Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Nhu cầu trang trí và nâng cao chất lượng không gian sống của con người ngày càng gia tăng, kéo theo sự thay đổi về thị hiếu đối với các sản phẩm nội thất. Các vật dụng nội thất thông thường như bàn, ghế hiện nay phần lớn vẫn mang hình dáng, cấu trúc cơ bản và ít có sự giao thoa liên ngành. Trong bối cảnh thế kỷ 21, kỹ thuật cơ khí và tự động hóa phát triển mạnh mẽ nhằm giảm thiểu sức lao động và tối ưu hóa vận hành, song việc ứng dụng công nghệ cơ khí – tự động hóa vào các sản phẩm mang tính chất trang trí nội thất nghệ thuật vẫn còn hạn chế. Sự kết hợp giữa các đường nét mềm mại của nghệ thuật thị giác và các cơ cấu cơ khí cứng cáp mở ra một hướng phát triển tiềm năng cho các sản phẩm nội thất thế hệ mới.
Trước thực tiễn đó, đồ án tốt nghiệp ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ khí tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã lựa chọn đề tài "Nghiên cứu, thiết kế và chế tạo bàn cát động lực nghệ thuật" do sinh viên Phạm Minh Lộc thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Trịnh Đức Cường. Đồ án tập trung giải quyết bài toán thiết kế cơ khí chính xác kết hợp hệ thống điều khiển số để tạo ra một sản phẩm vừa đáp ứng công năng của một chiếc bàn trà truyền thống, vừa có khả năng tự động tạo hình hoa văn nghệ thuật trên nền cát thông qua chuyển động của viên bi kim loại.
Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là: Nghiên cứu, thiết kế và chế tạo hoàn chỉnh mô hình bàn cát động lực nghệ thuật ứng dụng hệ chuyển động phẳng CoreXY và điều khiển số thông qua mã lệnh G-code.
Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác định bao gồm:
- Tìm hiểu tổng quan về nguyên lý hoạt động, ưu nhược điểm và ứng dụng của hệ chuyển động CoreXY;
- Khảo sát các công trình nghiên cứu, các sản phẩm bàn vẽ tranh cát tự động trong và ngoài nước;
- Nghiên cứu cơ sở lý thuyết, xác lập các mô hình tính toán động học thuận và động học nghịch cho hệ thống;
- Tính toán sức bền, thiết kế kết cấu cơ khí, kiểm nghiệm các chi tiết chịu lực và lựa chọn động cơ phù hợp;
- Thiết kế mạch điện điều khiển và phát triển chương trình điều khiển bàn cát trên nền tảng phần mềm mã nguồn mở.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đồ án:
- Đối tượng nghiên cứu: Bàn cát động lực nghệ thuật (kết cấu cơ khí khung nhôm, vỏ gỗ, hệ truyền động đai) và phần mềm điều khiển LaserGRBL trên nền tảng firmware GRBL.
- Phạm vi nghiên cứu:
- Về không gian và kỹ thuật: Tập trung vào hệ chuyển động phẳng hai chiều (CoreXY), cơ cấu truyền động đai răng GT2, mạch vi điều khiển Arduino UNO R3 kết hợp vi bước A4988, và giải thuật nội suy quỹ đạo cho viên bi từ tính;
- Về thời gian: Đồ án được triển khai và hoàn thành trong giai đoạn khóa học 2019–2023, nghiệm thu vào tháng 07 năm 2023.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết của đồ án được xây dựng dựa trên các nguyên lý cơ bản của kỹ thuật cơ điện tử và điều khiển số:
- Nguyên lý động cơ bước: Nghiên cứu cấu tạo stator, rotor của động cơ bước biến từ trở, động cơ bước nam châm vĩnh cửu và động cơ bước lai (hybrid). Góc bước của động cơ được xác định qua các công thức:
- Động cơ biến từ trở: $S = \frac{360^\circ}{N_p \cdot Z}$ (với $N_p$ là số pha, $Z$ là số răng trên rotor);
- Động cơ nam châm vĩnh cửu: $Z_{đc} = \frac{360^\circ}{Z_s}$ (với $Z_s$ là số răng trên stator);
- Động cơ bước hỗn hợp: $S = \frac{S_r}{Z_s}$ (với $S_r$ là góc giữa hai răng kề nhau, $Z_s$ là số cặp cực stator).
