Luận Văn Thạc Sĩ: Mối Quan Hệ Giữa Cơ Hội Tăng Trưởng Và Đòn Bẩy Tài Chính Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính bằng chứng thực nghiệm tại việt, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trần Thị Xuân Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Cơ Hội Tăng Trưởng Và Đòn Bẩy Tài Chính: Bằng Chứng Thực Nghiệm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Các nghiên cứu lý thuyết
• 2.1.1. Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn (trade-off theory)
• 2.1.2. Lý thuyết trật tự phân hạng (pecking order theory)
• 2.1.3. Lý thuyết chi phí đại diện
• 2.2. Các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến đòn bẩy
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Danh sách các công ty trong mẫu nghiên cứu
• Phụ lục 2: Thống kê các công ty theo từng ngành
• Phụ lục 3: Các bảng kết quả hồi quy
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính tại Việt Nam, một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực quản lý tài chính. Đề tài được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống trong các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy tài chính tại các thị trường mới nổi như Việt Nam. Mục tiêu chính là kiểm định mối quan hệ này thông qua các phương pháp định lượng, sử dụng dữ liệu từ các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam.

1.1. Lý do chọn đề tài

Quyết định về cấu trúc vốn là vấn đề cốt lõi trong quản trị tài chính doanh nghiệp. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các thị trường phát triển, trong khi thị trường Việt Nam còn thiếu bằng chứng thực nghiệm. Nghiên cứu này nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính, đồng thời xem xét các yếu tố như cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của nghiên cứu là kiểm định mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính tại Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu xác định xem mối quan hệ này là đồng biến hay nghịch biến, tuyến tính hay phi tuyến. Ngoài ra, nghiên cứu còn phân tích tác động của cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính lên mối quan hệ này.

II. Tổng quan các nghiên cứu trước đây

Chương này tổng hợp các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Các lý thuyết chính được đề cập bao gồm lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn, lý thuyết trật tự phân hạng, và lý thuyết chi phí đại diện. Các nghiên cứu thực nghiệm từ các thị trường phát triển như Mỹ và Trung Quốc cũng được phân tích để làm cơ sở cho nghiên cứu này.

2.1. Các nghiên cứu lý thuyết

Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn cho rằng doanh nghiệp tìm kiếm một tỷ lệ đòn bẩy tối ưu để cân bằng giữa lợi ích thuế và chi phí kiệt quệ tài chính. Lý thuyết trật tự phân hạng nhấn mạnh vai trò của bất cân xứng thông tin trong việc lựa chọn nguồn tài trợ. Lý thuyết chi phí đại diện tập trung vào xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý.

2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm

Các nghiên cứu thực nghiệm từ Mỹ và Trung Quốc cho thấy mối quan hệ nghịch biến và phi tuyến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào các thị trường phát triển, trong khi thị trường Việt Nam còn thiếu bằng chứng thực nghiệm.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu từ 261 công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2008-2014. Các phương pháp phân tích bao gồm Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM), và Generalized Method of Moments (GMM) để xử lý vấn đề nội sinh và phân tích mối quan hệ động giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính.

3.1. Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và các thông tin công bố của các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam. Các công ty có thông tin thiếu hoặc không công khai đã được loại bỏ để đảm bảo tính chính xác của mẫu nghiên cứu.

3.2. Mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các mô hình hồi quy tĩnh và động để phân tích mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Phương pháp GMM được áp dụng để xử lý vấn đề nội sinh và đảm bảo tính chính xác của kết quả.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ nghịch biến và phi tuyến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính tại Việt Nam, phù hợp với các nghiên cứu trước đây từ Mỹ và Trung Quốc. Ngoài ra, nghiên cứu còn chỉ ra rằng cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính có tác động đáng kể lên mối quan hệ này.

4.1. Thống kê mô tả

Các biến nghiên cứu được mô tả thông qua thống kê mô tả và ma trận tương quan. Kết quả cho thấy sự đa dạng trong cấu trúc tài chính của các công ty trong mẫu nghiên cứu.

4.2. Phân tích hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy mối quan hệ nghịch biến và phi tuyến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Phương pháp GMM cũng xác nhận tính bền vững của kết quả này.

