Luận văn thạc sĩ về kháng cáo và kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự

Chuyên đề kháng cáo và kháng nghị trong thủ tục phúc thẩm dân sự, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong luật

• Tác giả: Phạm Xuân Duy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Nghiên cứu kháng cáo và kháng nghị trong thủ tục phúc thẩm dân sự
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KHÁNG CÁO, KHÁNG NGHỊ THEO THỦ TỤC PHÚC THẨM DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm của kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm của kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 1.1.3. Ý nghĩa của kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 1.2. Cơ sở của việc quy định kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 1.2.1. Bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng dân sự
• 1.2.2. Bảo đảm nguyên tắc hai cấp xét xử trong tố tụng dân sự
• 1.2.3. Bảo đảm tranh tụng trong xét xử và Tòa án ra các phán quyết chính xác và đúng pháp luật
• 1.2.4. Các yếu tố chi phối việc thực hiện kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 1.2.5. Các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 1.2.6. Trình độ hiểu biết pháp luật tố tụng dân sự về quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm của đương sự
• 1.2.7. Trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ kiểm sát của kiểm sát viên
• 1.2.8. Trách nhiệm của Tòa án trong việc tạo điều kiện cho chủ thể có quyền kháng cáo thực hiện việc kháng cáo
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ HIỆN HÀNH VỀ KHÁNG CÁO, KHÁNG NGHỊ THEO THỦ TỤC PHÚC THẨM
• 2.1. Chủ thể có quyền kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 2.1.1. Chủ thể có quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm dân sự
• 2.1.2. Chủ thể có quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2. Đối tượng, phạm vi của kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2.1. Đối tượng của kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2.2. Phạm vi của kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.3. Hình thức, thời hạn kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.3.1. Hình thức kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.3.2. Thời hạn kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 2.4. Kháng cáo, kháng nghị quá hạn và giải quyết kháng cáo, kháng nghị quá hạn
• 2.5. Thủ tục kháng cáo, kháng nghị; tiếp nhận kháng cáo, kháng nghị và thông báo về việc kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.5.1. Thủ tục kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.5.2. Thủ tục tiếp nhận kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.5.3. Thông báo về việc kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.6. Thay đổi, bổ sung, rút kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.6.1. Thay đổi, bổ sung kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.6.2. Rút kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 2.7. Kháng cáo, kháng nghị không hợp lệ và giải quyết kháng cáo, kháng nghị không hợp lệ
• 2.8. Hiệu lực của kháng cáo, kháng nghị phúc thẩm
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VỀ KHÁNG CÁO, KHÁNG NGHỊ THEO THỦ TỤC PHÚC THẨM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 3.1.1. Thực trạng kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 3.1.2. Thực trạng kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm
• 3.1.3. Một số bất cập trong thực tiễn thực hiện quyền kháng cáo
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 3.2.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 3.2.2. Những phương hướng cơ bản của việc hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm
• 3.2.3. Các kiến nghị cụ thể
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm đặc điểm và ý nghĩa của kháng cáo kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, kháng cáo và kháng nghị là hai phương thức quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong vụ án dân sự. Kháng cáo được hiểu là yêu cầu của một bên đương sự đối với bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm, nhằm yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại. Ngược lại, kháng nghị là quyền của Viện kiểm sát nhân dân để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Điều này không chỉ đảm bảo tính chính xác của quyết định Tòa án mà còn bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng. Theo quy định của pháp luật, quy trình kháng cáo và kháng nghị phải tuân thủ các bước cụ thể để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong xét xử. Việc xem xét kháng cáo, kháng nghị không chỉ mang tính chất thủ tục mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức.

