Nghiên cứu mô hình huy động phòng chống quần chúng nhân dân đô thị dưới góc độ quản lý an sinh xã hội 社会安全治理视域下城市基层群防群治动员模式研究 田一笑

Nghiên cứu chuyên sâu về mô hình huy động quần chúng tham gia phòng chống tội phạm đô thị, tiếp cận từ góc độ quản lý an sinh xã hội. Phân tích thực tiễn tại Bắc Kinh.

• Tác giả: Điền Nhất Tiếu
• Người hướng dẫn: Giáo Sư Diêm Thiên Trì
• Trường học: Đại Học Công An Nhân Dân Trung Quốc
• Chuyên ngành: Quản Lý Công An
• Đề tài: Nghiên cứu Mô hình Vận động Quần chúng Phòng, Chống Tội phạm Cơ sở tại Bắc Kinh: Góc độ Quản trị An ninh Xã hội
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Bắc Kinh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• TÓM TẮT TIẾNG ANH (ABSTRACT)
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Nguồn gốc nghiên cứu
• 1.1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.1.2. Đặt vấn đề
• 1.2. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan tài liệu
• 1.3.1. Tổng quan nghiên cứu về quản trị an toàn xã hội
• 1.3.2. Tổng quan nghiên cứu về huy động xã hội
• 1.3.3. Nhận xét và đánh giá nghiên cứu
• 1.4. Thiết kế nghiên cứu
• 1.4.1. Ý tưởng nghiên cứu
• 1.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.6. Đổi mới của nghiên cứu
• 1.6.1. Đổi mới về góc độ nghiên cứu
• 1.6.2. Đổi mới về quy trình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH KHÁI NIỆM, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.1. Xác định khái niệm
• 2.1.1. Quản trị an toàn xã hội
• 2.1.2. Cơ sở đô thị
• 2.1.3. Phòng ngừa và trị an quần chúng
• 2.1.4. Mô hình huy động
• 2.2. Cơ sở lý thuyết
• 2.2.1. Lý thuyết quản trị
• 2.2.2. Lý thuyết huy động xã hội
• 2.2.3. Lý thuyết chuỗi nghi lễ tương tác
• 2.3. Khung phân tích "Tương tác — Ý nguyện"
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH MÔ HÌNH HUY ĐỘNG CƯ DÂN PHÒNG NGỪA VÀ TRỊ AN QUẦN CHÚNG TẠI QUẬN TRIỀU DƯƠNG
• 3.1. Định vị kỳ vọng của việc huy động phòng ngừa và trị an quần chúng ở cơ sở
• 3.1.1. Xây dựng cộng đồng có sự gắn kết
• 3.1.2. Định hình công dân tích cực
• 3.1.3. Bổ sung lực lượng cảnh sát
• 3.1.4. Cung cấp manh mối tình báo
• 3.2. Thực tiễn hành động huy động phòng ngừa và trị an quần chúng ở cơ sở
• 3.2.1. Tiến trình phát triển lịch sử của hoạt động huy động phòng ngừa và trị an quần chúng cơ sở ở Trung Quốc
• 3.2.2. Thực tiễn huy động cư dân tham gia phòng ngừa và trị an quần chúng tại quận Triều Dương
• 3.3. Đúc kết mô hình huy động cư dân phòng ngừa và trị an quần chúng tại quận Triều Dương
• 3.3.1. Ứng dụng lý thuyết nền tảng (Grounded Theory)
• 3.3.2. Nguồn thu thập dữ liệu
• 3.3.3. Mã hóa dữ liệu và xây dựng mô hình
• 3.3.4. Mô hình huy động theo phương thức "khơi gợi cam kết cảm xúc" của cư dân quận Triều Dương
• 3.4. Tiểu kết chương
• 4. CHƯƠNG 4: CƠ CHẾ VẬN HÀNH MÔ HÌNH HUY ĐỘNG CƯ DÂN PHÒNG NGỪA VÀ TRỊ AN QUẦN CHÚNG TẠI QUẬN TRIỀU DƯƠNG
• 4.1. Lộ trình thúc đẩy của tổ chức Đảng cộng đồng
• 4.1.1. Các yếu tố hành động của tổ chức Đảng cộng đồng
• 4.1.2. Định hướng hành động của tổ chức Đảng cộng đồng: Cộng đồng có sự gắn kết
• 4.1.3. Quy trình thực tiễn lộ trình thúc đẩy của tổ chức Đảng cộng đồng
• 4.2. Lộ trình thúc đẩy của cảnh sát khu vực
• 4.2.1. Các yếu tố hành động của cảnh sát khu vực
• 4.2.2. Định hướng hành động của cảnh sát khu vực: Mối quan hệ cảnh sát - người dân hài hòa trong cộng đồng
• 4.2.3. Quy trình thực tiễn lộ trình thúc đẩy của cảnh sát khu vực
• 4.3. Lộ trình thúc đẩy của thương hiệu "Quần chúng Triều Dương"
• 4.3.1. Kiến tạo biểu tượng nhóm "Quần chúng Triều Dương"
• 4.3.2. Định hướng tác động của lan tỏa thương hiệu "Quần chúng Triều Dương": Mức độ uy tín của hình ảnh tập thể
• 4.3.3. Quy trình thực tiễn lộ trình thúc đẩy của thương hiệu "Quần chúng Triều Dương"
• 4.4. Tiểu kết chương
• 5. CHƯƠNG 5: CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA MÔ HÌNH HUY ĐỘNG CƯ DÂN PHÒNG NGỪA VÀ TRỊ AN QUẦN CHÚNG TẠI QUẬN TRIỀU DƯƠNG
• 5.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 5.1.1. Sự gắn kết cộng đồng, ý thức thuộc về cộng đồng và ý nguyện tham gia của cư dân
• 5.1.2. Mối quan hệ cảnh sát - người dân, sự gần gũi cảnh sát - người dân và ý nguyện tham gia của cư dân
• 5.1.3. Mức độ uy tín của thương hiệu "Quần chúng Triều Dương", sự nhận diện thương hiệu và ý nguyện tham gia của cư dân
• 5.1.4. Vai trò trung gian của năng lượng cảm xúc
• 5.1.5. Vai trò trung gian của nhận thức trách nhiệm
• 5.2. Biến số và đo lường
• 5.2.1. Biến giải thích
• 5.2.2. Biến trung gian
• 5.2.3. Biến được giải thích và biến nhân khẩu học
• 5.3. Kiểm định sơ bộ (Pre-test)
• 5.3.1. Phân tích hạng mục
• 5.3.2. Phân tích độ tin cậy
• 5.3.3. Phân tích độ giá trị
• 5.4. Thu thập và kiểm định bảng câu hỏi chính thức
• 5.4.1. Phân tích thống kê mô tả
• 5.4.2. Phân tích độ tin cậy
• 5.4.3. Phân tích độ giá trị
• 5.5. Kiểm định và phân tích giả thuyết
• 5.5.1. Phân tích tương quan
• 5.5.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 5.5.3. Phân tích hồi quy
• 5.5.4. Phân tích hiệu ứng trung gian
• 5.6. Tiểu kết chương
• 6. CHƯƠNG 6: HIỆU QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA MÔ HÌNH HUY ĐỘNG CƯ DÂN PHÒNG NGỪA VÀ TRỊ AN QUẦN CHÚNG TẠI QUẬN TRIỀU DƯƠNG
• 6.1. Tình hình tổng thể về ý nguyện tham gia của cư dân
• 6.2. Cấu hình cơ sở tâm lý của ý nguyện tham gia ở cư dân
• 6.2.1. Hiệu chỉnh biến số
• 6.2.2. Phân tích điều kiện cần
• 6.2.3. Phân tích cấu hình
• 6.3. Phân tích hiệu quả quản trị an toàn xã hội dưới ý nguyện tham gia cao của cư dân
• 6.3.1. Giả định cơ bản
• 6.3.2. Phân tích mô hình
• 6.3.3. Phân tích so sánh
• 6.3.4. Phân tích ví dụ tính toán
• 6.4. Tiểu kết chương
• 7. CHƯƠNG 7: TỔNG KẾT VÀ THẢO LUẬN
• 7.1. Tổng kết nghiên cứu
• 7.2. Thảo luận về khả năng nhân rộng mô hình huy động cư dân quận Triều Dương
• 7.2.1. Khả năng nhân rộng của lộ trình thúc đẩy của tổ chức Đảng cộng đồng
• 7.2.2. Khả năng nhân rộng của lộ trình thúc đẩy của cảnh sát khu vực
• 7.2.3. Khả năng nhân rộng của lộ trình thúc đẩy của thương hiệu "Quần chúng Triều Dương"
• 7.3. Kiến nghị chính sách
• 7.3.1. Về phương diện tổ chức Đảng cộng đồng
• 7.3.2. Về phương diện cơ quan công an
• 7.3.3. Về phương diện xây dựng thương hiệu phòng ngừa và trị an quần chúng
• 7.4. Triển vọng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC A: ĐỀ CƯƠNG PHỎNG VẤN
• PHỤ LỤC B: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Giới thiệu Mô hình Quần chúng Phòng Chống Tội phạm 55 ký tự

Báo cáo Đại hội Đảng XX nhấn mạnh tầm quan trọng của mô hình vận động quần chúng trong phòng, chống tội phạm, xây dựng cộng đồng an toàn mà mọi người đều có trách nhiệm. Quần chúng phòng, chống tội phạm là phương thức hiệu quả đặc trưng của Trung Quốc, thể hiện đường lối quần chúng của Đảng trong quản trị an ninh. Kế thừa kinh nghiệm từ thời kỳ cách mạng, phương châm "tất cả vì quần chúng, dựa vào quần chúng" thấm nhuần mọi hoạt động quản trị an ninh. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền, cơ quan công an đóng vai trò chủ đạo, tổ chức và huy động sức mạnh xã hội để phòng ngừa tội phạm và quản trị an ninh. So với lực lượng công an, quần chúng có lợi thế về số lượng và sự quen thuộc với địa bàn, dễ dàng phát hiện và ngăn chặn tội phạm. Người dân nhạy bén với những thay đổi nhỏ trong môi trường sống, có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường mà lực lượng công an khó tiếp cận. Do đó, huy động quần chúng tham gia phòng chống tội phạm là lựa chọn tất yếu để duy trì trật tự xã hội và xây dựng một Trung Quốc an toàn hơn.

1.1. Lợi thế của Quần chúng trong Phòng ngừa Tội phạm

Sự tham gia của quần chúng mang lại lợi thế về số lượng và sự hiểu biết địa phương, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu tội phạm tiềm ẩn. Quần chúng thường có mặt ở những nơi mà cảnh sát không thể có mặt thường xuyên, tạo thành một mạng lưới an ninh rộng khắp. Họ có thể báo cáo những hành vi đáng ngờ hoặc cung cấp thông tin quan trọng cho cơ quan chức năng, hỗ trợ phòng ngừa tội phạm hiệu quả.

1.2. Vai trò của Chính quyền và Công an trong Vận động Quần chúng

Chính quyền, đặc biệt là cơ quan công an, đóng vai trò then chốt trong việc vận động quần chúng tham gia phòng chống tội phạm. Họ cần xây dựng các chính sách khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, cung cấp đào tạo và hỗ trợ cần thiết, cũng như đảm bảo an toàn cho những người cung cấp thông tin. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính quyền và quần chúng là yếu tố then chốt cho sự thành công của mô hình này.

