Luận văn thạc sĩ thử nghiệm một số công thức tính toán chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương cho vùng mưa lũ có ngập lụt lưu vực sông bến hải quảng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu công thức tính toán chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương cho vùng mưa lũ tại lưu vực sông Bến Hải, Quảng Trị.

• Tác giả: Nguyễn Thị Trinh Nữ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thanh Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Thủy văn học
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Lũ Lụt Tại Lưu Vực Sông Bến Hải, Quảng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tính Dễ Bị Tổn Thương Lũ Lụt 55kt

Nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong các lĩnh vực khác nhau, từ khoa học xã hội đến khoa học tự nhiên. Các nghiên cứu này tập trung vào các khía cạnh khác nhau như tác động của biến đổi khí hậu, sự phát triển bền vững và các hiểm họa thiên nhiên. Do đó, nhiều khái niệm khác nhau về tính dễ bị tổn thương đã được đưa ra. Theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC, 2001), tính dễ bị tổn thương là mức độ mà biến đổi khí hậu có thể gây tổn hại hoặc bất lợi cho hệ thống. Nó không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy của hệ thống mà còn vào khả năng thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới. Điều quan trọng là việc sử dụng các thuật ngữ liên quan đến tính dễ bị tổn thương giữa các ngành và lĩnh vực nghiên cứu vẫn còn nhiều tranh cãi, đòi hỏi sự thống nhất và hợp tác giữa các hướng nghiên cứu khoa học khác nhau.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính dễ bị tổn thương

Tính dễ bị tổn thương không phải là một khái niệm đơn lẻ mà chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Các yếu tố này có thể được phân loại thành các nhóm chính như: yếu tố vật lý, bao gồm vị trí địa lý, địa hình, điều kiện khí hậu; yếu tố kinh tế, bao gồm thu nhập, mức sống, cơ sở hạ tầng; yếu tố xã hội, bao gồm trình độ học vấn, sức khỏe, khả năng tiếp cận thông tin; và yếu tố môi trường, bao gồm chất lượng môi trường, đa dạng sinh học. Việc xác định và đánh giá các yếu tố này là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tính dễ bị tổn thương của một cộng đồng hoặc khu vực cụ thể.

1.2. Mối liên hệ giữa tính dễ bị tổn thương và khả năng phục hồi

Tính dễ bị tổn thương và khả năng phục hồi là hai khái niệm liên quan chặt chẽ với nhau. Tính dễ bị tổn thương thể hiện mức độ mà một hệ thống có thể bị tổn hại bởi một tác động tiêu cực, trong khi khả năng phục hồi thể hiện khả năng của hệ thống để phục hồi sau tác động đó. Một hệ thống có tính dễ bị tổn thương cao thường có khả năng phục hồi thấp, và ngược lại. Do đó, việc tăng cường khả năng phục hồi là một cách hiệu quả để giảm tính dễ bị tổn thương. Điều này có thể được thực hiện thông qua các biện pháp như tăng cường cơ sở hạ tầng, cải thiện hệ thống y tế và giáo dục, và nâng cao nhận thức cộng đồng.

II. Vấn Đề Tổn Thương Do Lũ Lụt Nguyên Nhân Hậu Quả 59kt

Theo Nguyễn Thanh Sơn và cộng sự, khái niệm tính dễ bị tổn thương được sử dụng dựa trên khái niệm của UNESCO - IHE: “Tính dễ bị tổn thương là mức độ gây hại có thể được xác định trong những điều kiện nhất định thông qua tính nhạy, sự tổn thất và khả năng phục hồi”. Để tăng cường tính ứng dụng trong thực tế, đặc biệt là trong chủ động đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ, Janet Edwards (2007) đã đưa ra khái niệm bản đồ tính dễ bị tổn thương do lũ: “là bản đồ cho biết vị trí các vùng nơi mà con người, môi trường thiên nhiên, của cải gặp rủi ro do các thảm họa có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như thiệt hại về người, gây ô nhiễm môi trường”. Việc định lượng được tính dễ bị tổn thương của một vùng sẽ cung cấp thông tin cần thiết hỗ trợ trong việc ra quyết định nhằm chống lại các mối nguy hiểm do lũ lụt gây ra.

