Rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh TP.HCM

Nghiên cứu rủi ro tín dụng tại NH Chính sách xã hội chi nhánh TP HCM, luận văn thạc sĩ TCNH của Bùi Xuân Cảnh và Nguyễn Thị Mai Hương.

• Tác giả: Bùi Xuân Cảnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mai Hương
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: HỆ THỐNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. Khái quát chung về Tín dụng chính sách
• 1.2. Khái niệm tín dụng ngân hàng
• 1.3. Khái niệm tín dụng chính sách
• 1.4. Đặc trưng của tín dụng chính sách
• 1.5. Rủi ro tín dụng
• 1.5.1. Khái niệm về rủi ro tín dụng
• 1.5.2. Khái niệm Rủi ro tín dụng chính sách
• 1.5.3. Các chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng chính sách
• 1.5.4. Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng
• 1.5.5. Hậu quả của rủi ro tín dụng
• 1.5.5.1. Đối với ngân hàng và hệ thống ngân hàng
• 1.5.5.2. Đối với khách hàng
• 1.5.5.3. Đối với nền kinh tế xã hội
• 1.6. Kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng
• 1.6.1. Kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng của một số tổ chức tài chính vi mô trên thế giới
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO TÍN DỤNG VÀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NHCSXH TP.HCM
• 2.1. Giới thiệu về NHCSXH TP
• 2.2. Khái quát về quá trình hoạt động
• 2.3. Đặc điểm cơ cấu tổ chức
• 2.4. Một số kết quả hoạt động của NHCSXH TP.HCM giai đoạn 2016-2018
• 2.5. Tình hình thực hiện kế hoạch nguồn vốn
• 2.6. Tình hình hoạt động tín dụng
• 2.7. Tình hình rủi ro tín dụng của NHCSXH TP
• 2.8. Thực trạng quản lý, kiểm soát và xử lý rủi ro tại NHCSXH TP
• 2.9. Thủ tục và quy trình cho vay
• 2.10. Tình hình xử lý nợ bị rủi ro
• 2.11. Khảo sát đánh giá thực trạng rủi ro tín dụng của NHCSXH TP
• 2.11.1. Thiết kế bảng khảo sát
• 2.11.2. Mô tả cỡ mẫu khảo sát
• 2.11.3. Tổng hợp và phân tích kết quả khảo sát
• 2.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NHCSXH CHI NHÁNH TP.HỒ CHÍ MINH
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG NHIỆM VỤ CỦA NHCSXH TP
• 3.2. Những kết quả đạt được
• 3.3. Những tồn tại, hạn chế
• 3.4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NHCSXH TP
• 3.4.1. Nhóm giải pháp từ NHCSXH
• 3.4.2. Nhóm giải pháp từ Tổ TK VV
• 3.4.3. Nhóm giải pháp từ Hội đoàn thể nhận ủy thác
• 3.4.4. Nhóm giải pháp từ chính quyền các cấp
• 3.4.5. Nhóm giải pháp từ Ban đại diện HĐQT
• 3.4.6. Nhóm giải pháp từ khách hàng
• 3.5. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
• 3.5.1. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.5.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.5.3. Kiến nghị đối với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Chính sách Xã hội TP

Nghiên cứu rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) TP.HCM là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế và xã hội hiện nay. NHCSXH được thành lập nhằm hỗ trợ người nghèo và các đối tượng chính sách tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng luôn tiềm ẩn trong quá trình cho vay, đặc biệt là đối với những khách hàng có hoàn cảnh khó khăn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng là khả năng người vay không thể trả nợ đúng hạn. Đặc điểm của rủi ro tín dụng tại NHCSXH bao gồm sự đa dạng về đối tượng vay và mức độ rủi ro khác nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế của từng hộ gia đình.

1.2. Vai trò của NHCSXH trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng

NHCSXH đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tín dụng ưu đãi cho người nghèo, từ đó giúp họ cải thiện đời sống. Tuy nhiên, việc quản lý rủi ro tín dụng là cần thiết để bảo đảm nguồn vốn được sử dụng hiệu quả.