II. Thách thức Suy giảm Tinh thần Tham gia Cộng đồng 57 ký tự

Tuy nhiên, sự thay đổi về xã hội và cấu trúc đã khiến cá nhân mất dần kết nối với cộng đồng. Từ "người của đơn vị" thành "người của xã hội", quyền tự do cá nhân được đề cao, nhưng đồng thời làm suy yếu sự quan tâm đến các vấn đề chung. Cộng đồng dân cư, đơn vị cơ bản của xã hội, thiếu các yếu tố gắn kết như huyết thống, khiến xu hướng xa rời cộng đồng trở nên rõ rệt. Nhiều người chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân, dẫn đến tình trạng thờ ơ với các vấn đề chung. Tâm lý "ai đó sẽ lo" có thể dẫn đến "bi kịch công xã" và thất bại trong vận động quần chúng. Do đó, cần phải tìm cách thu hút sự tham gia của cộng đồng, xây dựng tuyến phòng thủ nhân dân vững chắc.

2.1. Ảnh hưởng của Thay đổi Xã hội đến Sự Tham gia Cộng đồng

Sự chuyển đổi từ xã hội tập thể sang xã hội cá nhân hóa đã làm giảm ý thức trách nhiệm cộng đồng. Mọi người có xu hướng tập trung vào lợi ích cá nhân hơn là lợi ích tập thể, dẫn đến sự suy giảm trong vận động quần chúng và tham gia vào các hoạt động phòng chống tội phạm.

2.2. Hệ lụy của Tâm lý Tôi không cần sẽ có người khác lo

Tâm lý ỷ lại vào người khác trong các vấn đề cộng đồng, còn gọi là hiệu ứng "người ngoài cuộc", gây cản trở lớn đến các nỗ lực vận động quần chúng. Nếu mọi người đều nghĩ rằng ai đó sẽ giải quyết vấn đề, không ai đứng ra hành động, dẫn đến sự trì trệ và thất bại trong việc bảo vệ an ninh xã hội.

III. Cách Bắc Kinh Huy động Quần chúng Phân tích Mô hình 59 ký tự

Bài viết này đặt ra câu hỏi: Triển khai mô hình vận động quần chúng như thế nào? Cách thức đó đã khơi gợi sự tham gia ra sao? Quy trình mang lại hiệu quả gì? Liệu mô hình này có thể nhân rộng được không? Để trả lời những câu hỏi này, nghiên cứu sử dụng lý thuyết quản trị, động viên xã hội và chuỗi nghi thức tương tác. Từ đó, khung phân tích "tương tác - ý chí" được đề xuất. Bằng cách sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng như lý thuyết căn cứ, phân tích thực nghiệm, phân tích trường hợp và mô phỏng, luận chứng theo logic "tóm tắt mô hình → cơ chế vận hành → cơ chế tác động → hiệu quả tác động". Nghiên cứu cố gắng hé lộ bức tranh chân thực về vận động quần chúng ở Triều Dương, Bắc Kinh, từ đó làm sáng tỏ cách thức hoạt động của hệ thống vận động quần chúng, cung cấp nguồn lực lý thuyết để nâng cao năng lực quản trị an ninh cơ sở và xây dựng một Trung Quốc an toàn hơn.

3.1. Khung Phân tích Tương tác Ý chí trong Vận động Quần chúng

Khung phân tích này tập trung vào việc nghiên cứu các yếu tố tương tác giữa các thành viên cộng đồng, chính quyền và cơ quan công an, từ đó tác động đến ý chí tham gia vào các hoạt động phòng chống tội phạm. Nó xem xét các yếu tố như sự tin tưởng, trách nhiệm và lợi ích chung để hiểu rõ hơn về động lực tham gia của quần chúng.

3.2. Phương pháp Nghiên cứu Định tính và Định lượng

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính như phỏng vấn sâu, phân tích tài liệu và quan sát thực tế để hiểu sâu sắc về mô hình vận động quần chúng tại Bắc Kinh. Đồng thời, các phương pháp định lượng như khảo sát, thống kê và mô hình hóa cũng được sử dụng để đánh giá hiệu quả của mô hình và xác định các yếu tố ảnh hưởng.

IV. Cơ chế Vận hành Ba Trụ cột Huy động Cộng đồng 60 ký tự

Nghiên cứu xác định ba yếu tố chính thúc đẩy vận động quần chúng tại Triều Dương: tổ chức Đảng Cộng sản, cảnh sát khu vực và thương hiệu "Quần chúng Triều Dương". Tổ chức Đảng xây dựng cộng đồng gắn kết, thúc đẩy ý thức "nhà". Cảnh sát khu vực tạo dựng mối quan hệ tin tưởng, huy động trực tiếp người dân. Thương hiệu "Quần chúng Triều Dương" khơi dậy ý thức cộng đồng, khuyến khích hành động. Phân tích sâu hơn về cơ chế vận hành của ba trụ cột này sẽ giúp hiểu rõ hơn về thành công của mô hình.

4.1. Vai trò của Tổ chức Đảng trong Xây dựng Cộng đồng

Tổ chức Đảng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một cộng đồng đoàn kết, gắn bó, tạo điều kiện cho sự tham gia tích cực của người dân vào các hoạt động phòng chống tội phạm. Tổ chức Đảng thường xuyên tổ chức các hoạt động cộng đồng, khuyến khích sự giao lưu và hợp tác giữa các thành viên, từ đó tăng cường ý thức trách nhiệm và sự gắn kết với cộng đồng.

4.2. Xây dựng Mối quan hệ Tin tưởng giữa Cảnh sát và Người dân

Mối quan hệ tin tưởng giữa cảnh sát và người dân là yếu tố then chốt để huy động sự tham gia của quần chúng vào các hoạt động phòng chống tội phạm. Cảnh sát cần chủ động xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người dân, lắng nghe ý kiến và phản hồi của họ, đồng thời thể hiện sự chuyên nghiệp và tận tâm trong công việc.

V. Hiệu quả Thực tế Lợi ích từ Mô hình Triều Dương 54 ký tự

Nghiên cứu đánh giá tác động của mô hình Triều Dương, xem xét ý thức tham gia của người dân, nền tảng tâm lý và lợi ích của các bên liên quan. Kết quả cho thấy người dân tích cực tham gia vào các hoạt động như bảo trì an ninh, góp ý, giúp đỡ lẫn nhau và cung cấp thông tin. Nền tảng tâm lý cho thấy người dân tham gia vì tin tưởng cộng đồng, cảnh sát và thương hiệu "Quần chúng Triều Dương". So với mô hình trợ cấp kinh tế truyền thống, mô hình hợp tác cộng đồng mang lại lợi ích lớn hơn cho cả chính quyền và người dân.

5.1. Ý thức Tham gia Tích cực của Người dân vào Phòng Chống Tội phạm

Người dân ở Triều Dương tham gia tích cực vào nhiều hoạt động khác nhau, từ việc báo cáo các hành vi đáng ngờ đến việc tham gia tuần tra và tuyên truyền về an toàn. Sự tham gia này cho thấy ý thức trách nhiệm cao và sự tin tưởng vào khả năng của cộng đồng trong việc bảo vệ an ninh xã hội.

5.2. Lợi ích của Sự Hợp tác Cộng đồng so với Mô hình Trợ cấp Kinh tế

Mô hình hợp tác cộng đồng, dựa trên sự tin tưởng và trách nhiệm chung, mang lại lợi ích lâu dài và bền vững hơn so với mô hình trợ cấp kinh tế. Nó không chỉ giúp phòng chống tội phạm hiệu quả hơn mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

VI. Nhân rộng Mô hình Bài học Kinh nghiệm từ Bắc Kinh 56 ký tự

Nghiên cứu thảo luận về khả năng nhân rộng mô hình vận động quần chúng của Triều Dương, đồng thời đề xuất các giải pháp. Các giải pháp này hướng tới việc tối ưu hóa công tác vận động ở cơ sở, tăng cường sự tham gia của người dân và thúc đẩy xây dựng một Trung Quốc an toàn. Bằng cách học hỏi kinh nghiệm từ Triều Dương, các địa phương khác có thể xây dựng các mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của mình, góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm trên toàn quốc.

6.1. Các Yếu tố Cần Xem xét khi Nhân rộng Mô hình

Khi nhân rộng mô hình vận động quần chúng của Triều Dương, cần xem xét các yếu tố như đặc điểm văn hóa, kinh tế và xã hội của từng địa phương. Cần điều chỉnh các chính sách và biện pháp cho phù hợp với tình hình thực tế để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của mô hình.

6.2. Giải pháp Đề xuất để Tối ưu hóa Công tác Vận động Quần chúng

Các giải pháp bao gồm tăng cường đào tạo cho cán bộ cơ sở, xây dựng kênh thông tin hai chiều hiệu quả giữa chính quyền và người dân, khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội và doanh nghiệp, cũng như sử dụng công nghệ thông tin để tăng cường khả năng phòng ngừa tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Khoa học Quản lý Công an (公安管理学) của tác giả Điền Nhất Tiếu (田一笑), do Giáo sư Diêm Thiên Trì (闫天池) hướng dẫn tại Đại học Công an Nhân dân Trung Quốc (中国人民公安大学), bảo vệ và nộp ngày 31 tháng 08 năm 2024, mang tiêu đề: Nghiên cứu mô hình huy động phòng ngừa và trị an quần chúng ở cơ sở đô thị dưới góc độ quản trị an ninh xã hội — Lấy thực tiễn huy động cư dân quận Triều Dương, thành phố Bắc Kinh làm ví dụ (社会安全治理视域下城市基层群防群治动员模式研究——以北京市朝阳区居民动员实践为例).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Báo cáo Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XX của Đảng Cộng sản Trung Quốc nhấn mạnh yêu cầu: "Phát triển và mở rộng lực lượng phòng ngừa và trị an quần chúng, tạo dựng bầu không khí xã hội dũng cảm vì nghĩa lớn, xây dựng cộng đồng quản trị xã hội nơi mọi người đều có trách nhiệm, mọi người đều tận trách và mọi người đều được thụ hưởng." Phòng ngừa và trị an quần chúng (群防群治) là phương thức quản trị an ninh mang đặc trưng của Trung Quốc, vận dụng đường lối quần chúng của Đảng vào công tác bảo đảm an ninh trật tự xã hội.

Trong tiến trình đô thị hóa và chuyển đổi xã hội, sự tan rã dần của "chế độ đơn vị" (单位制) và cấu trúc nhị nguyên nông thôn - đô thị đã chuyển hóa cá nhân từ "người đơn vị" sang "người xã hội". Không gian cư trú đô thị trở thành "xã hội người lạ", nơi sự gắn kết dựa trên huyết duyên hay địa duyên truyền thống suy giảm, làm nảy sinh tâm lý "đi nhờ xe" (free-rider) và dẫn tới "nghịch lý hành động tập thể" (Mancur Olson). Lực lượng công an chính quy đối mặt với giới hạn biên chế và không gian quản lý, trong khi cư dân sở tại sở hữu ưu thế tự nhiên về mật độ hiện diện và mức độ nhạy cảm với các biến động an ninh vi mô.

