Luận Văn Thạc Sĩ: Sử Dụng Hợp Đồng Phái Sinh Trong Quản Lý Rủi Ro Tài Chính Cho Các Đơn Vị Phát Điện

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả hợp đồng phái sinh trong quản lý rủi ro tài chính cho các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện.

• Tác giả: Đinh Nhật Minh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hương Mai
• Trường học: Đại học Điện Lực
• Chuyên ngành: Quản lý rủi ro tài chính
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng hợp đồng phái sinh trong quản lý rủi ro tài chính cho các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• GIẢI THÍCH TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÀI CHÍNH
• 1.1. Khái niệm và mục đích của quản lý rủi ro tài chính
• 1.2. Nội dung và quy trình của quản lý rủi ro tài chính
• 1.2.1. Nhận dạng – phân tích – đo lường rủi ro
• 1.2.2. Kiểm soát-phòng ngừa rủi ro
• 1.2.3. Tài trợ rủi ro
• 1.3. Các biện pháp công cụ quản lý rủi ro tài chính
• 1.3.1. Áp dụng các hợp đồng phái sinh

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng hợp đồng phái sinh như một công cụ hiệu quả để quản lý rủi ro tài chính cho các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam. Thị trường điện Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ thị trường phát điện cạnh tranh đến thị trường bán buôn và bán lẻ điện. Việc áp dụng hợp đồng phái sinh giúp các đơn vị phát điện giảm thiểu rủi ro do biến động giá điện, đảm bảo ổn định tài chính và tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Lý do lựa chọn đề tài

Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam đã được hình thành và phát triển theo lộ trình từ năm 2005. Tuy nhiên, các đơn vị phát điện phải đối mặt với nhiều rủi ro tài chính do biến động giá điện và các yếu tố thị trường. Việc sử dụng hợp đồng phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, và hợp đồng quyền chọn được xem là giải pháp hiệu quả để quản lý rủi ro này. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của các công cụ này trong việc giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa tài chính cho các đơn vị phát điện.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc sử dụng các hợp đồng phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, và hợp đồng quyền chọn để quản lý rủi ro tài chính. Nghiên cứu tập trung vào thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWEM), nơi các biến động giá điện có ảnh hưởng lớn đến tình hình tài chính của các đơn vị phát điện.

II. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tài chính

Quản lý rủi ro tài chính là quá trình xác định, đánh giá và kiểm soát các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của một tổ chức. Đối với các đơn vị phát điện, rủi ro tài chính chủ yếu đến từ biến động giá điện, chi phí vận hành và các yếu tố thị trường. Việc sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng phái sinh giúp các đơn vị này giảm thiểu rủi ro và đảm bảo ổn định tài chính.

2.1. Khái niệm và mục đích của quản lý rủi ro tài chính

Quản lý rủi ro tài chính là quá trình xác định các rủi ro tiềm ẩn và thực hiện các biện pháp để giảm thiểu tác động của chúng. Mục đích chính là bảo vệ giá trị tài sản và đảm bảo sự ổn định tài chính của tổ chức. Đối với các đơn vị phát điện, quản lý rủi ro tài chính giúp họ đối phó với các biến động giá điện và duy trì lợi nhuận.

2.2. Các công cụ quản lý rủi ro tài chính

Các công cụ quản lý rủi ro tài chính bao gồm hợp đồng phái sinh, bảo hiểm, và các chiến lược đầu tư. Trong đó, hợp đồng phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, và hợp đồng quyền chọn được sử dụng rộng rãi để phòng ngừa rủi ro giá cả. Các công cụ này cho phép các đơn vị phát điện chuyển giao rủi ro cho các nhà đầu cơ, giúp họ tập trung vào hoạt động sản xuất và kinh doanh.

III. Ứng dụng hợp đồng phái sinh trong quản lý rủi ro tài chính

Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng hợp đồng phái sinh như một công cụ hiệu quả để quản lý rủi ro tài chính cho các đơn vị phát điện trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWEM). Các hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn giúp các đơn vị này giảm thiểu rủi ro do biến động giá điện, đảm bảo ổn định tài chính và tối ưu hóa lợi nhuận.

