Chương 1 TỔNG QUAN VỀ GIA CỐ NỀN ĐẤT YẾU BẰNG CỘT ĐẤT TRỘN XI MĂNG 1. Các giai đoạn phát triển về việc sử dụng phương pháp trộn hóa học trong việc giữ ổn định cho nền 1. Giới thiệu cột xi măng đất Cột xi măng đất (tên tiếng anh là Deep Soil Mixing hay DSM) được nghiên cứu ở Nhật bởi giáo sư Tenox Kyushu của đại học ToKyo vào khoảng những năm 1960. Loai cọc này sử dụng chủ yếu là đất tại chỗ gia cố với hàm lượng xi măng và chất phụ gia nhất định tùy thuộc vào loại và các tính cơ-lý-hóa của đất nền.
Nó sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao khi địa chất là đất cát. Cột xi măng đất thường được thi công bằng công nghệ trộn sâu hay gọi tắt là DMM (Deep Mixing Method). Cột xi măng đất có thể làm móng sâu thay thế cọc nhồi trong một số trường hợp nhất định; làm tường trong đất (khi xây dựng tầng hầm); gia cố nền (khi xây dựng các công trình trên nền đất yếu). Thông thường loại cọc này không có cốt thép, song trong một số trường hợp cần thiết cốt thép cứng cũng có thể ấn vào cọc vữa khi vừa thi công xong.
Sử dụng xi măng trộn với đất nền nhờ các phản ứng hóa học – vật lý xảy ra làm cho đất nền đông cứng nhanh thành một thể cột xi măng đất có độ ổn định cao làm tăng khả năng chịu tải của đất nền. Ưu điểm của cột xi măng đất Một số ưu điểm của cột đất trộn xi măng: - Tăng khả năng chống trượt của mái dốc, - Tăng cường độ chịu tải của đất nền, - Giảm ảnh hưởng chấn động đến công trình lân cận, - Tránh hiện tượng biến loãng của đất nền, - Cô lập phần đất bị ô nhiễm, - Giảm độ lún của công trình, - Thi công đơn giản nhanh chóng, -5- - Sử dụng vật liệu có sẵn, cốt liệu chính là đất tại chỗ nên giá thành thấp, - Thiết bị thi công không quá đắt (giá một thiết bị thi công cột khoảng 4 tỉ VND, chưa kể trạm trộn và thiết bị bơm vữa xi măng), - Quá trình khoan có thể kiểm tra địa chất khu vực khoan nhờ thiết bị tự động đo và ghi momen xoắn ở đầu cần khoan, - Chất lượng thi công không phụ thuộc nhiều vào yếu tố con người nhờ được tự động hóa, - Công trình thi công không gây ồn ào (vì không sử dụng cốt liệu nơi khác) phù hợp với việc xây dựng móng nhà cao tầng trong đô thị.1Cột xi măng đất sau thi Hình 1.2 Ví dụ về bố trí cột xi măng công đất 1. Ứng dụng cột xi măng đất trên thế giới Cột đất gia cố xi măng do nước Mỹ nghiên cứu đầu tiên thành công sau Đại chiến thế giới thứ 2 năm 1945, khi đó dùng cột có đường kính từ 0,3-0,4 m, dài 10- 12m. Nhưng đến năm 1996 cột đất gia cố với mục đích thương mại mới được sử dụng với số lượng lớn.
Sự phát triển của công nghệ trộn sâu bắt đầu từ Thụy Điển và Nhật Bản từ những năm 1960. Trộn khô dùng vôi hạt làm chất gia cố đã được đưa vào thực tế ở Nhật vào giữa những năm 1970. Cũng trong khoảng thời gian đó trộn khô ở Thụy Điển dùng vôi bột trộn vào để cải tạo các đặc tính lún của đất sét mềm dẻo, mềm -6- yếu. Trộn ướt dùng vữa xi măng làm chất gia cố cũng được áp dụng trong thực tế ở Nhật từ giữa những năm 1970.
