước trong đấu tranh phòng chống tội phạm, thể hiện qua các quy định pháp luật hình sự nhằm bảo vệ an ninh chính trị và trật tự xã hội.

• Các dấu hiệu pháp lý của tội chống người thi hành công vụ: Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác nhằm cản trở người thi hành công vụ thực hiện nhiệm vụ hoặc ép buộc họ thực hiện hành vi trái pháp luật.

• Tình tiết tăng nặng định khung hình phạt: Bao gồm phạm tội có tổ chức, phạm tội nhiều lần, xúi giục người khác phạm tội, gây thiệt hại tài sản từ 50.000 đồng trở lên, tái phạm nguy hiểm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý và xã hội học như:

• Phân tích, so sánh các quy định pháp luật qua các giai đoạn lịch sử và giữa các văn bản pháp luật hiện hành.

• Thống kê, tổng hợp số liệu xét xử hình sự về tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội giai đoạn 2015-2019 từ Tòa án nhân dân tối cao.

• Nghiên cứu lịch sử để đánh giá sự phát triển của quy định pháp luật về tội chống người thi hành công vụ.

• Phân tích nội dung bản án, hồ sơ vụ án để đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật, định tội danh và quyết định hình phạt.

• Cỡ mẫu: Số liệu xét xử sơ thẩm 326 vụ án với 408 bị cáo về tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội trong giai đoạn nghiên cứu.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn toàn bộ các vụ án xét xử sơ thẩm liên quan đến tội chống người thi hành công vụ trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2015-2019.

• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2015 đến năm 2019, tập trung phân tích số liệu và thực tiễn xét xử trong khoảng thời gian này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình xét xử tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội: Giai đoạn 2015-2019, có 326 vụ án với 408 bị cáo được xét xử sơ thẩm, chiếm 1,3% tổng số vụ án hình sự và 0,6% tổng số bị cáo trên địa bàn. Số vụ và số bị cáo có xu hướng giảm qua các năm, năm 2015 cao nhất với 94 vụ và 110 bị cáo, năm 2019 giảm còn 52 vụ và 41 bị cáo.

2. Tỷ lệ tội chống người thi hành công vụ trong tổng số tội phạm: Tỷ lệ này dao động từ 1,62% năm 2015 giảm xuống còn khoảng 0,56% năm 2019 trên toàn quốc, tương tự tại Hà Nội cũng có xu hướng giảm.

3. Hình phạt áp dụng: Phần lớn bị cáo (80,4%) bị phạt tù từ 03 năm trở xuống, 16,9% được hưởng án treo, chỉ 2,5% bị phạt tù từ trên 03 đến 07 năm, phản ánh mức độ nghiêm trọng chủ yếu là thương tích nhẹ hoặc thiệt hại tài sản nhỏ.

4. Nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội: Xuất phát từ nhận thức pháp luật còn hạn chế, thái độ chống đối khi bị xử lý vi phạm hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông, cưỡng chế thi hành án, và các biện pháp quản lý hành chính khác.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tội chống người thi hành công vụ tại Hà Nội tuy có xu hướng giảm về số lượng nhưng vẫn tồn tại với tính chất phức tạp và nguy hiểm. Việc áp dụng hình phạt chủ yếu là phạt tù dưới 3 năm hoặc án treo cho thấy pháp luật đang hướng đến chính sách nhân đạo, giáo dục cải tạo người phạm tội. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những vụ việc nghiêm trọng với hành vi côn đồ, sử dụng vũ khí gây thương tích.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với xu hướng chung của cả nước, đồng thời phản ánh sự nâng cao nhận thức pháp luật của người dân và hiệu quả trong công tác thi hành pháp luật. Việc phân tích số liệu qua các năm cũng cho thấy sự tác động tích cực của các biện pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật và cải thiện năng lực của lực lượng thi hành công vụ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số vụ án và số bị cáo qua từng năm, bảng phân loại hình phạt áp dụng, giúp minh họa rõ ràng xu hướng và mức độ nghiêm trọng của tội phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện pháp luật hình sự về tội chống người thi hành công vụ: Cần bổ sung, làm rõ các quy định về hành vi, chủ thể và tình tiết tăng nặng nhằm nâng cao tính răn đe, đảm bảo phù hợp với thực tiễn và các loại tội phạm mới phát sinh. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp của lực lượng thi hành công vụ: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống, giao tiếp và ứng xử với người dân nhằm giảm thiểu xung đột, nâng cao hiệu quả công tác. Thời gian: liên tục hàng năm; chủ thể: Bộ Công an, các cơ quan quản lý nhà nước.

3. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân: Đẩy mạnh các chương trình phổ biến pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân, hậu quả của hành vi chống người thi hành công vụ, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Thời gian: liên tục; chủ thể: UBND các cấp, Sở Tư pháp, các tổ chức xã hội.

4. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong phòng chống tội phạm: Thiết lập hệ thống phối hợp giữa công an, tòa án, viện kiểm sát và các cơ quan liên quan để xử lý nhanh chóng, chính xác các vụ việc chống người thi hành công vụ. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ Công an, TAND, VKSND.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan nhà nước: Nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ khi thi hành công vụ, hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến tội chống người thi hành công vụ để phòng tránh rủi ro và xử lý tình huống hiệu quả.

2. Lực lượng thi hành công vụ, công an, kiểm lâm, cảnh sát giao thông: Áp dụng kiến thức pháp luật và các giải pháp nâng cao năng lực trong công tác phòng chống tội phạm, bảo vệ an toàn cho bản thân và cộng đồng.

3. Cơ quan tư pháp, tòa án, viện kiểm sát: Tham khảo để nâng cao chất lượng xét xử, định tội danh và quyết định hình phạt chính xác, công bằng, phù hợp với thực tiễn.

4. Nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu chuyên sâu về tội chống người thi hành công vụ, góp phần phát triển lý luận và thực tiễn pháp luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội chống người thi hành công vụ được hiểu như thế nào?
   Tội này là hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn khác nhằm cản trở người thi hành công vụ thực hiện nhiệm vụ hoặc ép buộc họ thực hiện hành vi trái pháp luật, gây ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước.

2. Ai được coi là người thi hành công vụ?
   Là cán bộ, công chức, viên chức hoặc công dân được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án theo quy định pháp luật.

3. Hình phạt áp dụng cho tội chống người thi hành công vụ như thế nào?
   Pháp luật quy định khung hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 07 năm tù, tùy theo mức độ nghiêm trọng và tình tiết tăng nặng như phạm tội có tổ chức, tái phạm, gây thiệt hại tài sản.

4. Tại sao tội chống người thi hành công vụ lại được coi là nghiêm trọng?
   Bởi hành vi này làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước, ảnh hưởng đến trật tự xã hội, có thể gây thương tích hoặc thiệt hại tài sản cho người thi hành công vụ, làm suy giảm niềm tin của xã hội vào pháp luật.

5. Làm thế nào để phòng ngừa tội chống người thi hành công vụ hiệu quả?
   Cần kết hợp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực lực lượng thi hành công vụ, tuyên truyền giáo dục pháp luật cho người dân và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong xử lý vụ việc.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các khía cạnh lý luận và thực tiễn về tội chống người thi hành công vụ theo pháp luật hình sự Việt Nam, tập trung vào thực trạng tại Hà Nội giai đoạn 2015-2019.
• Phân tích số liệu cho thấy tội phạm này có xu hướng giảm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt trong công tác phòng chống.
• Việc áp dụng hình phạt chủ yếu là phạt tù dưới 3 năm và án treo phản ánh chính sách nhân đạo và giáo dục của pháp luật.
• Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thi hành công vụ, tuyên truyền pháp luật và phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác để hoàn thiện chính sách pháp luật và thực tiễn thi hành.

Hành động ngay hôm nay để góp phần bảo vệ người thi hành công vụ và giữ vững trật tự xã hội!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CHỐNG NGƯỜI THI HÀNH CÔNG VỤ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Những vấn đề lý luận cơ bản có liên quan đến tội chống người thi hành công vụ 1. Khái niệm về công vụ “Công vụ” là một khái niệm rộng và có ý nghĩa quan trọng trong nền hành chính nhà nước. Trong lý luận khoa học, công vụ được cấu thành từ nhiều yếu tố tổng hợp lại như: đội ngũ cán bộ, công chức, tổ chức bộ máy cơ quan nhà nước và cuối cùng là thể chế công vụ [21].

