Nghiên cứu khả năng sinh sản và mối tương quan với đa hình gen thụ thể prolactin ở lợn nái lai F1

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh sản và mối tương quan với đa hình gen thụ thể prolactin, properdine ở lợn nái lai F1 đực rừng Thái Lan x nái địa phương Pác Nặm.

• Tác giả: Hà Văn Lương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Phùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Sản Và Mối Liên Hệ Với Đa Hình Gen Thụ Thể Prolactin Ở Lợn NáI Lai F1
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học về di truyền trong chăn nuôi lợn
• 2.2. Cơ sở khoa học của việc cho lai tạo giữa lợn đực rừng và lợn nái lai
• 2.3. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái
• 2.3.1. Đặc điểm sinh lý của lợn nái hậu bị
• 2.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát dục của lợn cái
• 2.4. Khả năng sinh sản của lợn nái và các yếu tố ảnh hưởng
• 2.5. Đặc điểm và khả năng sản xuất của lợn địa phương Pác Nặm
• 2.6. Cơ sở khoa học và lý luận về di truyền
• 2.6.1. Cấu trúc của nucleic acid - DNA
• 2.6.2. Tổng hợp DNA in vitro
• 2.6.3. Gen và những quan niệm về gen
• 2.6.4. Các chỉ thị di truyền
• 2.6.5. Một số phương pháp sử dụng trong nghiên cứu gen lợn và ứng dụng
• 2.6.6. Ứng dụng của các chỉ thị di truyền đến tính trạng số lượng ở lợn
• 2.7. Cơ sở lý luận về phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Phương pháp tách DNA
• 2.7.2. Phương pháp quang phổ kế để xác định hàm lượng DNA
• 2.7.3. Phản ứng chuỗi trùng hợp - PCR
• 2.7.4. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 2.7.4.1. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu về khả năng sinh sản
• 2.7.4.2. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu về đa hình gene
• 2.7.5. Xử lý số liệu
• 2.8. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 2.8.1. Kết quả nghiên cứu về khả năng sinh sản của lợn nái lai F1
• 2.8.1.1. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái lai
• 2.8.1.2. Khả năng sinh sản của lợn nái lai F1
• 2.8.1.3. Sinh trưởng tích lũy của lợn con
• 2.8.1.4. Sinh trưởng tương đối và sinh trưởng tuyệt đối
• 2.8.1.5. Tiêu tốn thức ăn/kg lợn con giống
• 2.8.1.6. Chi phí thức ăn/ kg lợn con giống
• 2.8.2. Kết quả phân tích đa hình gen PRLR và gen Properdine
• 2.8.2.1. Kết quả tách DNA
• 2.8.2.2. Kết quả nhân đoạn gen PRLR và Properdine
• 2.8.2.3. Phân tích đa hình gen PRLR bằng enzym giới hạn Alu I
• 2.8.2.4. Phân tích đa hình gen Properdine bằng enzyme giới hạn SmaI
• 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng sinh sản và mối liên hệ với đa hình gen thụ thể prolactin ở lợn nái lai F1 (đực rừng Thái Lan x nái địa phương Pác Nặm) là một đề tài quan trọng trong lĩnh vực chăn nuôi lợn. Đề tài này không chỉ nhằm đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái lai F1 mà còn xác định mối liên hệ giữa đa hình gen của gen thụ thể prolactin và gen Properdine với số lượng lợn con đẻ/lứa. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa lớn trong việc cải thiện năng suất sinh sản của lợn, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Theo FAO, lợn đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, cung cấp khoảng 75% tổng lượng thịt cho xã hội. Do đó, việc cải thiện khả năng sinh sản của lợn là một yêu cầu cấp thiết.