Những nước ứng dụng công nghệ trộn sâu nhiều nhất là Nhật Bản và các nước Bắc Âu. Theo thống kê của hiệp hội cột trộn sâu CDM Nhật Bản tính chung trong giai đoạn 1980-1986 có 2345 dự án sử dụng 26 triệu m3 cột xi măng đất. Tạp chí tin tức kỹ thuật (ENR) thường xuyên thông báo các thành tựu của CDM ở Nhật, chẳng hạn số 1983 đăng kết quả ứng dụng cho các công trình nền móng thi công trong nước, số 1989 về tác dụng chống động đất, số 1986 về các tường chống thấm. Hàng năm các hội nghị về các công nghệ gia cố nền được tổ chức tại Tokyo, trong hội nghị nhiều thành tựu mới về bơm phụt vữa CDM đã được trình bày.
Tại Trung Quốc, công tác nghiên cứu bắt đầu từ năm 1970, mặc dù từ cuối những năm 1960, các kỹ sư Trung Quốc đã học hỏi phương pháp trộn vôi dưới sâu và CDM ở Nhật. Thiết bị trộn sâu trên đất liền xuất hiện 1978 và ngay lập tức được xử lý nền tại các khu công nghiệp ở Thượng Hải. Năm 1976, Viện nghiên cứu công chánh thuộc bộ xây dựng Nhật Bản hợp tác với viện nghiên cứu máy xây dựng Nhật Bản bắt đầu nghiên cứu phương pháp trộn phun khô dưới sâu bằng bột xi măng, bước thử nghiệm đầu tiên hoàn thành vào năm 1980. Năm 1986, phương pháp trộn dưới sâu được ứng dụng để gia cố nền đất yếu tại một số nơi tại Mỹ.
Năm 1990, Nhật Bản đưa ra loại công nghệ thi công trộn dưới sâu mới gọi là phương pháp RR, khi thi công đầu trộn lên xuống, lắc ngang và quay trong lộn ngược tạo thành cột xi măng đất. Đến năm 1992, một sự hợp tác giữa Nhật Bản và Trung Quốc đã tạo ra một sự thúc đẩy cho sự phát triển mạnh cho công nghệ CDM ở Trung Quốc công trình hợp tác đầu tiên là cảng Yantai. Trong dự án này 60000 m3 xử lý ngoài biển đã được thiết kế bởi các kỹ sư Trung Quốc. Năm 1993, hiệp hội DJM của Nhật xuất bản sách hướng dẫn những thông tin mới nhất thiết kế và thi công cột xi măng đất.
Ứng dụng cột xi măng đất ở Việt Nam Công nghệ trộn sâu đã được miêu tả trong quyển “xử lý sự cố nền móng công trình” của giáo sư Nguyễn Bá Kế xuất bản năm 2000. Năm 2002 viện KHCN đã có nghiên cứu về cột xi măng đất. Hiện nay bộ xây dựng đã nghiên cứu ban hành tiêu chuẩn thiết kế cột xi măng đất. Năm 2002 một số công trình đã ứng dụng cột xi măng đất vào xây dựng các công trình trên đất yếu.
Cụ thể như cảng: Ba Ngòi (Khánh Hòa) đã sử dụng 4000m cột xi măng đất có đường kính 60 cm thi công bằng trộn khô, xử lý nền cho bồn chứa xăng dầu đường kính 35m cao 4m ở Cần Thơ. Năm 2003 một việt kiều ở Nhật đã thành lập một công ty xử lý nền móng tại thành phố HCM, ứng dụng phương pháp trộn sâu để tạo cột xi măng đất lồng ống thép. Cột xi măng đất lồng ống thép cho phép ứng dụng cho các công trình nhà cao tầng đến 15m, thay thế cho cọc nhồi rẻ và thi công nhanh. Năm 2004 cột xi măng đất được ứng dụng để gia cố nền móng cho nhà nước máy huyện Vũ Bản tỉnh Hà Nam, xử lý móng cho nền chứa xăng dầu ở Đình Vũ tỉnh Hải Phòng.