3.1. Hiện trạng sử dụng hợp đồng phái sinh tại Việt Nam

Hiện nay, việc sử dụng hợp đồng phái sinh trong thị trường điện tại Việt Nam còn hạn chế. Tuy nhiên, các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế cho thấy tiềm năng lớn của các công cụ này trong việc quản lý rủi ro tài chính. Các đơn vị phát điện có thể áp dụng hợp đồng tương lai để phòng ngừa rủi ro giá điện và đảm bảo ổn định tài chính.

3.2. Đề xuất ứng dụng hợp đồng tương lai

Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng hợp đồng tương lai trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWEM) như một công cụ hiệu quả để quản lý rủi ro tài chính. Các hợp đồng tương lai giúp các đơn vị phát điện giảm thiểu rủi ro do biến động giá điện, đảm bảo ổn định tài chính và tối ưu hóa lợi nhuận. Đồng thời, nghiên cứu cũng đề xuất lộ trình xây dựng cơ chế hợp đồng tương lai cho thị trường điện cạnh tranh Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển quan trọng, bắt đầu từ thị trường phát điện cạnh tranh (2005-2014), tiếp đến là thị trường bán buôn điện cạnh tranh (2015-2021), và hướng tới thị trường bán lẻ cạnh tranh (2021-2023). Với công suất đặt hệ thống điện đạt khoảng 41.422 MW và sản lượng điện tiêu thụ lên tới 182,9 tỷ kWh năm 2016, thị trường điện Việt Nam đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, các đơn vị phát điện khi tham gia thị trường phải đối mặt với nhiều rủi ro tài chính và vận hành, đặc biệt là biến động giá điện và các yếu tố thị trường phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích việc sử dụng hợp đồng phái sinh như một công cụ quản lý rủi ro tài chính cho các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hợp đồng phái sinh gồm hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, quyền chọn và hoán đổi, với trọng tâm là hợp đồng tương lai trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam (VWEM).

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các đơn vị phát điện giảm thiểu rủi ro biến động giá điện, đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định và hiệu quả hơn. Đồng thời, việc áp dụng hợp đồng phái sinh góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng và phát triển bền vững của thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý rủi ro tài chính và mô hình thị trường điện cạnh tranh. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý rủi ro tài chính: Nhấn mạnh quá trình nhận dạng, phân tích, kiểm soát và tài trợ rủi ro nhằm bảo vệ và gia tăng giá trị doanh nghiệp. Các khái niệm chính bao gồm rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá và rủi ro biến động giá. Quản lý rủi ro tài chính giúp doanh nghiệp phòng ngừa tổn thất do biến động thị trường và vận hành.

2. Mô hình thị trường điện cạnh tranh: Phân tích các cấp độ thị trường điện Việt Nam (độc quyền, một người mua duy nhất, bán buôn cạnh tranh, bán lẻ cạnh tranh) và các mô hình vận hành như Gross Pool, Net Pool, chào giá theo chi phí và chào giá tự do. Khái niệm hợp đồng phái sinh (hợp đồng kỳ hạn, tương lai, quyền chọn, hoán đổi) được tích hợp để quản lý rủi ro biến động giá điện.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: hợp đồng CfD (Contract for Difference), giá biên thị trường (SMP), giá công suất (CAN), và các thành viên thị trường như SB (Single Buyer), SMHP (Thủy điện đa mục tiêu), SMO (Cơ quan vận hành thị trường và hệ thống điện).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp kết hợp phân tích định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu vận hành thị trường phát điện cạnh tranh Việt Nam từ Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia, các quy định pháp luật liên quan đến thị trường điện và hợp đồng phái sinh, báo cáo ngành điện và tài liệu tham khảo quốc tế.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê số liệu vận hành thị trường, đánh giá hiện trạng áp dụng hợp đồng phái sinh, so sánh các mô hình hợp đồng và kinh nghiệm quốc tế. Phân tích rủi ro tài chính và vận hành dựa trên ma trận đo lường rủi ro, đánh giá hiệu quả các công cụ phái sinh trong quản lý rủi ro.