Đồ án khảo sát các chế độ kích từ: điều khiển dạng sóng (Wave Drive), chạy đủ bước (Full Step), nửa bước (Half-Stepping), chạy vi bước (Microstepping), cùng các phương pháp vòng lặp kín (Closed-loop).
- Nguyên lý hệ chuyển động CoreXY: Cơ cấu động học phẳng hai bậc tự do sử dụng hai động cơ bước đặt cố định tại khung để kéo hai vòng đai khép kín qua hệ thống puly và ròng rọc. Chuyển động độc lập hoặc đồng thời của hai động cơ tạo ra các véc-tơ chuyển vị tịnh tiến theo phương X, phương Y hoặc phương chéo, giúp giảm quán tính di động của đầu công tác.
- Thanh trượt dẫn hướng tuyến tính: Cơ sở lý thuyết về độ cứng vững tĩnh, độ chính xác động học, giải pháp bôi trơn và che chắn bụi/hạt cát bảo vệ bề mặt làm việc.
- Phần mềm và firmware mã nguồn mở: Nền tảng GRBL nạp trên vi điều khiển Atmega328P (Arduino UNO) với các thuật toán nội suy đường thẳng (Linear interpolation) và nội suy cung tròn (Circular interpolation) từ mã lệnh G-code.
Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và phương pháp thực nghiệm kỹ thuật:
- Phương pháp lý thuyết: Tổng hợp, phân tích tài liệu kỹ thuật về các hệ tọa độ phẳng (Cartesian, CoreXY, SCARA); phân tích động lực học để tính chọn công suất động cơ, kiểm nghiệm độ bền mỏi và khả năng tải của đai răng GT2; mô phỏng chuyển vị và ứng suất cục bộ trên các chi tiết gá in 3D bằng phương pháp phần tử hữu hạn (FEA) trên phần mềm Autodesk Inventor.
- Phương pháp thực nghiệm: Chế tạo mẫu thử nghiệm vật lý (gia công khung vỏ gỗ, cắt thanh nhôm định hình 20x20, in 3D các chi tiết kết nối bằng nhựa ABS); lắp ráp hệ thống điện, nạp firmware GRBL, kết nối máy tính qua cổng giao tiếp nối tiếp UART/USB và đo kiểm sai số biên dạng vẽ thực tế trên nền cát.
- Nguồn dữ liệu: Các thông số kỹ thuật tiêu chuẩn từ nhà sản xuất linh kiện (Arduino, Allegro Microsystems cho chip A4988, linh kiện cơ khí GT2), kết hợp dữ liệu khảo sát từ các đồ án tốt nghiệp tiền nhiệm tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh và mô hình thương mại bàn Sisyphus của nghệ sĩ Bruce Shapiro.
| Thiết bị / Linh kiện |
Thông số kỹ thuật chính |
Vai trò trong hệ thống |
| Arduino UNO R3 |
Điện áp hoạt động: 5V DC; Ngõ vào khuyên nghị: 7–12V; 14 chân Digital; 6 chân Analog; Dòng định mức: 120 mA |
Mạch vi điều khiển trung tâm xử lý lệnh G-code và điều phối xung nhịp |
| Driver A4988 |
Điện áp logic: 3.3V – 5V; Điện áp động cơ: 8V – 35V; Dòng định mức: 2.5A; Bước góc mặc định: 1.8° (200 bước/vòng) |
Điều khiển chia dòng, cấp xung vi bước (Microstepping) cho động cơ bước |
| Module Endstop CNC |
Điện áp tối đa: 125V; Dòng tối đa: 1A; Kích thước: 40 x 16 x 7 mm; tích hợp LED và điện trở |
Công tắc hành trình xác định gốc tọa độ (Home) cho hai trục X và Y |
| Động cơ bước Nema 17 |
Mã: OK17STH147; Góc bước: 1.8°; Kết cấu 2 pha lưỡng cực |
Cung cấp mô-men dẫn động cho cơ cấu đai chuyển động hai chiều |
Thiết kế và triển khai
Hệ thống bàn cát động lực nghệ thuật được thiết kế và triển khai dưới dạng một hệ thống cơ điện tử khép kín, bao gồm ba phân hệ chính: kết cấu cơ khí, mạch điện điều khiển và phần mềm giao tiếp.