2.1. Phân tích các yếu tố cấu thành tổn thương do lũ lụt

Tổn thương do lũ lụt bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau, bao gồm thiệt hại về người, thiệt hại về tài sản, thiệt hại về kinh tế, thiệt hại về môi trường và thiệt hại về xã hội. Thiệt hại về người bao gồm thương vong, thương tật và các vấn đề sức khỏe liên quan đến lũ lụt. Thiệt hại về tài sản bao gồm thiệt hại về nhà cửa, cơ sở hạ tầng và tài sản cá nhân. Thiệt hại về kinh tế bao gồm mất mùa, gián đoạn sản xuất và kinh doanh, và chi phí phục hồi. Thiệt hại về môi trường bao gồm ô nhiễm nguồn nước, xói mòn đất và mất đa dạng sinh học. Thiệt hại về xã hội bao gồm gián đoạn cuộc sống, mất an ninh và bất ổn xã hội. Việc phân tích các yếu tố này là rất quan trọng để đánh giá mức độ nghiêm trọng của tổn thương do lũ lụt.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến tổn thương do lũ lụt

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, bao gồm lũ lụt. Sự nóng lên toàn cầu làm tăng lượng mưa, đặc biệt là ở các khu vực ven biển và vùng núi. Điều này dẫn đến nguy cơ lũ lụt cao hơn, đặc biệt là ở các khu vực có hệ thống thoát nước kém và cơ sở hạ tầng yếu kém. Ngoài ra, biến đổi khí hậu còn làm tăng mực nước biển, làm cho các khu vực ven biển dễ bị ngập lụt hơn. Do đó, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tổn thương do lũ lụt trên toàn thế giới.

III. Phương Pháp Tính Chỉ Số Đánh Giá Tính Dễ Tổn Thương 58kt

Để đánh giá tính dễ bị tổn thương một cách khách quan và có hệ thống, các nhà nghiên cứu đã phát triển nhiều phương pháp tính chỉ số. Các chỉ số này thường dựa trên việc tích hợp các yếu tố khác nhau liên quan đến tính dễ bị tổn thương, chẳng hạn như mức độ phơi nhiễm, độ nhạy và khả năng thích ứng. Một số phương pháp phổ biến bao gồm phương pháp đánh giá đa tiêu chí (MCDA), phương pháp phân tích thành phần chính (PCA) và phương pháp mạng nơ-ron nhân tạo (ANN). Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu, dữ liệu có sẵn và đặc điểm của khu vực nghiên cứu.

3.1. Giới thiệu các chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương phổ biến

Có nhiều chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương khác nhau đã được phát triển và sử dụng trên toàn thế giới. Một số chỉ số phổ biến bao gồm chỉ số dễ bị tổn thương khí hậu (Climate Vulnerability Index - CVI), chỉ số phát triển con người (Human Development Index - HDI), và chỉ số khả năng phục hồi cộng đồng (Community Resilience Index - CRI). Mỗi chỉ số có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và phù hợp với các mục tiêu và bối cảnh nghiên cứu khác nhau. Việc hiểu rõ các đặc điểm của từng chỉ số là rất quan trọng để lựa chọn chỉ số phù hợp cho nghiên cứu cụ thể.

3.2. Ưu nhược điểm của từng phương pháp tính chỉ số

Mỗi phương pháp tính chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Phương pháp đánh giá đa tiêu chí (MCDA) cho phép tích hợp nhiều yếu tố khác nhau và thể hiện sự đánh đổi giữa chúng, nhưng đòi hỏi nhiều dữ liệu và có thể bị ảnh hưởng bởi ý kiến chủ quan của người đánh giá. Phương pháp phân tích thành phần chính (PCA) giúp giảm số lượng biến và xác định các yếu tố quan trọng nhất, nhưng có thể mất thông tin và khó giải thích. Phương pháp mạng nơ-ron nhân tạo (ANN) có thể mô hình hóa các mối quan hệ phức tạp, nhưng đòi hỏi nhiều dữ liệu và khó giải thích. Việc cân nhắc ưu nhược điểm của từng phương pháp là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp phù hợp cho nghiên cứu cụ thể.

IV. Ứng Dụng Công Thức Balica Đánh Giá Tổn Thương Tại Bến Hải 56kt

Luận văn này thử nghiệm công thức Balica để tính toán chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương cho vùng mưa lũ tại lưu vực sông Bến Hải, Quảng Trị. Công thức này được lựa chọn vì tính đơn giản, dễ áp dụng và khả năng tích hợp nhiều yếu tố khác nhau. Việc ứng dụng công thức Balica sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về mức độ tổn thương của khu vực nghiên cứu và giúp xác định các khu vực cần ưu tiên can thiệp. Dữ liệu được sử dụng bao gồm dữ liệu về địa hình, khí hậu, kinh tế - xã hội và môi trường. Các dữ liệu này được thu thập từ các nguồn khác nhau, bao gồm các cơ quan chính phủ, các tổ chức nghiên cứu và các khảo sát thực địa.

