Chương 1:Một số vấn đề lý luận về rủi ro trong bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thương mại Chương 2:Thực trạng rủi ro trong bảo lãnh quốc tế tại Trụ sở chính Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam Chương 3:Xu hướng và giải pháp hạn chế rủi ro trong bảo lãnh quốc tế tại Trụ sở chính Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam 5 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TRONG BẢO LÃNH QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Một số vấn đề cơ bản về bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng và bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thương mại Thông tƣ 07/2015/TT-NHNN – Thông tƣ về bảo lãnh ngân hàng ngày 25/06/2015 đã qui định tại Điều 3: “Bảo lãnh ngân hànglà hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết với bên thụ hưởng về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên thụ hưởng; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh.” Các bên tham gia trong bảo lãnh ngân hàng thông thường là: - Bên bảo lãnh “là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện bảo lãnh cho bên được bảo lãnh.
Trong trường hợp đồng bảo lãnh, bảo lãnh đối ứng và xác nhận bảo lãnh thì bên bảo lãnh bao gồm cả tổ chức tín dụng ở nước ngoài.” - Bên được bảo lãnh “là tổ chức (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức tín dụng ở nước ngoài), cá nhân được bảo lãnh bởi bên bảo lãnh, bên bảo lãnh đối ứng”. - Bên thụ hưởng “là tổ chức (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức tín dụng ở nước ngoài), cá nhân có quyền thụ hưởng bảo lãnh do bên bảo lãnh, bên xác nhận bảo lãnh phát hành.” - Bên yêu cầu “là bên đứng ra yêu cầu bên bảo lãnh phát hành bảo lãnh và chịu trách nhiệm về việc đền bù và bồi thường các thiệt hại cho bên bảo lãnh. Bên yêu cầu cũng có thể là bên được bảo lãnh hoặc là một bên khác. 6 Từ các khái niệm trên, có thể thấy bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thương mại là “hình thức cấp tín dụng mà trong đó bên bảo lãnh là ngân hàng thương mại cam kết với bên thụ hưởng về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên thụ hưởng.
Tuy nhiên, trong giao dịch này, các bên tham gia sẽ có ít nhất hai quốc tịch khác nhau. Các loại hình bảo lãnh quốc tế chủ yếu tại ngân hàng thương mại Các loại hình bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thương mại cũng giống như các loại hình bảo lãnh nói chung tại ngân hàng thương mại chỉ khác ở chỗ bên được bảo lãnh và bên thụ hưởng có ít nhất hai quốc tịch khác nhau. Có nhiều loại bảo lãnh khác nhau theo tiêu chí phân loại như sau: 1. Phân loại theo trách nhiệm của bên thụ hưởng chứng minh vi phạm của bên được bảo lãnh khi đòi tiền a.
Bảo lãnh vô điều kiện Bảo lãnh vô điều kiện hay còn được gọi là bảo lãnh theo yêu cầu là một cam kết không hủy ngang được phát hành bởi bên bảo lãnh (ngân hàng thương mại) theo yêu cầu của bên yêu cầu rằng sẽ thanh toán cho bên thụ hưởng bảo lãnh bất kỳ số tiền nào mà bên thụ hưởng có thể yêu cầu nhưng không đượt vượt quá số tiền và thời hạn đã quy định trong bảo lãnh khi bên bảo lãnh nhận được hồ sơ đòi tiền phù hợp với qui định của bảo lãnh (Phòng Thương mại Quốc tế, 2010). Bảo lãnh có điều kiện Bảo lãnh có điều kiện là loại hình bảo lãnh mà trong đó bên bảo lãnh (ngân hàng thương mại) cam kết sẽ trả tiền cho bên thụ hưởng trong phạm vi trị giá cũng như thời hạn đã cam kết nếu bên thụ hưởng xuất trình được chứng từ chứng minh sự vi phạm nghĩa vụ bảo lãnh của bên được bảo lãnh. Phân loại theo phương thức phát hành bảo lãnh a. Bảo lãnh trực tiếp Bảo lãnh trực tiếp là loại bảo lãnh được hình thành trên cơ sở mối quan hệ giữa 3 bên: ngân hàng thương mại, người được bảo lãnh (bên xin chỉ thị bảo lãnh) 7 và bên thụ hưởng bảo lãnh.
Trong mối quan hệ này, ngân hàng thương mại cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh trong giới hạn trị giá cũng như thời hạn đã cam kết tại nội dung bảo lãnh trong trường hợp bên được bảo lãnh vi phạm các nghĩa vụ bảo lãnh như đã cam kết với bên thụ hưởng bảo lãnh. Sau khi đã thực hiện trả tiền cho bên thụ hưởng, ngân hàng thương mại sẽ có thể trực tiếp truy đòi lại từ bên được bảo lãnh. Bảo lãnh gián tiếp (hay còn gọi là bảo lãnh đối ứng) Theo Điều 3 - Thông tư 07/2015/TT-NHNN – Thông tư về bảo lãnh ngân hàng ngày 25/06/2015: “Bảo lãnh gián tiếp hay đối ứng là bảo lãnh ngân hàng, theo đó ngân hàng thương mại (bên bảo lãnh đối ứng) cam kết với bên bảo lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính cho bên bảo lãnh, trong trường hợp bên bảo lãnh thực hiện bảo lãnh và phải trả thay cho khách hàng của bên bảo lãnh đối ứng; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn tả cho bên bảo lãnh đối ứng”. Ưu thế của bảo lãnh đối ứng chính là ở chỗ:Bảo lãnh đối ứng loại bớt bỏ các rủi ro về chính trị, kinh tế liên quan đến quốc gia, loại bỏ các rủi ro trong thẩm quyền nước ngoài, nghĩa là bảo lãnh đối ứng sẽ bảo vệ lợi ích của bên được bảo lãnh cân bằng với bên thụ hưởng.