1. Kiến trúc cơ khí và động lực học
Kết cấu cơ khí được chia thành hai phần riêng biệt:
- Khung vỏ nội thất: Được gia công từ các tấm ván gỗ ghép cắt gọt chính xác theo kích thước bản vẽ thiết kế. Mặt trên của bàn được trang bị một tấm kính cường lực trong suốt lắp phẳng ngang bằng với mặt khung viền gỗ xung quanh. Ngay bên dưới lớp kính là khay chứa cát động lực mịn và một viên bi kim loại. Thiết kế phẳng ngang này khắc phục nhược điểm mặt kính bị thụt sâu của các phiên bản thử nghiệm trước đó, đảm bảo công năng sử dụng như một bàn trà phòng khách.
- Khung hệ chuyển động CoreXY: Bố trí hoàn toàn ẩn bên dưới khay cát. Bộ khung chịu lực chính sử dụng các thanh nhôm định hình kích thước 20x20 mm liên kết với nhau bằng ke góc vuông. Cụm đầu công tác mang một cụm nam châm vĩnh cửu có lực từ mạnh, chuyển động trượt trên hệ thống thanh trượt dẫn hướng tuyến tính thông qua các con trượt. Hệ thống truyền động sử dụng dây đai răng GT2 bản rộng với bước răng 2 mm, kết hợp cùng puly GT2 20 răng và các ròng rọc dẫn hướng GT2 20 răng. Các chi tiết gá đỡ động cơ, puly góc và gá giữ nam châm được thiết kế riêng trên phần mềm CAD và chế tạo bằng công nghệ in 3D với vật liệu nhựa kỹ thuật Acrylonitrin Butadien Styren (ABS). Độ bền uốn, ứng suất tập trung và độ võng của các chi tiết này được kiểm chứng qua mô phỏng chịu tải trên phần mềm Autodesk Inventor trước khi in thực tế.
2. Thiết kế mạch điện và điều khiển
- Trung tâm điều khiển là bo mạch vi điều khiển Arduino UNO kết hợp trực tiếp với mạch mở rộng Arduino CNC Shield V3.
- Mạch CNC Shield V3 đóng vai trò phân phối tín hiệu điều khiển hướng (Direction) và tín hiệu xung bước (Pulse/Step) đến hai module driver A4988 điều khiển hai động cơ bước Nema 17 OK17STH147 độc lập.
- Hai module công tắc hành trình Module Endstop CNC được gắn tại các giới hạn biên của trục X và trục Y để thực hiện chu trình set gốc máy (Homing Cycle) khi khởi động hệ thống.
- Toàn bộ mạch điện được cấp nguồn từ bộ chuyển đổi nguồn DC công nghiệp phù hợp với dải điện áp động cơ (8V–35V) và dòng điện định mức của driver.