II. Cơ sở lý thuyết về di truyền trong chăn nuôi lợn

Di truyền học đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện giống lợn. Đa hình gen là một yếu tố quyết định đến khả năng sinh sản của lợn. Nghiên cứu cho thấy rằng gen thụ thể prolactin có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển và khả năng sinh sản của lợn nái. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng gen thụ thể prolactin có thể tác động đến số lượng lợn con sinh ra. Việc xác định đa hình gen của gen này sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa gen và khả năng sinh sản. Điều này có thể dẫn đến việc phát triển các phương pháp chọn lọc giống hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng suất chăn nuôi.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc thu thập mẫu DNA từ lợn nái lai F1 và phân tích đa hình gen của gen thụ thể prolactin và gen Properdine. Phương pháp PCR (Phản ứng chuỗi trùng hợp) được sử dụng để khuếch đại các đoạn gen cần thiết. Sau đó, các đoạn DNA này sẽ được phân tích bằng phương pháp điện di trên gel agarose để xác định đa hình gen. Kết quả sẽ được so sánh với các chỉ tiêu về khả năng sinh sản như số con đẻ/lứa, tỷ lệ sống sót của lợn con. Phương pháp này không chỉ giúp xác định mối liên hệ giữa gen và khả năng sinh sản mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải thiện giống lợn.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng lợn nái lai F1 có khả năng sinh sản tốt hơn so với lợn nái địa phương. Số lượng lợn con đẻ/lứa trung bình đạt khoảng 8-10 con, cho thấy sự cải thiện đáng kể. Phân tích đa hình gen cho thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa các kiểu gen của gen thụ thể prolactin và gen Properdine. Những lợn có kiểu gen nhất định có xu hướng sinh sản tốt hơn, điều này chứng tỏ rằng đa hình gen có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Kết quả này có thể được ứng dụng trong việc chọn lọc giống lợn, từ đó nâng cao năng suất chăn nuôi.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có mối liên hệ giữa đa hình gen thụ thể prolactin và khả năng sinh sản của lợn nái lai F1. Kết quả này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc cải thiện giống lợn. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo là mở rộng quy mô nghiên cứu để xác định rõ hơn các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Việc áp dụng các kỹ thuật di truyền phân tử sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác chọn giống, từ đó đáp ứng nhu cầu thị trường và phát triển kinh tế xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lợn là giống vật nuôi truyền thống có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, cung cấp khoảng 75% tổng lượng thịt cho xã hội. Theo số liệu thống kê năm 2010, tổng đàn lợn ở Việt Nam đạt khoảng 27,3 triệu con, trong đó có 4,18 triệu con lợn nái. Các giống lợn địa phương như lợn Pác Nặm được nuôi phổ biến ở miền núi trung du nhờ khả năng thích nghi cao với điều kiện khí hậu và chăn nuôi. Tuy nhiên, các giống lợn nội thường có nhược điểm về số con/lứa thấp, tăng trưởng chậm và tiêu tốn thức ăn cao. Để cải thiện năng suất sinh sản, việc lai tạo giữa lợn đực rừng Thái Lan và lợn nái địa phương Pác Nặm đã được thực hiện nhằm tạo ra lợn lai F1 mang ưu thế lai về sinh trưởng và khả năng sinh sản.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái lai F1 (đực rừng Thái Lan x nái địa phương Pác Nặm) và xác định mối tương quan giữa đa hình gen thụ thể prolactin (PRLR) và gen properdine với các chỉ tiêu sinh sản nhằm phục vụ công tác chọn tạo giống phù hợp. Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 6/2010 đến 9/2011 tại trại chăn nuôi xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và các phòng thí nghiệm liên quan.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ vai trò của các đa hình gen PRLR và properdine trong sinh sản lợn lai, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong phát triển đàn lợn lai F1, góp phần nâng cao năng suất và phát triển kinh tế xã hội tại các địa phương miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình di truyền phân tử trong chăn nuôi lợn, tập trung vào:

• Lý thuyết ưu thế lai: Ưu thế lai là hiện tượng con lai có sức sống và năng suất cao hơn trung bình bố mẹ, đặc biệt ở thế hệ F1. Ưu thế lai cao nhất ở F1 và giảm dần ở các thế hệ sau. Các tính trạng sinh sản thường có hệ số di truyền thấp nhưng ưu thế lai cao, do đó lai giống là phương pháp cải tiến hiệu quả.

• Khái niệm gen và đa hình gen: Gen là đơn vị chức năng cơ sở của bộ máy di truyền, chiếm locus nhất định trên nhiễm sắc thể và quy định tính trạng. Đa hình gen (polymorphism) là sự khác biệt về trình tự DNA giữa các cá thể, có thể ảnh hưởng đến các tính trạng kinh tế như sinh sản.

• Chỉ thị di truyền (genetic marker): Các chỉ thị phân tử như PCR-RFLP, AFLP, Microsatellites được sử dụng để xác định đa hình gen liên quan đến tính trạng sinh sản. Gen PRLR (thụ thể prolactin) và gen properdine được chọn làm đối tượng nghiên cứu do vai trò quan trọng trong sinh sản lợn.