4.1. Cơ sở dữ liệu và bộ tiêu chí đánh giá

Cơ sở dữ liệu đóng vai trò quan trọng trong việc áp dụng công thức Balica. Dữ liệu cần thu thập bao gồm: dữ liệu về lượng mưa, mực nước sông, độ dốc địa hình, loại đất, sử dụng đất, mật độ dân số, thu nhập bình quân đầu người, trình độ học vấn, tình trạng nhà ở, cơ sở hạ tầng, và các yếu tố môi trường khác. Bộ tiêu chí đánh giá được xây dựng dựa trên các yếu tố này, và được chia thành các nhóm chính như yếu tố vật lý, yếu tố kinh tế, yếu tố xã hội và yếu tố môi trường. Việc lựa chọn bộ tiêu chí phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả đánh giá.

4.2. Tính trọng số theo thuật giải Lyengar và Sudarhan

Để đảm bảo tính khách quan và công bằng trong việc đánh giá tính dễ bị tổn thương, cần phải gán trọng số cho các tiêu chí khác nhau. Trọng số thể hiện mức độ quan trọng của từng tiêu chí đối với tính dễ bị tổn thương. Trong luận văn này, thuật giải Lyengar và Sudarhan được sử dụng để tính trọng số. Thuật giải này dựa trên việc phân tích ma trận tương quan giữa các tiêu chí và gán trọng số dựa trên mức độ tương quan. Các tiêu chí có mức độ tương quan cao sẽ được gán trọng số thấp hơn, và ngược lại.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Mức Độ Tổn Thương tại Bến Hải 59kt

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ tổn thương do lũ lụt tại lưu vực sông Bến Hải có sự khác biệt giữa các khu vực. Các khu vực có địa hình thấp, mật độ dân số cao, cơ sở hạ tầng yếu kém và thu nhập bình quân đầu người thấp thường có mức độ tổn thương cao hơn. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách để ưu tiên các biện pháp phòng chống và giảm nhẹ thiên tai. Các biện pháp này có thể bao gồm xây dựng các công trình phòng lũ, cải thiện hệ thống thoát nước, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ sinh kế cho người dân.

5.1. Bản đồ đánh giá mức độ dễ bị tổn thương

Dựa trên kết quả tính toán, một bản đồ đánh giá mức độ dễ bị tổn thương đã được xây dựng. Bản đồ này thể hiện mức độ tổn thương của từng khu vực trên lưu vực sông Bến Hải. Các khu vực có mức độ tổn thương cao được hiển thị bằng màu đỏ, các khu vực có mức độ tổn thương trung bình được hiển thị bằng màu vàng, và các khu vực có mức độ tổn thương thấp được hiển thị bằng màu xanh lá cây. Bản đồ này là một công cụ hữu ích để các nhà quản lý và hoạch định chính sách xác định các khu vực cần ưu tiên can thiệp.

5.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ tổn thương

Phân tích cho thấy một số yếu tố có ảnh hưởng lớn đến mức độ tổn thương. Các yếu tố này bao gồm: độ dốc địa hình, mật độ dân số, mức độ phát triển kinh tế, tình trạng cơ sở hạ tầng, và các yếu tố môi trường. Các khu vực có độ dốc địa hình thấp thường dễ bị ngập lụt hơn. Các khu vực có mật độ dân số cao thường có nhiều người và tài sản bị ảnh hưởng bởi lũ lụt. Các khu vực có mức độ phát triển kinh tế thấp thường có ít nguồn lực để phòng chống và phục hồi sau lũ lụt. Các khu vực có cơ sở hạ tầng yếu kém thường có hệ thống thoát nước kém và các công trình phòng lũ không hiệu quả. Và các khu vực có môi trường bị suy thoái thường dễ bị xói mòn và sạt lở.

VI. Kết Luận Kiến Nghị Hướng Nghiên Cứu Về Tổn Thương 55kt

Luận văn đã thử nghiệm thành công công thức Balica để đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ lụt tại lưu vực sông Bến Hải, Quảng Trị. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách để ưu tiên các biện pháp phòng chống và giảm nhẹ thiên tai. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây chỉ là một nghiên cứu thí điểm và cần có thêm các nghiên cứu khác để xác nhận và mở rộng kết quả. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc sử dụng các phương pháp đánh giá khác, thu thập thêm dữ liệu và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tính dễ bị tổn thương một cách chi tiết hơn.