II. Quy trình kháng cáo kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự

Quy trình thực hiện kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng Dân sự. Đầu tiên, đương sự phải nộp đơn kháng cáo hoặc đơn kháng nghị đến Tòa án cấp phúc thẩm trong thời hạn quy định. Thời hạn này có thể thay đổi tùy theo từng trường hợp cụ thể, nhưng thường không quá 15 ngày kể từ ngày nhận được bản án sơ thẩm. Đối với đơn kháng nghị, Viện kiểm sát cũng phải thực hiện trong thời gian tương tự. Sau khi nhận được đơn, Tòa án sẽ tiến hành kiểm tra tính hợp lệ của đơn kháng cáo, kháng nghị trước khi tiến hành xét xử. Nếu đơn không hợp lệ, Tòa án sẽ thông báo cho đương sự và hướng dẫn cách khắc phục. Đặc biệt, việc xét xử phúc thẩm phải đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch và có sự tham gia của các bên liên quan. Điều này không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi của các bên mà còn tăng cường tính công bằng trong hoạt động tố tụng.

III. Thực trạng và những vấn đề vướng mắc trong việc thực hiện kháng cáo kháng nghị

Mặc dù kháng cáo và kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự đã được quy định rõ ràng, thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Một số vấn đề như việc xác định thời hạn kháng cáo, kháng nghị quá hạn, hoặc thẩm quyền của Tòa án trong việc xử lý đơn kháng cáo không hợp lệ vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Nhiều trường hợp, các đương sự không nắm rõ quyền lợi của mình, dẫn đến việc không thực hiện kháng cáo hoặc kháng nghị đúng thời hạn. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng, như Tòa án và Viện kiểm sát, đôi khi không được chặt chẽ, gây khó khăn trong việc giải quyết các vụ án phúc thẩm. Từ đó, cần có những nghiên cứu sâu hơn để hoàn thiện quy định pháp luật, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia tố tụng. Việc này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng xét xử mà còn giúp củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

IV. Kiến nghị hoàn thiện quy định về kháng cáo kháng nghị trong pháp luật Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của thủ tục kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật. Trước tiên, cần bổ sung các quy định rõ ràng về thời hạn kháng cáo, kháng nghị để tránh tình trạng hiểu lầm, gây khó khăn cho đương sự. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật để người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện kháng cáo, kháng nghị. Cuối cùng, cần cải thiện sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng, đảm bảo thông tin được truyền đạt đầy đủ và kịp thời giữa Tòa án và Viện kiểm sát. Những cải cách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của hoạt động xét xử mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, thúc đẩy sự phát triển của nền tư pháp trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự là một trong những cơ chế pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo tính chính xác, công minh và đúng pháp luật trong xét xử các vụ án dân sự tại Việt Nam. Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2015, các bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật có thể bị kháng cáo hoặc kháng nghị để Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại. Thực tế cho thấy, trong giai đoạn 2014-2016, số lượng vụ án dân sự có kháng cáo, kháng nghị tăng lên đáng kể, phản ánh nhu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia tố tụng. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định về kháng cáo, kháng nghị còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do một số điểm bất cập trong pháp luật và thực tiễn thi hành.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự; đánh giá thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm đối với vụ án dân sự theo thủ tục thông thường tại Việt Nam trong những năm gần đây. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, góp phần nâng cao chất lượng xét xử và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tố tụng dân sự, quyền con người trong hoạt động tố tụng, cũng như nguyên tắc hai cấp xét xử trong pháp luật tố tụng dân sự. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về quyền kháng cáo, kháng nghị trong tố tụng dân sự: Nhấn mạnh vai trò của kháng cáo, kháng nghị như một quyền tố tụng quan trọng giúp đương sự và cơ quan kiểm sát bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xét xử.

• Nguyên tắc hai cấp xét xử: Là cơ sở pháp lý để quy định phạm vi và thủ tục kháng cáo, kháng nghị, nhằm đảm bảo tính ổn định của bản án, đồng thời tạo điều kiện cho việc xem xét lại các quyết định sơ thẩm có sai sót.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, phạm vi kháng cáo, phạm vi kháng nghị, chủ thể có quyền kháng cáo, chủ thể có quyền kháng nghị, hiệu lực của kháng cáo, kháng nghị.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành kết hợp với phương pháp luận chủ nghĩa Mác-Lênin về Nhà nước và pháp luật. Cụ thể:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Giúp làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự.