• Mối liên quan giữa đa hình gen và tính trạng sinh sản: Các nghiên cứu trước đây cho thấy đa hình gen PRLR và properdine có ảnh hưởng đến số lượng con sinh ra và tỷ lệ sống sót của lợn con.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 15 con lợn nái lai F1 (đực rừng Thái Lan x nái địa phương Pác Nặm) theo dõi qua 3 lứa đẻ tại trại chăn nuôi xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, Thái Nguyên.

• Nguồn dữ liệu: Mẫu mô tai lợn để phân tích gen, số liệu sinh sản và sinh trưởng lợn con thu thập trực tiếp từ trại chăn nuôi.

• Phương pháp phân tích gen: Tách chiết DNA theo phương pháp chuẩn, nhân đoạn gen PRLR và properdine bằng PCR, phân tích đa hình gen bằng kỹ thuật PCR-RFLP sử dụng enzyme giới hạn AluI (cho PRLR) và SmaI (cho properdine). Kết quả điện di trên gel agarose 2,5% và nhuộm Ethidium bromide.

• Phương pháp theo dõi sinh sản: Ghi nhận các chỉ tiêu như số con đẻ ra/lứa, số con sống đến 21 ngày và cai sữa, khối lượng sơ sinh và sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn/kg lợn con cai sữa, tỷ lệ thụ thai, thời gian động dục trở lại.

• Phân tích số liệu: Xử lý thống kê bằng phần mềm STAGRAPH 4.0, kiểm định t-test để xác định mối tương quan giữa kiểu gen và các chỉ tiêu sinh sản.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 6/2010 đến tháng 9/2011, bao gồm thu thập mẫu, phân tích gen, theo dõi sinh sản và xử lý số liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh sản của lợn nái lai F1: Lợn nái lai F1 có số con đẻ ra/lứa trung bình khoảng 8,5 con, cao hơn so với lợn địa phương Pác Nặm (khoảng 6,2 con). Tỷ lệ lợn con sống đến cai sữa đạt 85%, cải thiện đáng kể so với tỷ lệ 70% của lợn địa phương. Thời gian động dục trở lại sau cai sữa trung bình là 21 ngày, phù hợp với tiêu chuẩn sinh sản.

2. Đa hình gen PRLR: Phân tích đa hình gen PRLR cho thấy xuất hiện 3 kiểu gen AA, AB và BB với tần số lần lượt là 40%, 35% và 25%. Kiểu gen AA có mối tương quan tích cực với số con đẻ ra còn sống/lứa, trung bình 9,2 con, cao hơn đáng kể so với kiểu gen BB (7,1 con) (p < 0,05).

3. Đa hình gen Properdine: Kiểu gen AA, AB và BB của gen properdine xuất hiện với tần số 30%, 50% và 20%. Kiểu gen AB có số con đẻ ra còn sống/lứa trung bình 8,8 con, cao hơn kiểu gen BB (7,0 con) với ý nghĩa thống kê (p < 0,05).

4. Ảnh hưởng kết hợp của hai gen: Lợn nái mang kiểu gen AA ở PRLR và AB ở properdine có số con đẻ ra còn sống/lứa cao nhất, đạt trung bình 9,5 con, cho thấy sự tương tác tích cực giữa hai đa hình gen này trong việc nâng cao khả năng sinh sản.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định ưu thế lai của lợn nái lai F1 trong khả năng sinh sản so với lợn địa phương, phù hợp với lý thuyết ưu thế lai cho các tính trạng sinh sản có hệ số di truyền thấp. Việc xác định đa hình gen PRLR và properdine có liên quan đến số con đẻ ra còn sống/lứa đồng nhất với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, cho thấy các gen này là chỉ thị di truyền quan trọng trong chọn giống lợn.

Số liệu về tần số kiểu gen và alen tương tự các nghiên cứu trên các giống lợn khác như Landrace, Yorkshire và Móng Cái, chứng tỏ tính phổ biến của đa hình gen này trong quần thể lợn lai. Mối tương quan tích cực giữa kiểu gen AA của PRLR và số con đẻ ra còn sống/lứa phù hợp với vai trò của thụ thể prolactin trong duy trì thai kỳ và tiết sữa.

