Luận án tiến sĩ sinh học: Mối quan hệ côn trùng bắt mồi và sâu hại trên cây chè Phú Thọ

Luận án tiến sĩ sinh học nghiên cứu mối quan hệ giữa côn trùng bắt mồi và sâu hại trên cây chè ở Phú Thọ, cùng ảnh hưởng của yếu tố sinh thái.

• Tác giả: Vũ Thị Thương
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Xuân Lam
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Sinh thái học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần, mối quan hệ của các loài côn trùng bắt mồi với sâu hại trên cây chè ở Phú Thọ và ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên chúng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Mối quan hệ côn trùng bắt mồi và sâu hại trên cây chè Phú Thọ

Nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ côn trùng và sâu hại trên cây chè tại Phú Thọ. Các loài côn trùng bắt mồi như bọ xít cổ ngỗng đen, bọ xít nâu đen nhỏ, bọ rùa đỏ, và bọ rùa 6 vằn được xác định là có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu hại như rầy xanh, bọ trĩ, và rệp muội. Kết quả cho thấy mối quan hệ tương quan giữa mật độ côn trùng bắt mồi và sâu hại, đặc biệt là sự phụ thuộc của các loài bắt mồi vào nguồn thức ăn là sâu hại chính.

1.1. Thành phần và mật độ sâu hại

Nghiên cứu đã thống kê thành phần sâu hại trên cây chè tại Phú Thọ, bao gồm rầy xanh, bọ trĩ, rệp muội, và sâu cánh vẩy. Mật độ các loài này biến động theo mùa, với đỉnh điểm vào mùa mưa. Sự gia tăng mật độ sâu hại có liên quan đến việc sử dụng thuốc hóa học không hợp lý, làm suy giảm côn trùng bắt mồi.

1.2. Thành phần và mật độ côn trùng bắt mồi

Các loài côn trùng bắt mồi được ghi nhận bao gồm bọ xít cổ ngỗng đen, bọ xít nâu đen nhỏ, bọ rùa đỏ, và bọ rùa 6 vằn. Mật độ của chúng phụ thuộc vào sự hiện diện của sâu hại. Nghiên cứu chỉ ra rằng các loài này có khả năng kiểm soát hiệu quả sâu hại khi được bảo vệ khỏi tác động của thuốc hóa học.

II. Ảnh hưởng sinh thái lên mối quan hệ côn trùng và sâu hại

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng sinh thái lên mối quan hệ giữa côn trùng bắt mồi và sâu hại. Các yếu tố như giống chè, cây che bóng, biện pháp chăm sóc, và kỹ thuật hái chè đều có tác động đáng kể. Ví dụ, giống chè LDP1 có khả năng thu hút nhiều côn trùng bắt mồi hơn so với các giống khác. Cây che bóng cũng tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của côn trùng bắt mồi.

2.1. Ảnh hưởng của giống chè

Giống chè LDP1 được chứng minh là có khả năng thu hút nhiều côn trùng bắt mồi hơn so với các giống khác. Điều này giúp kiểm soát hiệu quả sâu hại mà không cần sử dụng nhiều thuốc hóa học.

2.2. Ảnh hưởng của cây che bóng

Cây che bóng tạo môi trường thuận lợi cho côn trùng bắt mồi phát triển. Nghiên cứu chỉ ra rằng các khu vực có cây che bóng có mật độ côn trùng bắt mồi cao hơn, từ đó giảm thiểu sự phát triển của sâu hại.

III. Ứng dụng trong nông nghiệp bền vững

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy nông nghiệp bền vững. Việc sử dụng côn trùng bắt mồi như một biện pháp sinh học giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn thực phẩm. Các kết quả nghiên cứu cũng góp phần vào việc xây dựng các chính sách quản lý dịch hại hiệu quả hơn.

3.1. Quản lý dịch hại tổng hợp IPM

Nghiên cứu khuyến nghị áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trong canh tác chè. Việc kết hợp sử dụng côn trùng bắt mồi với các biện pháp canh tác khác giúp kiểm soát sâu hại một cách bền vững.

3.2. Bảo vệ đa dạng sinh học

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ đa dạng sinh học trong hệ sinh thái chè. Việc duy trì các loài côn trùng bắt mồi không chỉ giúp kiểm soát sâu hại mà còn góp phần cân bằng hệ sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU………………………………………………. Lý do lựa chọn đề tài…………………………………. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Mục đích của đề tài.

Những đóng góp mới của đề tài .3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các nghiên cứu trên thế giới.

Những nghiên cứu về thành phần sâu hại trên chè, mức độ phổ biến và diễn biến mật độ của một số loài hại chính trên chè. Những nghiên cứu về thành phần côn trùng bắt mồi và diễn biến mật độ một số loài côn trùng bắt mồi phổ biến trên chè. Nghiên cứu mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với vật mồi là sâu hại chính trên chè. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố sinh thái lên sâu hại, côn trùng bắt mồi và mối quan hệ của chúng trên chè.