• Phương pháp so sánh, lịch sử: So sánh các quy định pháp luật tố tụng dân sự qua các thời kỳ và với pháp luật các nước để đánh giá tiến bộ và hạn chế.

• Phương pháp thống kê: Xử lý số liệu về kháng cáo, kháng nghị trong các năm 2014, 2015 và 2016, từ đó đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật.

• Phương pháp tiếp cận thực tiễn: Thu thập dữ liệu từ các vụ án dân sự, ý kiến của các cơ quan tiến hành tố tụng để phân tích các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các vụ án dân sự có kháng cáo, kháng nghị trong giai đoạn 2014-2016, các văn bản pháp luật, tài liệu khoa học và ý kiến chuyên gia. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí tính đại diện và tính điển hình nhằm đảm bảo kết quả nghiên cứu có tính khách quan và khả năng áp dụng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chủ thể có quyền kháng cáo, kháng nghị được quy định rõ ràng nhưng còn hạn chế: Theo Điều 271 BLTTDS 2015, chủ thể có quyền kháng cáo gồm đương sự, người đại diện hợp pháp, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện. Tuy nhiên, những người có quyền lợi liên quan nhưng không được triệu tập tại sơ thẩm không có quyền kháng cáo, chỉ có thể khiếu nại hoặc kiến nghị. Tỷ lệ vụ án có kháng cáo của đương sự chiếm khoảng 70% trong tổng số vụ án dân sự có kháng cáo, kháng nghị.

2. Phạm vi kháng cáo, kháng nghị bị giới hạn trong nội dung đã được giải quyết ở cấp sơ thẩm: Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại những phần bản án, quyết định có kháng cáo, kháng nghị hoặc liên quan đến nội dung đó, không xem xét các yêu cầu mới. Khoảng 85% các vụ án được xét xử phúc thẩm tuân thủ nguyên tắc này, tuy nhiên vẫn có trường hợp vi phạm do hiểu sai quy định.

3. Thời hạn kháng cáo được quy định rõ, nhưng kháng cáo quá hạn vẫn được chấp nhận trong trường hợp bất khả kháng: BLTTDS 2015 cho phép xem xét kháng cáo quá hạn nếu có lý do chính đáng, chiếm khoảng 10% số đơn kháng cáo. Ngược lại, kháng nghị quá hạn của Viện kiểm sát không được chấp nhận do tính chất và trách nhiệm của cơ quan này.

4. Thực tiễn áp dụng còn nhiều khó khăn, vướng mắc: Các vấn đề như kháng nghị quá hạn, kháng nghị do người không có thẩm quyền ký, kháng cáo vượt quá phạm vi ban đầu, thủ tục trả lại đơn kháng cáo chưa rõ ràng gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng. Khoảng 15% vụ án phúc thẩm gặp phải các vướng mắc này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc quy định pháp luật còn chưa đầy đủ, thiếu thống nhất và chưa sát với thực tiễn. Ví dụ, việc chưa có quy định rõ ràng về xử lý kháng nghị quá hạn dẫn đến sự lúng túng trong áp dụng. So với các nước có hệ thống pháp luật dân sự phát triển như Pháp, Nga, Việt Nam còn hạn chế trong việc mở rộng phạm vi kháng cáo, kháng nghị và bảo đảm quyền tự định đoạt của đương sự.

Việc giới hạn phạm vi kháng cáo, kháng nghị nhằm bảo vệ nguyên tắc hai cấp xét xử, đảm bảo tính ổn định của bản án, nhưng cũng cần linh hoạt để không làm hạn chế quyền bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự. Các số liệu thống kê cho thấy, việc áp dụng nguyên tắc này đã góp phần nâng cao chất lượng xét xử phúc thẩm, giảm thiểu sai sót trong bản án sơ thẩm.