Thực tiễn tại quận Triều Dương, thành phố Bắc Kinh hình thành nên hiện tượng "Quần chúng Triều Dương" (朝阳群众) — mô hình tham gia bảo vệ an ninh trật tự được ghi nhận trong chỉ đạo của Tổng Bí thư Tập Cận Bình năm 2017 ("Bắc Kinh có truyền thống tốt như 'Quần chúng Triều Dương', 'Đại mụ Tây Thành', nơi nào có thêm nhiều băng tay đỏ thì nơi đó có thêm an toàn, thêm yên tâm"). Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là: Các nghiên cứu trước đây về an ninh cơ sở phần lớn tiếp cận từ góc độ quản lý hành chính đơn tuyến, lý luận chung chung hoặc kinh nghiệm quản lý tĩnh, thiếu sự giải mã quy trình tương tác vi mô, cơ chế tâm lý thúc đẩy và việc khái quát hóa mô hình huy động có khả năng tham chiếu.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi tương ứng với chuỗi logic "Là gì — Tại sao — Như thế nào — Làm thế nào":

1. Câu hỏi 1 (Là gì): Quận Triều Dương triển khai thực tiễn huy động cư dân phòng ngừa và trị an quần chúng như thế nào và mô hình tổng quát được xác lập ra sao?
2. Câu hỏi 2 (Tại sao): Phương thức huy động này kích hoạt ý nguyện tham gia của cư dân thông qua những cơ chế tâm lý trung gian nào?
3. Câu hỏi 3 (Như thế nào): Quá trình huy động tạo ra hiệu quả thực tế và phân bổ lợi ích an ninh xã hội giữa chủ thể công quyền và cư dân ra sao?
4. Câu hỏi 4 (Làm thế nào): Mô hình huy động của quận Triều Dương có thể được nhân rộng và áp dụng tại các đô thị khác bằng các giải pháp chính sách nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình huy động cư dân tham gia phòng ngừa và trị an quần chúng ở cơ sở đô thị, cơ chế vận hành, cơ chế tác động tâm lý và hiệu quả xã hội của các phương thức huy động.
• Phạm vi không gian: Quận Triều Dương, thành phố Bắc Kinh, tập trung vào các địa bàn tiêu biểu như cộng đồng An Tường Lý (nhai đạo Á Vận Thôn) và Đồn Công an CY.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn chuyển đổi quản trị xã hội từ năm 2013 (thời điểm thương hiệu "Quần chúng Triều Dương" phổ biến rộng rãi trên truyền thông) đến năm 2024.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp y văn trong nước và quốc tế theo hai trục chính: quản trị an ninh xã hội và huy động xã hội.

                                  TỔNG QUAN TÀI LIỆU
  Quản trị an ninh xã hội                                      Huy động xã hội
  - Khái niệm: Barry Buzan, Ole Wæver, Ulrich Beck...         - Khái niệm: Karl Deutsch, Samuel Huntington,
  - Trong nước: Trịnh Hàng Sinh, Ngô Trung Dân,                 S.N. Eisenstadt, Ngô Trung Dân, Lâm Thượng Lập...
    Tống Bảo An, Bành Hướng Cương, Vương Lực Bình...          - Lịch sử ĐCS Trung Quốc: Cách mạng, Kháng chiến,
  - Kinh nghiệm Phong Kiều & Phòng ngừa quần chúng:             Kiến quốc, Cải cách mở cửa, Thời đại mới.
    Trọng Kim Yến, Tiêu Tuấn Phong, Đào Kiến Vũ...            - Quốc tế (CiteSpace 1980-2024, 2.042 tài liệu):
  - Quốc tế (CiteSpace 1994-2024, 755 tài liệu):                Phong trào xã hội, dư luận, hành động tập thể.
    Berg & Shearing, Sanders, Huey, Brewer, Broll...

Các hướng nghiên cứu về quản trị an ninh xã hội

1. Trọng tâm quy trình quản trị: Nghiên cứu nền tảng công bằng xã hội (Ngô Trung Dân, 2012; Tống Bảo An & Vương Nhất, 2010), giải quyết mâu thuẫn xã hội (Bành Hướng Cương & Lưu Chấn Quân, 2020; Diêu Binh, 2013), diễn hóa tình huống khẩn cấp (Thường Đan và cộng sự, 2020) và nguyên tắc chủ thể "một hạt nhân, đa nguyên" (Bành Tông Siêu và cộng sự, 2023).
2. Chủ thể tham gia đa nguyên: Tiếp cận quản trị hiệp đồng (Vương Lực Bình, 2023; Đổng Ấu Hồng, 2018), cơ cấu cung ứng an toàn công cộng đa dạng (Tiền Khiết & Từ Diễm Tình, 2015) và mô hình "chia sẻ - tin cậy - hợp tác" (Hồ Tượng Minh & Trương Lệ Dĩnh, 2019; Dương Xương Dũng và cộng sự, 2017).
3. Quản trị thích ứng và dẻo dai: Vận dụng tính dẻo dai vào an ninh công cộng đô thị (Cài Thu Dung & Diệp Kế Hồng, 2021; Sư Dung, 2022; Trang Quốc Ba & Liêu Hán Tường, 2023).
4. Ứng dụng công nghệ và dữ liệu lớn: Ứng dụng Big Data và kỹ thuật số trong quản trị nguồn cơn rủi ro (Nhậm Dũng, 2020; Tôn Việt Văn, 2017; Đới Khang & Trần Đỉnh Tường, 2024; Lâm Kiến Hoa & Lại Vĩnh Ba, 2022), phân tích hạn chế của chủ nghĩa quyết định công nghệ (Giả Đỉnh & Triệu Gia Chính, 2020; Đơn Dũng, 2018).
5. Kinh nghiệm Phong Kiều thời đại mới: Phát triển mô hình tự quản, pháp trị và đức trị "tam trị dung hợp" trong phòng ngừa tội phạm cơ sở (Trương Văn Hiển, 2021; Vương Đạo Dũng, 2023; Mã Vinh Xuân & Chu Kiến Đạt, 2019; Dư Chiêu Phi & Đại Băng Khiết, 2024; Lưu Úy, 2024).
6. Phòng ngừa và trị an quần chúng: Lịch sử Ủy ban Bảo vệ Trị an (Trọng Kim Yến, 2018, 2023), bản chất tương tác công - tư (Tiêu Tuấn Phong, 2010; Khâu Dục, 2016), mô hình không gian ghép nối tại Bảo An - Thâm Quyến (Đào Kiến Vũ, 2014), cộng đồng Tuyền Đường - Trường Sa (Đường Tịnh, 2022), tiểu học đường cảnh dân Nam Hoa Tây - Quảng Châu (Phùng Vinh Vĩ, 2017), mô hình "Hàm Đan Ích Gia Nhân" (Quách Quân Vượng & Cao Lợi Cường, 2023) và an ninh đường sắt đô thị Trùng Khánh - Thành Đô (Trương Cần & Hoa Vĩ, 2015).
7. Nghiên cứu quốc tế qua Web of Science (1994–2024): Phân tích trắc lượng 755 tài liệu bằng CiteSpace cho thấy các mạng lưới cảnh sát đa chủ thể (Berg & Shearing, 2018; Sanders, 2018; Huey, 2018; Brewer, 2017; Broll, 2016), quản trị rủi ro sinh thái và môi trường (Hernández-Delgado, 2015; Miller và cộng sự, 2020) và quản trị rủi ro y tế, chính sách khoa học (Hartley & Millar, 2014).

Các hướng nghiên cứu về huy động xã hội

1. Lý luận kinh điển và đương đại: Karl Deutsch (1961), Samuel Huntington (1989), S.N. Eisenstadt (1988), Ngô Trung Dân (1992, 2003), Lâm Thượng Lập (2000), Chu Diên Đông & Phạm Quán Trung (2020), Cam Tuyền & Lạc Úc Đình (2011), Vương Thi Tông & Dương Phàm (2018), Long Thái Giang (2005), Trịnh Vĩnh Đình (2000) và Vi Nhân Trung (2022).
2. Thực tiễn lịch sử dưới sự lãnh đạo của Đảng: Giai đoạn cách mạng dân chủ nhân dân (Diêu Văn Quân, 2023; Lý Phối Lâm, 2023; Lưu Hiển Lợi, 2022; Hầu Diễm Hưng, 2024), giai đoạn kiến quốc và tiễu phỉ (Đại Nhã Khiết, 2018; Diệp Quân Kiếm, 2023; Thi Lập Nghiệp & Lưu Trường Sinh, 2008; Lý Hải Hồng, 2019), giai đoạn cải cách mở cửa và các sự kiện lớn (Phó Hiểu Tĩnh, 2008; Sử Bồi Quân & Trương Hoan, 2013), thời đại mới và quản trị cộng đồng (Phòng Á Minh, 2020; Phù Bình & Lư Phi, 2021; Từ Hán Minh & Thiệu Đăng Huy, 2019; Vương Đông Kiệt & Tạ Xuyên Dự, 2019).
3. Nghiên cứu quốc tế qua Web of Science (1980–2024): Trắc lượng 2.042 tài liệu bằng CiteSpace làm nổi bật các từ khóa: phong trào xã hội, chính trị, truyền thông xã hội, hành động tập thể và huy động cộng đồng (Brantly, 2020; Daby & Moseley, 2022).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án kết nối lý thuyết quản trị, lý thuyết huy động xã hội và lý thuyết chuỗi nghi lễ tương tác để khảo sát thực nghiệm quá trình huy động cư dân đô thị. Đề tài chuyển hướng từ tiếp cận mệnh lệnh hành chính hoặc thuần túy lợi ích kinh tế sang cơ chế khơi dậy cảm xúc và trách nhiệm công dân, thiết lập mô hình định lượng và mô phỏng kiểm chứng tính hiệu quả của mô hình "Quần chúng Triều Dương".

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết quản trị (Governance Theory): Dựa trên luận điểm của James N. Rosenau, Gerry Stoker, Francis Fukuyama, R.A.W. Rhodes, Du Khả Bình và Vương Thi Tông; nhấn mạnh đa nguyên hóa chủ thể quản trị, tái cấu trúc quan hệ nhà nước - xã hội và tương tác hai chiều từ trên xuống kết hợp từ dưới lên.
• Lý thuyết huy động xã hội (Social Mobilization Theory): Tiếp thu quan điểm của Karl Deutsch, Samuel Huntington và Ngô Trung Dân; xem huy động là quá trình biến đổi nhận thức, tái cấu trúc thái độ và thúc đẩy hành vi vì mục tiêu chung.
• Lý thuyết chuỗi nghi lễ tương tác (Interaction Ritual Chains - IRC): Phát triển từ lý thuyết của Randall Collins; xem xét các yếu tố: sự hiện diện thể chất cùng không gian, rào cản phân định nhóm, tiêu điểm chú ý chung và trạng thái chia sẻ cảm xúc, từ đó sản sinh "Năng lượng cảm xúc" (Emotional Energy - EE) và biểu tượng đoàn kết.
• Khung phân tích "Tương tác — Ý nguyện" (互动—意愿): Thiết lập mối liên hệ giữa các hành động tương tác của tổ chức Đảng cơ sở, cảnh sát khu vực, truyền thông thương hiệu với sự hình thành các phản ứng tâm lý nội tại và ý nguyện tham gia phòng ngừa trị an của cư dân.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Phương pháp	Quy trình / Kỹ thuật thực hiện	Nguồn dữ liệu / Mẫu khảo sát
Phân tích văn bản	Thu thập, sàng lọc, mã hóa văn bản chính sách, báo cáo tổng kết, biên niên sử, truyền thông mạng xã hội.	334 tài liệu thành văn từ Cổng TTĐT Chính phủ Bắc Kinh, Công an Bắc Kinh, Quận Triều Dương, Weibo "Bình An Bắc Kinh".
Phỏng vấn sâu	Phỏng vấn bán cấu trúc trực tiếp, nhóm tập trung hoặc qua điện thoại (thời lượng 30–60 phút/người).	59 đối tượng: 42 cán bộ quản lý (1 Chủ nhiệm nhai đạo, 23 cảnh sát khu vực, 4 Chủ nhiệm cộng đồng, 4 Chủ nhiệm ban tổng trị, 1 Bí thư UBKT, 9 cán bộ cơ sở) và 17 cư dân tình nguyện viên.
Lý thuyết nền móng (Grounded Theory)	Quy trình 3 bước: Mã hóa mở (Open Coding) $\rightarrow$ Mã hóa trục (Axial Coding) $\rightarrow$ Mã hóa chọn lọc (Selective Coding), kiểm định bão hòa lý thuyết.	Dữ liệu văn bản và biên bản gỡ băng ghi âm phỏng vấn sâu 59 đối tượng.
Nghiên cứu trường hợp	Phân tích điển hình minh họa cho 3 con đường dẫn dắt.	- Dự án "Tiểu Kết Đăng" (An Tường Lý, Á Vận Thôn). - Đồn Công an CY. - Kênh Weibo "Bình An Bắc Kinh".
Điều tra bảng hỏi & Thống kê SEM	Thiết kế bảng hỏi 45 biến quan sát (Likert 5 mức); phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha, AVE, mô hình phương trình cấu trúc trung gian ba tầng song song (Bootstrap).	- Tiền kiểm (Pre-test): 190 mẫu. - Khảo sát chính thức: Phát 490 phiếu giấy (hợp lệ 479) và thu 247 phiếu mạng (hợp lệ 239), tổng mẫu hợp lệ = 718.
So sánh định tính tập mờ (fsQCA)	Hiệu chỉnh biến (Calibration), phân tích điều kiện cần và phân tích cấu hình (Truth Table Analysis).	Dữ liệu từ 718 bảng hỏi khảo sát cư dân quận Triều Dương.
Mô phỏng trò chơi vi phân (Differential Game)	Thiết lập hàm mục tiêu và phương trình trạng thái; so sánh cân bằng Nash, Stackelberg và tối ưu Pareto.	Mô phỏng số hóa so sánh 3 kịch bản: Hợp tác hiệp đồng, Hợp tác bù đắp kinh tế, Không huy động.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương 1 xác lập cơ sở nghiên cứu, đặt vấn đề khoa học từ hiện tượng "Quần chúng Triều Dương", tổng quan hệ thống y văn trong nước và quốc tế về quản trị an ninh xã hội và huy động xã hội. Chương này làm rõ 4 câu hỏi nghiên cứu, xác định ý nghĩa lý luận và thực tiễn, phác thảo khung kỹ thuật nghiên cứu và nêu bật các điểm mới về góc nhìn tương tác vi mô, mô hình tích hợp định tính - định lượng và phương pháp mô phỏng vi phân.