II. Những thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP

Quản lý rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM gặp nhiều thách thức do đặc thù của đối tượng khách hàng. Nhiều người vay có hoàn cảnh khó khăn, trình độ học vấn thấp, dẫn đến khả năng trả nợ không ổn định. Điều này tạo ra áp lực lớn cho ngân hàng trong việc kiểm soát chất lượng tín dụng.

2.1. Tình hình nợ quá hạn và nguyên nhân

Tình hình nợ quá hạn tại NHCSXH TP.HCM đang có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu là do khách hàng không có khả năng trả nợ do thu nhập thấp và các yếu tố khách quan như thiên tai.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng

Việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng gặp khó khăn do thiếu thông tin và dữ liệu chính xác. Điều này làm cho NHCSXH khó khăn trong việc đưa ra quyết định cho vay.

III. Phương pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, NHCSXH TP.HCM cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường giám sát là rất cần thiết để bảo đảm an toàn cho nguồn vốn.

3.1. Cải tiến quy trình cho vay

Cải tiến quy trình cho vay giúp NHCSXH đánh giá chính xác hơn khả năng trả nợ của khách hàng. Việc này bao gồm việc thu thập thông tin đầy đủ và chính xác từ khách hàng.

3.2. Tăng cường giám sát và kiểm tra

Tăng cường giám sát và kiểm tra các khoản vay giúp phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro. NHCSXH cần thiết lập hệ thống theo dõi và đánh giá định kỳ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rủi ro tín dụng

Nghiên cứu về rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý rủi ro có thể giúp cải thiện chất lượng tín dụng.

4.1. Kết quả khảo sát về rủi ro tín dụng

Kết quả khảo sát cho thấy rằng nhiều khách hàng gặp khó khăn trong việc trả nợ. Điều này cho thấy cần có các biện pháp hỗ trợ kịp thời từ NHCSXH.

4.2. Các giải pháp thực tiễn đã được áp dụng

Một số giải pháp thực tiễn đã được áp dụng tại NHCSXH TP.HCM như tăng cường đào tạo nhân viên và cải thiện quy trình cho vay, giúp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho NHCSXH TP

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM cần được cải thiện để đảm bảo an toàn cho nguồn vốn. Hướng đi tương lai là cần thiết để phát triển bền vững.

5.1. Đề xuất các giải pháp dài hạn

Đề xuất các giải pháp dài hạn như xây dựng hệ thống thông tin tín dụng và tăng cường hợp tác với các tổ chức xã hội để hỗ trợ người vay.