• Cỡ mẫu và timeline: Nghiên cứu tập trung vào gần 70 đơn vị phát điện tham gia thị trường phát điện cạnh tranh và hơn 20 nhà máy tham gia gián tiếp, trong giai đoạn từ 2011 đến 2017. Quá trình nghiên cứu kéo dài khoảng 1 năm, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, khoa học và phù hợp với thực tiễn thị trường điện Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Rủi ro tài chính đa dạng và phức tạp: Các đơn vị phát điện phải đối mặt với nhiều loại rủi ro như rủi ro thanh khoản, tín dụng, lãi suất, tỷ giá và biến động giá điện. Trong đó, rủi ro biến động giá điện chiếm tỷ trọng lớn do thị trường điện có tính chất đặc thù không thể dự trữ và biến động cung cầu cao. Ví dụ, tỷ trọng công suất thủy điện chiếm 44% tổng công suất hệ thống, chịu ảnh hưởng lớn từ diễn biến thủy văn phức tạp.

2. Hiện trạng áp dụng hợp đồng phái sinh còn hạn chế: Hợp đồng kỳ hạn dạng CfD được áp dụng trong thị trường phát điện cạnh tranh một người mua duy nhất, giúp giảm thiểu rủi ro biến động giá cho các nhà máy điện. Tuy nhiên, khi chuyển sang thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tỷ lệ hợp đồng CfD giảm xuống còn khoảng 60-80%, làm tăng rủi ro giá cho các đơn vị phát điện.

3. Hợp đồng tương lai là công cụ quản lý rủi ro hiệu quả trong VWEM: Hợp đồng tương lai với tính tiêu chuẩn hóa, thanh khoản cao và cơ chế ký quỹ giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng và biến động giá. Việc áp dụng hợp đồng tương lai trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh có thể giúp các đơn vị phát điện và bên mua chia sẻ rủi ro, nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4. Cơ chế vận hành thị trường điện Việt Nam ngày càng hoàn thiện: Thị trường phát điện cạnh tranh vận hành theo mô hình Gross Pool với chào giá theo chi phí và thanh toán theo giá biên thị trường. Thị trường bán buôn điện cạnh tranh áp dụng chu kỳ giao dịch 30 phút, cơ chế hợp đồng vesting, hợp đồng song phương và giao dịch hợp đồng tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng các công cụ phái sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các rủi ro tài chính là do đặc thù thị trường điện không thể dự trữ, biến động cung cầu và giá cả phụ thuộc nhiều vào yếu tố khách quan như thủy văn, nhiên liệu và chính sách. So với các nghiên cứu quốc tế, việc áp dụng hợp đồng tương lai trong thị trường điện giúp giảm thiểu rủi ro hiệu quả hơn so với chỉ sử dụng hợp đồng kỳ hạn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng công suất và sản lượng điện, bảng phân loại rủi ro theo ma trận tần suất và mức độ nghiêm trọng, cũng như sơ đồ cấu trúc thị trường điện và cơ chế vận hành. Việc áp dụng hợp đồng tương lai không chỉ giúp các đơn vị phát điện ổn định lợi nhuận mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và cạnh tranh của thị trường điện Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho hợp đồng tương lai trong thị trường bán buôn điện: Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan cần ban hành các quy định chi tiết về giao dịch, thanh toán và quản lý rủi ro hợp đồng tương lai, nhằm tạo môi trường pháp lý minh bạch và ổn định trong vòng 1-2 năm tới.

2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các đơn vị phát điện và bên mua: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về công cụ phái sinh và quản lý rủi ro tài chính, giúp các thành viên thị trường hiểu rõ lợi ích và cách thức áp dụng hợp đồng tương lai, dự kiến thực hiện trong 6-12 tháng.

3. Phát triển hệ thống giao dịch và thanh toán điện tử hiện đại, an toàn: Đầu tư xây dựng nền tảng giao dịch hợp đồng tương lai trực tuyến, tích hợp với hệ thống vận hành thị trường điện, đảm bảo tính thanh khoản và giảm thiểu rủi ro thanh toán, hoàn thành trong 1-2 năm.

