CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 1. Những công trình nghiên cứu về Lào và quan hệ Việt Nam - Lào 1. Những công trình nghiên cứu về Lào.
Nghiên cứu toan diện về Lào thực sự là chủ đề hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của các học giả trong nước và ngoài nước. Băng các phương pháp nghiên cứu tổng hợp liên ngành, đa ngành, cách tiếp cận các lĩnh vực khác nhau: từ lịch sử, văn hóa đến chính trị, an ninh, kinh tế xã hội và hợp tác quốc tế, nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về Lào và quan hệ Việt Nam - Lào được công bồ như: Phănđuông Chítvôngsả (2002), “Cổng tac ly luận của ĐNDCM Lào trong thời kỳ đối moi”. Luận án Tiến sĩ Lịch sử, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh (HVCT-HCQG HCM): Tác giả đề cập công tác lý luận trong thời kỳ đổi mới, nhẫn mạnh vai trò của công tác lý luận cũng như đào tạo cán bộ làm công tác lý luận cho DNDCM Lao, kết quả đạt được trong hợp tác đào tạo cán bộ làm công tác lý luận giữa Việt Nam và Lào. Bounthan Kousonnong (2006), “Sw lựa chọn chiến lược của Lào trong chính sách đối với Việt Nam và Trung Quốc”, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 3(66) thang 9; Bài viết đưa ra quan điểm, cách nhìn nhận riêng của chính tác giả cùng với những phân tích sắc bén, dẫn dắt các quyết định lựa chọn mang tính chất chiến lược của Lào đối với Việt Nam và Trung Quốc, hai nước rất quan trọng, có tầm ảnh hưởng đến Lào trong điều chỉnh chính sách.
Theo tác giả, giờ đây, quan hệ giữa Lào với Việt Nam cũng như quan hệ giữa Lào với Trung Quốc đều tốt đẹp. Một chính sách nhất biên đảo sẽ không phù hợp với tình hình quốc tế hiện nay. Trương Duy Hòa chủ biên (2012): Một số vấn dé và xu hướng chính trị - kinh tế ở CHDCND Lào trong hai thập niên dau thé kỷ XXI, Nxb KHXH. Cuốn sách đề cập khá toàn diện đường lối chính trị đối nội và đối ngoại, mối quan hệ nổi bật của Lào với các đối tác quan trọng, những vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của Lào; phân tích, dự báo xu hướng phát triển của Lào đến năm 2020; những thuận lợi, khó khăn, tác động đến sự phát triển của Lào và quan hệ Lào - Việt Nam.
Những công trình nghiên cứu về quan hệ song phương Việt Nam - Lào Nghiên cứu về quan hệ song phương giữa hai nước Việt Nam - Lào không thể không nhắc đến Công trình nghiên cứu “Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007)” (2012), do Bộ Chính trị (khóa X), Ban Bí thư Trung ương DCSVN và Bộ Chính trị (khóa VIII), Ban Bi thư Trung ương DNDCM Lào cùng tô chức hợp tác, nghiên cứu, biên soạn. Công trình gồm có 12 cuốn: 1. Van kiện (5 tap, 3. Biên niên sự kiện (2 tập, 1.
Bài viết của lãnh đạo Dang và Nhà nước (546 trang); 4. Hoi ký các chuyên gia và quân tinh nguyện Việt Nam giúp Lao qua các thời ky (2 tap,1. Lich sử Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (915 trang); 6. Sách anh (195 trang) và bộ phim “Bản anh hùng ca quan hệ Việt - Lào”.
Đây là công trình nghiên cứu công phu của cả các tác gia Việt Nam và Lao, với nguồn tư liệu, tài liệu lịch sử phong phú, có tư liệu lần đầu được công bó, đã trình bày hệ thống, toàn diện và khách quan quá trình xây dựng, phát triển của mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào qua các thời ky lịch sử, từ năm 1930- 2007. Công trình quy mô lớn nhất từ trước tới nay về quan hệ Việt Nam - Lào này không chỉ phân tích, làm rõ tiến trình hợp tác giữa hai Đảng, hai Nhà nước, mà còn đúc rút các giá trị truyền thống quý báu, tài sản vô giá mà nhiều thế hệ Việt Nam - Lào đã hy sinh xương máu dé bảo vệ, gìn giữ. Kỷ yếu Hội thảo Khoa học quốc tế “55 năm quan hệ hữu nghị đặc biệt, hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào” (2017), xuất bản song ngữ nhân dịp hai nước kỷ niệm 40 năm ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác giữa hai nước (18/7/1977-18/7/ 2017) và 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao (05/9/1962-05/9/2017) tổ chức ngày 05 tháng 6 tại Bình Thuận. Kỷ yếu bao gồm các bài viết của các tác giả Việt Nam đến từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (HVCTQG HCM), Viện Hàn lam KHXH Việt Nam, các tác giả Lào đến từ HVCT-HCQG Lào, Viện KHXH quốc gia Lào.