V. Kết luận và gợi ý

Nghiên cứu kết luận rằng cơ hội tăng trưởng có tác động nghịch biến và phi tuyến lên đòn bẩy tài chính tại Việt Nam. Các doanh nghiệp có cấu trúc sở hữu tập trung thấp và hạn chế tài chính nghiêm trọng chịu tác động mạnh hơn. Nghiên cứu cũng đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để làm sáng tỏ hơn mối quan hệ này.

5.1. Gợi ý cho doanh nghiệp

Các doanh nghiệp nên cân nhắc sử dụng đòn bẩy tài chính một cách hiệu quả, đặc biệt khi có nhiều cơ hội tăng trưởng. Việc quản lý cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính cũng cần được chú trọng để tối ưu hóa cấu trúc vốn.

5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có một số hạn chế như phạm vi dữ liệu hẹp và thiếu các yếu tố vĩ mô. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi dữ liệu và xem xét thêm các yếu tố như lãi suất, lạm phát, và chính sách kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, việc lựa chọn cấu trúc vốn tối ưu là vấn đề trọng tâm trong quản trị tài chính doanh nghiệp. Theo ước tính, tỷ lệ đòn bẩy trung bình của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán Thành Phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Hà Nội (HNX) giai đoạn 2008-2014 đạt khoảng 50%, phản ánh mức độ sử dụng nợ tài chính khá cao. Tuy nhiên, sự biến động lớn của thị trường và đặc thù doanh nghiệp Việt Nam đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Mục tiêu nghiên cứu nhằm kiểm định xem liệu mối quan hệ này có tồn tại và mang tính phi tuyến tại các công ty phi tài chính niêm yết trên hai sàn chứng khoán lớn nhất Việt Nam trong giai đoạn 2008-2014 hay không, đồng thời phân tích ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính đến mối quan hệ này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp và nhà quản lý tài chính hiểu rõ hơn về cách thức sử dụng đòn bẩy phù hợp với cơ hội tăng trưởng, từ đó tối ưu hóa cấu trúc vốn và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết chính về cấu trúc vốn:

• Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn (Trade-off Theory): Đề xuất rằng doanh nghiệp cân bằng giữa lợi ích thuế từ nợ vay và chi phí kiệt quệ tài chính để xác định tỷ lệ đòn bẩy tối ưu. Lý thuyết này phân biệt giữa cấu trúc vốn tĩnh và động, trong đó cấu trúc vốn tối ưu có thể thay đổi theo thời gian do các yếu tố kinh tế và chi phí điều chỉnh.

• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory): Nhấn mạnh sự bất cân xứng thông tin giữa nhà quản lý và nhà đầu tư bên ngoài, dẫn đến ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ, sau đó là nợ vay và cuối cùng là phát hành cổ phần mới. Lý thuyết này giải thích tại sao các doanh nghiệp có cơ hội tăng trưởng cao thường sử dụng nhiều nợ hơn do thiếu hụt nguồn vốn nội bộ.

• Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Cost Theory): Tập trung vào xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý, cũng như giữa cổ đông và chủ nợ. Việc sử dụng nợ có thể giúp giảm chi phí đại diện bằng cách giám sát hoạt động của nhà quản lý, nhưng cũng có thể tạo ra các vấn đề đại diện mới như đầu tư dưới mức.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: cơ hội tăng trưởng (đại diện bằng tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách MB và hàm nghịch đảo số mũ e-MB), đòn bẩy tài chính (tỷ lệ nợ trên tổng tài sản), cấu trúc sở hữu (tỷ lệ cổ phiếu nắm giữ của cổ đông lớn nhất), và hạn chế tài chính (đại diện bằng tỷ lệ sở hữu nhà nước và tỷ lệ chi trả cổ tức).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng gồm 261 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2008-2014, với tổng số 1,827 quan sát doanh nghiệp-năm. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và các nguồn công khai khác. Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả và tương quan: Để đánh giá đặc điểm dữ liệu và mối quan hệ sơ bộ giữa các biến.

• Phân tích hồi quy tĩnh: Sử dụng các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM) để kiểm định mối quan hệ tuyến tính và phi tuyến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy.

• Phân tích hồi quy động: Áp dụng phương pháp Generalized Method of Moments (GMM) để xử lý vấn đề nội sinh và đánh giá mô hình điều chỉnh cấu trúc vốn động.