5.2. Tầm nhìn phát triển của NHCSXH đến năm 2045

Tầm nhìn phát triển của NHCSXH đến năm 2045 là trở thành một tổ chức tài chính vững mạnh, góp phần tích cực vào việc giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế gắn liền với giảm nghèo và đảm bảo an sinh xã hội, Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hộ nghèo và các đối tượng chính sách tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước với dân số khoảng 8,99 triệu người năm 2019, NHCSXH chi nhánh TP.HCM đã trở thành công cụ đòn bẩy kinh tế nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và giảm nghèo. Tuy nhiên, do đặc thù khách hàng chủ yếu là người nghèo, có hoàn cảnh khó khăn, năng lực sản xuất kinh doanh hạn chế, rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM luôn tiềm ẩn và có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong giai đoạn 2016-2018.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM trong giai đoạn này, xác định các nguyên nhân tác động và đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro, nâng cao chất lượng tín dụng chính sách phù hợp với chiến lược phát triển đến năm 2020 và tầm nhìn 2045. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại NHCSXH TP.HCM và thời gian tập trung vào giai đoạn 2016-2018, với ý nghĩa quan trọng trong việc bảo toàn nguồn vốn nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng và góp phần thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết về tín dụng ngân hàng và rủi ro tín dụng, đặc biệt tập trung vào tín dụng chính sách. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tín dụng ngân hàng: Quan hệ kinh tế giữa người cho vay và người đi vay dựa trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi trong thời gian nhất định.
• Tín dụng chính sách: Hình thức tín dụng do Nhà nước tổ chức, ưu đãi về lãi suất và điều kiện cho vay nhằm hỗ trợ người nghèo và các đối tượng chính sách khác.
• Rủi ro tín dụng (RRTD): Khả năng khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ, gây tổn thất tài chính cho ngân hàng.
• Các chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng: Tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ thu lãi, lãi tồn đọng, hiệu suất sử dụng vốn, hệ số thu nợ, vòng quay vốn tín dụng, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng.
• Nguyên nhân rủi ro tín dụng: Bao gồm nguyên nhân bên ngoài (chính sách vĩ mô, môi trường pháp lý, thiên tai, kinh tế xã hội) và nguyên nhân bên trong (chính sách cho vay, kiểm soát nội bộ, trình độ cán bộ, giám sát sau vay).
• Kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng quốc tế: Mô hình nhóm tự quản của Ngân hàng Grameen (Bangladesh), cơ chế huy động tiết kiệm và giám sát chặt chẽ của Ngân hàng BRI (Indonesia), và sự kết hợp cho vay với đào tạo nghề của Ngân hàng BAAC (Thái Lan).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp thống kê mô tả và khảo sát thực tế:

• Nguồn dữ liệu:

  • Số liệu thứ cấp: Báo cáo thường niên NHCSXH TP.HCM giai đoạn 2016-2018, văn bản pháp luật liên quan như Nghị định 78/2002/NĐ-CP, Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
  • Số liệu sơ cấp: Khảo sát phỏng vấn trực tiếp và qua điện thoại cán bộ nhân viên NHCSXH và khách hàng vay vốn, với cỡ mẫu khoảng 200 người, bao gồm cán bộ ngân hàng và hộ vay vốn.

• Phương pháp phân tích:

  • Thống kê mô tả để tổng hợp, phân tích các chỉ tiêu rủi ro tín dụng.
  • So sánh thực trạng với quy định pháp luật và lý thuyết để đánh giá hiệu quả quản lý rủi ro.
  • Phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp dựa trên kết quả khảo sát và thực tiễn hoạt động.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2016-2018, đề xuất giải pháp phù hợp với chiến lược phát triển NHCSXH đến năm 2020 và tầm nhìn 2045.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng dư nợ tín dụng và rủi ro gia tăng: Tổng dư nợ của NHCSXH TP.HCM tăng liên tục trong giai đoạn 2016-2018, từ khoảng X tỷ đồng lên Y tỷ đồng, tuy nhiên tỷ lệ nợ quá hạn cũng tăng từ 1,2% lên 2,5%, cho thấy rủi ro tín dụng có xu hướng gia tăng song song với quy mô tín dụng.

2. Cơ cấu lao động ổn định và trình độ nhân sự nâng cao: Số lượng lao động tăng nhẹ từ 203 lên 206 người, trong đó tỷ lệ lao động có trình độ đại học và sau đại học tăng từ 68,97% lên 76,7%, góp phần nâng cao năng lực quản lý rủi ro tín dụng.

3. Khó khăn trong công tác kiểm soát tín dụng: Khảo sát cho thấy 65% cán bộ nhân viên đánh giá công tác kiểm soát tín dụng còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc giám sát sau cho vay và xử lý nợ quá hạn.

4. Nguyên nhân rủi ro chủ yếu từ khách hàng và quy trình cho vay: 70% ý kiến cho rằng nguyên nhân chính là do khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, khả năng trả nợ yếu kém, cùng với quy trình thẩm định và kiểm soát tín dụng chưa chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng dư nợ tín dụng ưu đãi tại NHCSXH TP.HCM phản ánh nhu cầu vốn lớn của người nghèo và các đối tượng chính sách, tuy nhiên tỷ lệ nợ quá hạn tăng cho thấy áp lực rủi ro tín dụng ngày càng cao. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về rủi ro tín dụng tại các ngân hàng chính sách và thương mại, khi quy mô tín dụng mở rộng mà năng lực quản lý chưa tương xứng.

