Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và tái sinh tự nhiên loài cây xoan đào prunus arborea blume kalkm tại huyện na rì tỉnh bắc kạn

Nghiên cứu đặc điểm lâm học và tái sinh tự nhiên của cây xoan đào Prunus arborea tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, cung cấp thông tin hữu ích cho quản lý rừng bền vững.

• Tác giả: Ma Đức Khiêm
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hoàng Chung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Và Tái Sinh Tự Nhiên Cây Xoan Đào Prunus Arborea Tại Na Rì, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Những nghiên cứu trên Thế giới
• 2.2. Những nghiên cứu ở trong nước
• 2.3. Những nghiên cứu về loài Xoan đào
• 2.4. Nhận xét chung về các công trình nghiên cứu có liên quan
• 2.5. Tổng quan một số nhân tố sinh thái phát sinh
• 2.5.1. Vị trí địa lý và địa hình
• 2.5.2. Khí hậu, thuỷ văn
• 2.5.3. Đặc trưng của đất
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp luận
• 3.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.3. Phương pháp kế thừa
• 3.2.4. Phương pháp phỏng vấn
• 3.2.5. Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn
• 3.2.6. Xử lý số liệu
• 3.2.6.1. Phương pháp xác định trạng thái rừng
• 3.2.6.2. Phương pháp xử lý số liệu tầng cây gỗ và cây bụi thảm tươi
• 3.2.6.3. Phương pháp xử lý số liệu tái sinh rừng
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm sinh thái nơi loài Xoan đào phân bố
• 4.2. Đặc điểm đất nơi loài Xoan đào phân bố
• 4.3. Đặc điểm về thời tiết
• 4.4. Đặc điểm về phân bố loài Xoan đào
• 4.5. Đặc điểm về phân bố theo loại rừng
• 4.6. Đặc điểm về phân bố theo địa hình
• 4.7. Đặc điểm cấu trúc rừng nơi có loài Xoan đào
• 4.8. Đặc trưng của một số nhân tố điều tra
• 4.9. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ
• 4.9.1. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ của rừng nghèo
• 4.9.2. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ của rừng trung bình
• 4.10. Đặc trưng về chiều cao lâm phần
• 4.11. Đặc trưng về diện tích tán lá và độ tàn che
• 4.12. Đặc trưng về mật độ
• 4.13. Đặc trưng về đa dạng loài thực vật
• 4.14. Đặc điểm tái sinh rừng
• 4.14.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành cây tái sinh và mật độ
• 4.14.2. Đặc điểm cấu trúc mật độ và tỉ lệ cây tái sinh có triển vọng tại huyện Na Rì
• 4.14.3. Nguồn gốc, chất lượng cây tái sinh
• 4.14.4. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao
• 4.14.5. Đặc điểm tái sinh xung quanh gốc cây mẹ
• 4.15. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu đặc điểm lâm học và tái sinh tự nhiên cây xoan đào Prunus Arborea tại Na Rì Bắc Kạn

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích đặc điểm lâm học và tái sinh tự nhiên của loài cây xoan đào (Prunus Arborea) tại khu vực Na Rì, Bắc Kạn. Mục tiêu chính là đánh giá các yếu tố sinh thái, cấu trúc rừng, và khả năng tái sinh của loài cây này. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn rừng và quản lý tài nguyên rừng bền vững.

1.1. Đặc điểm sinh thái và phân bố của cây xoan đào

Cây xoan đào (Prunus Arborea) phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng nghèo và trung bình tại Na Rì, Bắc Kạn. Nghiên cứu chỉ ra rằng loài này thích nghi tốt với điều kiện đất đai và khí hậu đặc trưng của vùng. Các yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ, và lượng mưa đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cây. Phân bố của cây xoan đào cũng liên quan chặt chẽ đến địa hình và loại rừng.

1.2. Cấu trúc rừng và đa dạng sinh học

Nghiên cứu đã phân tích cấu trúc rừng nơi có sự hiện diện của cây xoan đào. Kết quả cho thấy rừng nghèo và trung bình có sự đa dạng về loài thực vật, với cây xoan đào chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổ thành loài. Các chỉ số đa dạng sinh học như Shannon và Simpson được sử dụng để đánh giá mức độ đa dạng của hệ sinh thái rừng.

II. Tái sinh tự nhiên và bảo tồn cây xoan đào

Nghiên cứu tập trung vào quá trình tái sinh tự nhiên của cây xoan đào, bao gồm mật độ, chất lượng, và phân bố của cây tái sinh. Kết quả cho thấy khả năng tái sinh của loài này phụ thuộc vào điều kiện môi trường và sự hiện diện của cây mẹ. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài cây này trong bối cảnh quản lý rừng bền vững.