4. Khuyến khích các đơn vị phát điện áp dụng đa dạng các công cụ phái sinh: Ngoài hợp đồng tương lai, các đơn vị nên kết hợp sử dụng hợp đồng quyền chọn, hoán đổi để tối ưu hóa quản lý rủi ro tài chính, tăng cường hiệu quả kinh doanh trong dài hạn.

5. Tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro: Cơ quan quản lý thị trường cần thiết lập hệ thống giám sát, báo cáo định kỳ về việc sử dụng công cụ phái sinh và tác động đến hoạt động của các đơn vị phát điện, nhằm điều chỉnh chính sách kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các đơn vị phát điện: Giúp hiểu rõ các loại rủi ro tài chính và vận hành, từ đó áp dụng hợp đồng phái sinh để quản lý rủi ro biến động giá điện, nâng cao hiệu quả kinh doanh và ổn định tài chính.

2. Cơ quan quản lý nhà nước ngành điện: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy định về thị trường điện cạnh tranh và công cụ phái sinh, đảm bảo phát triển thị trường minh bạch, bền vững.

3. Các nhà đầu tư và tổ chức tài chính: Hỗ trợ đánh giá rủi ro và cơ hội đầu tư trong lĩnh vực điện lực, đồng thời phát triển các sản phẩm tài chính phái sinh phù hợp với thị trường điện Việt Nam.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành năng lượng, tài chính: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về quản lý rủi ro tài chính trong thị trường điện cạnh tranh, kết hợp lý thuyết và thực tiễn thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Hợp đồng phái sinh là gì và tại sao cần áp dụng trong thị trường điện?
   Hợp đồng phái sinh là các công cụ tài chính dựa trên giá trị của tài sản cơ sở như điện năng, giúp chuyển giao và phân tán rủi ro biến động giá. Trong thị trường điện, do đặc thù không thể dự trữ và biến động cung cầu lớn, hợp đồng phái sinh giúp các đơn vị phát điện và bên mua giảm thiểu rủi ro tài chính, ổn định lợi nhuận.

2. Sự khác biệt giữa hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai là gì?
   Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận mua bán tài sản vào một ngày xác định trong tương lai với giá đã thỏa thuận, không có thị trường giao dịch thứ cấp và thanh toán chỉ vào ngày đáo hạn. Hợp đồng tương lai được tiêu chuẩn hóa, giao dịch trên sàn có tổ chức, có cơ chế thanh toán hàng ngày và yêu cầu ký quỹ, giúp giảm rủi ro tín dụng và tăng tính thanh khoản.

3. Tại sao hợp đồng CfD không đủ để quản lý rủi ro trong thị trường bán buôn điện?
   Hợp đồng CfD chỉ áp dụng cho một phần sản lượng điện (khoảng 60-80%) và chủ yếu trong thị trường phát điện một người mua duy nhất. Khi chuyển sang thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tỷ lệ hợp đồng CfD giảm, làm tăng rủi ro biến động giá cho các đơn vị phát điện, do đó cần bổ sung công cụ như hợp đồng tương lai để quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

4. Làm thế nào hợp đồng tương lai giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng?
   Hợp đồng tương lai yêu cầu các bên tham gia ký quỹ và thực hiện thanh toán hàng ngày theo biến động giá, giúp giảm thiểu rủi ro không thanh toán vào ngày đáo hạn. Ngoài ra, việc giao dịch trên sàn có tổ chức giúp minh bạch và kiểm soát rủi ro tín dụng tốt hơn so với hợp đồng kỳ hạn.

5. Các đơn vị phát điện cần chuẩn bị gì để áp dụng hợp đồng tương lai?
   Các đơn vị cần nâng cao năng lực quản lý tài chính, hiểu rõ cơ chế vận hành hợp đồng tương lai, xây dựng hệ thống giao dịch và thanh toán phù hợp, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý để tuân thủ các quy định pháp lý. Đào tạo nhân sự và áp dụng công nghệ thông tin là yếu tố then chốt để triển khai hiệu quả.