6.1. Đề xuất các giải pháp giảm nhẹ rủi ro lũ lụt

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp giảm nhẹ rủi ro lũ lụt được đề xuất. Các giải pháp này bao gồm: xây dựng các công trình phòng lũ, cải thiện hệ thống thoát nước, nâng cao nhận thức cộng đồng, hỗ trợ sinh kế cho người dân, và quy hoạch sử dụng đất hợp lý. Việc xây dựng các công trình phòng lũ như đê điều và hồ chứa có thể giúp kiểm soát lũ lụt. Việc cải thiện hệ thống thoát nước có thể giúp giảm thiểu ngập úng. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng có thể giúp người dân chủ động phòng tránh và ứng phó với lũ lụt. Việc hỗ trợ sinh kế cho người dân có thể giúp họ giảm bớt gánh nặng kinh tế và tăng khả năng phục hồi sau lũ lụt. Và việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý có thể giúp giảm thiểu rủi ro lũ lụt.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tính dễ bị tổn thương

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về tính dễ bị tổn thương có thể tập trung vào việc sử dụng các mô hình dự báo lũ lụt tiên tiến, phân tích các tác động kinh tế - xã hội của lũ lụt, đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống và giảm nhẹ thiên tai, và xây dựng các hệ thống cảnh báo lũ lụt sớm. Việc sử dụng các mô hình dự báo lũ lụt tiên tiến có thể giúp dự báo chính xác hơn về thời gian và mức độ lũ lụt. Việc phân tích các tác động kinh tế - xã hội của lũ lụt có thể giúp hiểu rõ hơn về những thiệt hại do lũ lụt gây ra. Việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống và giảm nhẹ thiên tai có thể giúp xác định các biện pháp hiệu quả nhất. Và việc xây dựng các hệ thống cảnh báo lũ lụt sớm có thể giúp người dân có thời gian chuẩn bị và ứng phó với lũ lụt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương và những nghiên cứu trên lưu vực sông Bến Hải Chương 2: Các công thức tính toán chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ Chương 3: Thử nghiệm công thức Balica tính toán chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương cho vùng mưa lũ (có ngập lụt) lưu vực sông Bến Hải Kết luận, kiến nghị Tài liệu tham khảo (LUAN.tri 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƢƠNG VÀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TRÊN LƢU VỰC SÔNG BẾN HẢI 1.Khái niệm chung về tính dễ bị tổn thƣơng Hiện nay, nghiên cứu tính dễ bị tổn thương đã được các nhà khoa học quan tâm trong nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau; ví dụ như nghiên cứu tính dễ bị tổn thương theo cách tiếp cận của ngành khoa học xã hội, khoa học tự nhiên; hay nghiên cứu tính dễ bị tổn thương dưới tác động của biến đổi khí hậu, sự phát triển bền vững, các hiểm họa thiên nhiên,… Do đó, các nhà khoa học đã đưa ra các khái niệm về tính dễ bị tổn thương theo nhiều cách khác nhau. Những năm gần đây, một vài định nghĩa về tính dễ bị tổn thương có thể kể đến như: theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu - IPCC (2001):“Tính dễ bị tổn thương là mức độ mà biến đổi khí hậu có thể gây tổn hại hay bất lợi cho hệ thống; khi đó nó không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy của hệ thống mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới” [14]. Có rất nhiều hướng nghiên cứu khác nhau nhằm phân loại các thành phần, yếu tố để đánh giá tính dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, việc sử dụng các thuật ngữ liên quan đến tính dễ bị tổn thương giữa các ngành, lĩnh vực nghiên cứu vẫn còn nhiều tranh cãi trong các cộng đồng, các hướng nghiên cứu khoa học khác nhau.Trong ngành khoa học kinh tế - xã hội: Với cách tiếp cận của Ramade (1989) thì tính dễ bị tổn thương bao gồm cả con người và kinh tế - xã hội, liên quan đến khuynh hướng hàng hóa, con người, cơ sở hạ tầng, các hoạt động bị thiệt hại, sức đề kháng của cộng đồng.