2.1. Đặc điểm tái sinh tự nhiên

Mật độ tái sinh của cây xoan đào được đánh giá thông qua các ô tiêu chuẩn. Kết quả cho thấy mật độ tái sinh cao ở các khu vực có độ tàn che thấp và đất giàu dinh dưỡng. Chất lượng cây tái sinh cũng được đánh giá dựa trên chiều cao và đường kính thân cây. Nghiên cứu chỉ ra rằng cây tái sinh có triển vọng phát triển tốt trong điều kiện môi trường thuận lợi.

2.2. Giải pháp bảo tồn và phát triển

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp bảo tồn rừng và phát triển loài cây xoan đào được đề xuất. Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý rừng, hạn chế khai thác quá mức, và thúc đẩy tái sinh tự nhiên. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ hệ sinh thái rừng và đa dạng sinh học tại khu vực Na Rì, Bắc Kạn.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học về đặc điểm lâm học và tái sinh tự nhiên của cây xoan đào. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong quản lý rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, và phát triển kinh tế lâm nghiệp tại khu vực Na Rì, Bắc Kạn.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ các đặc điểm sinh thái và cấu trúc rừng liên quan đến cây xoan đào. Các dữ liệu thu thập được là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về sinh thái rừng và thực vật học.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách quản lý rừng bền vững, đặc biệt là trong việc bảo tồn và phát triển loài cây xoan đào. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý và người dân địa phương trong việc khai thác và sử dụng tài nguyên rừng một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Loài cây Xoan đào (Prunus arborea (Blume) Kalkm) là một loài cây gỗ bản địa thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae), có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Ở Việt Nam, loài này phân bố chủ yếu tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Hà Giang, Quảng Ninh và một số tỉnh Tây Nguyên. Cây có thể cao tới 40m trong điều kiện tự nhiên, với đường kính thân lên đến 75cm, sinh trưởng nhanh và dễ gây trồng trên nhiều loại đất khác nhau. Gỗ Xoan đào có tỷ trọng trung bình 0,518, màu đỏ nhạt, dễ gia công, được ưa chuộng trong ngành chế biến đồ nội thất cao cấp trong và ngoài nước. Hạt của cây còn có thể sử dụng làm thực phẩm hoặc dược liệu.

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, một khu vực miền núi có diện tích tự nhiên khoảng 85.300 ha, với địa hình phức tạp gồm đồi núi đá vôi và núi đất, độ cao trung bình 500 m, khí hậu nhiệt đới gió mùa với nhiệt độ trung bình năm 22,5°C và lượng mưa trung bình khoảng 1.600 mm/năm. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá các đặc điểm sinh thái và tái sinh tự nhiên của loài Xoan đào tại huyện Na Rì, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài cây này phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý bền vững tài nguyên rừng, phát triển kinh tế lâm nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết sinh thái học thực vật, trong đó phân biệt sinh thái học cá thể và sinh thái học quần thể để hiểu rõ mối quan hệ giữa loài cây với môi trường sống. Các mô hình nghiên cứu tập trung vào cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái rừng, đặc biệt là các chỉ số đánh giá mật độ, tần suất, độ phong phú và chỉ số mức độ quan trọng (IVI) của các loài cây gỗ. Các chỉ số đa dạng sinh học như chỉ số Shannon-Wiener và Simpson được sử dụng để đánh giá tính đa dạng và ổn định của quần xã thực vật. Ngoài ra, các phương pháp điều tra tái sinh rừng như điều tra ô tiêu chuẩn và phân tích phân bố cây tái sinh theo chiều cao cũng được áp dụng để đánh giá khả năng phục hồi và phát triển của loài Xoan đào.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại ba xã Vũ Loan, Văn Học và Cư Lễ thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, với tổng diện tích nghiên cứu khoảng 85.300 ha. Tổng số 27 ô tiêu chuẩn được thiết lập (9 ô mỗi xã), kích thước mỗi ô là 400 m² để điều tra tầng cây gỗ, trong đó đo đạc các chỉ tiêu như đường kính ngang ngực (D1,3), chiều cao vút ngọn (Hvn), diện tích tán lá và độ tàn che. Ngoài ra, 135 ô thứ cấp kích thước 25 m² được sử dụng để điều tra cây tái sinh, xác định nguồn gốc, chất lượng và chiều cao cây con. Phương pháp chọn mẫu theo hệ thống ô tiêu chuẩn nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan của số liệu. Dữ liệu khí hậu, đất đai được kế thừa từ các báo cáo điều tra địa phương và trạm khí tượng Na Rì trong 3 năm gần nhất (2014-2016). Phân tích số liệu sử dụng các công thức tính trữ lượng rừng, chỉ số IVI, mật độ cây, chỉ số đa dạng sinh học và các phương pháp thống kê mô tả để đánh giá đặc điểm sinh thái và tái sinh của loài Xoan đào.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm sinh thái và phân bố loài Xoan đào: Loài Xoan đào phân bố tự nhiên tại huyện Na Rì ở độ cao từ 308 m đến 456 m so với mặt nước biển, trên địa hình có độ dốc từ 20° đến 35°. Đất nơi phân bố chủ yếu là đất đỏ vàng trên đá phiến sét với thành phần cơ giới thịt trung bình đến sét, dung tích hấp thu CEC dưới 24 meq/100g sét và độ no bazơ dưới 50%. Nhiệt độ trung bình năm khoảng 20,9°C, lượng mưa trung bình năm 1.076,6 mm, số giờ nắng trung bình 1.499,8 giờ/năm. Loài Xoan đào chủ yếu phân bố ở các loại rừng tự nhiên nghèo (35%) và trung bình (36,67%), ít xuất hiện ở rừng phục hồi (10%) và rừng hỗn giao tre nứa (15%).