Kết luận

• Các đơn vị phát điện tại Việt Nam đối mặt với nhiều rủi ro tài chính và vận hành, trong đó rủi ro biến động giá điện là thách thức lớn nhất.
• Hợp đồng phái sinh, đặc biệt là hợp đồng tương lai, là công cụ hiệu quả để quản lý rủi ro tài chính trong thị trường điện cạnh tranh.
• Thị trường điện Việt Nam đang phát triển theo lộ trình từ phát điện cạnh tranh sang bán buôn và bán lẻ cạnh tranh, đòi hỏi hoàn thiện cơ chế hợp đồng phái sinh.
• Luận văn đề xuất xây dựng khung pháp lý, nâng cao nhận thức và phát triển hạ tầng giao dịch để áp dụng hợp đồng tương lai trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện chính sách, đào tạo nhân lực và triển khai hệ thống giao dịch hợp đồng tương lai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và phát triển bền vững thị trường điện Việt Nam.

Quý độc giả và các đơn vị liên quan được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các giải pháp đề xuất nhằm góp phần phát triển thị trường điện cạnh tranh hiệu quả và ổn định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÀI CHÍNH 1.Khái niệm và mục đíchcủaquản lýrủi ro tài chính 1. Khái niệm của quản lý rủi ro tài chính Mọi doanh nghiệp hoạt động đều hướng tới mục tiêu tạo ra lợi thế cạnh tranh và đem lại giá trị tăng thêm cho những đối tác bên trong và bên ngoài của doanh nghiệp gắn kết chặt chẽ với hoạt động của mình. Để có thể đạt được mục tiêu đó, doanh nghiệp thường xây dựng cho mình chiến lược hoạt động cùng hàng loạt những chương trình, kế hoạch để thực thi những chiến lược đã được đề ra. Trong quá trình thực thi chiến lược sẽ thường có nhiều rủi ro xảy ra làm ảnh hưởng đến quá trình tiến tới mục tiêu của doanh nghiệp.

Hệ thống quản lý rủi ro doanh nghiệp được thiết lập nhằm san lấp những khiếm khuyết này. Quản lý rủi ro doanh nghiệp ngày nay được coi như là một bộ phận không thể tách rời với chiến lược doanh nghiệp. Điều đó có nghĩa là chiến lược của doanh nghiệp sẽ được xem là không đầy đủ nếu thiếu vắng sự gắn kết với quản lý rủi ro. Một đơn vị phát điện nào đó chẳng hạn bất ngờ phải đối mặt với một sự cố tổ máy gây thiệt hại trong việc sản xuất điện.

Diễn biến thủy văn bất lợi dẫn đến hồ chứa thủy điện không có đủ nước để phát điện… Những rủi ro đó sẽ làm cho doanh nghiệp bị bất ngờ và dẫn đến thiệt hại ảnh hưởng đến mục tiêu của doanh nghiệp nếu như chúng không được doanh nghiệp lường trước. Tất cả những vấn đề đó đều được thiết kế và soi rọi trong lăng kính của quản lý rủi ro doanh nghiệp. Quản lý rủi ro doanh nghiệp có mục đích hoạt động là bảo vệ và đóng góp những giá trị tăng thêm cho doanh nghiệp và các đối tác liên quan của doanh nghiệp hỗ trợ doanh nghiệp đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua những nội dung cơ bản sau thể hiện tác dụng của quản lý rủi ro doanh nghiệp: - Xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có tính nhất quán và có thể kiểm soát; DINH NHAT MINH 9 10 - Tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp; - Góp phần phân bổ và sử dụng hiệu quả những nguồn lực trong doanh nghiệp; - Giảm thiểu những sai sót trong mọi khía cạnh của doanh nghiệp; - Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh doanh nghiệp; - Phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp; - Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động. Mục đích của quản lý rủi ro tài chính Quản lý rủi ro là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách quản lý, hạn chế các rủi ro đó xảy ra với tổ chức.