3. Cấu hình phần mềm và thuật toán nội suy
- Firmware điều khiển: Sử dụng firmware mã nguồn mở GRBL phiên bản tương thích với vi điều khiển ATmega328P. Quá trình cấu hình được thực hiện trên môi trường phát triển Arduino IDE (thông qua nạp ví dụ
grblUpload). Firmware GRBL được cấu hình lại các thông số xung trên milimét ($step/mm$), gia tốc cực đại và kích hoạt tính năng nội suy CoreXY ($#define\ COREXY$) để chuyển đổi ma trận tọa độ Đề-các ($X, Y$) sang chuyển động góc của hai động cơ bước $A$ và $B$ theo nguyên lý:
$$\Delta A = \Delta X + \Delta Y$$
$$\Delta B = \Delta X - \Delta Y$$
- Phần mềm giao diện người dùng: Ứng dụng LaserGRBL cài đặt trên máy tính đóng vai trò là giao diện điều khiển trung tâm (GUI). LaserGRBL đảm nhận việc tải tệp đồ họa, chuyển đổi hình ảnh hoặc véc-tơ thành chuỗi mã lệnh G-code tiêu chuẩn, sau đó truyền trực tiếp các khối lệnh tuần tự qua cổng USB nối tiếp xuống mạch Arduino.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Giới thiệu
Chương mở đầu trình bày tính cấp thiết của việc kết hợp nghệ thuật tạo hình vào các cơ cấu cơ khí tự động hóa nhằm đáp ứng nhu cầu nội thất hiện đại. Tác giả phân tích ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc làm chủ quy trình tính toán động học CoreXY, thiết kế chế tạo hệ thống cơ điện tử nhỏ gọn và xây dựng giao diện điều khiển. Mục tiêu, đối tượng (bàn cát nghệ thuật, phần mềm LaserGRBL), phạm vi kỹ thuật và phương pháp luận kết hợp lý thuyết với thực nghiệm chế tạo cũng được định rõ, kết thúc bằng việc phác thảo bố cục toàn văn gồm 8 chương.
Chương 2: Tổng quan nghiên cứu đề tài
Chương này điểm lại xu thế nội thất thông minh tích hợp công nghệ điều khiển và sự ra đời của bàn vẽ tranh cát tự động từ năm 2015 qua phiên bản bàn "Sisyphus" của nghệ sĩ Bruce Shapiro (chính thức thương mại hóa năm 2017). Tác giả phân tích cấu tạo nguyên mẫu Sisyphus: đường kính 40 inch, dùng động cơ bước hoặc servo không chổi than, mạch điều khiển trung tâm Raspberry Pi 3 chạy NodeJS, giao tiếp Wifi/USB và tiêu thụ công suất 100W – 200W.
Đối với các nghiên cứu trong nước, tác giả phân tích hai đề tài tốt nghiệp tiền nhiệm tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh:
- Đề tài "Thiết kế, chế tạo bàn vẽ tranh cát" của nhóm Trần Lê Trung Hải, Phạm Hữu Kỳ, Nguyễn Luân Vũ;
- Đề tài "Nghiên cứu, thiết kế và chế tạo bàn vẽ tranh cát thông minh" (2021) của nhóm Trần Văn Lộc và Lê Xuân Hùng, sử dụng cơ cấu phối hợp 1 động cơ quay đế và 1 động cơ tịnh tiến đầu công tác trên bàn tròn.
Tác giả chỉ ra nhược điểm chung của các nghiên cứu trong nước trước đó là mặt kính bị đặt thấp hơn đáng kể so với khung viền gỗ, gây cản trở khi sử dụng làm bàn trà thông thường và chỉ dừng lại ở mô hình thí nghiệm cá nhân (DIY).