Những nghiên cứu ở trong nước. Những nghiên cứu về thành phần sâu hại trên chè, mức độ phổ biến và diễn biến mật độ của một số loài hại chính trên chè. Những nghiên cứu về thành phần côn trùng bắt mồi và diễn biến mật độ một số loài côn trùng bắt mồi phổ biến trên chè. Nghiên cứu mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với vật mồi là sâu hại chính trên chè.

Những nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố sinh thái lên sâu hại, côn trùng bắt mồi và mối quan hệ giữa chúng trên chè .25 CHƢƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Nghiên cứu thành phần sâu hại trên chè, mức độ xuất hiện và diễn biến mật độ của một số loài sâu hại phổ biến tại địa điểm nghiên cứu. Điều tra thành phần sâu hại chè và mức độ xuất hiện.

Điều tra diễn biến mật độ của một số sâu hại chính trên chè tại địa điểm nghiên cứu. Điều tra thành phần côn trùng bắt mồi, vật mồi của chúng và diễn biến mật độ của chúng ở trên chè tại địa điểm nghiên cứu. Điều tra thành phần côn trùng bắt mồi, vật mồi của chúng. Điều tra diễn biến mật độ một số loài côn trùng bắt mồi phổ biến trên chè .Nghiên cứu mối quan hệ của côn trùng bắt mồi với vật mồi là sâu hại chè tại địa điểm nghiên cứu.

Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên sâu hại, côn trùng bắt mồi trên chè và mối quan hệ giữa chúng tại địa điểm nghiên cứu. Nghiên cứu ảnh hưởng của giống chè. Nghiên cứu ảnh hưởng của cây che bóng. Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp chăm sóc.

Nghiên cứu ảnh hưởng của kĩ thuật hái chè. Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp đốn chè. Phƣơng pháp xử lý số liệu .36 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu thành phần sâu hại, mức độ xuất hiện và diễn biến mật độ của một số loài hại chính trên chè tại tỉnh Phú Thọ.

Thành phần sâu hại chè và mức độ xuất hiện của sâu hại chè. Nghiên cứu diễn biến mật độ của một số loài côn trùng gây hại phổ biến trên chè tại Hương xạ, Hạ Hòa, Phú Thọ. Diễn biến mật độ của rầy xanh Empoasca flavercens Fabricius. Diễn biến mật độ bọ trĩ Physothrips sentiventris Bagnall.

Diễn biến mật độ rệp muội nâu đen Toxoptera aurantii Fonscolombe. Diễn biến mật độ tập hợp sâu cánh vẩy. Nghiên cứu thành phần côn trùng bắt mồi, vật mồi của chúng, mức độ xuất hiện và diễn biến mật độ của một số loài côn trùng bắt mồi trên chè tại Hƣơng Xạ, Hạ Hòa, Phú Thọ. Thành phần côn trùng bắt mồi, vật mồi của chúng và mức độ xuất hiện.

Diễn biến mật độ loài côn trùng bắt mồi phổ biến trên chè tại Hương xạ, Hạ Hòa, Phú Thọ. Diễn biến mật độ loài bọ xít cổ ngỗng đen bắt mồi Sycanus croceovittatus Dohrn. Diễn biến mật độ bọ xít nâu đen nhỏ bắt mồi Orius sauteri (Poppius)69 3. Diễn biến mật độ tập hợp bọ xít bắt mồi.

Diễn biến mật độ bọ rùa đỏ Micraspis discolor Fabricius. Diễn biến mật độ bọ rùa 6 vằn Menochilus sexmaculatus Fabricius. Mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi chính với vật mồi (Sâu hại chè chính) tại Hương Xạ, Hạ Hòa, Phú Thọ. Mối quan hệ giữa một số loài bọ xít bắt mồi phổ biến và vật mồi của chúng trên chè.

Mối quan hệ giữa bọ xít nâu đen nhỏ bắt mồi Orius sauteri (Poppius) với bọ trĩ Physothrips setiventris Bagnall. Mối quan hệ giữa bọ xít cổ ngỗng đen bắt mồi Sycanus croceovittatus Dohrn với tập hợp sâu cánh vẩy hại chè. Mối quan hệ giữa một số loài bọ rùa phổ biến với rệp muội nâu đen Toxoptera aurantii Fonscolombe. Mối quan hệ giữa bọ rùa đỏ Micraspis discolor (Fabricius) với rệp muội nâu đen Toxoptera aurantii Fonscolombe.

Mối quan hệ giữa bọ rùa 6 vằn Menochilus sexmaculatus (Fabricius) với rệp muội nâu đen Toxoptera aurantii Fonscolombe. Ảnh hƣởng của một số yếu tố sinh thái lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính trên chè tại Phú Thọ. Nghiên cứu ảnh hưởng của giống chè lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính. Nghiên cứu ảnh hưởng của giống chè lên mật độ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính.

Nghiên cứu ảnh hưởng của giống chè lên mối quan hệ giữa một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính trên chè tại Phú Thọ. Nghiên cứu ảnh hưởng của cây che bóng lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính. Nghiên cứu ảnh hưởng của biện pháp chăm sóc lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính. Nghiên cứu ảnh hưởng của kĩ thuật hái chè lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính.