Ngoài ra, trình độ hiểu biết pháp luật của đương sự và năng lực chuyên môn của kiểm sát viên cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện quyền kháng cáo, kháng nghị. Việc đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và nâng cao nhận thức pháp luật cho các chủ thể liên quan là cần thiết để khắc phục những khó khăn hiện nay.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vụ án có kháng cáo, kháng nghị theo từng năm, bảng tổng hợp các vướng mắc phổ biến và số liệu về kháng cáo quá hạn được chấp nhận.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về kháng cáo, kháng nghị: Bổ sung quy định rõ ràng về xử lý kháng nghị quá hạn, kháng nghị do người không có thẩm quyền ký, và phạm vi kháng cáo, kháng nghị để tránh lúng túng trong thực tiễn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao nhận thức pháp luật cho đương sự và người tham gia tố tụng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ trong kháng cáo, kháng nghị nhằm giảm thiểu sai sót do thiếu hiểu biết. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Tòa án, Viện kiểm sát, các tổ chức pháp lý.

3. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho kiểm sát viên và thẩm phán: Đảm bảo năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp để thực hiện hiệu quả quyền kháng nghị và xét xử phúc thẩm. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: Học viện Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

4. Cải tiến thủ tục hành chính liên quan đến kháng cáo, kháng nghị: Rà soát, đơn giản hóa thủ tục tiếp nhận, xử lý đơn kháng cáo, kháng nghị, bổ sung hình thức trả lại đơn kháng cáo bằng văn bản để minh bạch và thuận tiện. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Tòa án, Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán Tòa án các cấp: Nâng cao hiểu biết về quy định và thực tiễn áp dụng kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, từ đó nâng cao chất lượng xét xử.

2. Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân: Hiểu rõ quyền và trách nhiệm trong việc kháng nghị phúc thẩm, góp phần bảo vệ pháp luật và quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

3. Luật sư, chuyên gia pháp lý: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để tư vấn, hỗ trợ khách hàng trong các vụ án dân sự có liên quan đến kháng cáo, kháng nghị.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật: Là nguồn tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về thủ tục tố tụng dân sự, đặc biệt là kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm là gì?
   Kháng cáo là quyền tố tụng của đương sự hoặc người đại diện hợp pháp khi không đồng ý với bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật, yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án. Ví dụ, một bị đơn không đồng ý với phán quyết sơ thẩm có thể nộp đơn kháng cáo trong thời hạn quy định.

2. Ai có quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm?
   Chủ thể có quyền kháng nghị là những người có thẩm quyền trong Viện kiểm sát, thường là Viện trưởng VKS cùng cấp hoặc cấp trên trực tiếp, nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử dân sự. Kháng nghị phải được thực hiện trong thời hạn pháp luật quy định.

3. Phạm vi kháng cáo, kháng nghị được xác định như thế nào?
   Phạm vi kháng cáo, kháng nghị chỉ giới hạn trong những nội dung đã được giải quyết ở Tòa án cấp sơ thẩm và không được mở rộng sang các vấn đề mới chưa được xem xét. Điều này nhằm bảo đảm nguyên tắc hai cấp xét xử.

4. Kháng cáo quá hạn có được chấp nhận không?
   Kháng cáo quá hạn có thể được chấp nhận nếu người kháng cáo chứng minh được lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, kháng nghị quá hạn của Viện kiểm sát thường không được chấp nhận.

5. Hậu quả pháp lý của kháng cáo, kháng nghị hợp lệ là gì?
   Khi kháng cáo, kháng nghị hợp lệ, bản án, quyết định sơ thẩm chưa được thi hành trừ trường hợp đặc biệt. Tòa án cấp phúc thẩm sẽ tiến hành xét xử lại vụ án để đảm bảo bản án, quyết định cuối cùng là chính xác và đúng pháp luật.

Kết luận

• Kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự là quyền tố tụng quan trọng, giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia tố tụng.
• Luận văn đã làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.
• Phạm vi kháng cáo, kháng nghị bị giới hạn trong nội dung đã được giải quyết ở cấp sơ thẩm nhằm bảo đảm nguyên tắc hai cấp xét xử.
• Thực tiễn còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật chưa đầy đủ và chưa sát thực tế.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi nhằm góp phần nâng cao chất lượng xét xử và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.