Chương 3: Cơ sở lý thuyết
Nội dung chương 3 đi sâu vào các cấu kiện lý thuyết nền tảng:
- Cấu tạo và nguyên lý vận hành của động cơ bước biến từ trở, nam châm vĩnh cửu và động cơ bước hỗn hợp;
- Các phương pháp kích từ: điều khiển dạng sóng, đủ bước, nửa bước và vi bước (Microstepping); các hướng phát triển mạch thông minh và vòng lặp kín (Closed-loop);
- Cơ cấu động học CoreXY: sơ đồ bố trí hai động cơ cố định, nguyên lý truyền động đai chéo, phân tích ưu điểm (tốc độ nhanh, giảm quán tính, độ chính xác cao, nhỏ gọn) và nhược điểm (kết cấu đai phức tạp, chi phí cao, đòi hỏi thuật toán điều khiển đồng bộ);
- Thanh trượt dẫn hướng tuyến tính và yêu cầu kỹ thuật bảo vệ chống bụi;
- Thông số kỹ thuật của Arduino UNO, driver A4988, công tắc hành trình Module Endstop CNC;
- Cấu trúc hệ thống và cách cài đặt thư viện firmware GRBL trên nền tảng Arduino IDE.
Chương 4: Phương hướng và các giải pháp
Tác giả tiến hành phân tích, lập luận lựa chọn các phương án kỹ thuật thông qua các tiêu chí so sánh có hệ thống:
| Cụm chức năng |
Các phương án xem xét |
Phương án được chọn |
Cơ sở lý luận lựa chọn |
| Cơ cấu chuyển động |
1. Hệ tọa độ Cartesian 2. Hệ chuyển động CoreXY 3. Robot SCARA |
Hệ chuyển động CoreXY |
Tối ưu không gian lắp đặt phẳng, hai động cơ đặt tĩnh tại khung giúp giảm khối lượng quán tính di động, độ chính xác lặp lại cao, thẩm mỹ gọn gàng dưới mặt bàn. |
| Động cơ truyền động |
1. Động cơ bước 2. Động cơ Servo 3. Động cơ DC |
Động cơ bước |
Điều khiển vị trí góc chính xác không cần encoder ngoài, giá thành hợp lý, dễ ghép nối driver vi bước A4988, giữ vị trí tốt khi dừng. |
| Cơ cấu truyền động |
1. Bộ truyền đai răng GT2 2. Vít me – đai ốc 3. Trục vít – bánh vít kết hợp bánh răng |
Bộ truyền đai răng GT2 |
Đảm bảo chuyển động êm dịu, không cần bôi trơn dầu mỡ làm bẩn khay cát, tốc độ di chuyển nhanh, khoảng chạy dài mà không tăng trọng lượng khung. |
Chương 5: Tính toán, thiết kế cơ khí
Chương này tập trung vào các bước tính toán và thiết kế kỹ thuật cụ thể:
- Tính toán tải trọng tĩnh và động của hệ thống để lựa chọn động cơ bước Nema 17 OK17STH147;
- Thiết kế bộ truyền đai răng GT2 bước răng 2 mm; tính chọn puly dẫn động 20 răng và các cụm ròng rọc chuyển hướng 20 răng; kiểm nghiệm điều kiện bền kéo đai;
- Thiết kế khung chuyển động bằng thanh nhôm định hình 20x20 mm kết hợp ray trượt tuyến tính;
- Thiết kế mô hình 3D cho 5 cụm chi tiết gá lắp liên kết; sử dụng vật liệu nhựa ABS để chế tạo bằng máy in 3D;
- Phân tích ứng suất (Von Mises Stress) và chuyển vị (Displacement) của cả 5 chi tiết in 3D trên phần mềm Autodesk Inventor nhằm đảm bảo kết cấu không bị phá hủy hoặc biến dạng quá mức dưới lực căng đai.
Chương 6: Thiết kế phần điện điều khiển
Chương 6 trình bày thiết kế phần điều khiển điện tử và logic vận hành:
- Thiết lập sơ đồ nguyên lý và đấu nối dây chi tiết giữa Arduino UNO, Arduino CNC Shield V3, hai driver A4988 và các Module Endstop CNC;
- Xây dựng lưu đồ thuật toán vận hành tổng thể: tiếp nhận file G-code, giải mã lệnh, kiểm tra giới hạn hành trình và cấp phát xung bước cho hai động cơ;
- Phân tích sâu thuật toán nội suy đường thẳng (Linear Interpolation) và đường cong tròn (Circular Interpolation) trong nhân GRBL để tạo ra chuyển động phối hợp mượt mà của viên bi kim loại.
