§å ¸n tèt nghiÖp Lêi më ®Çu Trong thêi ®¹i bïng næ th«ng tin nh hiÖn nay, v« tuyÕn truyÒn h×nh lµ bé phËn ®ãng vai trß quan träng trong ®êi sèng mäi c¸ nh©n trªn thÕ giíi. TruyÒn h×nh ®· vµ ®ang ®¸p øng ®îc rÊt nhiÒu nhu cÇu thiÕt yÕu cña con ngêi nh: gi¶i trÝ, gi¸o dôc, v¨n ho¸, chÝnh trÞ, nghÖ thuËt…v. Cïng víi sù ph¸t triÓn khoa häc kÜ thuËt, truyÒn h×nh ®· liªn tôc ®îc c¶i tiÕn tõ nh÷ng hÖ thèng truyÒn h×nh s¬ khai, truyÒn h×nh ®en tr¾ng, truyÒn h×nh mµu vµ cïng víi sù ph¸t triÓn kü thuËt sè truyÒn h×nh sè ra ®êi vµ phæ biÕn ë c¸c níc MÜ, NhËt … v. Tuy nhiªn ®Ó cã thÓ ho¹t ®éng truyÒn h×nh hay bÊt kú m¸y mãc thiÕt bÞ nµo còng cÇn ph¶i cã n¨ng lîng nguån, n¨ng lîng cµng æn ®Þnh th× m¸y mãc cµng bÒn.
V× vËy ®¸nh gi¸ vÒ chÊt lîng bé nguån tõ ®ã ®¸nh gi¸ vÒ chÊt lîng tuæi thä cña m¸y. ChÊt lîng cña m¸y lÖ thuéc 80% vµo bé nguån, vµ ®iÒu nµy ®îc ngêi tiªu dïng còng nh nhµ s¶n xuÊt ®Æc biÖt quan t©m. ChÝnh v× tÇm quan träng cña bé nguån ®· khiÕn t«i chän ®Ò tµi “Nghiªn cøu vÒ truyÒn h×nh mµu vµ thiÕt kÕ bé nguån æn ¸p d¶i réng cña ti m¸y thu h×nh”. Sau ®©y lµ kÕt qu¶ nghiªn cøu trong qóa tr×nh thùc tËp vµ thiÕt kÕ ®å ¸n tèt nghiÖp.
Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 1 §å ¸n tèt nghiÖp PhÇn I TruyÒn h×nh mµu Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 2 §å ¸n tèt nghiÖp Ch¬ng I Giíi thiÖu tæng qu¸t vÒ truyÒn h×nh mµu 1. TruyÒn h×nh ®en tr¾ng lµ bíc më ®Çu cho viÖc truyÒn c¸c h×nh ¶nh cã trong thùc tÕ ®i xa, nã ®· ®îc nghiªn cøu vµ chÕ t¹o hoµn chØnh trong nh÷ng n¨m 1960. Ngµy nay truyÒn h×nh ®en tr¾ng ®· ®îc sö dông hÇu hÕt c¸c níc trªn thÕ giíi, cïng víi sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña ngµnh ®iÖn tö, chÊt lîng c¸c linh kiÖn ®iÖn tö ngµy cµng cao vµ do ®ã thiÕt bÞ cña hÖ thèng truyÒn h×nh æn ®Þnh cao, chÊt lîng tèt. Tuy nhiªn, truyÒn h×nh ®en tr¾ng cha cã kh¶ nang truyÒn ®i c¸c h×nh ¶nh, c¸c c¶nh vËt thiªn nhiªn ®Çy mµu s¾c sèng ®éng trong thùc tÕ.
Do ®ã truyÒn h×nh mµu lµ bíc ph¸t triÓn tiÕp theo cña truyÒn h×nh ®en tr¾ng. TruyÒn h×nh mµu ph¸t triÓn trªn nÒn t¶ng cña truyÒn h×nh ®en tr¾ng. Do vËy hÖ truyÒn h×nh mµu ph¶i ®¶m b¶o tÝnh kÕt hîp víi hÖ truyÒn h×nh ®en tr¾ng, cô thÓ lµ: Nh÷ng m¸y thu h×nh ®en tr¾ng ph¶i thu ®îc ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh mµu vµ ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh ®en tr¾ng, m¸y thu h×nh mµu ph¶i thu ®îc c¶ ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh ®en tr¾ng còng nh thu ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh mµu. C¸c ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn tÝnh t¬ng hîp.