Các cơ quan chức năng cần xem xét, nghiên cứu các kiến nghị để sửa đổi, bổ sung BLTTDS; đồng thời tăng cường đào tạo, tuyên truyền pháp luật cho các chủ thể liên quan nhằm nâng cao hiệu quả thực thi quyền kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE KHÁNG CÁO, KHANG NGHỊ THEO THỦ TỤC PHÚC THÁM DAN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc tham dân sự 1. Khái niệm, đặc điểm của kháng cáo theo thủ tục phúc thấm dân sự 1. Khai niệm khang cáo theo thủ tục phúc thẩm dân sự Bản án, quyết định sơ thẩm mặc dù đã dựa trên các chứng cứ, tài liệu được tranh tụng công khai, minh bach tại phiên tòa và các quy định của pháp luật nhưng do nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan thì bản án, quyết định sơ thẩm vẫn có thé có những thiếu sót, sai lầm.

Vì vậy, dé bảo vệ quyền và lợi ich hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tô chức, đồng thời khắc phục những sai lầm có thể có trong các bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thâm thì pháp luật TTDS của các nước đều quy định cho các chủ thé có quyền va lợi ích liên quan hoặc chủ thé theo quy định của pháp luật có quyền yêu cầu xét xử lại vụ án dân sự theo thủ tục phúc thẩm trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Như vậy, có thé nói co sở làm phát sinh thủ tục phúc thẩm dân sự phải dựa trên yêu cầu của các chủ thé. Các yêu cầu này được gọi là kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thâm dân sự. Phúc thâm là một thủ tục có tính truyền thống lâu đời của TTDS, nó được áp dụng ngay từ thời La Mã cổ đại.

“Theo trình tự tố tụng đặc biệt (cognitio extraordinaria), các quyết định do các quan tòa cấp dưới đưa ra không phải lúc nào cũng có hiệu lực, do vậy nếu các bên không thỏa mãn thì được quyền kháng cáo lên ool Tòa án cấp trên”'. Tuy nhiên, khang cáo, khang nghị theo thủ tục phúc tham được quy định đầu tiên ở quốc gia nào là một vẫn đề khó có thê xác định một cách chính xác. Theo các tác giả Frederick Pollock and Frederic William Maitland: Vào thé ky thứ mười hai dưới ảnh hưởng của giáo luật khái niệm khang cáo trở nên quen thuộc hơn đối với người Anh. Cụ thể, họ kháng cáo từ phó giáo chủ đến giám mục, từ giám mục đến tổng giám mục, từ tong giáo mục đến giáo hoàng.

Thủ tục này của Tòa án giáo hội ngày càng được công nhận là một mô hình hâp dân. Tòa án của nhà ' Nguyễn Ngọc Đào (2000), Luật La Mã, Nxb tổng hợp Đồng Nai, tr. 254 — 258, trích trong tài liệu: “Nguyễn Thị Thu Hà (2011), Phúc thẩm trong to tụng dân sự Việt Nam, Luận án tiễn sĩ Luật học, tr. II vua được hưởng lợi từ ý tưởng mới này.

Tòa án của nhà vua đã thiết lập với các Tòa án địa phương theo cách mà viện nguyên lão dưới thời La mã đã thiết lập với các Tòa án của giám mục. Sau đó, phải mất một thời gian, ý tưởng này được áp dụng ở nước Anh theo trình tự từ Tòa án đến Tòa án”. Các tác giả Serge Guinchard and Frédérique Ferrand khi trình bày về luật TTDS của Cộng hòa Pháp có viết rằng, kháng án phúc thâm phát sinh từ việc khang định quyền lực của nhà Vua đối với công lý lãnh chúa và sau này đã được duy trì trong lĩnh vực dân sự ở thời Đại cách mạng Pháp, dưới thé thức kháng án chu luân (appel circulaire) theo danh nghĩa của nguyên tắc bình đăng”. Cụ thé hơn TS.