Việc nâng cao trình độ nhân sự là điểm sáng giúp cải thiện công tác quản lý, tuy nhiên khó khăn trong giám sát sau cho vay và xử lý nợ xấu vẫn là thách thức lớn. Nguyên nhân từ phía khách hàng như sử dụng vốn sai mục đích, năng lực tài chính yếu kém, cùng với quy trình cho vay còn sơ sài, thiếu chặt chẽ đã làm tăng nguy cơ rủi ro tín dụng.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy vai trò quan trọng của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc ủy thác cho vay và giám sát vốn vay, tuy nhiên sự phối hợp chưa đồng bộ và hiệu quả chưa cao. Các biểu đồ phân tích tỷ lệ nợ quá hạn theo từng năm và cơ cấu lao động theo trình độ học vấn sẽ minh họa rõ nét hơn về xu hướng và điểm mạnh, điểm yếu trong quản lý rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình cho vay và kiểm soát nội bộ: Cần xây dựng quy trình thẩm định, phê duyệt và giám sát tín dụng chặt chẽ hơn, áp dụng công nghệ thông tin để theo dõi và cảnh báo rủi ro kịp thời. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới 1,5% trong vòng 2 năm, do Ban Giám đốc NHCSXH TP.HCM chủ trì thực hiện.

2. Nâng cao năng lực và đạo đức cán bộ: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về quản lý rủi ro tín dụng, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát đạo đức nghề nghiệp cán bộ tín dụng. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ đạt chuẩn năng lực lên 90% trong 3 năm tới.

3. Tăng cường phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền địa phương: Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả trong giám sát sử dụng vốn vay và xử lý nợ xấu, nhằm nâng cao trách nhiệm và hiệu quả quản lý vốn vay ưu đãi. Thực hiện trong vòng 1 năm, do Ban đại diện Hội đồng quản trị và các tổ chức ủy thác phối hợp triển khai.

4. Đa dạng hóa nguồn vốn và huy động tiết kiệm từ người nghèo: Khuyến khích người vay tham gia tiết kiệm để tạo nguồn trả nợ và giảm áp lực trả nợ cuối kỳ, đồng thời tăng tính bền vững của nguồn vốn. Mục tiêu tăng tỷ lệ tiết kiệm của khách hàng lên 15% trong 2 năm, do phòng Huy động vốn và các tổ tiết kiệm và vay vốn thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý NHCSXH và các chi nhánh: Nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và chính sách cho vay.

2. Các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm trong giám sát, quản lý vốn vay, từ đó phối hợp hiệu quả với NHCSXH.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tín dụng ưu đãi phù hợp, đảm bảo an toàn vốn và phát triển bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo thực tiễn về rủi ro tín dụng trong ngân hàng chính sách, phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng chính là gì?
   Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không trả được nợ gốc và lãi đúng hạn, gây tổn thất tài chính cho ngân hàng. Ví dụ, tại NHCSXH TP.HCM, tỷ lệ nợ quá hạn tăng từ 1,2% lên 2,5% trong giai đoạn 2016-2018 phản ánh rủi ro tín dụng gia tăng.

2. Nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM là gì?
   Nguyên nhân chủ yếu gồm khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, năng lực trả nợ yếu, quy trình thẩm định và giám sát tín dụng chưa chặt chẽ, cùng với sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các tổ chức ủy thác.

3. Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro tín dụng tại NHCSXH?
   Hoàn thiện quy trình cho vay, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, và huy động tiết kiệm từ người vay vốn là các giải pháp thiết thực đã được đề xuất.

4. Vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong quản lý rủi ro tín dụng?
   Các tổ chức này nhận ủy thác cho vay và giám sát sử dụng vốn, giúp giảm rủi ro tín dụng thông qua việc quản lý nhóm vay và hỗ trợ khách hàng trong quá trình trả nợ.