- C¸c th«ng sè cña hÖ truyÒn h×nh mµu vµ hÖ truyÒn h×nh ®en tr¾ng t¬ng øng ph¶i nh nhau. Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 3 §å ¸n tèt nghiÖp + C¸c ph¬ng ph¸p quÐt ¶nh, khæ ¶nh, sè dßng quÐt trªn mét ¶nh, sè ¶nh truyÒn trong mét gi©y. + §é réng d¶i tÇn tÝn hiÖu Video, hiÖu sè gi÷a tÇn sè mang h×nh vµ mang tiÕng. + Ph¬ng thøc ®iÒu chÕ song mang h×nh, mang tiÕng vµ cùc tÝnh ®iÒu chÕ sãng mang h×nh, tiÕng….
§èi víi c¸c níc dïng tiªu chuÈn kh¸c nhau th× c¸c th«ng sè nµy còng ph¶i kh¸c nhau. - Trong tÝn hiÖu truyÒn h×nh mµu ®Çy ®ñ ph¶i cã tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn trong tÝn hiÖu truyÒn h×nh ®Çy ®ñ ë truyÒn h×nh ®en tr¾ng. Trong ®ã nhÊt thiÕt ph¶i cã thµnh phÇn ph¶n ¸nh sù ph©n bè ®é chãi trªn ¶nh truyÒn ®i. TÝn hiÖu nµy cÇn thiÕt ®Ó kh«i phôc ¶nh ®en tr¾ng trªn mµn h×nh ®en tr¾ng.
Ngoµi ra, cßn cã xung ®ång bé dßng, mµnh vµ xung xo¸ ®Çy ®ñ. Lóc thu ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh mµu c¸c thµnh phÇn ph¶n ¸nh tin tøc mµu kh«ng g©y ra nhiÒu râ nÐt, ®é t¬ng ph¶n cao, mµu s¾c kh«i phôc chÝnh x¸c, mÐo h×nh häc nhá, Ýt nhiÔu, kh«ng chip, ¶nh truyÒn h×nh æn ®Þnh. - M¹ch ®iÖn m¸y thu h×nh mµu ®¬n gi¶n ho¹t ®éng æn ®Þnh, kinh tÕ cao. - Cã kh¶ n¨ng sö dông ®Õn møc tèi ®a c¸c thiÕt bÞ truyÒn h×nh ®en tr¾ng s½n cã ë c¸c ®µi truyÒn h×nh ®en tr¾ng.
Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 4 §å ¸n tèt nghiÖp - Cã kh¶ n¨ng trao ®æi ch¬ng tr×nh truyÒn h×nh mµu gi÷a c¸c níc sö dông c¸c hÖ thèng truyÒn h×nh mµu kh¸c nhau (c¶ hÖ thèng th«ng tin mÆt ®Êt vµ vÖ tinh). - Sö dông b¨ng tÇn sè dµnh riªng cho truyÒn h×nh cã hiÖu qu¶ nhÊt vµ cã c¬ së ®Ó tiÕp tôc ph¸t triÓn thµnh hÖ thèng truyÒn h×nh t©n tiÕn h¬n. Ch¬ng ii C¸c vÊn ®Ò liªn quan gi÷a truyÒ h×nh mµu vµ truyÒn h×nh ®en tr¾ng 2. VÊn ®Ò tiªu chuÈn quÐt.
TruyÒn h×nh chØ truyÒn ®i tõng ®iÓm s¸ng mét tõ tr¸i qua ph¶i, tõ trªn xuèng díi. Cµng cã nhiÒu dßng quÐt th× h×nh ¶nh cµng cã nhiÒu chi tiÕt s¾c nÐt, nhng hÖ thèng thiÕt bÞ phøc t¹p, Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 5 §å ¸n tèt nghiÖp ®¾t tiÒn, Ýt dßng quÐt h×nh ¶nh kÐm chÊt lîng. V× vËy, cho tíi nay chØ tån t¹i 2 tiªu chuÈn lµ: FCC cña Mü (FCC = Federal Communoication Commentti: Héi viÔn th«ng liªn bang) OIRT cña Ch©u ¢u (OIRT = Organix = zation International Radio Television: HiÖp héi quèc tÕ ph¸t thanh vµ truyÒn h×nh) Nh vËy tÇn sè quÐt ngang (quÐt dßng), hay sè dßng quÐt cã trong 1 gi©y cña FCC lµ: FH = 525 x 30 = 15750 vµ cña OIRT FH = 625 x 25 = 15625. TÇn sè quÐt däc (mµnh) hay tÇn sè tia ®iÖn tö quÐt ngîc tõ díi lªn trªn trong 1 gi©y cña FCC lµ: FV = 30 x 2 = 60HZ.