Nguyễn Đăng Dung khi nghiên cứu về hệ thống tư pháp của Pháp có nói rằng: “Nước Pháp, ở nền cộng hòa thứ nhất cũng đã thử nghiệm chế độ kháng cáo chuyên ngang hay kháng cáo chu luân. Sau khi tuyên xử, nếu đương sự không tâm phục khẩu phục thì vụ án sẽ được chuyền sang Tòa án khác cùng cấp ở địa hạt bên cạnh dé phúc thâm.”” Có thể thấy, cùng với thời gian, kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thâm ngày càng được phát triển và từng bước được khăng định. Kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thâm được áp dụng tương đối phổ biến với nội dung và mức độ khác nhau trong khoa học luật TTDS ở các nước thuộc hệ thống pháp luật dân sự cũng như hệ thống pháp luật án lệ. Ở các nước theo truyền thống pháp luật dân sự như Cộng hòa Pháp, Liên bang Nga.

thì các đương sự, VKS (Viện công tố) có quyền khang cáo, kháng nghị về vấn đề sự kiện và luật pháp”. Ở các nước theo truyền thong pháp luật án lệ như Anh, Mi. thì các ban án, quyết định sau khi ban hành sẽ mặc nhiên được thừa nhận là giải pháp cuối cùng và có hiệu lực pháp luật ngay. Tuy nhiên, dé đảm bảo quyền tự định đoạt của đương sự thì VKS không được kháng nghị phúc thâm mà chỉ có đương sự mới có quyền kháng cáo phúc thâm để yêu cầu Tòa án cấp trên sửa chữa những sai lầm có thé có của Tòa án cấp dưới.

Nhưng các đương sự chỉ được kháng cáo về khía cạnh pháp lý bởi ở giai đoạn sơ ? International Bar Association Series, Charles platto (Editor) (1992), Civil Appeal Procedures Worldwide, Graham and Trotman, London, UK, tr. 4, trích trong tài liệu: “Nguyễn Thị Thu Hà (2011), Phvic thẩm trong tổ tụng dân sự Việt Nam, Luận an tiễn sĩ Luật học, tr. ở Serge Guinchard, Frédérique Ferrand (2006), Procédure civile Droit interne et droit communautaire, édition Dalloz, tr. 1166, trích trong tài liệu: “Nguyễn Thi Thu Hà (2011), PJúc thẩm trong tô tung dân sự đói Nam, Luậnán tiến sĩ Luật học, tr.

* Nguyễn Dang Dung (2001), Luat hiển pháp đối chiếu, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 268, trích trong tài liệu: “Nguyễn Thị Thu Hà (2011), Phúc thẩm trong tô tụng dân sự Việt Nam, Luận án tiễn sĩ Luật học, tr. 9": Ÿ Tòa án nhân dân tối cao (2000), Về pháp luật tổ tung dân sự, Kỷ yêu Dự án VIE/95/017 Tăng cường năng lực xét xử tại Việt Nam, Hà Nội, tr. 12 thâm các bên đương sự đã có cơ hội như nhau trong việc cung cấp chứng cứ và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.

Ở Việt Nam, việc kháng cáo, kháng nghị được thực hiện khác nhau ở từng giai đoạn lịch sử. Nhưng, hiện nay theo quy định tại Điều 17 của BLTTDS năm 2015, chúng ta áp dụng nguyên tắc bảo đảm chế độ xét xử sơ thâm, phúc thâm. Theo đó, các bản án, quyết định sơ thâm của Tòa án có thê bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thấm theo quy định của BLTTDS. Khi đương sự kháng cáo, VKS kháng nghị đối với bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật thì Tòa án cấp phúc thẩm sẽ xét xử lại VADS theo thủ tục phúc thâm.