5. Tại sao tỷ lệ nợ quá hạn lại quan trọng trong đánh giá rủi ro tín dụng?
   Tỷ lệ nợ quá hạn phản ánh mức độ khách hàng không trả nợ đúng hạn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và an toàn vốn của ngân hàng. Tỷ lệ này càng cao, rủi ro tín dụng càng lớn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận về rủi ro tín dụng ngân hàng chính sách và các chỉ tiêu đánh giá quan trọng như tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu, dự phòng rủi ro.
• Phân tích thực trạng tại NHCSXH TP.HCM giai đoạn 2016-2018 cho thấy rủi ro tín dụng có xu hướng gia tăng song song với quy mô tín dụng mở rộng.
• Nguyên nhân rủi ro chủ yếu xuất phát từ khách hàng và quy trình cho vay, cùng với hạn chế trong công tác kiểm soát và giám sát sau cho vay.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy trình cho vay, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp với tổ chức ủy thác và huy động tiết kiệm nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng.
• Nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng để NHCSXH TP.HCM và các bên liên quan nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng, góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2021-2023, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật dữ liệu để hoàn thiện công tác quản lý rủi ro tín dụng.

Call to action: Các cán bộ quản lý, nhà hoạch định chính sách và tổ chức ủy thác cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nhằm bảo toàn và phát triển nguồn vốn tín dụng chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Phát triển kinh tế gắn với giảm nghèo và đảm bảo an sinh xã hội là quan điểm nhất quán của Đảng, Nhà nƣớc trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Đảng, Nhà nƣớc đã đề ra các chủ trƣơng: “ Kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng, tiến bộ xã hội; có chính sách phù hợp nhằm hạn chế phân hóa giầu nghèo, thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội; chú trọng giải pháp tín dụng chính sách tạo điều kiện để người nghèo tự phấn đấu vươn lên thoát nghèo bền vững; trợ giúp người nghèo chủ yếu bằng cách cho vay vốn, hướng dẫn cách làm ăn”. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) đƣợc thành lập theo Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg ngày 04/10/2002 của Thủ tƣớng Chính phủ trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng Phục vụ ngƣời nghèo nhằm thực hiện Nghị Định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ về tín dụng ƣu đãi đối với ngƣời nghèo và các đối tƣợng chính sách khác.

Hoạt động của NHCSXH không vì mục đích lợi nhuận, đƣợc Nhà nƣớc bảo đảm khả năng thanh toán, tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%, không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, đƣợc miễn thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nƣớc. NHCSXH đƣợc thực hiện các nghiệp vụ: huy động vốn, cho vay, thanh toán, ngân quỹ và đƣợc nhận vốn uỷ thác cho vay ƣu đãi của chính quyền địa phƣơng, các tổ chức kinh tế, chính trị - xã hội, các hiệp hội, các hội, các tổ chức phi chính phủ, các cá nhân trong và ngoài nƣớc đầu tƣ cho các chƣơng trình dự án phát triển kinh tế xã hội. NHCSXH là một trong những công cụ đòn bẩy kinh tế của Nhà nƣớc nhằm giúp hộ nghèo, hộ cận nghèo và đối tƣợng chính sách có điều kiện tiếp cận vốn tín dụng ƣu đãi để phát triển sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống, vƣơn lên thoát nghèo, góp phần thực hiện chính sách phát triển kinh tế gắn liền với xóa đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, vì mục tiêu dân giàu - nƣớc mạnh – dân chủ - công bằng - văn minh. Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và giáo dục quan trọng nhất của Việt Nam.

Hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trực thuộc trung ƣơng đƣợc xếp loại đô thị đặc biệt của Việt Nam, cùng với thủ đô Hà Nội. x Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay bao gồm 19 quận và 5 huyện, tổng diện tích 2. Theo kết quả điều tra sơ bộ Tổng điều tra dân số và Nhà ở năm 2019, thì dân số thành phố là 8,99 triệu ngƣời (chiếm 9,35% dân số Việt Nam – 96,2 triệu ngƣời), mật độ dân số trung bình 4.363 ngƣời/km². Đến năm 2019, dân số thành phố tăng lên 8.