Nhiều văn bản pháp lý đã đề cập tới thuật ngữ “công vụ” dưới nhiều góc độ khác nhau. Cụ thể là: trong Mục 1, Chương 2, Nghị quyết số 04/HĐTPTANDTC/NQ, ngày 29/11/1986 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao đưa ra định nghĩa khái niệm công vụ như sau: “Công vụ là một công việc mà cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội giao cho một người thực hiện”. Luật Cán bộ, công chức năm 2008, tại Điều 2, nêu như sau: “Hoạt động công vụ của cán bộ, công chức là thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức theo quy định của Luật này và các quy định khác có liên quan” [18]. Theo quy định này, phạm vi chủ thể của hoạt động công vụ đã được xác định cụ thể là hoạt động nhằm thực hiện công việc do Nhà nước giao trên cơ sở quy định của pháp luật.

Do đó, đặc điểm quan trọng nhất của “công vụ” là tính tuân theo pháp luật. Đồng thời, đối tượng thực hiện “công vụ” cũng được xác định cụ thể là “cán bộ, công chức”. Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, tại Điều 3 có nêu phạm vi hoạt động “công vụ” như sau: “Người thi hành công vụ là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức và pháp luật có liên quan vào một vị trí trong cơ quan nhà 7 luan an nước để thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án hoặc người khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ có liên quan đến hoạt động quản lý hành chính, tố tụng hoặc thi hành án” [19]. Như vậy, phạm vi hoạt động của “công vụ” được giới hạn ở trong lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và trong thi hành án.

Từ những khái niệm trên có thể đưa ra những đặc điểm và tính chất của công vụ cũng như mục đích phục vụ Nhân dân và xã hội của công vụ: Công vụ là một loại lao động mang tính quyền lực và pháp lý được thực thi bởi đội ngũ công chức nhằm thực hiện các chính sách của Nhà nước trong quá trình quản lý toàn diện các mặt của đời sống xã hội do công chức nhân danh Nhà nước tiến hành. Đối với khái niệm hoạt động công vụ, có thể hiểu hoạt động này là việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của Nhà nước, mang tính quyền lực Nhà nước, nhân danh Nhà nước và chịu sự tác động, điều chỉnh bởi ý chí của Nhà nước, hướng tới mực tiêu quản lý mọi mặt của đời sống xã hội theo quy định của pháp luật, phục vụ lợi ích của nhân dân và xã hội, không có yếu tố lợi nhuận, hoạt động này được tiến hành bởi công chức nhà nước theo trình tự pháp luật và được pháp luật bảo vệ. Hoạt động công vụ có đặc điểm là được tiến hành thường xuyên, mang chuyên nghiệp cao. Ngoài ra hoạt động công vụ còn là những hoạt động của các tổ chức do nhà nước thành lập (được nhà nước ủy quyền).

Đặc điểm quan trọng nhất của công vụ là tính đúng pháp luật, đúng quy trình, đúng thủ tục và người được giao theo đúng thẩm quyền. Nếu hoạt động không tuân thủ pháp luật, không đúng quy trình của hoạt động công vụ thì được coi là “làm trái công vụ” hoặc không phải là hoạt động công vụ. Khái niệm người thi hành công vụ Để xác định như thế nào là người thi hành công vụ phải xét ở ba khía cạnh: Về chủ thể, về phạm vi thực hiện nhiệm vụ và về thời gian thực hiện nhiệm vụ. 8 luan an - Về chủ thể: Chủ thể thực thi công vụ phải là cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật, hiện đang công tác, làm việc tại các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội hoặc một công dân bất kỳ nếu được cơ quan nhà nước có thẩm quyền huy động, yêu cầu thực hiện nhiệm vụ.

- Về phạm vi thực hiện nhiệm vụ: một người được coi là người thi hành công vụ chỉ khi họ thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước, các tổ chức hướng đến mục tiêu phục vụ lợi ích chung của Nhà nước, của cộng đồng. Người đang thi hành công vụ phải là người đang thực thi một công vụ hợp pháp với các quy trình, thủ tục theo đúng pháp luật. - Về thời gian thực hiện nhiệm vụ: Người đang thi hành công vụ là người đã bắt đầu thực hiện nhiệm vụ và chưa kết thúc nhiệm vụ đó. Theo quy định tại Nghị quyết số 04-HĐTPTANDTC/NQ, ngày 29/11/1986 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao thì: “Người thi hành công vụ là người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội, thực hiện chức năng, nghiệp vụ của mình và cũng có thể là những công dân được huy động làm nghiệp vụ (như: tuần tra, canh gác…) theo kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền, phục vụ lợi ích chung của nhà nước, của xã hội” [ ].