• Kiểm định tính vững: Mẫu được chia thành hai giai đoạn 2008-2011 và 2012-2014 để kiểm tra tính ổn định của mô hình theo thời gian.

Phương pháp chọn mẫu loại trừ các doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính nhằm đảm bảo tính đồng nhất của mẫu nghiên cứu. Việc sử dụng GMM giúp khắc phục sai số do nội sinh và tự tương quan trong mô hình hồi quy động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ phi tuyến và nghịch biến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy: Kết quả hồi quy FEM và REM cho thấy biến e-MB (hàm nghịch đảo số mũ của tỷ lệ MB) có hệ số âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định mối quan hệ nghịch biến và lồi giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính. Cụ thể, khi e-MB tăng 1 đơn vị, tỷ lệ đòn bẩy giảm tương ứng khoảng 12%, phù hợp với các nghiên cứu tại Mỹ và Trung Quốc.

2. Ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu: Doanh nghiệp có mức độ tập trung sở hữu thấp (cổ đông lớn nắm dưới 25%) có xu hướng sử dụng đòn bẩy cao hơn, do chi phí đại diện vốn chủ sở hữu tăng và rủi ro đầu tư cao hơn. Mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy càng nghịch biến mạnh hơn ở nhóm này.

3. Tác động của hạn chế tài chính: Các doanh nghiệp có sở hữu nhà nước thấp hoặc chi trả cổ tức thấp (biểu hiện của hạn chế tài chính nghiêm trọng) có mức độ ảnh hưởng của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy mạnh mẽ hơn, cho thấy hạn chế tài chính làm gia tăng chi phí vay và ảnh hưởng đến quyết định cấu trúc vốn.

4. Tốc độ điều chỉnh cấu trúc vốn: Phân tích mô hình động bằng GMM cho thấy tốc độ điều chỉnh về đòn bẩy mục tiêu của doanh nghiệp Việt Nam khoảng 30%, tương đương với các nghiên cứu quốc tế, cho thấy doanh nghiệp điều chỉnh cấu trúc vốn một cách chậm rãi theo thời gian.

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ nghịch biến và phi tuyến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy phản ánh thực tế rằng doanh nghiệp có cơ hội tăng trưởng cao thường hạn chế vay nợ để tránh chi phí kiệt quệ tài chính và rủi ro mất giá tài sản vô hình. Kết quả này phù hợp với lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn động và các nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường phát triển và mới nổi. Sự khác biệt trong mức độ ảnh hưởng của cơ hội tăng trưởng theo cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính cho thấy vai trò quan trọng của yếu tố thể chế và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam. Các biểu đồ phân tích tương quan và hồi quy có thể minh họa rõ nét xu hướng giảm đòn bẩy khi cơ hội tăng trưởng tăng, đồng thời thể hiện sự phân hóa theo nhóm doanh nghiệp có cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản trị cấu trúc sở hữu: Doanh nghiệp cần cải thiện tính minh bạch và giảm sự tập trung sở hữu để giảm chi phí đại diện, từ đó tối ưu hóa việc sử dụng đòn bẩy tài chính. Các cơ quan quản lý nên thúc đẩy các chính sách hỗ trợ cổ đông nhỏ và nâng cao vai trò giám sát của cổ đông.

2. Hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua hạn chế tài chính: Chính phủ và các tổ chức tài chính cần thiết kế các chương trình tín dụng ưu đãi, giảm chi phí vay cho doanh nghiệp có cơ hội tăng trưởng cao nhưng gặp khó khăn về tài chính, nhằm khuyến khích đầu tư và phát triển bền vững.

3. Khuyến khích sử dụng mô hình quản trị tài chính động: Doanh nghiệp nên áp dụng các công cụ phân tích và dự báo để điều chỉnh cấu trúc vốn linh hoạt theo biến động thị trường và cơ hội tăng trưởng, tránh rủi ro phá sản do sử dụng đòn bẩy quá mức.

4. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức về quản trị tài chính: Các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản trị tài chính và cấu trúc vốn cần được triển khai rộng rãi cho các nhà quản lý doanh nghiệp, giúp họ hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy, từ đó đưa ra quyết định tài chính hiệu quả.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và phát triển bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị tài chính doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy, từ đó xây dựng chiến lược tài chính phù hợp với đặc thù doanh nghiệp và thị trường Việt Nam.