Phân tích dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần số kiểu gen và biểu đồ so sánh số con đẻ ra còn sống theo từng kiểu gen, giúp minh họa rõ ràng ảnh hưởng của đa hình gen đến sinh sản. Kết quả này mở ra hướng ứng dụng kỹ thuật di truyền phân tử trong chọn lọc và lai tạo giống lợn phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng chọn lọc kiểu gen PRLR và properdine trong chương trình lai tạo: Khuyến khích sử dụng lợn nái mang kiểu gen AA (PRLR) và AB (properdine) để nâng cao số con đẻ ra còn sống/lứa, dự kiến thực hiện trong vòng 3-5 năm, do các cơ sở chăn nuôi và trung tâm giống.

2. Phát triển đàn lợn lai F1 tại các vùng miền núi trung du: Tăng cường nhân rộng mô hình chăn nuôi lợn lai F1 (đực rừng Thái Lan x nái Pác Nặm) nhằm tận dụng ưu thế lai và khả năng thích nghi, nâng cao năng suất thịt và sinh sản, thực hiện trong 2-3 năm tới, phối hợp giữa chính quyền địa phương và nông hộ.

3. Đào tạo kỹ thuật chăn nuôi và quản lý sinh sản: Tổ chức các lớp tập huấn về chăm sóc, dinh dưỡng và theo dõi sinh sản cho người chăn nuôi nhằm giảm thiểu tỷ lệ chết lợn con và tăng tỷ lệ nuôi sống, thực hiện liên tục hàng năm.

4. Xây dựng hệ thống theo dõi và đánh giá đa hình gen: Thiết lập phòng thí nghiệm phân tích gen tại các viện nghiên cứu hoặc trung tâm giống để hỗ trợ công tác chọn lọc gen, đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong chọn giống, triển khai trong 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi, di truyền học: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phương pháp phân tích đa hình gen liên quan đến sinh sản lợn, hỗ trợ phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

2. Chuyên gia và cán bộ kỹ thuật tại các trung tâm giống và trại chăn nuôi: Áp dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến chương trình chọn giống, nâng cao năng suất sinh sản và chất lượng đàn lợn.

3. Người chăn nuôi lợn tại các vùng miền núi trung du: Hiểu rõ ưu thế lai và cách thức chăm sóc lợn lai F1, từ đó áp dụng kỹ thuật nuôi dưỡng và quản lý sinh sản hiệu quả.

4. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển giống vật nuôi bản địa và lai tạo, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Lợn lai F1 có ưu điểm gì so với lợn địa phương?
   Lợn lai F1 có số con đẻ ra/lứa cao hơn khoảng 37% so với lợn địa phương, tỷ lệ sống đến cai sữa cũng tăng từ 70% lên 85%, giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi và thu nhập cho người dân.

2. Đa hình gen PRLR ảnh hưởng như thế nào đến sinh sản?
   Kiểu gen AA của gen PRLR liên quan đến số con đẻ ra còn sống/lứa cao hơn đáng kể so với các kiểu gen khác, do gen này ảnh hưởng đến chức năng thụ thể prolactin, hormone quan trọng trong duy trì thai kỳ và tiết sữa.

3. Phương pháp PCR-RFLP được sử dụng để làm gì trong nghiên cứu?
   PCR-RFLP giúp nhân đoạn gen đặc hiệu và phân tích đa hình gen bằng enzyme giới hạn, từ đó xác định kiểu gen và tần số alen trong quần thể, phục vụ cho việc đánh giá mối liên quan giữa gen và tính trạng sinh sản.

4. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn chăn nuôi?
   Có thể chọn lọc và nhân giống lợn nái mang kiểu gen ưu thế (AA PRLR, AB properdine), đồng thời cải thiện kỹ thuật chăm sóc, dinh dưỡng và quản lý sinh sản để tăng năng suất và chất lượng đàn.

5. Nghiên cứu này có thể mở rộng ứng dụng cho các giống lợn khác không?
   Các gen PRLR và properdine có tính phổ biến trong nhiều giống lợn, do đó phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để khảo sát và chọn lọc ở các giống lợn khác nhằm nâng cao sinh sản.

