CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý nhà nước về đất đai, thu hút sự quan tâm và nghiên cứu của nhiều nhà khoa học và chuyên gia trong lĩnh vực luật pháp và quản lý công. Các nghiên cứu này đã cung cấp những góc nhìn khác nhau về thực trạng, những vấn đề bất cập cũng như đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả quản lý. Dưới đây là tổng quan về một số nghiên cứu tiêu biểu trong lĩnh vực này: 1. Những nghiên cứu về lý luận quản lý nhà nước về hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất Luận án tiến sĩ Luật học "Pháp luật về đấu giá quyền sử dụng đất ở Việt Nam" của Đặng Thị Bích Liễu.1 Tác giả đã nêu lên những vấn đề lý luận về ĐGQSDĐ như khái niệm, đặc điểm, mục đích, vai trò của ĐGQSDĐ; sự cần thiết phải điều chỉnh pháp luật đối với ĐGQSDĐ; các yêu cầu chi phối pháp luật ĐGQSDĐ như vấn đề sở hữu về đất đai, về quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về phát triển kinh tế thị trường, thị trường QSDĐ và thị trường bất động sản.
Từ vấn đề lý luận, tác giả đánh giá thực trạng pháp luật về ĐGQSDĐ, phát hiện ra các thiếu sót, bất cập của pháp luật về ĐGQSDĐ và làm rõ được thực tiễn quản lý nhà nước về ĐGQSDĐ, trên cơ sở đó, đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về ĐGQSDĐ ở Việt Nam hiện nay. Tài liệu Hội thảo “Hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản” do Bộ Tư pháp tổ chức.2 Các bài viết trong tài liệu đã phân tích về cơ chế tài chính đối với hoạt động bán đấu giá tài sản; việc xác định giá khởi điểm tài sản Nhà nước bán đấu giá; pháp luật về bán đấu giá tài sản thi hành án; những khó khăn vướng mắc và những kiến nghị đề xuất trong bán đấu giá tài sản thi hành án. 1 Đặng Thị Bích Liễu (2010), “Một số ý kiến về tiền đặt cọc và phí đấu giá quy định tại Quyết định 216/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đấu giá quyền sử dụng đất”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số (4).Burke (2012), “Luật đấu giá – Trên phương diện quốc tế và Việt Nam”, Hội thảo khoa học quy định pháp luật nhà nước trong pháp luật về bán đấu giá tài sản tại một số nước, Bộ Tư pháp, Vĩnh Phúc. 9 Đăng tải trên tạp chí cũng có nhiều bài viết liên quan tới pháp luật về ĐGQSDĐ.
Trong số đó phải kể đến một số bài như: “Những bất cập trong các quy định về bán đấu giá tài sản" của Nguyễn Văn Phương.3 Bài viết đã nghiên cứu những vấn đề lý luận và phân tích đánh giá một số hạn chế bất cập của pháp luật về bán đấu giá tài sản như trong quy định về người được tham gia đấu giá, về mức tiền đặt trước, về chế tài áp dụng đối với người mua được tài sản bỏ cuộc, điều kiện bán đấu giá tài sản đối với doanh nghiệp từ đó đề xuất ý kiến đề nghị sửa đổi các quy định trên cho phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội hiện nay. Những nghiên cứu về thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất Nghiên Cứu của Nguyễn Văn Tuấn (2015)4: Trong nghiên cứu “Quản lý nhà nước về đấu giá quyền sử dụng đất: Thực trạng và giải pháp” đăng trên Tạp chí Luật học, Nguyễn Văn Tuấn đã phân tích chi tiết các quy định pháp luật về đấu giá quyền sử dụng đất tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra những bất cập trong quá trình thực hiện. Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh rằng, mặc dù có những quy định rõ ràng trong Luật Đấu giá tài sản 2016 và Luật Đất đai 2013, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn do sự thiếu minh bạch và công khai trong quy trình đấu giá, cũng như tình trạng "gian lận trong đấu giá" làm giảm hiệu quả của các cuộc đấu giá. Trong công trình nghiên cứu "Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả đấu giá quyền sử dụng đất tại các địa phương" đăng trên Tạp chí Kinh tế và Phát triển, Trần Thị Lan Hương (2018)5 đã thực hiện một cuộc khảo sát rộng rãi tại nhiều tỉnh, thành phố lớn, bao gồm cả TP.
Hồ Chí Minh. Nghiên cứu chỉ ra rằng, một trong những vấn đề lớn nhất là sự không đồng nhất trong việc áp dụng các quy định pháp luật, dẫn đến tình trạng một số địa phương thực hiện tốt, trong khi một số nơi khác còn lúng túng và hiệu quả thấp. 3 Nguyễn Văn Phương (2008), “Những bất cập trong các quy định về bán đấu giá tài sản”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số (4), tr. "Quản lý nhà nước về đấu giá quyền sử dụng đất: Thực trạng và giải pháp".
Tạp chí Luật học, trang 45. 5 Trần Thị Lan Hương. "Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả đấu giá quyền sử dụng đất tại các địa phương". Tạp chí Kinh tế và Phát triển, trang 102.