Do đó, mục đích của quản lý rủi ro tài chính là qua việc xem xét toàn bộ hoạt động của tổ chức, xác định các nguy cơ tiềm ẩn, và khả năng xảy ra các nguy cơ đó; từ đó có sự chuẩn bị các hành động thích hợp để hạn chế các rủi ro đó ở mức thấp nhất.Nội dung và quy trình của quản lýrủi ro tài chính 1. Nhận dạng – phân tích – đo lường rủi ro Để quản trị rủi ro trước hết phải nhận dạng được rủi ro. Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro trong hoạt động của tổ chức. Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro trong hoạt động kinh doanh của tổ chức.

- Nguồn gốc rủi ro - Các yếu tố mạo hiểm - Đối tượng rủi ro - Tổn thất Nhận dạng rủi ro bao gồm các công việc theo dõi, xem xét, nghiên cứu môi trường hoạt động và toàn bộ mọi hoạt động của tổ chức nhằm thống kê được tất cả các rủi ro, không chỉ những loại rủi ro đã và đang xảy ra, mà còn dự báo được những dạng rủi ro mới có thể xuất hiện đối với tổ chức, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp kiểm soát và tài trợ rủi ro thích hợp. Nhận dạng = theo dõi + nghiên cứu => thống kê rủi ro => dự báo => đề xuất biện pháp, giải pháp DINH NHAT MINH 10 11 Phương pháp nhận dạng rủi ro có thể là: - Lập bảng câu hỏi nghiên cứu về rủi ro và tiến hành điều tra: o Gặp phải các loại rủi ro nào? o Tổn thất bao nhiêu? o Số lần xuất hiện rủi ro đó trong khoảng một thời gian nhất định? o Biện pháp phòng ngừa, tài trợ rủi ro o Kết quả đạt được? o Rủi ro chưa xuất hiện nhưng có thể xuất hiện? Lý do? - Phân tích các báo cáo tài chính: phân tích bảng tổng kết tài sản, báo cáo hoạt động sản xuất kinh doanh, tài liệu bổ trợ khác, để có thể xác định được mọi nguy cơ rủi ro của tổ chức về tài sản, nguồn nhân lực và trách nhiệm pháp lý; - Phương pháp lưu đồ: đây là 1 phương pháp quan trọng để nhận dạng rủi ro. Để thực hiện phương pháp này cần xây dựng lưu đồ trình bày tất cả các hoạt động sản xuất; - Thanh tra hiện trường/nghiên cứu tại chỗ: Quan sát, theo dõi trực tiếp các hoạt động => phân tích, đánh giá => nhận dạng rủi ro => biện pháp; - Phân tích các hợp đồng. Nhận dạng được các rủi ro và lập bảng liệt kê tất cả các rủi ro có thể đến với tổ chức tuy là công việc quan trọng, không thể thiếu, nhưng mới chỉ là bước khởi đầu của công tác quản trị rủi ro.

Bước tiếp theo là phải tiến hành phân tích rủi ro, phải xác định được những nguyên nhân gây ra rủi ro, trên cơ sở đó mới có thể tìm ra các biện pháp phòng ngừa. Đây là công việc phức tạp, bởi không phải mỗi rủi ro chỉ là do một nguyên nhân đơn nhất gây ra, mà thường do nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân trực tiếp và nguyên nhân gián tiếp, nguyên nhân gần và nguyên nhân xa… Để tìm ra biện pháp phòng ngừa rủi ro một cách hữu hiệu thì cần phân tích rủi ro, tìm ra các nguyên nhân, rồi tác động đến các nguyên nhân, thay đổi chúng, từ đó sẽ phòng ngừa được rủi ro. DINH NHAT MINH 11 12 Nhận dạng được rủi ro là bước khởi đầu của quản trị rủi ro, nhưng rủi ro có rất nhiều loại, một tổ chức không thể cùng một lúc kiểm soát, phòng ngừa tất cả mọi loại rủi ro. Từ đó cần phân loại rủi ro, loại nào xuất hiện nhiều, loại nào xuất hiện ít, loại nào gây ra hậu quả nghiêm trọng, còn loại nào ít nghiêm trọng hơn… từ đó có biện pháp quản trị rủi ro thích hợp.