Chương 2: Xác định khái niệm, cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Tác giả định nghĩa 4 khái niệm nền tảng: Quản trị an ninh xã hội, Cơ sở đô thị, Phòng ngừa và trị an quần chúng, Mô hình huy động. Chương 2 hệ thống hóa 3 trụ cột lý thuyết: Lý thuyết quản trị, Lý thuyết huy động xã hội và Lý thuyết chuỗi nghi lễ tương tác của Randall Collins; từ đó xây dựng khung phân tích "Tương tác — Ý nguyện" làm kim chỉ nam xuyên suốt toàn bộ luận án.

Chương 3: Phân tích mô hình huy động cư dân phòng ngừa và trị an quần chúng quận Triều Dương

Khảo sát định vị kỳ vọng của thể chế đối với công tác phòng ngừa trị an cơ sở qua 4 mục tiêu: xây dựng cộng đồng gắn kết, định hình công dân tích cực, bổ sung lực lượng cảnh sát, cung cấp manh mối nghiệp vụ.

                               MÔ HÌNH KHƠI DẬY CAM KẾT CẢM XÚC
     Con đường Đảng cơ sở           Con đường Cảnh sát khu vực       Con đường Thương hiệu
     (Thiết lập bối cảnh)             (Hiện diện & Hành động)        (Truyền thông biểu tượng)
     Gắn kết cộng đồng               Quan hệ cảnh - dân              Uy tín thương hiệu
    Cảm giác thuộc về                Cảm giác gần gũi                Đồng thuận thương hiệu
                                   NĂNG LƯỢNG CẢM XÚC (EE)
                                     TRI GIÁC TRÁCH NHIỆM
                                   Ý NGUYỆN THAM GIA PHÒNG NGỪA

Thông qua phân tích dữ liệu bằng phương pháp Lý thuyết nền móng (Grounded Theory), tác giả trích xuất 8 phạm trù chính:

1. Thiết lập bối cảnh tương tác của tổ chức Đảng cộng đồng
2. Sự hiện diện và hành động của cảnh sát khu vực
3. Lan tỏa thương hiệu "Quần chúng Triều Dương"
4. Cảm giác thuộc về cộng đồng
5. Cảm giác gần gũi cảnh - dân
6. Cảm giác đồng thuận thương hiệu
7. Năng lượng cảm xúc
8. Tri giác trách nhiệm

Từ các phạm trù này, luận án xây dựng mô hình huy động cư dân theo cơ chế "Khơi dậy cam kết cảm xúc" (情感承诺唤起), bao gồm 3 con đường dẫn dắt song song: con đường tổ chức Đảng cộng đồng, con đường cảnh sát khu vực và con đường lan tỏa thương hiệu.

Chương 4: Cơ chế vận hành của mô hình huy động cư dân phòng ngừa và trị an quần chúng quận Triều Dương

Phân tích chi tiết quy trình vận hành thực tế của 3 con đường dẫn dắt thông qua các điển cứu:

• Con đường tổ chức Đảng cộng đồng: Tổ chức Đảng thiết lập các bối cảnh tương tác đời sống, hoạt động văn hóa, không gian sinh hoạt chung để kiến tạo "đoàn kết nhóm", biến không gian cư trú thành "ngôi nhà chung", kích hoạt ý thức bảo vệ an toàn nơi cư trú (minh họa qua dự án "Tiểu Kết Đăng" tại cộng đồng An Tường Lý, nhai đạo Á Vận Thôn).
• Con đường cảnh sát khu vực: Cảnh sát khu vực duy trì "sự hiện diện vật lý" (physical presence) thường trực và "trình hiện hành động" (action presentation) giải quyết kịp thời các mâu thuẫn dân sinh, tạo dựng mối quan hệ cảnh - dân thân thiết, biến quan hệ cảm xúc thành kênh huy động trực tiếp (minh họa qua thực tiễn Đồn Công an CY).
• Con đường thương hiệu "Quần chúng Triều Dương": Xây dựng biểu tượng tập thể tích cực, phổ biến các hành vi nghĩa hiệp qua các kênh truyền thông chính thống và mạng xã hội, nâng cao uy tín xã hội của hình ảnh nhóm, kích hoạt ý thức danh tính và chuẩn mực hành vi tự giác của cư dân (minh họa qua tài khoản Weibo "Bình An Bắc Kinh").

Chương 5: Cơ chế tác động của mô hình huy động cư dân phòng ngừa và trị an quần chúng quận Triều Dương

Chương 5 tiến hành kiểm định thực nghiệm mô hình lý thuyết thông qua bảng hỏi khảo sát 718 mẫu hợp lệ tại quận Triều Dương, sử dụng phần mềm SPSS 22.0 và kỹ thuật Bootstrap kiểm định mô hình trung gian ba tầng song song (Parallel Triple-Mediation Model):

Đường dẫn tác động kiểm định trong mô hình	Biến trung gian tầng 1	Biến trung gian tầng 2	Biến trung gian tầng 3	Kết quả kiểm định
Sức gắn kết cộng đồng $\rightarrow$ Ý nguyện tham gia	Cảm giác thuộc về cộng đồng	Năng lượng cảm xúc	Tri giác trách nhiệm	Tác động dương, có ý nghĩa thống kê
Quan hệ cảnh - dân $\rightarrow$ Ý nguyện tham gia	Cảm giác gần gũi cảnh - dân	Năng lượng cảm xúc	Tri giác trách nhiệm	Tác động dương, có ý nghĩa thống kê
Uy tín thương hiệu $\rightarrow$ Ý nguyện tham gia	Cảm giác đồng thuận thương hiệu	Năng lượng cảm xúc	Tri giác trách nhiệm	Tác động dương, có ý nghĩa thống kê

Kết quả phân tích hồi quy và kiểm định Bootstrap xác nhận hiệu ứng trung gian của các nhân tố cảm xúc và trách nhiệm, chứng minh cơ chế huy động không dựa trên mệnh lệnh thuần túy mà vận hành qua sự biến đổi nhận thức và tâm lý xã hội.

Chương 6: Hiệu quả tác động của mô hình huy động cư dân phòng ngừa và trị an quần chúng quận Triều Dương

Chương 6 đánh giá hiệu quả huy động trên 3 phương diện:

1. Mức độ ý nguyện tham gia tổng thể: Khảo sát trên 6 chiều cạnh hành vi (duy trì an toàn cộng đồng, góp ý phòng ngừa an ninh, hành động tương trợ láng giềng, tuyên truyền an toàn, tham gia đội ngũ tình nguyện viên, cung cấp tin tức và manh mối nghiệp vụ) đều đạt giá trị trung bình ở mức cao.
2. Cấu hình nền tảng tâm lý (fsQCA): Phân tích định tính so sánh tập mờ chỉ ra các tổ hợp điều kiện tâm lý dẫn đến ý nguyện tham gia cao: có nhóm cư dân tham gia do nhận thức độc lập về cộng đồng, cảnh sát hoặc thương hiệu; có nhóm tham gia do sự tác động cộng hưởng của nhiều yếu tố cảm xúc kết hợp.
3. Hiệu quả quản trị qua mô hình trò chơi vi phân (Differential Game): So sánh hàm lợi ích giữa 3 cơ chế:

Mô hình hợp tác	Lợi ích của cơ quan công quyền	Lợi ích của cư dân	Đánh giá trạng thái phúc lợi xã hội
Không huy động	Thấp	Thấp	Điểm cân bằng cơ sở, chi phí cưỡng chế cao
Hợp tác bù đắp kinh tế	Trung bình	Trung bình	Đạt cải thiện Pareto so với không huy động
Hợp tác hiệp đồng tự giác	Tối đa	Tối đa	Đạt trạng thái tối ưu Pareto toàn cục

Chương 7: Tổng kết và thảo luận

Tổng kết các phát hiện nghiên cứu, thảo luận điều kiện nhân rộng mô hình quận Triều Dương cho các địa phương khác (điều kiện tổ chức Đảng, điều kiện lực lượng cảnh sát, điều kiện xây dựng thương hiệu), chỉ ra các hạn chế nghiên cứu và đề xuất các nhóm khuyến nghị chính sách cụ thể.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Xây dựng khung lý thuyết "Tương tác — Ý nguyện" kết hợp giữa Lý thuyết quản trị, Lý thuyết huy động xã hội và Lý thuyết chuỗi nghi lễ tương tác của Randall Collins trong phân tích an ninh trật tự cơ sở.
• Sử dụng phương pháp Lý thuyết nền móng để đúc kết mô hình "Khơi dậy cam kết cảm xúc" gồm 3 con đường dẫn dắt song song (tổ chức Đảng, cảnh sát khu vực, thương hiệu "Quần chúng Triều Dương").
• Xác lập và kiểm chứng bằng thực nghiệm mô hình phương trình cấu trúc trung gian ba tầng song song, mở "hộp đen" tâm lý về mối quan hệ giữa các kích thích tương tác quản trị với ý nguyện tham gia của công dân.
• Ứng dụng lý thuyết trò chơi vi phân chứng minh cơ chế hợp tác hiệp đồng dựa trên cảm xúc và trách nhiệm mang lại trạng thái tối ưu Pareto so với phương thức bù đắp kinh tế truyền thống.