2. Các nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp thông tin về tác động của cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính đến quyết định sử dụng nợ, hỗ trợ đánh giá rủi ro và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính sách: Hỗ trợ xây dựng các chính sách tài chính, tín dụng và quản lý thị trường vốn phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và ổn định thị trường tài chính.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng, mô hình hồi quy động và các lý thuyết cấu trúc vốn trong bối cảnh thị trường mới nổi như Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ hội tăng trưởng được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   Cơ hội tăng trưởng được đại diện bằng tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách của tài sản (MB) và hàm nghịch đảo số mũ của MB (e-MB), trong đó e-MB phản ánh mối quan hệ phi tuyến và lồi giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy.

2. Tại sao lại sử dụng phương pháp GMM trong phân tích hồi quy động?
   GMM giúp xử lý vấn đề nội sinh và tự tương quan trong mô hình hồi quy động, đảm bảo kết quả ước lượng không bị chệch do mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa các biến.

3. Mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy có giống với các nghiên cứu ở các nước phát triển không?
   Kết quả tại Việt Nam cũng cho thấy mối quan hệ nghịch biến và phi tuyến, tương tự như các nghiên cứu ở Mỹ và Trung Quốc, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng và các yếu tố thể chế có sự khác biệt đáng kể.

4. Cấu trúc sở hữu ảnh hưởng như thế nào đến việc sử dụng đòn bẩy?
   Doanh nghiệp có cấu trúc sở hữu tập trung thấp thường sử dụng đòn bẩy cao hơn do chi phí đại diện vốn chủ sở hữu tăng và rủi ro đầu tư cao hơn, làm tăng áp lực vay nợ.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể tối ưu hóa cấu trúc vốn dựa trên kết quả nghiên cứu?
   Doanh nghiệp nên cân nhắc kỹ lưỡng cơ hội tăng trưởng và hạn chế tài chính, đồng thời điều chỉnh cấu trúc sở hữu và sử dụng đòn bẩy linh hoạt theo thời gian để giảm rủi ro và tối đa hóa giá trị doanh nghiệp.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ nghịch biến và phi tuyến giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính tại các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam giai đoạn 2008-2014.
• Cấu trúc sở hữu và hạn chế tài chính là các yếu tố quan trọng điều chỉnh mức độ ảnh hưởng của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy.
• Doanh nghiệp Việt Nam điều chỉnh cấu trúc vốn một cách chậm rãi, với tốc độ điều chỉnh khoảng 30%, tương đồng với các thị trường mới nổi khác.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ đặc thù cấu trúc vốn trong bối cảnh kinh tế Việt Nam, hỗ trợ nhà quản lý và nhà đầu tư đưa ra quyết định tài chính hiệu quả hơn.
• Các bước nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào mở rộng mẫu nghiên cứu, bổ sung các yếu tố thể chế và quản trị doanh nghiệp để nâng cao độ chính xác và tính ứng dụng của mô hình.