Tuy nhiên, nếu tính cả những ngƣời cƣ trú không đăng ký thì dân số thực tế của thành phố này năm 2018 là gần 14 triệu ngƣời. Giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh chiếm 21,3% tổng sản phẩm (GDP) và 29,38% tổng thu ngân sách của cả nƣớc. Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam và Đông Nam Á, bao gồm cả đƣờng bộ, đƣờng sắt, đƣờng thủy và đƣờng không. Tuy vậy, Thành phố Hồ Chí Minh đang phải đối diện với những vấn đề của một đô thị lớn có dân số tăng quá nhanh: sự quá tải về giao thông, sự phân hóa giàu nghèo, các vấn đề về an sinh, phúc lợi xã hội.

Vậy làm thế nào để các đối tƣợng yếu thế trong xã hội không bị bỏ lại trong sự phát triển đi lên của Thành phố? Đó cũng chính là một trong những nhiệm vụ mà Đảng và Chính phủ giao trọng trách cho NHCSXH nói chung và NHCSXH TP. Thực tế hoạt động của NHCSXH TP.HCM hiện nay, với qui mô tín dụng ngày càng tăng cao, khối lƣợng khách hàng ngày càng lớn, các chƣơng trình tín dụng ngày càng nhiều, đối tƣợng cho vay ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, khi quy mô tín dụng tăng cao nhƣng năng lực quản lý chƣa theo kịp, còn nhiều hạn chế, bất cập, tình hình nợ quá hạn có xu hƣớng tăng cao đã ảnh hƣởng rất lớn đến hiệu quả tín dụng, đặc biệt với phƣơng thức cấp tín dụng của NHCSXH chủ yếu là ủy thác qua các tổ chức chính trị xã hội nhƣ Hội nông dân, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, thực hiện một số công đoạn trong quy trình nghiệp vụ tín dụng, vốn vay đƣợc thực hiện chủ yếu là hình thức tín chấp qua các tổ chức chính trị xã hội. Do vậy công tác kiểm soát chặt chẽ chất lƣợng tín dụng, rủi ro tín dụng cần phải đƣợc chú trọng, đảm bảo hoạt động tín dụng mang lại hiệu quả thực sự, góp phần vào việc bảo toàn và phát triển vốn, từng bƣớc đƣa hoạt động của NHCSXH phát triển bền vững.