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Đối với tổ chức Đảng cộng đồng: Tăng cường thiết lập các không gian tương tác đa dạng, tổ chức các hoạt động gắn kết đời sống để chuyển hóa cộng đồng địa lý thành cộng đồng tình cảm và lợi ích chung.
2. Đối với lực lượng công an cơ sở: Duy trì cơ chế cảnh sát khu vực bám địa bàn, tăng cường "sự hiện diện vật lý" và tính phản hồi nhanh đối với các yêu cầu dân sinh, xây dựng mối quan hệ cảnh - dân tin cậy.
3. Đối với công tác xây dựng thương hiệu phòng ngừa trị an: Chuẩn hóa việc quản lý và lan tỏa biểu tượng trị an quần chúng, đẩy mạnh truyền thông đa nền tảng, tạo dựng niềm tự hào và danh tính tập thể tích cực cho cư dân tham gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa và dữ liệu định lượng chủ yếu thu thập tại quận Triều Dương, thành phố Bắc Kinh — một địa bàn có nguồn lực quản trị, mật độ truyền thông và đặc thù siêu đô thị vượt trội, có thể dẫn đến sự khác biệt khi đối chiếu với các đô thị quy mô nhỏ hơn hoặc khu vực nông thôn.
• Dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Dữ liệu điều tra bảng hỏi 718 mẫu được thu thập tại một thời điểm nhất định, chưa phản ánh đầy đủ biến thiên động theo chuỗi thời gian dài hạn của các biến số cảm xúc và hành vi.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát so sánh đa trung tâm tại các đô thị loại hai, loại ba và khu vực chuyển tiếp đô thị hóa (vùng ven).
• Triển khai nghiên cứu theo dõi dọc (Longitudinal Study) nhằm đánh giá độ bền vững của năng lượng cảm xúc và ý nguyện tham gia của cư dân.
• Tích hợp thêm các biến số về chuyển đổi số, nền tảng ứng dụng di động báo tin tội phạm và công nghệ an ninh thông minh vào mô hình tương tác cảnh - dân.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp định tính (Grounded Theory, Case Study) và định lượng (SEM, fsQCA, Differential Game) trong nghiên cứu khoa học an ninh và quản trị công.
• Đối với giảng viên và nhà nghiên cứu: Bổ sung tài liệu tham khảo chuyên sâu về quản trị an ninh cơ sở, đường lối quần chúng trong bảo đảm an ninh trật tự, lý thuyết chuỗi nghi lễ tương tác và quản trị rủi ro đô thị.
• Đối với cán bộ quản lý công an và chính quyền cơ sở: Cung cấp quy trình thao tác hóa việc huy động sức dân, xây dựng quan hệ cảnh - dân và phát triển phong trào phòng ngừa trị an phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và đô thị hóa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình "Khơi dậy cam kết cảm xúc" tại quận Triều Dương gồm những con đường dẫn dắt nào?

Mô hình vận hành dựa trên 3 con đường song song:

• Con đường tổ chức Đảng cộng đồng (tạo dựng sức gắn kết cộng đồng và cảm giác thuộc về).
• Con đường cảnh sát khu vực (tạo dựng quan hệ cảnh - dân hài hòa và cảm giác gần gũi thông qua sự hiện diện và hành động thực tế).
• Con đường thương hiệu "Quần chúng Triều Dương" (tạo dựng uy tín biểu tượng và sự đồng thuận danh tính nhóm).

2. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập từ những nguồn nào và quy mô mẫu ra sao?

Luận án thu thập:

• 334 tài liệu văn bản chính sách, báo cáo và dữ liệu truyền thông mạng xã hội.
• Biên bản phỏng vấn sâu 59 cá nhân (42 cán bộ quản lý/cảnh sát và 17 tình nguyện viên cư dân).
• 190 mẫu điều tra tiền kiểm (Pre-test).
• 718 mẫu khảo sát chính thức hợp lệ (gồm 479 phiếu giấy thu hồi trực tiếp và 239 phiếu điện tử qua mạng) với bảng hỏi 45 biến quan sát.

3. Biến "Năng lượng cảm xúc" và "Tri giác trách nhiệm" đóng vai trò gì trong mô hình?

Trong mô hình phương trình cấu trúc (SEM) kiểm định bằng Bootstrap, "Năng lượng cảm xúc" (Emotional Energy) và "Tri giác trách nhiệm" đóng vai trò là các biến trung gian chuỗi kết nối từ nhận thức về bối cảnh (gắn kết cộng đồng, quan hệ cảnh - dân, uy tín thương hiệu) đến kết quả đầu ra là "Ý nguyện tham gia phòng ngừa và trị an" của cư dân.

4. Kết quả mô phỏng trò chơi vi phân chỉ ra điều gì về phương thức huy động?

Kết quả mô phỏng số học chứng minh phương thức huy động bằng hợp tác hiệp đồng tự giác mang lại hàm lợi ích xã hội cao nhất cho cả chủ thể công quyền lẫn cư dân, đạt trạng thái tối ưu Pareto toàn cục; vượt trội so với phương thức bù đắp kinh tế đơn thuần (chỉ đạt cải thiện Pareto) và phương thức không huy động.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Điền Nhất Tiếu đã giải mã toàn diện mô hình huy động phòng ngừa và trị an quần chúng tại quận Triều Dương, thành phố Bắc Kinh thông qua khung phân tích "Tương tác — Ý nguyện". Bằng việc kết hợp phương pháp Lý thuyết nền móng, mô hình phương trình cấu trúc SEM, phân tích định tính so sánh tập mờ fsQCA và mô phỏng trò chơi vi phân, nghiên cứu đã chứng minh vai trò trung gian cốt lõi của cảm xúc và trách nhiệm công dân trong việc thúc đẩy ý nguyện tham gia bảo vệ an ninh trật tự cơ sở. Công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn có giá trị tham khảo cho công tác xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc và nâng cao năng lực quản trị an ninh đô thị trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

29 分类号：____________ 密 公开 级：______________ ＵＤＣ：____________ 10041 单位代码：______________ 博士学位论文 论文题目：社会安全治理视域下城市基层群防群治动员模式研究 ——以北京市朝阳区居民动员实践为例 学 2020112023 号：_________________________ 作 田一笑 者：_________________________ 公安管理学 专 业 名 称：_________________________ 2024 年 08 月 31 日 中国人民公安大学博士学位论文 论文题目：社会安全治理视域下城市基层群防群治动员模式研究 ——以北京市朝阳区居民动员实践为例 田一笑 作者：_________________________ 指 导 教 师： 闫天池 教授 单位：中国人民公安大学 指导小组成员： 单位： 单位： 论文提交日期：2024 年 08 月 31 日 学位授予单位：中国人民公安大学 社会安全治理视域下城市基层群防群治动员模式研究 ——以北京市朝阳区居民动员实践为例 Research on the Mobilization Model of Urban Grassroots Mass Prevention and Governance from the Perspective of Social Security Governance ——A Case Study of Resident Mobilization Practice in Chaoyang District, Beijing 研究生姓名：田一笑 指导教师姓名：闫天池 中国人民公安大学 北京 100038，中国 Doctor Degree Candidate： Tian Yixiao Supervisor： Yan Tianchi People’s Public Security University of China 1 Muxidi，Xicheng District Beijing 100038，P.CHINA 中国人民公安大学博士学位论文 摘 要 党的二十大报告明确强调：“发展壮大群防群治力量，营造见义勇为社会氛围，建 设人人有责、人人尽责、人人享有的社会治理共同体。”群防群治是具有鲜明中国特色 的社会安全治理有效途径，若将违法犯罪现象比作侵害社会肌体的顽疾，那么相比单纯 依靠公共部门惩恶除暴的猛药去疴，动员和发挥群防群治力量更能起到固本培元，增强 社会肌体免疫能力的治理功效。依循“打防结合、整体防控、专群结合、群防群治”的 社会安全治理路径，我国涌现出一批公众参与基层社会安全治理的生动案例，其中积极 参与预防和治理违法犯罪、维护基层社会平安稳定的“朝阳群众”从各地的实践中脱颖 而出，成为了家喻户晓的群防群治公众参与典范。习近平总书记在 2017 年 2 月视察北 京时提到“北京有自己的好传统，如‘朝阳群众’‘西城大妈’，哪里多一些红袖章， 哪里就多一份安全、多一份安心”。朝阳区居民的广泛参与引发了本文对这一现象的思 考：朝阳区是怎样实施动员的？其动员方式为什么能够激发居民的参与意愿？动员过程 起到了怎样的作用效果？朝阳区的动员模式是否能够效仿？ 为回答上述问题，本文依托治理理论、社会动员理论与互动仪式链理论提出“互 动—意愿”分析框架，并以此为指引，采用扎根理论分析方法、实证分析方法、案例分 析方法和模拟仿真方法等定性和定量研究方法，遵循动员模式“提炼归纳→运行机制→ 作用机理→作用效果”的逻辑线索展开论证，力图以动员模式为窗口，进入朝阳区群防 群治居民动员的真实图景，从完整、动态的视角揭示朝阳区群防群治居民动员系统的运 行逻辑，为进一步提升基层社会安全治理能力，建设更高水平平安中国提供理论资源。 首先，本文从基层群防群治动员的期望定位和朝阳区居民动员实践两个方面进行考 察，为模式化朝阳区群防群治居民动员过程划清了政策和行动边界。在此基础上，运用 扎根理论研究方法，遵循资料分析、数据编码、模型提炼的规范流程，归纳出社区党组 织互动情境设置、社区民警在场与行动、“朝阳群众”品牌传播、社区归属感、警民亲 近感、品牌认同感、情感能量、责任知觉八个主范畴，形成了由“社区党组织驱动路径” “社区民警驱动路径”和“‘朝阳群众’品牌传播驱动路径”三条路径组成的朝阳区 “情感承诺唤起”居民动员模式框架。 其次，本文对朝阳区群防群治居民动员模式的运行机制予以分析。社区党组织以建 设有凝聚力的社区为行动指引，通过互动情境设置营造社区内的“群体团结”，促使居 民产生对社区作为“家”的认知，进而愿意为维护社区安全采取行动；社区民警通过自 身在社区空间内的“物理存在”和“行动呈现”塑造和谐社区警民关系，以警民的情感 -1- 中国人民公安大学博士学位论文 联系为纽带展开对社区居民的直接动员；“朝阳群众”群体形象美誉度和影响力的扩大 激发了社会成员的身份意识，强化其行为的连贯性，鼓励其采取与“朝阳群众”身份规 范和价值观相一致的行动。 再次，本文运用实证分析方法阐明朝阳区群防群治居民动员模式的作用机理，通过 构建每条驱动路径的并行三重中介结构方程模型发现：社区凝聚力通过社区归属感、情 感能量和责任知觉正向影响居民群防群治参与意愿；社区警民关系通过警民亲近感、情 感能量和责任知觉正向影响居民群防群治参与意愿；“朝阳群众”品牌美誉度通过品牌 认同感、情感能量和责任知觉正向影响居民群防群治参与意愿，验证了朝阳区居民动员 模式的有效性。 继而，本文对朝阳区群防群治居民动员模式的作用效果进行了分析。从朝阳区居民 参与意愿的整体情况、居民参与意愿的心理基础和居民高参与意愿下的各方主体收益三 个方面展开。从整体情况方面看，居民社区安全维护、安全防范建言、邻里互助行动、 安全宣传行动、志愿队伍参与和情报线索提供各维度都处于较高水平。从居民参与意愿 的心理基础组成方面看，既有对所在社区、社区民警和“朝阳群众”品牌的独立认可而 愿意参与的居民，也有对社区、民警和品牌不同组合的情感认同而愿意参与的居民，展 现了朝阳区动员模式三条路径的独立作用和融合效果。从收益方面来看，相比于传统的 经济补贴动员模式，居民高参与意愿下的协同共治大幅提高了公共主体与居民主体双方 收益。 最后，本文对朝阳区群防群治动员居民模式的可复制性进行了讨论并提出对策建议， 以期为推广朝阳区动员模式，优化我国城市基层群防群治动员工作，增强居民群防群治 参与深度和行动效果，促进我国基层平安建设提供参考和借鉴。 关键词：社会安全治理，群防群治动员，居民参与意愿 -2- 中国人民公安大学博士学位论文 Abstract The report of the 20th National Congress of the Communist Party of China clearly emphasized: “We will boost public participation in crime prevention and control and create an atmosphere that honors individuals who rise to the occasion during emergencies. This will foster a community of social governance in which everyone fulfills their responsibilities and shares in the benefits.” Mass prevention and governance is an effective way of social security governance with distinct Chinese characteristics. If illegal events and crimes are regarded as the chronic diseases harming the social body, then mobilizing and leveraging the strength of mass prevention and governance can play a more effective role in consolidating the foundation and strengthening the immune capacity of the social body than simply relying on the public agencies to punish forcefully. Following the social security governance path of “combining attack and prevention, comprehensive prevention and control, combining professional and mass efforts, mass prevention and governance”, Following the social security governance path of "combining prevention and control, comprehensive prevention and control, combining professionals with the masses, and mass prevention and mass management," China has witnessed numerous vivid cases of public participation in grassroots social security governance.