Để nâng cao hiệu quả quản trị tài chính, các doanh nghiệp và nhà quản lý nên áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu này, đồng thời tiếp tục theo dõi và điều chỉnh cấu trúc vốn phù hợp với sự biến động của thị trường và cơ hội tăng trưởng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM TRẦN THỊ XUÂN LAN NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA CƠ HỘI TĂNG TRƯỞNG VÀ ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN THỊ THÙY LINH TP. Hồ Chí Minh - Năm 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn Thạc sĩ Kinh tế với đề tài “Nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính: bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của tôi cùng với sự hỗ trợ của Giảng viên hướng dẫn PGS. Trần Thị Thùy Linh và chưa từng được công bố trước đây. Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực. Tôi sẽ chịu trách nhiệm về nội dung tôi đã trình bày trong luận văn này. TP Hồ Chí Minh, Ngày tháng 11 năm 2015 Người thực hiện Trần Thị Xuân Lan MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU TÓM TẮT . CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU . Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu chung . Mục tiêu nghiên cứu cụ thể . Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Kết cấu đề tài . CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY . Các nghiên cứu lý thuyết . Các nghiên cứu thực nghiệm . Các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến đòn bẩy . Các nghiên cứu về tác động của cơ hội tăng trường lên đòn bẩy . CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Dữ liệu nghiên cứu . Giả thiết nghiên cứu . Mô tả biến . Biến phụ thuộc . Biến độc lập . Mô hình nghiên cứu . Tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy: phân tích hồi quy tĩnh bằng phương pháp Pooled OLS, FEM, REM . Tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy: phân tích hồi quy động. Phân tích thêm tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy . Phương pháp kiểm định . Thống kê mô tả . Phân tích tương quan. Phương pháp ước lượng mô hình . CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Thống kê mô tả . Tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy: phân tích hồi quy tĩnh bằng phương pháp Pooled OLS, FEM, REM . Phân tích hồi quy tĩnh bằng phương pháp Pooled OLS, FEM, REM . Phân tích hồi quy động bằng phương pháp GMM . Phân tích thêm tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy . Cấu trúc sở hữu và tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy. Hạn chế tài chính và tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy . Tổng hợp thảo luận kết quả nghiên cứu . CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN . Gợi ý cho các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính hiệu quả . Những hạn chế của luận văn . Những gợi ý và hướng nghiên cứu tiếp theo . 63 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Danh sách các công ty trong mẫu nghiên cứu Phụ lục 2: Thống kê các công ty theo từng ngành Phụ lục 3: Các bảng kết quả hồi quy DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT HOSE : Sở Giao Dịch Chứng Khoán Thành Phố Hồ Chí Minh HNX : Sở Giao Dịch Chứng Khoán Hà Nội FEM : Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model) REM : Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model) GMM : Generalized method of moments DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 - Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy tài chính Bảng 3.1 - Tóm tắt các biến sử dụng trong mô hình nghiên cứu Bảng 4.1 - Thống kê mô tả các biến Bảng 4.2 - Ma trận hệ số tương quan các biến trong mô hình Bảng 4.3 - Kết quả hồi quy các yếu tố tác động đến đòn bẫy tài chính các doanh nghiệp đang niêm yết trên thị trường Việt Nam Bảng 4.4 - Kết quả ước lượng GMM xử lý hiện tượng nội sinh các yếu tố tác động đến đòn bẫy tài chính các doanh nghiệp đang niêm yết trên thị trường Việt Nam Bảng 4.5 - Kết quả ước lượng Pooled OLS và hồi quy Fama-Macbeth (1973) các doanh nghiệp đang niêm yết trên thị trường Việt Nam Bảng 4.6 - Kiểm định tính bền vững mô hình theo thời gian Bảng 4.7 - Kiểm tra tác động của cấu trúc sở hữu lên đòn bẩy tài chính Bảng 4.8 - Kiểm định tính bền vững của mô hình qua không gian đồng thời xem xét tác động của cấu trúc sở hữu Bảng 4.9 - Kiểm tra tác động của hạn chế tài chính lên đòn bẩy Bảng 4.10 - Kiểm định tính bền vững của mô hình qua không gian đồng thời xem xét tác động của yếu tố chi trả cổ tức Bảng 4.11 - Kiểm định tính bền vững của mô hình qua không gian đồng thời xem xét tác động của yếu tố sỡ hữu nhà nước 1 NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA CƠ HỘI TĂNG TRƯỞNG VÀ ĐÒN BẨY: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM TÓM TẮT Bài nghiên cứu này