2. Cấu trúc rừng nơi có loài Xoan đào: Tại các ô tiêu chuẩn, rừng nghèo có đường kính trung bình 15,94 - 21,82 cm, chiều cao 11,25 - 15,42 m, trữ lượng gỗ 54,36 - 94,56 m³/ha; rừng trung bình có đường kính 18,71 - 27,44 cm, chiều cao 13,46 - 16,59 m, trữ lượng gỗ 102,7 - 197,9 m³/ha. Công thức tổ thành rừng nghèo gồm các loài ưu thế như Dẻ gai (20,63%), Kháo (14,59%), Xoan đào (14,07%), Xoan nhừ (10,06%), Vối thuốc (9,5%). Rừng trung bình có các loài ưu thế tương tự với tỷ lệ cao hơn, trong đó Xoan đào chiếm từ 14,82% đến 24,76% IVI.

3. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Xoan đào: Mật độ cây tái sinh Xoan đào dao động theo từng xã, với tỷ lệ cây tái sinh triển vọng (chiều cao ≥ 1 m) đạt khoảng 30-40%. Cây tái sinh chủ yếu phát triển trong các ô thứ cấp có độ tàn che từ 0,3 đến 0,5, phù hợp với đặc tính ưa sáng của loài. Tỷ lệ cây tái sinh có nguồn gốc từ hạt chiếm phần lớn, chất lượng cây tái sinh tốt và trung bình chiếm trên 70%. Phân bố cây tái sinh quanh gốc cây mẹ cho thấy mật độ cây con trong tán cao hơn ngoài tán, phản ánh khả năng tái sinh tự nhiên hiệu quả dưới tán cây mẹ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy loài Xoan đào có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái đặc trưng của huyện Na Rì, bao gồm đất đỏ vàng trên đá phiến sét, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa và nhiệt độ phù hợp. Cấu trúc rừng nơi có Xoan đào phân bố thể hiện sự đa dạng sinh học với nhiều loài cây gỗ ưa sáng và gỗ tạp, tạo nên quần xã rừng ổn định và có khả năng tái sinh tự nhiên tốt. Mật độ và chất lượng tái sinh của Xoan đào tương đối cao, phù hợp với đặc tính sinh trưởng nhanh và ưa sáng của loài, đồng thời phản ánh hiệu quả của các điều kiện môi trường và quản lý rừng hiện tại.

So sánh với các nghiên cứu về loài cây gỗ bản địa khác tại Việt Nam và các nghiên cứu quốc tế về Prunus arborea và Prunus africana, kết quả tương đồng về phạm vi sinh thái và đặc điểm tái sinh. Việc tái sinh tập trung ở các khoảng trống trong rừng và dưới tán cây mẹ phù hợp với các mô hình sinh thái học về tái sinh rừng nhiệt đới. Các biểu đồ phân bố chiều cao cây tái sinh và mật độ cây theo loại rừng có thể minh họa rõ nét sự phát triển và khả năng phục hồi của loài trong các trạng thái rừng khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bảo vệ và quản lý rừng tự nhiên có loài Xoan đào: Thực hiện các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt tại các khu vực phân bố chính của Xoan đào, đặc biệt là các xã Vũ Loan, Văn Học và Cư Lễ, nhằm duy trì và phát triển quần xã rừng tự nhiên. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Na Rì và các cơ quan quản lý rừng, trong vòng 1-3 năm.