Among them, the "Chaoyang residents," who actively participate in preventing and combating illegal activities and maintaining peace and stability at the grassroots level, have emerged from practices across the country as a well-known example of public involvement in mass prevention and control. When inspecting Beijing in 2017, Xi Jinping mentioned, "Beijing has its good traditions, such as 'Chaoyang residents' and 'Xicheng aunts.' Where there are more red armbands, there is more safety and more peace of mind." The extensive participation of Chaoyang District residents prompted this reflection: How does Chaoyang District implement mobilization? Why is its mobilization method able to stimulate residents' willingness to participate? What role does the mobilization process play? Can Chaoyang District's mobilization model be emulated? To answer the above questions, this article proposes an "interaction-willingness" analytical framework based on governance theory, social mobilization theory, and interaction ritual chain theory. Guided by this framework, the article employs qualitative and quantitative research methods such as grounded theory analysis, empirical analysis, case study analysis, and simulation methods. The discussion follows the logical sequence of "refinement and induction of the mobilization model → operational mechanism → working mechanism → effect." By using the mobilization model as a window, the article aims to delve into the real picture of resident mobilization for mass prevention and control in Chaoyang District, revealing the -3- 中国人民公安大学博士学位论文 operational logic of the resident mobilization system from a comprehensive and dynamic perspective.

This approach seeks to provide theoretical resources for further enhancing grassroots social security governance capabilities and building a safer China. Firstly, this paper examines two aspects: the expected positioning of grassroots mass prevention and control mobilization, and the practice of resident mobilization in Chaoyang District. This delineates the policy and action boundaries for formalizing the resident mobilization process in Chaoyang District's mass prevention and control. On this basis, using the grounded theory research method, and following the standard procedures of data analysis, coding, and model refinement, the study identifies eight main categories: interaction scenarios set by community party organizations, the presence and actions of community police officers, the dissemination of the "Chaoyang Residents" brand, community sense of belonging, police- resident closeness, brand identity, emotional energy, and sense of responsibility.

This results in the framework of Chaoyang District's "emotional commitment arousal" resident mobilization model, comprising three pathways: "community party organization-driven," "community police-driven," and "'Chaoyang Residents' brand dissemination-driven." Secondly, this paper analyzes the operational mechanisms of Chaoyang District's mass prevention and control resident mobilization model. The community party organization aims to build a cohesive community, creating "group solidarity" within the community through interaction scenarios, leading residents to perceive the community as "home" and motivating them to take actions to maintain community safety. Community police officers foster a harmonious police-community relationship through their "physical presence" and "actions" in the community space, directly mobilizing residents by leveraging emotional ties between the police and residents. The enhanced reputation and influence of the "Chaoyang Residents" group image stimulate social identity awareness, reinforce behavioral consistency, and encourage actions that align with the identity norms and values of the "Chaoyang Residents." Thirdly, using empirical analysis methods, this paper elucidates the working mechanism of Chaoyang District's mass prevention and control resident mobilization model.

By constructing parallel triple-mediation structural equation models for each driving pathway, it is found that: community cohesion positively influences residents' willingness to participate in mass prevention and control through a sense of community belonging, emotional energy, and sense of responsibility; police-community relations positively influence residents' willingness to participate through police-resident closeness, emotional energy, and sense of responsibility; the reputation of the "Chaoyang Residents" brand positively influences residents' willingness to -4- 中国人民公安大学博士学位论文 participate through brand identity, emotional energy, and sense of responsibility, validating the effectiveness of Chaoyang District's resident mobilization model. Subsequently, this paper analyzes the impact of Chaoyang District's mass prevention and control resident mobilization model. The analysis covers three aspects: the overall situation of residents' willingness to participate, the psychological basis of residents' willingness to participate, and the benefits to various stakeholders under high resident participation. Overall, the levels of resident participation in community safety maintenance, safety advice, neighborly assistance, safety promotion actions, volunteer team involvement, and information provision are high.

From the perspective of the psychological basis of resident participation, some residents are willing to participate due to their independent recognition of the community, community police, and the "Chaoyang Residents" brand, while others are motivated by emotional identification with different combinations of the community, police, and brand, demonstrating both the independent effects and integration of the three pathways of Chaoyang District's mobilization model. In terms of benefits, compared to traditional economic subsidy mobilization models, the high willingness of residents to participate significantly enhances the benefits for both public and resident stakeholders through collaborative governance. Finally, this paper discusses the replicability of Chaoyang District's mass prevention and control resident mobilization model and offers policy recommendations. The aim is to promote the Chaoyang District mobilization model, optimize urban grassroots mass prevention and control mobilization efforts in China, enhance the depth and effectiveness of resident participation, and provide references for improving grassroots safety construction in China.

Key Words：Social Security Governance, Mass Prevention and Control Mobilization, Resident Participation Willingness -5- 目 录 第一章 绪论. 1 一、 研究缘起. 1 (一) 研究背景. 1 (二) 问题提出.

2 二、 研究意义. 3 三、 文献综述. 3 (一) 社会安全治理研究综述. 3 (二) 社会动员研究综述.

14 (三) 研究述评. 22 四、 研究设计. 23 (一) 研究思路. 23 (二) 研究方法.

25 五、 研究内容. 27 六、 研究创新. 28 (一) 研究视角创新. 28 (二) 研究过程创新.

29 第二章 概念界定、理论基础与分析框架. 31 一、 概念界定. 31 (一) 社会安全治理. 31 (二) 城市基层.

32 (三) 群防群治. 32 (四) 动员模式. 33 二、 理论基础. 34 (一) 治理理论.

34 (二) 社会动员理论. 36 (三) 互动仪式链理论. 38 三、“互动—意愿”分析框架. 43 第三章 朝阳区群防群治居民动员的模式分析.

45 一、 基层群防群治动员的期望定位. 45 (一) 建设有凝聚力的社区. 50 (二) 形塑积极公民. 51 (三) 警力的补充.

51 (四) 情报线索的提供. 52 二、 基层群防群治动员的行动实践. 53 (一) 我国基层群防群治动员的历史演进. 53 (二) 朝阳区的群防群治居民动员实践.

58 三、 朝阳区群防群治居民动员的模式提炼. 61 (一) 扎根理论的应用. 61 (二) 数据收集来源. 62 (三) 数据编码与模型构建.

65 (四) 朝阳区的居民“情感承诺唤起”式动员. 74 四、 本章小结. 76 第四章 朝阳区群防群治居民动员模式的运行机制. 78 一、 社区党组织驱动路径.

78 (一)社区党组织的行动要素. 78 (二)社区党组织的行动指向:有凝聚力的社区. 79 (三)社区党组织驱动路径的实践过程. 80 二、 社区民警驱动路径.

83 (一)社区民警的行动要素. 83 (二)社区民警的行动指向:社区和谐警民关系. 83 (三)社区民警驱动路径的实践过程. 84 三、 “朝阳群众”品牌驱动路径.

85 (一)“朝阳群众”的群体符号建构. 85 (二)“朝阳群众”品牌传播的作用指向:群体形象美誉程度. 86 (三)“朝阳群众”品牌驱动路径的实践过程. 88 四、 本章小结.

90 第五章 朝阳区群防群治居民动员模式的作用机理. 91 一、 研究假设. 91 (一)社区凝聚力、社区归属感与居民参与意愿. 91 (二)社区警民关系、警民亲近感与居民参与意愿.

92 (三)“朝阳群众”品牌美誉度、品牌认同感与居民参与意愿. 93 (四)情感能量的中介作用. 95 (五)责任知觉的中介作用. 96 二、 变量与测量.

98 (一)解释变量. 98 (二)中介变量. 101 (三)被解释变量和人口统计学变量. 105 三、 预测试.

107 (一)项目分析. 107 (二)信度分析. 108 (三)效度分析. 109 四、 正式问卷收集与检验.

111 (一)描述性统计分析. 111 (二)信度分析. 113 (三)效度分析. 113 五、 假设验证与分析.

114 (一)相关性分析. 114 (二)多重共现性检验. 115 (三)回归分析. 116 (四)中介效应分析.

117 六、 本章小结. 122 第六章 朝阳区群防群治居民动员模式的作用效果. 124 一、 居民参与意愿整体情况. 124 二、 居民参与意愿的心理基础组态.

127 (一) 变量校准. 127 (二) 必要条件分析. 128 (三) 组态分析. 128 三、 居民高参与意愿下的社会安全治理效益分析.

130 (一) 基本假设. 130 (二) 模型分析. 132 (三) 比较分析. 135 (四) 算例分析.

135 四、 本章小结. 137 第七章 总结与讨论. 138 一、 研究总结. 138 二、 朝阳区居民动员模式的可复制性讨论.

139 (一) 社区党组织驱动路径的可复制性. 139 (二) 社区民警驱动路径的可复制性. 141 (三) “朝阳群众”品牌驱动路径的可复制性. 142 三、 政策建议.

142 (一) 社区党组织方面. 142 (二) 公安部门方面. 145 (三) 群防群治品牌建设方面. 147 四、 研究展望.