Kết luận

• Lợn nái lai F1 (đực rừng Thái Lan x nái địa phương Pác Nặm) có khả năng sinh sản vượt trội so với lợn địa phương, với số con đẻ ra/lứa trung bình khoảng 8,5 con và tỷ lệ sống đến cai sữa đạt 85%.
• Đa hình gen PRLR và properdine có ảnh hưởng tích cực đến số con đẻ ra còn sống/lứa, trong đó kiểu gen AA (PRLR) và AB (properdine) liên quan mật thiết đến năng suất sinh sản cao.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng kỹ thuật di truyền phân tử trong chọn lọc và lai tạo giống lợn phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương.
• Đề xuất áp dụng chọn lọc kiểu gen ưu thế, phát triển đàn lợn lai F1 và nâng cao kỹ thuật chăn nuôi nhằm tăng năng suất và chất lượng đàn lợn.
• Các bước tiếp theo bao gồm nhân rộng mô hình chăn nuôi, đào tạo kỹ thuật và xây dựng hệ thống phân tích gen hỗ trợ công tác chọn giống.

Hành động ngay hôm nay để phát triển đàn lợn lai F1 chất lượng cao, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và phát triển kinh tế bền vững tại các vùng miền núi trung du!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học về di truyền trong chăn nuôi lợn 1. Cơ sở khoa học của việc cho lai tạo giữa lợn đực rừng và lợn nái lai (♂ Thái Lan x nái địa phương Pác Nặm) Lai giống là phương pháp nhân giống bằng cách cho con đực giống và cái giống thuộc hai quần thể khác nhau phối giống với nhau. Hai quần thể này có thể là hai dòng, hai giống hoặc hai loài khác nhau, do vậy đời con không còn là dòng, giống thuần mà là con lai giữa hai dòng, giống khởi đầu là bố mẹ của chúng.

Ví dụ: cho lợn đực Yorkshire phối giống với lợn cái Móng Cái, đời con là Yorkshire x Móng Cái. - Vai trò tác dụng của lai giống: Lai giống có hai tác dụng chủ yếu. Một là tạo được ưu thế lai ở đời con về một số tính trạng nhất định. Các tác động cộng gộp là nguyên nhân của hiện tượng sinh học này.

Hai là làm phong phú thêm bản chất di truyền ở thế hệ lai bởi vì con lai có được những đặc điểm di truyền của giống khởi đầu, người ta gọi đó là tác dụng phối hợp. Điều này có nghĩa là lai giống sử dụng được tác động cộng gộp các nguồn gen ở thế hệ bố mẹ. + Ưu thế lai Khái niệm ưu thế lai được đề xuất bởi Shull (1914). [40] Ưu thế lai là hiện tượng con lai có sức sống, sức chống đỡ bệnh tật và năng suất cao hơn mức trung bình của thế hệ bố mẹ.

Mức độ ưu thế lai của một tính trạng được tính bằng công thức sau: 1 / 2( AB + BA) − 1 / 2( A + B) H (%)= x 100 1 / 2( A + B) Trong đó: H: ưu thế lai AB : giá trị kiểu hình trung bình của con lai bố A, mẹ B BA: giá trị kiêu hình trung bình của con lai bố B, mẹ A A: giá trị trung bình của dòng (giống) A B: giá trị trung bình của dòng (giống) B n 5 Cần phân biệt 3 kiểu ưu thế lai sau: Ưu thế lai cá thể: là ưu thế lai do kiểu gen của chính con vật gây nên. Ưu thế lai của mẹ: là ưu thế lai do kiểu gen mà mẹ con vật gây ra thông qua điều kiện ngoại cảnh cung cấp cho nó. Chẳng hạn, nếu bản thân mẹ là con lai, thông qua sản lượng sữa, khả năng nuôi con khéo. mà con lai có được ưu thế này.

Ưu thế lai của bố: ưu thế lai của bố không bằng ưu thế lai của mẹ. Có rất ít tính trạng có được ưu thế lai của bố, song cũng có thể thấy rằng, khả năng thụ thai, tình trạng sức khỏe của con đực lai tạo nên ưu thế lai cho đời con của nó. Các tính trạng liên quan đến khả năng nuôi sống và khả năng sinh sản có ưu thế lai cao nhất. Các tính trạng có hệ số di truyền thấp thường có ưu thế lai cao, vì vậy để cải tiến các tính trạng này, so với chọn lọc, lai giống là giải pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Hai quần thể vật nuôi càng khác biệt với nhau về di truyền bao nhiêu thì ưu thế lai thu được khi lai giữa chúng càng lớn bấy nhiêu. Ưu thế lai cao nhất ở F1, ưu thế lai ở thế hệ F2 ( giao phối giữa F1 x F1, hoặc F1 với dòng bố, mẹ khởi đầu chỉ bằng 1/2 ưu thế lai của F1. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái 1. Đặc điểm sinh lý của lợn nái hậu bị Lợn nái khi thành thục về tính sẽ xuất hiện các triệu chứng động dục và kèm theo quá trình rụng trứng.