Từ thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài “ Rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Chính sách Xã hội TP.HCM” làm đề tài nghiên cứu. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Mục tiêu tổng quát: Trên cơ sở phân tích rủi ro tín dụng của NHCSXH TP.HCM trong những năm 2016 - 2018, đề xuất các giải pháp, khuyến nghị quản lý, kiểm soát, giảm thiểu rủi ro tín dụng tại ngân hàng CSXH TP.HCM theo chiến lƣợc phát triển đến năm 2020, tầm nhìn 2045. - Mục tiêu cụ thể: + Hệ thống lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng Ngân hàng; + Phân tích dữ liệu thứ cấp về hoạt động của NHCSXH TP.HCM giai đoạn 2016-2018 và dữ liệu sơ cấp (tổng hợp kết quả khảo sát nhân viên ngân hàng, khách hàng vay vốn) để mô tả rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM; + Xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU - Nguyên nhân nào tác động đến rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM? - Những giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng của NHCSXH TP.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tƣợng nghiên cứu: Rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.HCM - Phạm vi nghiên cứu: + Không gian: NHCSXH TP.HCM + Thời gian: luận văn tập trung đánh giá tình hình hoạt động tín dụng, quản lý rủi ro tín dụng, công tác xử lý rủi ro tín dụng của NHCSXH TP.HCM giai đoạn 2016 – 2018. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Tác giả đã sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính để thực hiện đề tài, bao gồm: - Phƣơng pháp thu thập số liệu: + Số liệu sơ cấp: đƣợc thực hiện bằng một số hình thức nhƣ phỏng vấn trực tiếp, phỏng vấn qua điện thoại, trả lời bảng câu hỏi., sau đó toàn bộ số liệu thô đƣợc chọn lọc để đƣa vào báo cáo một cách chính xác khoa học nhằm phục vụ cho việc đánh giá rủi ro tín dụng trong hoạt động của Ngân hàng; xii + Số liệu thứ cấp: đƣợc thu thập từ các báo cáo thƣờng niên của Ngân hàng, các văn bản chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nƣớc, NHCSXH Việt Nam… - Phƣơng pháp phân tích: + Phƣơng pháp thống kê: thống kê các thông tin đầy đủ thu thập từ các phiếu khảo sát, phỏng vấn khách hàng, nhân viên ngân hàng. Nghiên cứu này nhằm đo lƣờng ý kiến đánh giá của cán bộ nhân viên ngân hàng và khách hàng (hộ vay vốn) về những vấn đề liên quan đến rủi ro tín dụng, rủi ro tín dụng thông qua việc phỏng vấn trực tiếp các cán bộ nhân viên ngân hàng, hộ vay vốn bằng phiếu điều tra đƣợc thiết kế sẵn. Ngƣời đƣợc phỏng vấn là cán bộ nhân viên ngân hàng, chủ hộ hoặc một trong những thành viên chính của gia đình.

+ Phƣơng pháp so sánh, phân tích, tổng hợp: thông qua kết quả đạt đƣợc từ phƣơng pháp thống kê, tiến hành so sánh thực tế so với quy định, lý luận khoa học, tiến hành nghiên cứu, đánh giá những mặt làm đƣợc và chƣa làm đƣợc trong công tác quản lý rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU - Lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng trong ngân hàng: trong chƣơng này tác giả sẽ khái quát các vấn đề cơ bản về rủi ro tín dụng: khái niệm về rủi ro tín dụng ngân hàng, phân loại rủi ro tín dụng, nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng, những hậu quả của rủi ro tín dụng. Đồng thời, luận văn cũng đề cập đến kinh nghiệm quản lý rủi ro tín dụng của một số tổ chức tài chính vi mô của một số nƣớc trên thế giới, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá về quản lý rủi ro tín dụng tại Việt Nam, đặc biệt là tại NHCSXH. - Thực trạng rủi ro tín dụng và công tác xử lý rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP.

- Giải pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng tại NHCSXH TP. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Về mặt lý luận, đề tài góp phần bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm, củng cố cơ sở lý thuyết vững chắc đối với chủ đề nghiên cứu về rủi ro tín dụng tại các NHTM nói chung và tại NHCSXH TP. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu và các hàm ý chính sách, các giải pháp khuyến nghị của đề tài là cơ sở để NHCSXH TP.HCM đề ra cách thức quản lý, vận xiii hành và hoàn thiện công tác quản lý rủi ro tín dụng của Chi nhánh, qua đó nâng cao chất lƣợng tín dụng. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho các cấp ủy Đảng, Chính quyền, Ban đại diện Hội đồng quản trị, Ban giám đốc để đƣa NHCSXH hoạt động ngày càng hiệu quả, thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị đƣợc giao.

TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU Để hoàn thành luận văn tác giả đã tiến hành thu thập dữ liệu, thông tin, tìm hiểu cách tiếp cận, giải quyết vấn đề của các công trình nghiên cứu đã đƣợc công nhận, các bài viết, bài báo khoa học đã đƣợc công bố. Để từ đó tiến hành nghiên cứu nhằm tìm ra nền tảng cho quá trình hoàn thiện luận văn. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu nhƣ sau: 8. Khái quát các nghiên cứu trƣớc đây: - Bài viết “Về quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam” của tác giả TS.Đỗ Đoan Trang, Đại học Bình Dƣơng, đăng trên tạp chí Tài chính tháng 2/2019.