148 参考文献. 150 附录 A 访谈提纲. 167 附录 B 调查问卷. 169 中国人民公安大学博士学位论文 图 序 图 1.1 社会安全治理关键词共现网络图谱.2 社会安全治理关键词聚类知识图谱.3 社会动员关键词共现网络图谱.4 社会动员关键词聚类知识图谱.5 技术路线图.1“互动—意愿”分析框架图.1 程序化扎根理论操作流程图.2 朝阳区“情感承诺唤起”居民动员模式模型图.1 社区凝聚力并行三重中介模型.2 社区警民关系并行三重中介模型.3 “朝阳群众”品牌美誉度并行三重中介模型.1 居民群防群治参与意愿的各题项分析结果图.2 居民群防群治参与意愿的各题项均值分析图.3 经济补偿式合作与无动员式合作两方主体收益对比图.4 协同式合作与经济补偿式合作两方主体收益对比图.136 -6- 中国人民公安大学博士学位论文 表 序 表 1.1 社会安全治理高频关键词信息表.2 社会安全治理高频关键词聚类信息表.3 社会动员高频关键词信息表.4 社会动员高频关键词聚类信息表.1 规范性和政策性文件中对基层群防群治动员的期望定位.2 我国各地区城市基层群防群治动员实践.3 访谈对象汇总表.4 官网资料摘选（选择性编码中典型官网资料来源）.5 开放式编码中“原始资料—概念范畴—副范畴”的形成过程.6 主轴编码中主范畴与副范畴的关系表.7 选择性编码中核心范畴与的典型关系结构.1 2021—2024 年各平台热搜中的“朝阳群众”品牌形象.1 社区凝聚力量表.2 社区警民关系量表.3 “朝阳群众”品牌美誉度量表.4 社区归属感量表.5 警民亲近感量表.6 品牌认同感量表.7 情感能量量表.8 责任知觉量表.9 群防群治参与意愿量表.10 相关变量定义表.11 项目分析结果.12 各量表信度检验.13 各题项因子载荷分析结果.110 -7- 中国人民公安大学博士学位论文 表 5.14 Pearson 相关与 AVE 平方根值.15 样本的人口统计学特征.16 变量的描述性统计分析.17 正式问卷的信度检验结果.18 各模型综合拟合度检验表.19 相关性分析结果.20 多重共现性检验.21 各理论变量对群防群治参与意愿影响的回归分析.22 社区凝聚力的并行三重中介模型 Bootstrap 分析结果.23 社区警民关系的并行三重中介模型 Bootstrap 分析结果.24“朝阳群众”品牌美誉度的并行三重中介模型 Bootstrap 分析结果.1 单个心理条件变量的必要性分析.2 群防群治参与意愿的条件组态.

129 -8- 中国人民公安大学博士学位论文 第一章 绪论 一、研究缘起 （一）研究背景 党的二十大报告明确强调：“发展壮大群防群治力量，营造见义勇为社会氛围，建 设人人有责、人人尽责、人人享有的社会治理共同体。”群防群治是具有鲜明中国特色 的社会治安治理有效途径，是党的群众路线在社会安全治理领域的生动实践。承袭于对 革命年代斗争经验的凝练，自建国始，“一切为了群众，一切依靠群众”的根本工作路 线便贯穿于社会安全治理的全过程，形塑了群防群治的基本方式：在党委和政府的领导 下，以公安机关为主导，组织、调动社会力量开展群众性自防自治活动，参与犯罪预防 和社会安全治理。相比于公安机关的警力部署，参与群防群治的群众在其生活区域内有 着天然的数量优势，能够更有效威慑和发现不法分子以减少犯罪现象发生；同时，居民 对其居住生活的微观环境内发生的异常变化更为敏锐，于防微杜渐而言有着得天独厚的 时空优势，能够延伸到有限警力无法触及的隐秘角落。因此，动员和组织群众积极参与 社会治安治理，预防和打击违法犯罪活动，既是维护社会长治久安、保障人民安居乐业 的必然选择，也是夯筑社会根基，建设更高水平平安中国的应有之义。 然而，随着时代的变迁与社会结构的流变，单位制和城乡二元结构的消解使个体逐 渐失去与社会聚合体的联结，从“单位人”到“社会人”，个体的意志和理性得到充分 的肯定和彰显，物权观念成为居住生活的指导原则[1]，同时也稀释了个体对公共问题的 兴趣与热情，降低了对个体为维护集体利益产生集体行动的期待。长期以来，我国城市 基层构建起来的是基于控制与整合目标的国家治理单元，而非通过拓展公共领域形成社 会生活的共同体[2]。城市中社区作为居民聚居生活的基本单元，因缺少类似于血缘、亲 缘、地缘等能够凝聚共同意识的非正式情感媒介，使家庭之外社群结构的疏离趋势尤为 明显。个体为实现利益最大化的各行其是可能在集体层面产生消极的结果：“凡是属于 最多数人的公共事务常常是最少受人照顾的事务，人们关怀着自己的所有，而忽视公共 的事务；对于公共的一切，他至多只留心到其中对他个人多少有些相关的事务”[3]。人 们总希望别人能够做出贡献而自己则可坐享其成，“我不管总有人管”的“搭便车”心 [1] 郭于华,沈原.居住的政治—B 市业主维权与社区建设的实证研究[J].开放时代,2012(02):83-101. [2] 张来明,刘理晖.新中国社会治理的理论与实践[J].管理世界,2022,38(01):20-35. [3] [古希腊]亚里士多德.政治学[M].吴寿彭译.北京:商务印书馆,1965:68. -1- 中国人民公安大学博士学位论文 理可能导致奥尔森所言“集体行动的困境”[1]，“公地悲剧”也将随之演化为个体的悲 剧。因此，如何顺应时代与社会结构的变化，汇聚全体社会成员的共同力量，构筑群防 群治的人民防线，是亟须认真思索的理论与现实命题。 （二）问题提出 2013 年 8 月，一则北京市朝阳区公安机关接群众举报抓获微博红人涉嫌犯罪的新 闻引发网络热议。自此，“朝阳群众”频繁进入公众视野，凭借明星犯罪网络流量的东 风声名远播，近乎成为城市群防群治治理的时代名词。习近平总书记在 2017 年 2 月视 察北京时还提到：“北京有自己的好传统，如‘朝阳群众’‘西城大妈’，哪里多一些 红袖章，哪里就多一份安全、多一份安心”[2]，居民的“安全”和“安心”有赖于北京 市朝阳区群防群治防控机制的有效运行，这不免使人心生好奇：在以“陌生人”社会为 显著特点，困顿于“高速流动”的现代性“撕扯”中的城市[3]，尤其如北京市这类超大 规模城市，如何迸发出“朝阳群众”这般恢宏的群防群治景观？如能立足朝阳区基层群 防群治动员全貌，将纷繁交错的基层群防群治动员过程要素抽离萃取进而概念化，提炼 出系统的理论逻辑框架，探寻群防群治动员的基本原理和本质规律，或可为纾解城市情 境中的“陌生社会”困境，营造群防群治的社会氛围提供经验和借鉴。 观察朝阳区基层群防群治动员的实践过程，产生了本文所关注的四个核心问题：朝 阳区是怎样实施动员的？其动员方式为什么能够激发居民参与意愿？动员过程产生了怎 样的社会效果？朝阳区的动员模式应该如何效仿？简而言之，即“朝阳模式”“是什么” “为什么”“怎么样”和“怎么做”。为回答这四个核心问题，本文分为四个模块，通 过对基层群防群治动员模式的提炼和运行机制分析回答“是什么”的问题；通过动员模 式对居民群防群治参与意愿的影响分析回答“为什么”的问题，通过探究朝阳区居民群 防群治参与意愿整体水平、居民产生参与意愿的心理进路和公共主体与居民共治产生的 社会安全效益回答“怎么样”的问题；最后通过对“朝阳模式”经验的总结和提出政策 建议的方式回答“怎么做”的问题。通过对以上四个问题的论述，尝试探讨朝阳区基层 群防群治动员模式的基本路径、深层逻辑和可取之处，希冀能为完善城市社会安全治理 体系和城市基层群防群治动员方略提供有益参考。 [1] 佘湘.城市社区治理中的集体行动困境及其解决—基于理性选择制度主义的视角[J].湖南师范大学社会科学学报,2014,43(05):32-38.

[2] 人民论坛“特别策划组”.来自于总书记的 10 个观点[J].人民论坛,2017(36):12-13. [3] 余敏江,方熠威.情感动员与韧性提升：不确定性风险下城市社区治理的行动逻辑——基于上海市 L 社区的考察与分析[J]. -2- 中国人民公安大学博士学位论文 二、研究意义 2019 年 11 月 2 日，习近平总书记在上海考察时提出“人民城市人民建设，人民城 市为人民”的重要理念[1]。人民不仅是城市的主人，更是公共事务的合作者与建设者， 城市基层社会治理有赖于广大居民的共同参与，对于如何激发居民参与热情，形成人人 有责、人人尽责、人人享有的社会治理共同体，不应止步于理念或理论上的探讨，更需 要对现实中的有效经验加以凝练和推广。本文秉承“人民建设”的本体论和认识论，聚 焦“朝阳群众”这一发生在“首善之区”北京大地上公众参与社会安全治理的鲜活事例， 以北京市朝阳区的基层群防群治动员实践为研究对象，挖掘和剖析“朝阳模式”的形成 过程和动态轨迹，关注城市基层群防群治模式发展进程中公共动员与居民参与过程的互 动和缠绕，考察居民积极参与群防群治背后的驱动因素，尝试构建符合中国情境的群防 群治动员过程框架，归纳总结贴合我国基层社会现状的动员模式，提炼出“社区民警驱 动路径”“社区党组织驱动路径”和“群防群治品牌驱动路径”共同作用的朝阳区群防 群治动员模式，继而探寻影响城市居民群防群治参与意愿的微观心理基础，真实展现 “朝阳模式”的动员效果以及对城市基层社会安全治理的积极作用，从理论和实践层面 都具有重要价值和意义：（1）在理论贡献层面，丰富了城市治理以及公众参与方面的 讨论，为群防群治的理论研究贡献了新的内容，拓展了具有中国特色的社会治理理论及 公安学理论的研究范畴，增添了公众参与社会治理动力研究的理论厚度与解释力度，回 应了将研究根植于中国土壤，以“以中国为观照、以时代为观照”的学术研究与理论发 展要求；（2）在实践贡献层面，居民作为群防群治动员的主体对象和作用实现者，通 过对朝阳区基层群防群治动员模式的总结深化对群防群治动员实践和规律的认识，有助 于公共部门影响居民注意力“分配”，突破个体利益藩篱，凝聚社会成员共识，推进城 市居民参与的共识形成、动机延续、氛围营造、能力培育建设，为城市群防群治的政策 制定者、执行者、参与者效仿参照朝阳区居民动员过程，针对本地风土特点共创具有地 方特色的群防群治动员模式提供具体可行的实现进路、理论证据、技术参考与经验启示， 为探索构建既遵循一般社会治理规律又符合中国城市特点的基层社会治理体系添一块砖 瓦。 三、文献综述 （一）社会安全治理研究综述 1.社会安全的内涵 [1] 施芝鸿.全面践行人民城市理念[J].红旗文稿,2023(23):9-12. -3- 中国人民公安大学博士学位论文 巴瑞·布赞在《人民、国家和恐惧》一书中将国家安全划分为军事、安全、经济、 社会和环境安全五个领域[1]，也是社会安全在文献中的最早呈现。以巴瑞·布赞为主要 代表的“哥本哈根学派”对社会安全的关注缘起于冷战后欧洲安全形势的巨大变化，并 寄希望于凭借社会安全理论突破传统安全研究中军事安全议程的中心地位[2]。1995 年， 奥利·维夫在《安全化与非安全化》一文中建议用“社会”取代“国家”作为安全的指 涉对象，“社会安全”更注重将潜在或现实威胁控制在可接受的限度内，以保证语言、 文化、宗教、民族身份以及习俗传统等社会基本特征的可延续性[3]。具体而言，哥本哈 根学派的社会安全理论以“社会”为中心，强调社会的整体安全而非“社会内部某些团 体和个人的安全”，而社会取决于群体认同的界定，是“关于自我持续认同的群体安 全”，是“一个社会在条件变动和受到可能威胁的情况下保持其基本特征”的抵抗能力， 因此社会安全能否进入安全议程，取决于社会共同体应对威胁时的脆弱性程度。学者郑 杭生和洪大用也将社会安全界定为“整个社会系统能够保持良性运行和协调发展，把阻 碍因素及其作用控制在最小范围内”[4]。随着现代化的发展，社会的风险性、复杂性和 不确定性也与日俱增，德国学者乌尔里希·贝克早在 1986 年就预告了“风险社会”的 到来，认为人类面对的诸多风险是现代化过程的产物，人类社会正在经历一场深刻的、 根本性的变革，这种变革向以启蒙运动为基础的现代性提出了挑战，并且开辟了一个全 新的全球风险社会时代[5]。英国学者鲍曼在其著作《被围困的社会》中写道，“当前的 社会状况表明，我们似乎无法逐渐限制并最终消除风险，无法减少人类方程式中的未知 变量，未来不可能再像从前那样变成一个确定性的王国”[6]。学者曹惠民认为，我国公 共安全事件发生发展的内在结构和外在表现与“风险社会理论”存在很高的契合度[7]； 学者彭宗超等认为城乡社会结构性风险、社会心态失衡风险、数字化治理风险加剧使城 乡基层风险治理难度进一步提升[8]；学者吴晓林、谭晓琴将社会安全与自然灾害、事故 灾难、公共卫生、社会安全、居住安全、能源安全、金融经济及网络安全共同归为当前 城市面临的八类风险[9]；学者孙粤文则基于我国正处于风险高发的社会背景总结出我国 [1] [英]巴瑞·布赞,奥利·维夫,迪·怀尔德.新安全论[M].朱宁译.杭州:浙江人民出版社,2003:10.