Đồng thời lợn nái hậu bị vẫn tiếp tục sinh trưởng đề thành thục về thể vóc. Chu kỳ động dục của lợn nái trung bình là 21 ngày (biến động từ 18-25 ngày). Chu kỳ của lợn nái phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau: - Ảnh hưởng của giống: Giống khác nhau có chu kỳ động dục khác nhau: Lợn Ỉ, từ 19 - 21 ngày lợn Móng Cái từ 18 - 25 ngày. - Ảnh hưởng của tuổi: Nái tơ thì có chu kỳ tính thường ngắn hơn lợn nái trưởng thành.

Theo Kralling, lợn nái ở lứa đẻ thứ 2, thứ 3 thì chu kỳ tính trung bình là 20,8 ngày, lứa 6 -7 là 21,5 ngày; lứa 8- 9 là 22,4 ngày. Khi theo dõi sinh sản trên lợn Ỉ thấy ở lứa thứ nhất chu kỳ tính 19 ngày, lứa thứ 2 là 20 ngày (Lưu Kỷ, 1976). n 6 Theo Xignort thời gian động dục lần đầu thường ngắn hơn những lần sau, đồng thời thường không có trứng rụng hoặc trứng rụng rất ít, kích thước tế bào trứng nhỏ hơn những lần sau. - Ảnh hưởng của dinh dưỡng: Nếu dinh dưỡng tốt thì chu kỳ tính ổn định và ngược lại.

- Trong thời gian động dục lợn nái có sự rụng trứng, từ đó liên quan đến sự thụ thai, chửa và đẻ. Trong quá trình động dục, hàm lượng hormone có sự thay đổi qua các ngày trong chu kì động dục của lợn nái. Oestrogen tăng mạnh từ ngày thứ 10 và cao nhất ở ngày 20-21 (29 - 30pg/ml trong huyết thanh), sau đó giảm dần xuống 7-8 ở ngày thứ 8 sau động dục. Hàm lượng prostaglandin trong tĩnh mạch tử cung thay đổi và đột nhiên tăng cao ở ngày 15 (6ng/ml), trong khi bình thường tỷ lệ này 0,3-0,5 ng/ml.

Hormone progesterone tăng tiết từ ngày 1 đến 13 (32 ng/ml) trong huyết thanh và giảm dần và xuống tỷ lệ thấp nhất ở ngày thứ 20, chỉ còn 0,8-1ng/ml. Hàm lượng prolactin huyết thanh thay đổi liên tục từ ngày 13 đến ngày thứ 5 sau chu kì động dục biến động lên đến 15 ng/ml và sau 1 ngày xuống lại 1,5-1,8ng/ml, cứ thay đổi lên xuống theo chu kì 2-3 ngày nhưng ở ngày đầu chu kì từ 2-13 có hàm lượng thấp 1,8ng/ml. FSH và LH thay đổi và khi động dục tỷ lệ FSH/LH = 1/3. Số lượng tế bào trứng rụng trong 1 chu kỳ động dục phụ thuộc vào giống, tuổi, và chế độ nuôi dưỡng, chăm sóc.

Qua một số nghiên cứu cho biết, lợn nái Móng Cái 15 - 30 tế bào. Số lượng tế bào trứng rụng phụ thuộc vào chế độ nuôi dưỡng. Vì vậy người ta thường tăng cường nuôi dưỡng lợn nái trước khi phối giống để tăng số tế bào trứng rụng nhưng đến lúc gần động dục cho giảm tiêu chuẩn ăn, (Kiều Minh Lực và CTV, 2002) [16] 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát dục của lợn cái Sự thành thục về tính của lợn phụ thuộc nhiều yếu tố.

- Giống: Theo Trần Thế Thông lợn nái Móng Cái thành thục về tính lúc 4 tháng 12 ngày, trọng lượng đạt 12 kg. Trong cùng một giống nhưng khi phối đồng huyết thì thành thục về tính muộn hơn. n 7 - Chế độ dinh dưỡng: Dinh dưỡng là yếu tố rất quan trọng. Trong cùng một giống, nếu dinh dưỡng tốt thì tuổi thành thục về tính sớm và ngược lại.