Nhiều bài viết xoay quanh việc trao đổi các kết quả nghiên cứu, các đánh giá từ góc độ khác nhau về mỗi quan hệ Việt Nam - Lào 55 năm qua, trong bối cảnh môi trường chính trị, kinh tế, quốc phòng và an ninh của khu vực, quốc tế đang và sẽ có nhiều thay đổi. Xuất phát từ những thành qua đạt được trong quan hệ 17 hữu nghị đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào, trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo (GD&DT), các tác giả đã đưa ra định hướng và giải pháp phát triển quan hệ hữu nghị đặc biệt, hợp tác toàn diện Việt Nam-Lao trong giai đoạn mới. Sach “Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào (1930-2017)” (2017), Nxb Chính trị quốc gia (CTQG) do Ban Tuyên giáo Trung ương DCSVN biên soạn, nhân kỷ niệm 40 năm Ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và Hop tác (18/7/1977-18/7/2017), 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam — Lào (05/9/1962 - 05/9/2017). Trên cơ sở kế thừa tài liệu tuyên truyền “Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007)”, day là công trình nghiên cứu cả chặng đường lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào (1930-2017); chỉ rõ vai trò to lớn của mối quan hệ giữa hai dân tộc trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, cũng như trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Cuốn sách gồm 4 chương, đã tông kết thành quả về mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, nguồn sức mạnh, nhân tố bảo đảm thắng lợi sự nghiệp cách mạng mỗi nước, góp phần giáo dục, nâng cao nhận thức chính trị, tình cảm, trách nhiệm và nghĩa vụ của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hiện nay và trong thời gian tới. Van dé hợp tác GD&DT được dé cập trong chương 3 và chương 4, tuy nhiên nội dung chỉ mang tính chất điểm lại kết quả chủ yếu đạt được, chưa có đánh giá đầy đủ về thành tựu, hạn chế trong lĩnh vực hợp tác này giữa hai nước. Với các cấp độ, cách thức tiếp cận, phương pháp nghiên cứu khác nhau (từ phương pháp phân tích, hệ thống hóa, so sánh, thống kê, dự báo.), nhiều công trình, dé tài, luận án, bài tap chí trong và ngoài nước về quan hệ hợp tác song phương giữa hai nước Việt Nam - Lào đã công bó, điển hình có các kết quả nghiên cứu cụ thé sau: Tác giả Việt Nam: Học viện QHỌT (2003): Quan hệ đặc biệt Việt - Lào (Tài liệu lưu hành nội bộ), đề cập đến những nét cơ bản về đặc điểm hai nước Việt Nam - Lào, cơ sở của mối quan hệ, tập trung vào quá trình hợp tác giữa hai nước từ năm 1930 - 2000 trên các lĩnh vực, trong đó có hop tác GD&DT. Đây là lĩnh vực được triển khai rất sớm, thu được nhiều kết quả khả quan với kết quả đáng ghi nhận: “Ngoài việc đào tạo 18 cán bộ đại học và sau đại học, Việt Nam còn tập huấn, bôi dưỡng ngắn hạn, nâng cao trinh độ cho cán bộ chính trị và can bộ quản ly của Lào” [144, tr.
Nguyễn Hao Hùng (2004): “Vẻ những nhân tổ thuận lợi và khó khăn trong quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3. Bên cạnh việc đi sâu nghiên cứu mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, tác giả tập trung phân tích những nhân tố thuận lợi, khó khăn trong nước, ngoài nước dé có cái nhìn toàn diện hơn trong việc phát triển quan hệ hai nước hiện tại và tương lai. Phạm Đức Thành (2004): “Quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3, đã có những khái quát rất tiêu biểu về sự hình thành và phát triển trong quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào qua từng thời kỳ, nêu lên những nội dung quan trọng của quan hệ đặc biệt Việt - Lào khi bước vào thế kỷ 21. Tác giả nhắn mạnh tam quan trọng của công tác xây dựng kế hoạch, dé có kế hoạch tông thé trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ các ngành, xây dựng đội ngũ chuyên gia giỏi của Lào và Việt Nam.
Lê Đình Chỉnh (2007): Quan hệ đặc biệt hợp tác toàn điện Việt Nam - Lào trong giai đoạn 1954-2000. Cuốn sách tập trung đánh giá mối quan hệ hợp tác Việt - Lào qua các giai đoạn khác nhau, từ năm 1954-1964, 1964-1973, 1973-1975, 1976-1986, 1986-2000. Nội dung hợp tác trong lĩnh vực GD&ĐT đã được tác giả xác định rõ, đây là lĩnh vực hợp tác chiến lược, một nhiệm vụ quan trọng trong quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai nước Việt Nam và Lào. Tác giả cũng nhận định suốt chặng đường hơn nửa thế kỷ, lịch sử đã ghi nhận hai dân tộc Việt Nam - Lào luôn gắn bó chặt chẽ trong đấu tranh và xây dựng.
Hai dân tộc lại càng gắn bó chặt chẽ với nhau hơn trong lĩnh vực hợp tác GD&DT, góp phan to lớn vào sự nghiệp đào tạo cán bộ Lào, theo yêu cầu của cách mạng Lào. Việt Nam luôn có công lao to lớn trong sự nghiệp đảo tạo cán bộ cho nước Lào [82, tr. Vũ Dương Huân (2007): “Thanh tựu hop tác đặc biệt, toàn diện Việt Nam - Lào trong thời kỳ đổi mới”, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 8. Bài viết đã nêu lên những thành tựu hợp tác đặc biệt toàn diện Việt Nam - Lào trên các lĩnh vực, bao gồm lĩnh vực hợp tác giáo dục, đào tạo.
Theo tác giả, từ năm 1958 đến năm 2007, Việt Nam 19 đã đào tạo khoảng 60 nghìn lưu học sinh Lào, bao gồm hàng trăm Tiến sĩ và Thạc sĩ đang công tác ở các cơ quan, địa phương của Lào, trong đó rất nhiều người đã thành đạt, trở thành cán bộ cao cấp trong các cơ quan Đảng và Nhà nước Lào [149, tr. Nguyễn Thị Phương Nam (2007), “Quan hệ Việt Nam - Lào từ 1975 đến 2005”, Luận án Tiến sĩ Lịch sử Trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) Hà Nội.