Chương 7: Chế tạo, thử nghiệm – đánh giá
Trình bày toàn bộ quá trình thi công thực tế tại xưởng:
- Thử nghiệm động cơ bước không tải và có tải trong không gian khung cơ khí;
- Đo đạc, cưa cắt và gia công các tấm gỗ để hoàn thiện phần khung vỏ bên ngoài của chiếc bàn;
- Lắp đặt khung nhôm định hình CoreXY, ray trượt, căng đai GT2 và gá cụm nam châm vào bên dưới khay cát;
- Hoàn thiện lắp ráp mặt kính cường lực phẳng ngang viền gỗ;
- Chạy thử nghiệm vẽ thực tế trên lớp cát động lực để đánh giá độ trơn tru và độ căng của dây đai.
Chương 8: Kết quả đạt được
Tổng kết sản phẩm vật lý sau quá trình nghiên cứu và chế tạo:
- Phần cứng: Một bàn cát động lực nghệ thuật hoàn chỉnh về mặt cơ khí và mỹ thuật; khung gỗ chắc chắn, mặt kính phẳng sang trọng; hệ thống cơ cấu CoreXY bên trong hoạt động ổn định, êm ái;
- Phần mềm: Tích hợp thành công phần mềm LaserGRBL, kết nối ổn định qua cổng USB máy tính;
- Kiểm nghiệm vẽ thực tế: Bàn đã vẽ thành công các họa tiết hình học từ cơ bản đến phức tạp như họa tiết hình vuông và họa tiết hình trái tim với độ sắc nét và tính đồng đều cao trên nền cát;
- Lập bảng tổng hợp các thông số kỹ thuật thực nghiệm của sản phẩm hoàn chỉnh.
Kết quả và đóng góp
Đồ án đã đạt được các kết quả kỹ thuật cụ thể có thể đo lường và kiểm chứng qua thực nghiệm:
- Chế tạo thành công mô hình phần cứng bàn cát động lực:
- Khung hệ chuyển động ứng dụng cơ cấu CoreXY chế tạo từ nhôm định hình 20x20 mm và ray trượt tuyến tính hoạt động ổn định;
- Sử dụng 02 động cơ bước Nema 17 OK17STH147 kết hợp bộ truyền đai răng GT2 (bước răng 2 mm, puly và ròng rọc 20 răng) cho phép đầu mang nam châm di chuyển linh hoạt trong mặt phẳng;
- Toàn bộ 5 chi tiết liên kết chịu lực được in 3D bằng nhựa ABS sau khi đã đạt yêu cầu kiểm nghiệm ứng suất và chuyển vị trên phần mềm Autodesk Inventor;
- Gia công hoàn thiện phần vỏ gỗ với kết cấu mặt kính cường lực phẳng đồng mức với khung viền bàn, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn sử dụng của một bàn trà nội thất.
- Tích hợp thành công hệ thống điều khiển số:
- Vi điều khiển Arduino UNO R3 kết hợp board mở rộng Arduino CNC Shield V3 và 02 mạch điều khiển động cơ bước A4988;
- Tích hợp 02 Module Endstop CNC (điện áp tối đa 125V, dòng 1A, kích thước 40 x 16 x 7 mm) làm công tắc giới hạn hành trình;
- Cấu hình firmware mã nguồn mở GRBL trên Arduino IDE thành công cho cơ cấu chuyển động CoreXY;
- Ứng dụng phần mềm LaserGRBL làm giao diện điều khiển, nhận dạng mã lệnh G-code và vẽ hoàn chỉnh các biên dạng hoa văn hình vuông và hình trái tim trên bề mặt cát.