OIRT : FV = 25 x 2 = 50 HZ. Së dÜ tÇn sè quÐt däc (mµnh) b»ng (sè h×nh/1 gi©y x 2) v× mét h×nh ®îc quÐt lµm 2 lÇn, lÇn ®Çu quÐt c¸c dßng lÎ 1,3,5,7… (b¸n ¶nh lÎ). LÇn 2 quÐt c¸c dßng ch½n 2,4,6… (b¸n ¶nh ch½n). ViÖc nµy ®Ó tr¸nh hiÖn tîng chËp chên do kh¶ n¨ng lu ¶nh cña m¾t ngêi.
Tiªu chuÈn FCC OIRT Sè dßng quÐt cho 1 h×nh 525 dßng 625 dßng Sè h×nh trong 1 gi©y 30 h×nh 25 h×nh 2. VÊn ®Ò ®ång bé. Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 6 §å ¸n tèt nghiÖp H×nh ¶nh m¸y thu h×nh chØ t¸i t¹o ®¶m b¶o gièng nh ë phÝa ph¸t khi cã sù ®ång bé. §iÒu nµy cã nghÜa lµ khi ë ®Çu ph¸t ®i h×nh ¶nh, ph¶i ph¸t ®i tÝn hiÖu ®ång bé ®Ó phÝa thu c¨n cø vµo nh÷ng tÝn hiÖu nµy, t¸i t¹o l¹i nh÷ng tÝn hiÖu gièng nh cña phÝa ph¸t truyÒn ®i.
Ngêi ta thùc hiÖn vÊn ®Ò nµy b»ng c¸ch ®Æt nh÷ng xung ®ång bé dßng vµ mµnh göi chung cïng tÝn hiÖu h×nh ¶nh vµ ©m thanh. Mçi khi tia ®iÖn tö trong èng Vidicon quÐt hÕt 1 lît l¹i xuÊt hiÖn 1 xung ©m cã bÒ réng lín h¬n xung ®ång bé ngang gäi lµ xung ®ång bé däc (mµnh). Nh vËy, s¬ bé chØ tÝnh riªng trong truyÒn h×nh ®en tr¾ng ®· cã 4 tÝn hiÖu: TÝn hiÖu chãi Ey, tÝn hiÖu ®ång bé dßng, tÝn hiÖu ®ång bé mµnh, tÝn hiÖu ©m thanh. VÊn ®Ò d¶i tÇn Video.
H×nh ¶nh ®îc t¸i t¹o trªn mµn h×nh, 2 chi tiÕt s¸ng tèi n»m s¸t nhau nhÊt theo chiÒu däc chÝnh lµ kho¶ng c¸ch d cña 2 dßng quÐt. §Ó c¸c chi tiÕt cña h×nh ®îc ®Òu 2 chi tiÕt s¸ng tèi n»m s¸t nhau nhÊt theo chiÒu ngang còng ph¶i cã kho¶ng c¸ch nh vËy. Kho¶ng c¸ch nµy ph¶i t¬ng øng víi 1/2 chu kú cña sãng video. Tû lÖ cña khung h×nh lu«n lu«n lµ h×nh ch÷ nhËt, tû lÖ 3/4; thêi gian cña dßng quÐt lu«n x¸c ®Þnh, tõ ®ã cã thÓ tÝnh ®îc thêi gian 1/2 chu kú t¬ng øng víi tÇn sè video cao nhÊt (h×nh 1-1), kho¶ng c¸ch d = 1/2 chu kú cña sãng video cã tÇn sè cao nhÊt, kÕt qu¶ tÝnh ®îc lµ: + ë tiªu chuÈn OIRT cã: Fmax = 7,4Mhz Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 7 §å ¸n tèt nghiÖp + ë tiªu chuÈn FCC cã: Fmax = 6,2Mhz Nh vËy, gi¶i tÇn sè Video theo tiªu chuÈn ®Þnh nghÜa lµ 7,5Mhz (OIRT), 6,3Mhz (FCC).