Phân loại theo quốc tịch của các bên tham gia giao dịch Nếu phân loại theo quốc tịch của các bên tham gia giao dịch thì có hai loại hình bảo lãnh là bảo lãnh trong nước và bảo lãnh quốc tế. Đối với bảo lãnh trong nước, bên được bảo lãnh, bên thụ hưởng bảo lãnh và ngân hàng thương mại phát hành bảo lãnh có cùng một quốc tịch. Còn trong bảo lãnh quốc tế, các bên tham gia giao dịch sẽ có ít nhất hai quốc tịch khác nhau. Bảo lãnh quốc tế ngày càng một phát triển vì hiện nay các giao dịch thương mại quốc tế ngày một gia tăng kéo theo nhu cầu cần có sự đảm bảo cho các nghĩa vụ tài chính phát sinh.
Phân loại theo mục đích bảo lãnh Nếu phân loại bảo lãnh theo mục đích bảo lãnh thì sẽ có bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tiền tạm ứng/ứng trước, bảo lãnh tiền giữ lại, 8 bảo lãnh bảo hành, bảo lãnh thanh toán để đảm bảo cho nghĩa vụ tài chính của các bên trong suốt vòng đời của một giao dịch thương mại. Ngoài các loại bảo lãnh phổ biến trên đây còn có một số loại bảo lãnh như sau: bảo lãnh tái bảo hiểm, bảo lãnh thầu phụ, bảo lãnh thuế, bảo lãnh công ty mẹ… Nói chung, nếu phân loại theo mục đích bảo lãnh thì sẽ có rất nhiều các loại bảo lãnh khác nhau. Hiểu rộng ra là, cứ có nghĩa vụ tài chính nào thì đều có thể có loại bảo lãnh tương ứng cho nghĩa vụ đó. Tầm quan trọng của bảo lãnh quốc tế tại ngân hàng thương mại Tầm quan trọng của bảo lãnh quốc tế được phản ánh ở các điểm dưới đây: Tăng an toàn tín dụng: Bảo lãnh quốc tế phản ánh sự tin tưởng của ngân hàng phát hành bảo lãnh về hoạt động kinh doanh của bên được bảo lãnh và gián tiếp chứng nhận tính lành mạnh của bên được bảo lãnh.
Đánh giá về kinh doanh: Trong trường hợp giao dịch với đối tác nước ngoài, cam kết của đối tác nước ngoài thường bị hạn chế và là chưa đủ để đánh giá được tính lành mạnh của bên nộp đơn đăng ký đối với một dự án. Trong những trường hợp như vậy, bảo lãnh quốc tế đóng vai trò như một công cụ đáng tin cậy để đánh giá sự ổn định và uy tín của các công ty đăng ký dự án. Tăng độ tin cậy của hiệu quả: Khi các bên mới liên kết trong kinh doanh và hoài nghi về hiệu suất của công ty thực hiện dự án, bảo lãnh thực hiện hợp đồng quốc tế sẽ làm giảm nguy cơ của bên thụ hưởng bảo lãnh. Giảm rủi ro: Ví dụ như bảo lãnh tiền tạm ứng là biện pháp bảo vệ trong đó người mua có thể thu hồi số tiền tạm ứng đã trả cho người bán nếu người bán không giao hàng hóa hoặc dịch vụ.
Điều này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại có thể diễn ra đối với một bên trong giao dịch có thể gặp phải khi ký hợp đồng với một người bán mới. Trong các thương vụ quốc tế, bảo lãnh càng đóng vai trò quan trọng do các bên tham gia giao dịch là các bên có quốc tịch khác nhau. Khi đó, sự hiểu biết về môi trường kinh doanh quốc tế cũng như sự hiểu biết đối tác còn hạn chế càng đòi hỏi cần phải có bảo lãnh quốc tế trong các quá trình giao dịch được thực hiện. Rủi ro trong bảo lãnh quốc tế 1.
Định nghĩa về rủi ro Rủi ro thường được hiểu là khả năng xảy ra một cái gì đó không tốt hoặc gây ra sự tổn thương hoặc tổn thất. Rủi ro trong ngân hàng có thể được định nghĩa là tiếp xúc với sự không chắc chắn của kết quả. Tất cả các ngân hàng đều có những lựa chọn khác nhau khi đối mặt với một giao dịch có rủi ro. Những lựa chọn này bao gồm: - Tránh rủi ro nếu không tiết kiệm được về mặt kinh tế; - Chấp nhận và duy trì rủi ro trên cơ sở hợp lý về mặt kinh tế; - Tăng, giảm hoặc loại bỏ rủi ro, theo kỳ vọng của lợi nhuận; - Đa dạng hoá danh mục rủi ro của ngân hàng; - Bảo hiểm rủi ro bằng cách sử dụng các công cụ tài chính; - Xử lý rủi ro bằng cách chuyển sang đối tượng khác; Ngân hàng không thể hoạt động mà không có rủi ro.
Hầu hết các ngân hàng đều chứa đựng các nguy cơ tài chính cao.