Đóng góp kỹ thuật của đồ án so với các công trình đi trước:
- Khắc phục triệt để nhược điểm về công năng nội thất của các đề tài sinh viên năm 2021 (vốn có mặt kính đặt thụt sâu bên dưới viền gỗ, gây khó khăn cho việc sử dụng làm bàn uống nước, đặt để đồ vật);
- Thay thế cơ cấu tọa độ cực (1 động cơ quay đế + 1 động cơ tịnh tiến) phức tạp và cồng kềnh bằng hệ chuyển động phẳng CoreXY hiện đại; việc cố định cả hai động cơ bước trên khung máy giúp triệt tiêu tải trọng động của động cơ lên trục di chuyển, từ đó tăng độ chính xác lặp lại và giảm thiểu rung động khi vẽ tranh cát.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Mặc dù đã hoàn thành các mục tiêu ban đầu, tác giả cũng chỉ ra một số hạn chế còn tồn tại của sản phẩm:
- Hệ thống điều khiển vẫn phụ thuộc vào kết nối vật lý có dây (cáp USB) nối từ máy tính chạy phần mềm LaserGRBL đến bo mạch Arduino UNO, chưa hỗ trợ kết nối không dây;
- Động cơ bước sử dụng driver A4988 thông thường vẫn phát ra độ ồn nhất định trong quá trình vận hành liên tục ở tốc độ cao;
- Bàn chưa được tích hợp hệ thống chiếu sáng đèn LED đa sắc có khả năng đổi màu đồng bộ theo nét vẽ để tăng hiệu ứng thị giác như mẫu thương mại Sisyphus.
Các hướng phát triển tiếp theo được đề xuất trong đồ án bao gồm:
- Thay thế hoặc nâng cấp bo mạch điều khiển sang các dòng vi xử lý có tích hợp kết nối mạng không dây (như ESP32 hoặc Raspberry Pi chạy NodeJS) nhằm cho phép người dùng điều khiển, nạp hình vẽ trực tiếp từ điện thoại thông minh qua Wi-Fi hoặc Bluetooth;
- Nâng cấp mạch điều khiển động cơ bước sang các dòng driver chống ồn cao cấp hơn (như dòng vi bước siêu êm TMC) để triệt tiêu tiếng rít cơ khí khi đặt trong phòng khách hoặc phòng ngủ;
- Bổ sung dải đèn LED viền có khả năng lập trình hiệu ứng ánh sáng đổi màu linh hoạt tương ứng với vị trí và chuyển động của viên bi kim loại.
Giá trị tham khảo
Đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với:
- Sinh viên và giảng viên chuyên ngành: Công nghệ kỹ thuật Cơ khí, Cơ điện tử, Kỹ thuật Chế tạo máy và Tự động hóa tại các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật;
- Đối tượng nghiên cứu tương tự: Những người đang thực hiện các đề tài nghiên cứu hoặc dự án tự chế tạo (DIY) liên quan đến hệ chuyển động CoreXY, máy vẽ phẳng (plotter), máy khắc laser mini, máy in 3D hoặc các thiết bị nghệ thuật động lực (kinetic art);
- Các phần nội dung đáng tham khảo chuyên sâu:
- Quy trình phân tích và chuyển đổi động học hệ CoreXY kết hợp cấu hình firmware GRBL trên nền tảng phần cứng giá rẻ (Arduino UNO + CNC Shield V3 + A4988);
- Phương pháp kiểm nghiệm độ bền, mô phỏng ứng suất tập trung và biến dạng của các chi tiết in 3D nhựa ABS bằng phần mềm Autodesk Inventor trước khi chế tạo thực tế;
- Giải pháp tích hợp cơ cấu truyền động cơ khí chính xác vào trong một sản phẩm trang trí nội thất dân dụng.