Để làm việc này cần tiến hành đo lường mức độ nghiêm trọng của rủi ro đối với tổ chức. Để đo lường rủi ro, cần thu thập số liệu và phân tích, đánh giá theo hai khía cạnh: Tần suất xuất hiện rủi ro và mức độ nghiêm trọng của rủi ro. Trên cơ sở kết quả thu thập được, lập Ma trận đo lường rủi ro: Tần suất xuất hiện Cao Thấp Mức độ nghiêm trọng Cao I II Thấp III IV Trong đó: • Tần suất xuất hiện rủi ro là số lần xảy ra tổn thất hay khả năng xảy ra biến cố nguy hiểm đối với tổ chức trong một khoảng thời gian nhất định, ( thường là năm, quý, tháng, …) • Mức độ nghiêm trọng của rủi ro đo bằng những tổn thất, mất mát, nguy hiểm,… Trên hình trên, ta thấy: • Ô I tập trung những rủi ro có mức độ nghiêm trọng cao và tần suất xuất hiện cũng cao; • Ô II tập trung những rủi ro có mức độ nghiêm trọng cao, nhưng tần suất xuất hiện thấp; • Ô III gồm những rủi ro có mức độ nghiêm trọng thấp, nhưng tần suất xuất hiện cao; • Ô IV bao gồm những rủi ro có mức độ nghiêm trọng thấp và tần suất xuất hiện cũng thấp. Để đánh giá mức độ quan trọng của rủi ro đối với tổ chức người ta sử dụng cả 2 tiêu chí: mức độ tổn thất nghiêm trọng và tần suất xuất hiện, trong đó mức độ tổn thất nghiêm trọng đóng vai trò quyết định.

Vì vậy, sau khi đo lường, phân loại các rủi ro sẽ tập trung quản trị trước hết những rủi ro thuộc nhóm I, sau đó DINH NHAT MINH 12 13 theo thức tụ mới đến những rủi ro nhóm II, III và sau cùng là những rủi ro thuộc nhóm IV. Kiểm soát-phòng ngừa rủi ro Công việc trọng tâm của quản trị rủi ro là kiểm soát rủi ro. Kiểm soát rủi ro là việc sử dụng các biện pháp, kỹ thuật, công cụ, chiến lược, các chương trình hoạt động… để ngăn ngừa, né tránh hoặc giảm thiểu những tổn thất, những ảnh hưởng không mong đợi có thể đến với tổ chức. Các biện pháp cơ bản để kiểm soát rủi ro được chia thành các nhóm: - Các biện pháp né tránh rủi ro: đây là các biện pháp trong đó nhà quản trị sẽ tìm cách phát hiện những dự án kinh doanh có nguy cơ xảy ra rủi ro cao để tránh cho doanh nghiệp không tham gia vào, nhờ đó không phải chịu rủi ro.

- Các biện pháp ngăn ngừa rủi ro: đây là các biện pháp nhằm vào nguyên nhân gây ra rủi ro khiến cho rủi ro không thể xảy ra. Chẳng hạn để ngăn chặn những rủi ro do thiếu thông tin khi tham gia vào một thị trường mới, có thể sử dụng hình thức bán hàng qua đại lý thay vì trực tiếp bán hàng. - Các biện pháp giảm thiểu rủi ro: Một khi không thể né tránh rủi ro nhà quản trị sẽ phải tìm cách giảm thiểu số lần xảy ra rủi ro. Ví dụ để giảm rủi ro bị đối tác lừa đảo, doanh nghiệp cần thu thập đầy đủ thông tin đến mức có thể để nắm rõ về đối tác.

- Các biện pháp chia sẻ rủi ro: Để chia sẻ rủi ro, doanh nghiệp sẽ phải ký kết những hợp đồng với những điều khoản đặc biệt. Ví dụ để tránh rủi ro giá cả biến động, doanh nghiệp sẽ phải ký những hợp đồng dài hạn với giá cả cố định, hoặc doanh nghiệp sẽ phải tham gia vào các hợp đồng ngoại tệ kỳ hạn để tránh rủi ro tỷ giá. Với những hợp đồng như vậy rủi ro sẽ được chia sẻ với cả bên mua và bên bán.