Phân tích quy định nêu trên cho thấy, người thi hành công vụ được hiểu là những người có chức vụ và quyền hạn làm việc trong các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, xã hội mà các cơ quan này thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình hoặc công dân được trưng dụng thực hiện các nhiệm vụ theo phân công, yêu cầu của các cơ quan có thẩm quyền. Điều 3, Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước năm 2017, nêu khái niệm về “người thi hành công vụ” như sau: “Người thi hành công vụ là người được bầu cử, phê chuẩn, tuyển dụng hoặc bổ nhiệm vào một vị trí trong cơ quan nhà nước để thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính, tố tụng, thi hành án hoặc người khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ có liên quan đến hoạt động quản lý hành chính, tố tụng, thi hành án”. 9 luan an Trong Điều 3, Nghị định số 208/2013/NĐ-CP ngày 17/12/2013 của Chính phủ quy định về các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý những hành vi chống người thi hành công vụ nêu ra khái niệm: “Người thi hành công vụ là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ lực lượng vũ trang nhân dân được cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền giao thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo vệ nhằm phục vụ lợi ích của Nhà nước, Nhân dân và xã hội”. Những khái niệm về người thi hành công vụ nêu trên đã bao quát được một số khía cạnh về người thi hành công vụ, như: chủ thể và phạm vi thực hiện nhiệm vụ của người thi hành công vụ nhưng chưa đề cập đến thời gian thực hiện nhiệm vụ của người thi hành công vụ.

Thời gian thực hiện nhiệm vụ của người thi hành công vụ là một trong những yếu tố quan trọng, là cơ sở cần thiết để xác định loại tội phạm này, bởi công vụ được xem là người thi hành công vụ khi họ “đã bắt đầu thực hiện nhiệm vụ và chưa kết thúc nhiệm vụ đó”. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội chống người thi hành công vụ 1. Khái niệm, đặc điểm tội chống người thi hành công vụ Nghị định số 208/2013/NĐ-CP ngày 17/12/2013 của Chính phủ quy định về các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý những hành vi chống người thi hành công vụ quy định: “Hành vi chống người thi hành công vụ là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc không chấp hành hiệu lệnh, yêu cầu của người thi hành công vụ hoặc có hành vi khắc nhằm cản trở người thi hành công vụ thực hiện nhiệm vụ được giao hoặc ép buộc người thi hành công vụ không thực hiện nhiệm vụ được giao” [Điều 3]. Hành vi chống người thi hành công vụ trong tội chống người thi hành công vụ là hành vi xâm phạm đến hoạt động bình thường của các cơ quan, tổ chức, cá nhân làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của các cơ quan, 10 luan an tổ chức, cá nhân được giao quyền và có thể xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người được giao thi hành công vụ.

Tội chống người thi hành công vụ có một số đặc điểm sau đây: Thứ nhất, tội chống người thi hành công vụ có cấu thành tội phạm là hành vi xâm phạm tới hoạt động quản lý nhà nước trong các lĩnh vực hành chính, tố tụng và thi hành án; xâm phạm hoạt động bình thường của cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân người thi hành công vụ làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có công vụ thực thi. Tội chống người thi hành công vụ xâm hại, tác động trực tiếp tới quan hệ xã hội thuộc lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án liên quan tới hoạt động “công vụ” thông qua việc tác động trực tiếp đến người đang thi hành công vụ. Thứ hai, chủ thể thực hiện hành vi thuộc tội chống người thi hành công vụ phải có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự (đủ độ tuổi chịu TNHS; không thuộc trường hợp mất năng lực nhận thức hoặc năng lực điều khiển hành vi do mắc bệnh theo quy định của luật). Thứ ba, hành vi của tội chống người thi hành công vụ là hành vi cố ý cản trở, gây khó khăn cho việc thực hiện công vụ do người thi hành công vụ đang tiến hành.

Có thể hiểu “cản trở người thi hành công vụ” là làm người thi hành công vụ không thực hiện được công vụ hoặc làm họ thực hiện hành vi trái với công vụ.