[2] 李明明.社会安全理论探析[J].欧洲研究,2006,(05):37-51+158. [3] 李明明.社会安全理论探析[J].欧洲研究,2006,(05):37-51+158. [4] 郑杭生,洪大用.中国转型期的社会安全隐患与对策[J].中国人民大学学报,2004,(02):2-9. [5] [德]乌尔里希·贝克,约翰内斯·威尔姆斯.自由资本主义—与著名社会学家尔里希·贝克对话[M].路国林译.杭州:浙江人民出版 社,2001:119.

[6] [英]齐格蒙特·鲍曼.被围困的社会[M].郁建立译.江苏人民出版社,2005:142. [7] 曹惠民.风险社会视角下城市公共安全治理策略研究[J].学习与实践,2015,(03):98-105. [8] 彭宗超,卜凡,赵芸.新安全格局下的城乡基层社会风险治理[J].行政管理改革,2023,(07):4-12. [9] 吴晓林,谭晓琴.新时代城市安全风险治理体系建设:风险研判与治理转型[J].天津社会学,2023,(05):80-87.

-4- 中国人民公安大学博士学位论文 公共安全问题具有集中爆发性、复杂广泛性和危害严重性等特点[1]；还有学者关注到信 仰危机[2]和道德失范[3]问题，认为这两类问题使得人与人之间的关系发生扭曲和疏离， 使不安全感增强，所引起的动荡打破了稳定的社会秩序，进而威胁社会安全；学者杨昌 勇、奚洁人和马慧民总结我国社会安全的基本形势：社会问题逐步暴露，社会矛盾明显 增多，社会冲突日趋激烈，社会稳定进入风险期[4]。 2. 我国社会安全治理的研究脉络 2014 年 4 月，习近平总书记在中央国家安全委员会第一次会议上提出，要准确把 握国家安全形势新特点新趋势，坚持总体国家安全观，其中，社会安全即是总体国家安 全的重要组成部分。党的十九届四中全会强调指出，必须“坚持专群结合、群防群治， 提高社会治安立体化、法治化、专业化、智能化水平，形成问题联治、工作联动、平安 联创的工作机制，提高预测预警预防各类风险能力，增强社会治安防控的整体性、协同 性、精准性”[5]；党的二十大在总结过去 5 年工作和新时代 10 年伟大变革的基础上， 对社会治理体系和治理能力的现代化作出了新的重要阐述。社会安全治理作为总体国家 安全观的重要方面和推进社会治理体系和治理能力现代化的重要抓手，为理论与实践探 索提供了新的时代课题，围绕社会安全治理应如何展开，众多学者从不同视域出发进行 了卓有成效的探讨，研究理路基本遵循以下四条线索： 一是对治理过程重心的讨论。例如学者吴忠民强调社会公正对社会安全的基础作用 [6] ；学者郭强提出应坚持社会稳定、人民安全和公平正义的基本原则，通过创新社会治 理打造社会安全微观基础[7]；学者宋宝安和王一也对公平正义原则予以关注，基于利益 均衡视角提出应通过构建底线公平、上升渠道畅通、社会公共价值凝集的利益均衡机制， 以均衡社会成员的贡献补偿，调节过分悬殊的分配差距，促进边缘群体的上升流动，从 而实现社会的长治久安[8]；学者张旭和朱笑延则认为提升社会安全治理质量的关键在于 通过重塑社会稳定观与防打结合的常态化释放社会安全治理的制度效能[9]；彭向刚和刘 振军基于矛盾论的分析框架，提出当前我国社会矛盾呈现出“旧的矛盾未完全解决，新 [1] 孙粤文.大数据:风险社会公共安全治理的新思维与新技术[J]. [2] 冯仕政.我国当前的信任危机与社会安全[J].中国人民大学学报,2004,(02):25-31. [3] 龚长宇.道德失范:社会安全的腐蚀剂[J].伦理学研究,2004,(05):22-26.论新形势下的社会安全[J].学习与探索,2016,(12):53-58.人民日报,2019-11- 06(001).

[6] 吴忠民.以社会公正奠定社会安全的基础[J].社会学研究,2012,27(04):17-24+242.论新形势下的社会安全[J].学习与探索,2016,(12):53-58. [8] 宋宝安,王一.利益均衡机制与社会安全——基于吉林省城乡居民社会安全感的研究[J].学习与探索,2010,(03):106-112. [9] 张旭,朱笑延.高质量发展语境下的社会安全治理现代化研究[J].中国特色社会主义研究,2020,(Z1):74-80+2. -5- 中国人民公安大学博士学位论文 的矛盾又不断涌现”的特征，应从组织决策模式、机构执法效能、执法队伍活力、安全 执法效率四个维度发力推进社会安全治理现代化的建设[1]；同样从矛盾视角出发的学者 还有姚兵，其认为预防社会安全事件，应当以社会矛盾治理为核心，以提升基层能力为 重点，强化制度化建设，从源头上和根本上减少或消除诱发社会安全事件的因素[2]；常 丹等学者引入系统动力学理论构建社会安全类突发事件情景演化模型，并以某公众维权 事件为例进行模拟仿真，提出超大城市应对社会安全类突发事件过程中应高度重视网络 舆情，把握舆论引导话语权[3]；学者彭宗超等则提出推动城乡基层社会治理共同体的联 动发展应坚持“一核多元”的治理主体原则、“风险综合体”的系统性原则和“居安思 危”的底线思维原则[4]。 二是对多元主体参与的强调。如学者王力平基于协同治理视角，提出在社会治理领 域需要统筹协同推进社会安全的本体性建构，有效促进社会矛盾的共商化解，构建“五 治融合”的基层社会治理共同体[5]；学者董幼鸿同样基于协同治理理念，建议优化社会 组织参与城市公共安全风险治理的路径，充分发挥社会组织的功能和优势，有效地整合 社会资源，协同参与城市风险治理，提高城市公共安全风险治理水平，从源头上防止突 发事件的发生，确保城市运行安全[6]。学者钱洁和徐艳晴基于城市社区安全供给的视角， 指出我国社会公共安全供给结构主体包括公权力、市场化、公益性等多种组织类型[7]； 胡象明和张丽颖提出我国当前的社会稳定风险治理模式应从利益共享、政府信任和多方 合作等三个方面加以创新，以构建一种“共享—信任—合作”型社会稳定风险治理模式 [8] ；学者杨昌勇等提出通过加强顶层设计，追求公共价值和公共利益，强调共同责任和 一致目标，通过横向和纵向的整合，搭建公共安全管控平台，形成政府层级间、部门间 合理的权力及资源匹配和信息共享及预警联动机制，构建跨政府、市场、社会和媒体的 多元合作协调治理模式[9]。 [1] 彭向刚,刘振军.论我国社会安全治理现代化的推进路径——以矛盾论为分析工具[J].理论探讨,2020,(04):145-151.社会安全事件预防研究[J].理论月刊,2013,(11):112-115.

[3] 常丹,桂昊宇,樊睿.超大城市社会安全类突发事件情景演化及仿真研究——以北京市为例[J].北京交通大学学报(社会科学 版),2020,19(01):86-97. [4] 彭宗超,卜凡,赵芸.新安全格局下的城乡基层社会风险治理[J].行政管理改革,2023,(07):4-12. [5] 王力平.社会治理共同体的理论意涵、出场实践及建设路径[J].甘肃社会科学,2023,(02):53-61. [6] 董幼鸿.社会组织参与城市公共安全风险治理的困境与优化路径——以上海联合减灾与应急管理促进中心为例[J].上海师范大学学报 (哲学社会科学版),2018,47(04):50-57.

[7] 钱洁,徐艳晴.我国社会公共安全协同供给模式的构建——基于城市社区安全供给的视角[J].行政论坛,2015,22(03):29-32. [8] 胡象明,张丽颖.新中国 70 年社会稳定风险治理模式的探索与创新[J].行政论坛,2019,26(04):13-21. [9] 杨昌勇,奚洁人,马慧民.跨界治理视域下城市公共安全事件的形成机理与治理对策——以 S 市踩踏事件为例[J].云南民族大学学报(哲 学社会科学版),2017,34(04):95-100. -6- 中国人民公安大学博士学位论文 三是对韧性治理的探讨。20 世纪 90 年代“韧性”概念进入社会科学研究视野，强 调在具有高度不确定性、未知性、模糊性和风险性的人类社会中，社会系统需具备从不 断变化的外部环境和内部活动中学习更新的适应性，以及当系统在现有生态、经济或社 会结构条件下无法维持原状时能够根本性地创造一个新系统的可转换性[1]。学者蔡秋蓉 和叶继红也提及城市公共安全的韧性治理转向是跳出“与风险抗争”的泥淖，适应“与 风险共存”现实的有效选择，并进一步提出了城市社会安全治理的理论框架[2]；学者师 容以韧性治理为切入点，提出公安机关应增加注意力关切，提高中央公安机关的权威韧 性；完善激励机制，增强省级公安机关的协调韧性；明确价值导向，调适市县级公安机 关的街头韧性[3]；庄国波和廖汉祥提出了从城市核心竞争力、城市金融稳定性、城市规 划制度性、城市文化确立性、城市治理多元性五个维度城市安全韧性的建议[4]。 四是对科学技术发展的关切。如学者任勇结合当前大数据技术，提出了从优化决策 结构、完善文化观念、改进策略手段三个方面最大程度发挥大数据技术赋能社会安全源 头治理的建议[5]；学者孙粤文也提到大数据技术为公共安全治理提供强大的数据信息基 础、工具能力和技术平台支撑[6]；学者戴康、陈鼎祥归纳了数字技术赋能城市社会安全 治理时利用数字技术实时监测潜在风险、线上调处社会矛盾以及利用技术响应公共服务 的三个过程，梳理出全景治理、敏捷治理和回应治理并行三重机制[7]；学者林建华则认 为应进一步回归固本筑基，加强城市的基础性系统建设，提升抗压能力，构建全方位的 数字立体智能化公共安全管理系统，加快城市公共安全主体协同，全面提升政府治理能 力[8]；学者贾鼎和赵家正认为当前城市基层社会安全治理的基本结构可归纳为基于技智 理性的“科层制+技术治理”的构成模式[9]；学者单勇则认为技术治理在对公共安全治 理形成巨大拉动效应的同时，也暴露出城市空间的限制使用、“数据鸿沟”影响民众参 与治理及理论研究陷入“技术决定论”的弊端[10]。 [1] Folke C, Carpenter SR., Walker B, Scheffer M, Chapin T, and Rockström J.