Vậy, về mặt lý luận, khái niệm kháng cáo theo thủ tục phúc thấm dân sự được hiểu như thế nào? Khang cáo (theo tiếng la tinh là apelatio) được các nhà khoa học pháp lý ở nhiều nước trên thế giới nghiên cứu, đề cập đến. Theo tác giả Serge Guinchard and Frédérique Ferrand của Pháp thì “Kháng cáo phúc thâm (appel) là một hình thức kháng cáo theo thông luật (thông thường) và là hình thức kháng cáo nhằm cải sửa hoặc huỷ bỏ, theo đó bên tự cho là bị thương tổn bởi một phán quyết, đưa vụ kiện và phán quyết ra trước các Thâm phán ở một cấp cao hơn”. Kopmynos thì cho rằng: “kháng cáo (Anennauns) là hoạt động tô tụng của các chủ thé làm phát sinh quyền Tòa án cấp cao hơn xem xét lại vụ việc đã được giải quyết ở Tòa án cấp dưới và trên cơ sở đó Tòa án cấp cao hơn có quyền ra quyết định mới về vụ việc hoặc chấm dứt hoạt động tố tụng đối với vụ việc ””. Hoặc trong cuốn Luận điểm về luật pháp của Anh có khang định rằng: “Kháng cáo (appeal) là việc gửi đơn đến một Tòa án hoặc trọng tài cấp cao hơn để yêu cầu huỷ bỏ, thay đổi hoặc xem xét lại một bản án, quyết định của Tòa án hoặc trọng tài cấp dưới theo thủ tục của hệ thống của Tòa án hoặc trọng tài trên cơ sở là bản án, quyết định của Tòa án cấp đưới đã được quyết định sai hoặc do vấn đề tư pháp hoặc luật pháp cần phải được xem xét lại cho chính xác”Š, Như vậy, có thé thay ở hau het các nước trên thê giới với mục đích đảm bao ° Nguyễn Thị Thu Hà (2011), PJúc thẩm trong to tung dân sự Việt Nam, Luận án tiễn sĩ Luật học, Hà Nội, tr.

Kopmynos (2005) 7pazcòancKuk [poyecc, YucØHnK, Wl3xare/IbcrBo KcMo, MocKsa, tr 475, trích trong tài liệu: “Nguyên Thị Thu Hà (2011), Phúc thám trong tô tụng dân sự Việt Nam, Luận án tiên sĩ Luật học, tr. * Halsburys Laws ofEngland (1991), 4" edition, Volume 37, Lexis Nexis Butterworths, UK, tr. 677, trích trong tai liệu: “Nguyên Thị Thu Hà (2011), Phúc thẩm trong tô tụng dan sự Việt Nam, Luan an tiên sĩ Luật học, tr. 13 tối đa quyền của các bên tham gia tố tụng nên các bên đương sự có quyền kháng cáo đối với bản án, quyết định của Tòa án cấp dưới hay kháng cáo được hiểu rộng hơn, không chỉ là việc chống lại các bản án, quyết định sơ thâm mà bao gồm cả việc chống lai các bản án, quyết định phúc tham dé yêu cầu Tòa án cấp trên xem xét lại vụ án.

Ở một số nước như Cộng hòa Pháp, Cộng hòa liên bang Nga thì không phân ra kháng cáo của đương sự và kháng nghị của VKS mà dù là đương sự hay VKS thì đều có quyên chống lại bản án, quyết định của Tòa án cấp dưới dé yêu cầu Tòa án cấp trên xem xét lại theo thủ tục phúc thấm, thủ tục phá án (giám đốc thâm) hoặc thủ tục tái thâm và gọi chung là kháng cáo. Như vậy, các đương sự, VKS có quyền kháng cáo phúc thấm, kháng cáo pha án (giám đốc thẩm) và kháng cáo tái thâm. Ngoài ra, pháp luật TTDS của Cộng hòa Pháp còn quy định về kháng án vắng mặt (opposition) và kháng tố của người thứ ba. Kháng án vắng mặt là việc đương sự bị xử vắng mặt yêu cầu Tòa án rút lại bản án đã xét xử vắng mặt (Điều 571 BLTTDS Pháp).

Kháng tố là việc người thứ ba có lợi ích liên quan đến vu án nhưng không phải là đương sự hoặc không phải là người dai diện trong vụ án đã được Tòa an xét xử yêu cầu Tòa án thu hồi hoặc sửa lại bản án vì lợi ích của người thứ ba (Điều 582, 583 BLTTDS Cộng hòa Pháp)”. Cộng hòa Liên bang Nga cũng có quy định về việc bị đơn có quyền yêu cầu Tòa án ra bản án vắng mặt hủy bỏ bản án đó (Điều 237 BLTTDS Nga)".