Nghiên cứu ảnh hưởng của phương thức và thời gian đốn lên mật độ và mối quan hệ của một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính. Ảnh hưởng của kĩ thuật đốn. Ảnh hưởng của thời gian đốn. Ảnh hưởng của của một số thuốc trừ rầy thường dùng đến mật độ một số loài côn trùng bắt mồi trên chè tại Yên Lập, Phú Thọ.

124 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.128 TÀI LIỆU THAM KHẢO .133 Tài liệu tham khảo tiếng Việt .133 Tài liệu tham khảo tiếng nƣớc ngoài.137 DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Diễn gải CT Công thức IPM Intergrated Pest Managenment – Quản lý dịch hại tổng hợp ICM Intergrated Crop Managenment – Quản lý cây trồng tổng hợp STT Số thứ tự THBXBM Tập hợp bọ xít bắt mồi THBRBM Tập hợp bọ rùa bắt mồi HSTQ Hệ số tương quan MĐ Mật độ TL Tỷ lệ NSP Ngày sau phun CCB Có che bóng KCB Không che bóng LSD0,05 Least Significant Difference – Sự sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 0,05 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Mật độ chung của nhện lớn bắt mồi trên cây chè với số lần phun thuốc hóa học trừ sâu khác nhau (Phú Hộ, Phú Thọ, 1999). Mật độ bọ rùa đỏ trên cây chè ở các điều kiện phun thuốc hóa học trừ sâu khác nhau (Phú Hộ, Phú Thọ, 1999). Thời gian tiến hành thu mẫu nghiên cứu thành phần loài.

Danh sách các điểm thu mẫu ở tỉnh Phú Thọ. Các loại thuốc trừ sâu và liều lượng sử dụng. Thành phần và mức độ xuất hiện sâu hại chè tại tỉnh Phú Thọ. Số lượng các loài sâu hại chè đã được ghi nhận ở Phú Thọ qua các giai đoạn.

Thành phần côn trùng bắt mồi vật mồi của chúng và mức độ xuất hiện trên chè tại Phú Thọ (2014- 2016). Số lượng các loài côn trùng bắt mồi ghi nhận trên chè tại Phú Thọ. Số lượng và tỷ lệ của giống, loài côn trùng bắt mồi trên chè tại Phú Thọ. Hệ số tương quan giữa bọ xít bắt mồi và vật mồi của chúng trên chè tại Phú Thọ.

Hệ số tương quan giữa bọ xít nâu đen nhỏ bắt mồi Orius sauteri với vật mồi (Bọ trĩ Physothrips setiventris) qua các giai đoạn điều tra trên chè. Hệ số tương quan giữa bọ xít cổ ngỗng đen Sycanus croceovittatus với vật mồi (Tập hợp sâu cánh vẩy) qua các giai đoạn điều tra trên chè. Hệ số tương quan giữa mật độ bọ rùa bắt mồi phổ biến với mật độ rệp muội hại trên cây chè ở các giai đoạn điều tra tại Phú Thọ. Ảnh hưởng của các giống chè đến mật độ của bọ xít nâu đen nhỏ bắt mồi (Orius sauteri) và vật mồi (bọ trĩ Physothrips setiventris) trên chè tại Phú Thọ trong năm 2016.

Ảnh hưởng của giống chè đến mật độ của bọ xít cổ ngỗng đen bắt mồi (Sycanus croceovittatus) và vật mồi (tập hợp sâu hại cánh vẩy) trên chè tại Phú Thọ trong năm 2016. Ảnh hưởng của các giống chè đến mật độ của tập hợp bọ xít bắt mồi và vật mồi (rầy xanh Empoasca flavescens) trên chè tại Phú Thọ trong năm 2016. Ảnh hưởng của giống chè đến mật độ của một số loài bọ rùa bắt mồi với vật mồi (rệp muội Toxoptera theicola) trên chè tại Phú Thọ trong năm 2016. Ảnh hưởng của giống chè đến mối quan hệ giữa một số loài côn trùng bắt mồi và vật mồi (sâu hại chính) trên chè tại Phú Thọ năm 2016.

Ảnh hưởng của cây che bóng đến mật độ của một số loài côn trùng bắt mồi và vật mồi (sâu hại chính) trên chè tại Phú Thọ. Ảnh hưởng của cây che bóng đến mối quan hệ giữa một số loài côn trùng bắt mồi với vật mồi (sâu hại chính) trên chè tại Phú Thọ năm 2016. Ảnh hưởng của biện pháp chăm sóc lên mật độ giữa một số loài côn trùng bắt mồi với vật mồi (sâu hại chính) trên chè tại Phú Thọ trong năm 2016. Ảnh hưởng của biện pháp chăm sóc lên mối quan hệ giữa một số loài côn trùng bắt mồi với sâu hại chính trên chè tại Phú Thọ.

Ảnh hưởng của kĩ thuật hái chè lên mật độ của một số loài côn trùng bắt mồi và vật mồi (sâu hại chính) trên chè tại Phú Thọ năm 2016 .