M¸y ph¸t OIRT vµ m¸y ph¸t FCC sÏ chØ truyÒn ®i gi¶i tÇn 6Mhz vµ 4Mhz. §iÒu nµy chøng tá r»ng ngêi ta kh«ng truyÒn ®Çy ®ñ d¶i tÇn sè cña Video nh tiªu chuÈn ®Þnh nghÜa. VÊn ®Ò cµi phæ tÇn tÝn hiÖu mµu vµo phæ tÇn tÝn hiÖu chãi. C¸c tÝnh hiÖu mµu ®îc ®iÒu chÕ lªn dao ®éng ®iÒu hoµ cã tÇn sè x¸c ®Þnh, chän miÒn tÇn sè cao cña phæ tÇn tÝn hiÖu chãi.
Sau ®ã céng tuyÕn tÝnh víi tÝn hiÖu chãi råi míi truyÒn ®Õn m¸y ph¸t h×nh. Dao ®éng ®iÒu hoµ nµy gäi lµ sãng mang mµu (cßn gäi lµ sãng mang phô Subcarier) vµ tÇn sè cña dao ®éng ®iÒu hoµ nµy gäi lµ tÇn sè mang phô Fmp (hoÆc gäi d¶i tÇn phô). Phæ tÇn tÝn hiÖu chãi EY Phæ tÝn tÇn mÇ hiÖu u f H×nh 2-4-1 Phæ tÇn tÝn hiÖu mµu cµi trong phæ tÇn tÝn hiÖu chãi Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 8 §å ¸n tèt nghiÖp Trong c¸c hÖ truyÒn h×nh mµu ta ph¶i tiÕn hµnh lång tiÕng phæ tÇn nh vËy võa ®Ó cho ®é réng d¶i th«ng ®êng truyÒn ë hÖ truyÒn mµu vµ ®en tr¾ng nh nhau, võa gi¶m ¶nh hëng qua l¹i gi÷a tÝn hiÖu chãi vµ tÝn hiÖu mµu. Ch¬ng iii Ph©n tÝch vµ tæng hîp ¶nh mµu 3.
a, ¸nh s¸ng cã bao nhiªu mµu ¸nh s¸ng nh×n thÊy lµ sãng ®iÖn tõ cã bíc sãng n»m trong d¶i phæ tõ 380 ®Õn 780. Tríc ®©y ta quan niÖm r»ng ¸nh s¸ng cã 7 mµu s¾c kh¸c nhau ®ã lµ: §á, Cam, Vµng, Lôc , lam, Chµm, tÝm .Trªn thùc tÕ c¸c mÇu nµy biÕn ®æi mét c¸ch liªn tôc ,kh«ng cã ranh giíi râ rÖt ,do ®ã ¸nh s¸ng cã v« sè mµu. NhiÒu thùc nghiÖm chøng tá r»ng,cã thÓ nhËn ®îc gÇn nh tÊt c¶ c¸c mµu s¾c tån t¹i trong thiªn nhiªn b»ng c¸ch trén ba chïm ¸nh s¸ng mµu ®á ,lôc vµ lam theo c¸c tØ lÖ x¸c ®Þnh .§Ó gi¶i thÝch ®iÒu nµy ,cho ®Ðn nay nhiÒu nhµ khoa häc ®· ®Ò ra nhiÒu thuyÕt kh¸c nhau vÒ c¬ chÕ c¶m thô mµu cña m¾t ngêi ,trong ®ã Líp: §iÖn tö viÔn th«ng 9 §å ¸n tèt nghiÖp thuyÕt ba thµnh phÇn c¶m thô mµu ®îc nhiÒu ngêi c«ng nhËn h¬n c¶. Theo thuyÕt ba thµnh phÇn c¶m thô mµu th× trªn vâng m¹c cña m¾t ngêi tån t¹i ba d¹ng tÕ bµo h×nh chãp.
Mçi d¹ng tÕ bµo chãp nµy cã ®é nh¹y c¶m kh¸c nhau ®èi víi c¸c mµu kh¸c nhau cña d¶i phæ tr«ng thÊy. Cô thÓ lµ mét lo¹i nh¹y c¶m víi mµu ®á , mét lo¹i nh¹y c¶m víi mµu lôc vµ mét lo¹i nh¹y c¶m víi mµu lam.