Các dự án trên đều sử dụng phương pháp trộn khô độ sâu trên 20m. Tháng 5 năm 2004 các nhà thầu Nhật đã sử dụng Jet - Grouting để sử chữa các khuyết tật cho cọc nhồi của cầu Thanh Trì (Hà Nội). Năm 2005, một số dự án cũng áp dụng cột xi măng đất như: dự án thoát nước khu đô thi Đồ Sơn Hải Phòng, dự án đường cao tốc TP Hồ Chí Minh đi Trung Lương, dự án cảng Bạc Liêu. Trong nước hiện nay có một số công ty đầu tư công nghệ máy móc, chuyên phục vụ xử lý nền bằng công nghệ cột đất trộn xi măng và đã có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Một số công trình đã được công ty tư vấn xây dựng và môi trường ECE Consultants thi công xử lý nền (bao gồm gia cố nền và gia cố vách hố đào) bằng công nghệ cột xi măng đất như sau: - Gia cố bồn dầu 3000m3 tại kho xăng dầu Miền Tây giai đoạn 1 thi công năm 2000 - Gia cố bồn dầu 10000m3 tại kho A, kho xăng dầu Nhà Bè thi công năm 2001 -8- - Gia cố bồn dầu 3000m3 tại kho xăng dầu Đình Vũ Hải Phòng - Gia cố bồn dầu 12000m3 tại kho C kho xăng dầu Nhà Bè thi công năm 2002. - Gia cố bồn xăng dầu 12500m3 tại kho xăng dầu miền tây thi công năm 2003. - Gia cố móng nhà 3 tầng tổng kho xăng dầu miền tây năm 2001. - Gia cố nhà máy điện đạm Phú Mỹ năm 2003 - Gia cố móng nhà máy xử lý nước Nam Định năm 2003 - Gia cố chống trượt bãi rác thải Đông Thạnh năm 2003 - Gia cố bể chứa nước, lọc nước nhà máy xử lý nước Nam Định năm 2005 Công ty cổ phần phát triển kỹ thuật xây dựng (TDC) thuộc tổng công ty xây dựng Hà Nội (HANCORP) cũng là một công ty chuyên xử lý nền móng bằng cột xi măng đất.
Theo số lieu của công ty tổng khối lượng thự hiện đến năm 2008 như sau: -9- Bảng 1.1 Một số công trình tiêu biểu được TDC xử lý bằng công nghệ cột đất trộn xi măng theo phương pháp trộn sâu - 10 - 1. Công nghệ trộn sâu 1. Giới thiệu công nghệ trộn sâu: Mục đích của trộn sâu là cải thiện các đặc trưng của đất, như tăng cường độ kháng cắt, giảm tính nén lún, bằng cách trộn xi măng với đất nền để chung tương tác với nhau. Sự đổi mới tốt hơn nhờ sự trao đổi ion tại bề mặt các hạt sét, gắn kết các hạt đất và lấp các lỗ rỗng bởi các sản phẩm của các phản ứng hóa học.
Trộn sâu phân loại theo chất kết dính (xi măng, vôi, thạch cao, hay tro….) và phương háp trộn (khô hay ướt, quay hay phun tia, guồng xoắn hay lưỡi cắt) Hình 1.3 Một số hình ảnh ứng dụng của công nghệ trộn sâu. Thiết bị thi công công nghệ trộn sâu: 1. Thiết bị thi công theo công nghệ Bắc Âu: Thiết bị có khả năng tạo trụ đến độ sâu 25m, đường kính 0,6m đến 1m, độ nghiên tới 700 so với phương đứng. Máy có một cần, lỗ phun xi măng ở đầu trộn.
Năng lượng trộn và khối lượng xi măng được quan trắc, và trong nhiều trường hợp được kiểm soát tự động để đất được trộn đều Phương pháp trộn Trộn sâu Quay một trục Trộn khô Trộn ướt Một cần, Guồng xoắn Guồng xoắn Một cần, một Nhiều cần, nhiều cần liền khối tháo rời cánh, nhiều nhiều cánh cánh Trộn tổ hợp Quay một trục+ Quay một trục+ Quay trong mặt Chỉ tịnh tiến thủy lực tịnh tiến theo phẳng+ tịnh tiến theo tuyến tuyến theo tuyến Trộn khô Trộn ướt Một cần, cánh+ Cắt cánh hoặc Một cần, cánh Máy đào phun tia áp cao bánh lốp gia cố khối lớn Hình 1.