Nhưng nghiên cứu đó lại không đề cập đến mặt tự nhiên, mức độ, tần suất xuất hiện của các hiện tượng thiên tai. Trong nghiên cứu gần đây trong lĩnh vực này đã giải thích tính dễ bị tổn thương của một hệ thống địa lý, vùng lãnh thổ là kết quả của các hoạt động, khả năng chống chịu khác nhau của xã hội, bối cảnh kinh tế và công nghệ không đồng nhất. Watts and Bohle (1993) [17] đã xem xét đến bối cảnh xã hội của các mối nguy hiểm và liên hệ tính dễ bị tổn thương xã hội đến khả năng phục hồi, chống chịu của cộng đồng. Tính dễ bị tổn thương được mô tả bởi tổ chức chiến lược và giảm nhẹ thiên (LUAN.tri 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tai thế giới (ISDR, 2004) [13] như là các điều kiện xác định bởi các yếu tố vật lý, xã hội, kinh tế và môi trường hay các quá trình, làm tăng tính nhạy của cộng đồng dưới tác động của thiên tai.

Trong cách tiếp cận của ngành khoa học xã hội, thì tính dễ bị tổn thương lại tập trung vào năng lực của con người để đối phó với mối nguy hiểm và kịp thời khôi phục lại các thiệt hại và những tổn thất. Cách tiếp cận này đòi hỏi ít kiến thức về hệ thống địa lý vì mục tiêu của nghiên cứu là giải thích các hành vi xã hội. Ngành khoa học tự nhiên có một điểm khác để giải thích tính dễ bị tổn thương do ảnh hưởng của BĐKH. Hội đồng quốc tế về biến đổi khí hậu (IPCC) đã phát triển các định nghĩa về tính dễ bị tổn thương qua nhiều năm.

Năm 1992, họ xác định tính dễ bị tổn thương như mức độ không có khả năng đối phó với những hậu quả của BĐKH và nước biển dâng. Năm 1996, SAR (báo cáo đánh giá lần 2) [15] đã xác định tính dễ bị tổn thương như mức độ mà BĐKH có thể gây tồn tại hay bất lợi cho hệ thống, không chỉ phụ thuộc vào độ nhạy của hệ thống mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của cộng đồng với điều kiện khí hậu mới. Được xem như những tác động còn lại của BĐKH sau khi các biện pháp thích ứng được thực hiện ( Dowing, 2005) [11]. Định nghĩa này bao gồm sự lộ diện, tính nhạy, khả năng phục hồi của hệ thống để chống lại các mối quy hiểm do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Trong những năm 1980 và đặc biệt trong những năm 1990 thì những nghiên cứu về mối quan hệ giữa các hoạt động con người và tác động của thiên tai theo chiều hướng tổn thương kinh tế xã hội đã tăng lên. Các định nghĩa về tính dễ bị tổn thương đã dần được cải thiện thể hiện một cái nhìn toàn diện của xã hội, liên quan đến lĩnh vực tự nhiên và kinh tế xã hội của hệ thống.Tổn thƣơng do lũ lụt Theo Nguyễn Thanh Sơn và cộng sự [5] khái niệm tính dễ bị tổn thương sử dụng dựa trên khái niệm của UNESCO-IHE “ Tính dễ bị tổn thương là mức độ gây hại có thể được xác định trong những điều kiện nhất định thông qua tính nhạy, sự tổn thất và khả năng phục hồi”. Để tăng cường tính ứng dụng trong của các nghiên cứu trong thực tế, đặc biệt (LUAN.tri 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] là trong chủ động đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ thì Janet Edwards (2007) [16] đã đưa ra một khái niệm nữa là bản đồ tính dễ bị tổn thương do lũ “ là bản đồ cho biết vị trí các vùng nơi mà con người, môi trường thiên nhiên, của cải gặp rủi ro do các thảm họa có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như thiệt hại về người, gây ô nhiễm môi trường”. Ngoài ra, theo một số nghiên cứu khác định nghĩa: Khái niệm tính dễ bị tổn thương do lũ lụt là việc xem xét lựa chọn tiếp xúc, nhạy cảm và các tiêu chí đối phó của người dân trong khu vực nghiên cứu.

Phân tích các tiêu chí này cung cấp một cái nhìn sâu sắc vào các đặc tính dễ bị tổn thương của người dân bị ảnh hưởng và tác động với quản lý nguy cơ lũ lụt. Khi định lượng được tính dễ bị tổn thương của một vùng nào đó thì nó sẽ cung cấp những thông tin cần thiết hỗ trợ trong việc ra quyết định nhằm chống lại các mối nguy hiểm do lũ lụt gây ra mà xã hội phải hứng chịu. Định nghĩa được tính dễ bị tổn thương sẽ giúp ta biết được cách tốt nhất để giảm thiểu chúng. Mục đích của việc đánh giá tính dễ bị tổn thương nhằm cung cấp cho các nhà ra quyết định hay các bên liên quan về những lựa chọn nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của những mối nguy hiểm do lũ lụt.