Câu hỏi thường gặp
1. Hệ chuyển động CoreXY được lựa chọn trong đồ án có ưu thế gì nổi bật so với hệ Cartesian và Robot SCARA?
Hệ chuyển động CoreXY cho phép bố trí cố định cả hai động cơ bước trên khung máy thay vì phải mang theo một động cơ di chuyển trên trục như hệ Cartesian. Điều này giúp giảm đáng kể khối lượng quán tính của đầu công tác, cho phép hệ thống di chuyển với tốc độ cao hơn, chính xác hơn và kết cấu phẳng nhỏ gọn, rất phù hợp để giấu kín bên dưới đáy khay cát của bàn trà.
2. Viên bi kim loại di chuyển trên mặt cát bằng cơ chế vật lý nào?
Viên bi kim loại không gắn trực tiếp vào cơ cấu cơ khí mà đặt tự do trên lớp cát động lực. Dưới đáy khay cát, cụm đầu công tác của hệ CoreXY mang một cụm nam châm vĩnh cửu có từ tính mạnh. Khi hệ chuyển động CoreXY điều khiển cụm nam châm di chuyển bên dưới, lực hút từ trường xuyên qua đáy khay sẽ kéo viên bi lăn theo các tọa độ định sẵn, từ đó cày xới lớp cát và tạo nên các hoa văn hình học.
3. Phần mềm và vi điều khiển nào được tác giả sử dụng để điều khiển bàn cát?
Tác giả sử dụng vi điều khiển trung tâm là bo mạch Arduino UNO R3 nạp firmware mã nguồn mở GRBL kết hợp bo mở rộng Arduino CNC Shield V3 và hai mạch điều khiển A4988. Trên máy tính, tác giả sử dụng phần mềm giao diện LaserGRBL để gửi các tập lệnh G-code tọa độ qua cổng USB nối tiếp xuống mạch Arduino.
4. Điểm cải tiến quan trọng nhất về mặt kết cấu nội thất của đồ án này so với các nghiên cứu trước đó tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM là gì?
Ở các nghiên cứu trong nước năm 2021, mặt kính của bàn bị đặt thấp hơn đáng kể so với khung viền gỗ xung quanh khiến sản phẩm chỉ giống một mô hình thí nghiệm. Đồ án này đã thiết kế mặt kính phẳng ngang bằng với mặt khung viền gỗ, vừa bảo vệ lớp cát và giữ viên bi bên trong, vừa cho phép người dùng sử dụng mặt kính để đồ vật như một chiếc bàn nội thất thực thụ.
5. Các chi tiết liên kết cơ khí trong hệ chuyển động được chế tạo và kiểm nghiệm độ bền như thế nào?
Toàn bộ 5 khối chi tiết liên kết cơ khí (gá đỡ puly, gá động cơ, cụm mang nam châm) được thiết kế 3D và chế tạo bằng công nghệ in 3D sử dụng vật liệu nhựa kỹ thuật ABS. Trước khi in, tác giả đã tiến hành mô phỏng chịu lực trên phần mềm Autodesk Inventor để kiểm tra ứng suất tập trung (Von Mises) và độ biến dạng/chuyển vị, đảm bảo các chi tiết chịu được lực căng của dây đai GT2 trong suốt quá trình hoạt động.
Kết luận
Đồ án tốt nghiệp "Nghiên cứu, thiết kế và chế tạo bàn cát động lực nghệ thuật" của sinh viên Phạm Minh Lộc đã giải quyết thành công bài toán tích hợp giữa kỹ thuật cơ khí chính xác và mỹ thuật nội thất thông qua cơ chế chuyển động CoreXY. Hệ thống vận hành ổn định trên nền tảng phần cứng Arduino UNO kết hợp firmware GRBL và phần mềm LaserGRBL, điều khiển viên bi vẽ chính xác các họa tiết hình học trên cát thông qua lực từ trường. Nghiên cứu không chỉ hoàn thành việc chế tạo một sản phẩm vật lý có công năng sử dụng thực tế mà còn cung cấp tài liệu kỹ thuật có giá trị tham khảo cao về tính toán cơ khí, mô phỏng kết cấu in 3D và ứng dụng điều khiển số cho các mô hình tự động hóa quy mô nhỏ.