nhằm tìm hiểu tác động của cơ hội tăng trưởng (được đại diện bởi tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách của tài sản MB và hình thức nghịch đảo số mũ của nó e-MB) lên đòn bẩy tài chính của doanh nghiệp. Mẫu gồm 261 công ty giai đoạn 2008-2014. Bài nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp kiểm định như Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM) để phân tích mô hình tĩnh của cấu trúc vốn. Phương pháp GMM được sử dụng để xử lý vấn đề nội sinh trong phân tích mô hình động của cấu trúc vốn. Kết quả hồi quy cho thấy tồn tại mối quan hệ nghịch biến và lồi giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy ở Việt Nam, phù hợp với các nghiên cứu trước đã được thực hiện ở Mỹ (Ogden và Wu, 2013) và Trung Quốc (Qi Lin, 2015). Đặc biệt quan trọng hơn, sử dụng hình thức phi tuyến của tỷ lệ MB thay vì hình thức tuyến tính thì sẽ có sức mạnh giải thích lớn hơn cho tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy tài chính. Hơn nữa, tác giả cũng tìm thấy rằng tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy tài chính mạnh hơn ở những doanh nghiệp có mức độ tập trung sở hữu thấp và những doanh nghiệp đối diện với hạn chế tài chính nghiêm trọng hơn. Từ khóa: Cơ hội tăng trưởng, đòn bẩy, lý thuyết đánh đổi, cấu trúc sở hữu, hạn chế tài chính. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Quyết định cấu trúc vốn là vấn đề cốt lõi trong lĩnh vực quản trị tài chính doanh nghiệp. Để lựa chọn một cấu trúc vốn phù hợp với công ty là một quá trình phức tạp, từ việc sắp xếp nguồn tài trợ cho đến việc lựa chọn một cấu trúc vốn tối ưu nhất. Do đó, trong những năm gần đây, trên thế giới và cả ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu được thực hiện để làm sáng tỏ các yếu tố tác động đến việc sử dụng đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp. Trong đó vấn đề nổi trội được quan tâm trong thời gian qua là nghiên cứu tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy của doanh nghiệp. Trong số đó có các nghiên cứu dựa trên lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn tĩnh (static trade off theory). Tuy nhiên các nghiên cứu thực nghiệm này cho thấy khả năng giải thích của giá trị thị trường trên giá trị sổ sách và các yếu tố đại diện cho cơ hội tăng trưởng khác là nghịch biến nhưng yếu. Thấy được vấn đề này đã thúc đẩy các nhà nghiên cứu phát triển các kỹ thuật để xác định các mối quan hệ giữa đòn bẩy tối ưu và cơ hội tăng trưởng. Barclay và cộng sự (2006), người đã phát triển một mô hình động trong khuôn khổ của lý thuyết đánh đổi (dynamic trade off theory) để đánh giá tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy, và thấy rằng đòn bẩy sổ sách tối ưu quan hệ nghịch biến với cơ hội tăng trưởng và bằng chứng thực nghiệm phù hợp với mô hình của họ. Phân tích của họ cũng phát hiện rằng mối quan hệ giữa đòn bẩy tối ưu và cơ hội tăng trưởng không phải là tuyến tính như các lý thuyết trước đó nhưng họ không cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm về điểm này. Ogden và Wu (2013) nghiên cứu tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy, sử dụng dữ liệu từ các công ty phi tài chính Mỹ trong giai đoạn 1971-2010, và thấy rằng hình thức phi tuyến (nghịch đảo số mũ) của tỷ lệ MB không chỉ gia tăng R2 mà còn tăng phần thêm vào sức mạnh giải thích của đòn bẩy trung vị ngành trong hồi quy đòn bẩy của họ. Nói cách khác, mối quan hệ giữa đòn bẩy tối ưu và cơ hội tăng trưởng là nghịch biến và rất lồi. 3 Tuy nhiên, những nghiên cứu về tác động của cơ hội tăng trưởng lên đòn bẩy chủ yếu tập trung vào các nước phát triển, đặc biệt là thị trường Mỹ, và có rất ít các nghiên cứu như vậy ở thị trường mới nổi, còn đang phát triển như Việt Nam. Câu hỏi đặt ra là “Liệu mối quan hệ giữa đòn bẩy tối ưu và cơ hội tăng trưởng ở Việt Nam vẫn là nghịch biến và rất lồi?” Chính vì vậy bài nghiên cứu: “ Mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy: bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam” được thực hiện bởi sự thiếu bằng chứng thực nghiệm về tác động của cơ hội tăng trưởng tăng trưởng lên đòn bẩy trong nền kinh tế Việt Nam. Luận văn được thực hiện dựa trên bài nghiên cứu: Growth Options Effects on Leverage: Evidence from China” của Qi Lin (2015). Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu nghiên cứu chung Theo bằng chứng thực nghiệm từ các nghiên cứu trước đây thì cơ hội tăng trưởng và đòn bẩy có mối quan hệ với nhau. Bài cứu tập trung vào vấn đề kiểm định xem liệu mối tương quan trên có tồn tại tại các công ty phi tài chính hoạt động trong các ngành nghề khác nhau niêm yết trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán Thành Phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao Dịch Chứng Khoán Hà Nội (HNX) hay không.