Nghiên cứu tính dễ bị tổn thương nhằm đưa ra những hành động chính xác có thể làm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra. Sự cần thiết của việc phân tích, đánh giá tính dễ bị tổn thương đã được trình bày trong nhiều tài liệu khoa học với các khái niệm bao gồm; tính dễ bị tổn thương tự nhiên, tính dễ tổn thương xã hội và những tổn thương kinh tế 1.Tổng quan về các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về tính dễ bị tổn thƣơng do lũ Ngày nay việc nghiên cứu các tác động của thiên tai tự nhiên như mưa lũ hết sức quan trọng. Nếu không có những chiến lược thích ứng thích hợp thì thiệt hại để lại do mưa lũ rất nghiêm trọng về rất nhiều các mặt của đời sống con người xã hội.Vì vậy việc nghiên cứu tính dễ bị tổn thương được các nhà khoa học tập trung nghiên cứu nhiều trong các lĩnh vực như: kinh tế - xã hội, môi trường, tự nhiên, thiên tai…Trong các năm gần đây các nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương do mưa lũ theo các cách tiếp cận khác nhau như: (LUAN.tri 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Nghiên cứu ngoài nước Năm 2012, Dapeng Huang và cộng sự [10] đã nghiên cứu nhằm đánh giá tính dễ bị tổn thương lũ lụt cho 31 tỉnh của Trung Quốc. Trong nghiên cứu, tổn thương lũ lụt được đánh giá dựa trên số liệu thiệt hại lũ lụt và các số liệu thống kê về kinh tế, xã hội.

Các tiêu chí nhằm tính toán tính tổn thương trong nghiên cứu được chia làm 4 nhóm tổn thương. Tính dễ bị tổn thương dân số với các biến chủ đạo như tổng số dân, số dân bị ảnh hưởng bởi lũ lụt, thiên tai. Tính dễ bị tổn thương cái chết với biến như số lượng người chết,… Tính dễ bị tổn thương nông nghiệp có các biến về số lượng cây trồng bị ảnh hưởng, tỉ lệ diện tích cây trồng có bảo hiểm,… Tính dễ bị tổn thương kinh tế có các biến như thu nhập bình quân đầu người, tổng GDP,… Như vậy, trong nghiên cứu này, tác giả mới xét tới tính tổn thương nông nghiệp nhưng lại chưa xem xét tới sự tổn thương về công nghiệp hay sự tổn thương của cơ sở hạ tầng,…như vậy chưa thể hiện được toàn diện về tính dễ bị tổn thương lũ lụt. Popovici Elena-Ana,.

Andra Costache và cộng sự [12] đã nghiên cứu phát triển phương pháp và công cụ thích hợp để đánh giá tính dễ bị tổn thương lũ lụt của các cộng đồng nông thôn vùng đồng bằng Banat, Romania. Trong nghiên cứu này đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng (đánh giá tính dễ bị tổn thương đa tiêu chí, phát triển tiêu chí tính dễ bị tổn thương lũ lụt nông thôn và tiến hành bảng câu hỏi) và phương pháp nghiên cứu định tính (quan sát thực địa, phân tích và phát triển cơ sở dữ liệu,…). Chỉ số dễ bị tổn thương lũ ở nông thôn được đánh giá dựa trên sự tích hợp các dữ liệu về độ phơi nhiễm lũ (mức độ và xác suất xảy ra lũ), các dữ liệu kinh tế xã hội (số lượng người tàn tật, số lượng bác sĩ, học sinh, giáo viên, tỉ lệ thất nghiệp, thu nhập bình quân đầu người…), các dữ liệu sinh thái (khu vực tiếp xúc với ô nhiễm,…). Bên cạnh đó, các dữ liệu còn được thu thập từ kết quả của bộ câu hỏi về chủ đề liên quan tới tính dễ bị tổn thương tại địa phương (sự hiểu biết về sự thay đổi tần suất và cường độ của các hiện tượng cực đoan, những thông tin về lũ lụt và biện pháp chuẩn bị hay mức độ lo lắng về lũ lụt của người dân…).