10 Trần Thị Lan Hương cũng đề xuất các biện pháp tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý đấu giá. Trong nghiên cứu "Giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu giá quyền sử dụng đất tại Việt Nam" (2020)6 đăng trên Tạp chí Pháp luật và Thực tiễn, tác giả Lê Quang Hòa đã phân tích kỹ lưỡng những bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành về đấu giá quyền sử dụng đất, đặc biệt là sự chồng chéo giữa các văn bản luật và hướng dẫn thi hành. Lê Quang Hòa đưa ra các khuyến nghị về việc sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai và Luật Đấu giá tài sản nhằm tạo ra một khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ và dễ thực hiện. Phạm Thị Hồng Nhung, trong bài viết "Đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao tính minh bạch trong đấu giá quyền sử dụng đất" (2022) đăng trên Tạp chí Quản lý Nhà nước, đã tập trung vào vấn đề minh bạch trong đấu giá quyền sử dụng đất.
Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu và khảo sát ý kiến của các bên liên quan để đưa ra nhận định rằng, thiếu minh bạch là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thất thoát tài sản công và niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật. Phạm Thị Hồng Nhung đề xuất một số biện pháp cụ thể như áp dụng công nghệ thông tin trong quy trình đấu giá và tăng cường giám sát độc lập. Trong công trình "Tác động của chính sách đấu giá quyền sử dụng đất đến phát triển kinh tế địa phương" (2019)7 đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Nguyễn Minh Quang đã nghiên cứu tác động của chính sách đấu giá đất đến sự phát triển kinh tế của các địa phương, đặc biệt là ở các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh.
Nghiên cứu của Quang chỉ ra rằng, nếu được thực hiện đúng đắn, chính sách đấu giá quyền sử dụng đất không chỉ giúp tăng nguồn thu ngân sách mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của đô thị. Tuy nhiên, những bất cập trong quản lý và thực hiện đấu giá đất hiện tại đã làm giảm hiệu quả của chính sách này. "Giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu giá quyền sử dụng đất tại Việt Nam". Tạp chí Pháp luật và Thực tiễn, trang 67.
7 Nguyễn Minh Quang (2019), “Tác động của chính sách đấu giá quyền sử dụng đất đến phát triển kinh tế địa phương” (2019) Tạp chí Khoa học và Công nghệ, năm 2019. 11 Bài viết “Bất cập trong thực hiện pháp luật về đấu giá quyền sử dụng đất” của Trần Tiến Hải.8 Bài viết đã nêu lên những vấn đề bất cập phát sinh trong quá trình THPL về ĐGQSDĐ liên quan đến các vấn đề như chủ thể tham gia ĐGQSDĐ, các điều kiện về vốn và kỹ thuật hoặc khả năng tài chính của các chủ thể khi tham gia ĐGQSDĐ, việc hộ gia đình tham gia ĐGQSDĐ và chế độ báo cáo về đấu giá tài sản. Xác định giá đất là một trong những khâu rất quan trọng trong công tác đấu giá. Nếu giá đất được xác định phù hợp với thị trường thì sẽ huy động được nhiều người tham gia và tạo ra sự công bằng trong đấu giá, hạn chế được tình trạng thông đồng, dìm giá.
Ngược lại nếu định giá đất không phù hợp sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả công tác ĐGQSDĐ. Bài viết “Hoàn thiện pháp luật về xác định giá đất trong cơ chế thị trường” của Phạm Văn Bằng9 đã nêu lên các căn cứ để xác định giá đất, những vướng mắc bất cập trong xác định giá đất. Trên cơ sở đó tác giả đã đưa ra một số giải pháp góp phần đảm bảo giá đất phù hợp với giá thị trường. Những nghiên cứu về giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất Đề tài “Hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" chủ nhiệm Võ Đình Toàn10.
Đề tài đã nghiên cứu cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN như: xây dựng khái niệm, đặc điểm, bản chất của bán đấu giá tài sản; cấu trúc của pháp luật bán đấu giá tài sản; mối quan hệ giữa pháp luật bán đấu giá tài sản và thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN. Mặt khác, quá trình hình thành và phát triển của pháp luật bán đấu giá tài sản qua các giai đoạn: giai đoạn thứ nhất từ năm 1989 đến năm 1996; giai đoạn thứ hai từ năm 1996 đến năm 2005 và giai đoạn từ năm 2005 đến nay. Đề tài đã phân tích, đánh giá những ưu điểm và nêu lên những bất cập, 8 Trần Tiến Hải (2013), “Bất cập trong thực hiện pháp luật về đấu giá quyền sử dụng đất ”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số (12). 9 Phạm Văn Bằng (2012), “Hoàn thiện pháp luật về xác định giá đất trong cơ chế thị trường”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số chuyên đề tháng 7.
10 Võ Đình Toàn (2011), “Hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản nhằm thúc đẩy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện khoa học pháp lý – Bộ Tư pháp 12 hạn chế của pháp luật về bán đấu giá tài sản trong thời gian qua.