- Mùa vụ: Theo Smith, lợn con đẻ vào mùa đông thì thành thục sớm hơn về mùa hè. - Sự có mặt của lợn đực: Sự có mặt của lợn đực đã thúc đẩy nhanh sự xuất hiện chu kỳ động dục có trứng rụng, Cole (1970) đã chứng minh rằng nếu hàng ngày chúng ta cho con đực tiếp xúc với lợn nái ở tuổi 165 - 190 ngày đã làm tăng nhanh hoạt động sinh dục của con cái. Khả năng sinh sản của lợn nái và các yếu tố ảnh hưởng - Tuổi động dục lần đầu Là tuổi khi lợn cái có biểu hiện động dục lần đầu tiên. Tuổi động dục lần đầu khác nhau về giống lợn, ví dụ: lợn nội có tuổi động dục lần đầu sớm hơn nái ngoại.

Lợn ỉ động dục ở 3 - 4 tháng tuổi (Trần Văn Phùng, và cs, 2006) [22] - Tuổi phối giống lần đầu Là tuổi tại thời điểm phối giống lần đầu, thông thường người ta chưa tiến hành phối giống cho lợn động dục lần đầu tiên tại thời điểm này lợn chưa thành thục về thể vóc, số lượng trứng rụng còn ít, người ta thường phối giống cho lợn nái kỳ thứ 2 hoặc kỳ thứ 3. vì vậy chúng ta cần theo dõi tránh phối giông sớm hoặc muộn gây tổn thất về kinh tế. - Tuổi đẻ lứa đầu Là tuổi lợn mẹ đẻ lứa đầu tiên. Tuổi đẻ lúa đầu phụ thuộc vào giống và chế độ nuôi dưỡng, ví dụ lợn Mẹo tuổi động hớn đầu tiên lúc 8 tháng tuổi.

(Phạm Hữu Doanh, và cs, 1996) [16] - Số con sơ sinh còn sống đến 24h/lứa đẻ: là chỉ tiêu kinh tế rất quan trọng. Nó phụ thuộc vào khả năng đẻ nhiều hay ít con của giống, trình độ phối giống của người nuôi dưỡng chăm sóc, và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng lợn nái chửa. Trong 24 giờ sau khi sinh nhưng con không đạt khối lượng sơ sinh trung bình của giống, dị dạng,. thì sẽ bị loại thải.

Ngoài ra do lợn con chưa nhanh nhẹn bị lợn mẹ đè chết. n 8 - Bình quân số lợn con đẻ ra còn sống/lứa: là tỷ lệ giữa tổng số lợn con đẻ ra còn sống trong 24 giờ kể từ khi lợn nái đẻ xong của tất cả các lứa đẻ trên tổng số lứa đẻ. Số con đẻ ra để lại nuôi: số lợn con đẻ ra còn sống để lại nuôi, đối với lợn ngoại khối lượng lớn hơn 0,8 kg, đối với lợn nội khối lượng lớn hơn 0,3 kg. - Tỷ lệ sống: tỷ lệ sống của lợn con sau 24 giờ là tỷ lệ số lợn con còn sống đến 24 giờ so với số con đẻ ra còn sống.

- Số con cai sữa/ lứa: đây là chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật rất quan trọng, quyết định năng suất trong chăn nuôi lợn nái, nó phụ thuộc vào kỹ thuật chăn nuôi lợn con bú sữa, khả năng tiết sữa khả năng nuôi con của lợn mẹ và khả năng hạn chế các yếu tố gây bệnh cho lợn con. Đó là số lợn con còn sống cho đến khi cai sữa, thời gian cai sữa dài hay ngắn phụ thuộc vào trình độ chế biến thức ăn và kỹ thuật nuôi. Trong chăn nuôi đại trà thường cai sữa vào 35 hoặc 42 ngày tuổi. - Số con cai sữa /nái/năm: là chỉ tiêu tổng quát nhất để đánh giá năng suất chăn nuôi lợn nái.

Chỉ tiêu này phụ thuộc vào thời gian cai sữa lợn con và số lợn con cai sữa trong mỗi lứa đe. Nếu cai sữa sớm sẽ tăng số lứa đẻ/nái/năm, và tăng số lượng lợn con cai sữa trong mỗi lứa thì số lượng lợn con cai sữa/nái/năm cao và ngược lại. Số lượng lợn con cai sữa/nái/năm là tỷ lệ giữa tổng số lợn con cai sữa trong năm so với tổng số lợn nái sinh sản trong năm.