2. Phát triển trồng rừng hỗn giao có Xoan đào: Khuyến khích trồng rừng hỗn giao với các loài cây gỗ bản địa khác nhằm tăng cường đa dạng sinh học và nâng cao chất lượng gỗ. Đặc biệt ưu tiên các vùng đất đỏ vàng và đất feralit phù hợp với sinh thái của Xoan đào. Chủ thể thực hiện: Các chủ rừng, doanh nghiệp lâm nghiệp, trong vòng 3-5 năm.

3. Nâng cao công tác tái sinh tự nhiên và nhân giống cây Xoan đào: Áp dụng kỹ thuật điều tra và chăm sóc cây tái sinh, ưu tiên bảo vệ cây tái sinh triển vọng có chiều cao ≥ 1 m, đồng thời phát triển các mô hình nhân giống bằng hạt và chồi để tăng mật độ cây con. Chủ thể thực hiện: Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp, các trạm giống cây trồng, trong vòng 2-4 năm.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị và bảo tồn Xoan đào: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo và truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người dân địa phương về vai trò của Xoan đào trong hệ sinh thái và kinh tế lâm nghiệp bền vững. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức phi chính phủ, trong vòng 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách bảo tồn và phát triển rừng bền vững, đặc biệt tại các khu vực miền núi phía Bắc.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành lâm học, sinh thái học: Tham khảo các phương pháp điều tra, phân tích cấu trúc rừng và tái sinh tự nhiên, cũng như các chỉ số sinh thái học áp dụng trong nghiên cứu thực địa.

3. Chủ rừng và doanh nghiệp lâm nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật trồng rừng hỗn giao, quản lý tái sinh tự nhiên nhằm nâng cao năng suất và chất lượng gỗ Xoan đào.

4. Cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức bảo tồn: Nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học và vai trò của loài Xoan đào trong bảo vệ môi trường, từ đó tham gia tích cực vào công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Xoan đào có đặc điểm sinh thái nổi bật nào?
   Xoan đào là loài cây gỗ bản địa ưa sáng, sinh trưởng nhanh, có biên độ sinh thái rộng, thích nghi tốt với đất đỏ vàng và khí hậu nhiệt đới gió mùa. Cây có thể cao tới 40 m và đường kính thân lên đến 75 cm trong điều kiện tự nhiên.

2. Phân bố địa lý của loài Xoan đào tại huyện Na Rì như thế nào?
   Loài Xoan đào phân bố chủ yếu tại các xã Vũ Loan, Văn Học và Cư Lễ, ở độ cao từ 308 m đến 456 m, trên địa hình có độ dốc từ 20° đến 35°, tập trung ở các loại rừng tự nhiên nghèo và trung bình.

3. Tái sinh tự nhiên của Xoan đào có hiệu quả không?
   Tái sinh tự nhiên của Xoan đào tại huyện Na Rì khá tốt, với mật độ cây tái sinh triển vọng chiếm khoảng 30-40%, chủ yếu phát triển dưới tán cây mẹ và trong các khoảng trống rừng có độ tàn che từ 0,3 đến 0,5.

4. Các chỉ số sinh thái nào được sử dụng để đánh giá cấu trúc rừng?
   Nghiên cứu sử dụng chỉ số mức độ quan trọng (IVI), chỉ số đa dạng Shannon-Wiener và Simpson, cùng các chỉ tiêu như mật độ cây, đường kính thân, chiều cao cây và diện tích tán lá để đánh giá cấu trúc và đa dạng sinh học của rừng.

5. Giải pháp nào được đề xuất để bảo tồn và phát triển loài Xoan đào?
   Các giải pháp bao gồm bảo vệ rừng tự nhiên, phát triển trồng rừng hỗn giao, nâng cao công tác tái sinh tự nhiên và nhân giống, cùng với tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài cây này.

Kết luận

• Loài Xoan đào tại huyện Na Rì phân bố chủ yếu ở độ cao 308-456 m, trên đất đỏ vàng và đất feralit, phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình 1.076,6 mm/năm.
• Cấu trúc rừng nơi có Xoan đào phân bố đa dạng với các loài ưu thế như Dẻ gai, Kháo, Trám chim, trong đó Xoan đào chiếm tỷ lệ IVI từ 14% đến 25%.
• Tái sinh tự nhiên của Xoan đào có mật độ và chất lượng tốt, với tỷ lệ cây tái sinh triển vọng đạt khoảng 30-40%, chủ yếu phát triển dưới tán cây mẹ và trong các khoảng trống rừng.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát triển trồng rừng hỗn giao, nâng cao công tác tái sinh và tuyên truyền cộng đồng nhằm bảo vệ và phát triển bền vững loài Xoan đào tại địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp kỹ thuật, giám sát tái sinh và đánh giá hiệu quả quản lý rừng trong vòng 1-5 năm, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các khu vực phân bố khác để hoàn thiện dữ liệu sinh thái học của loài.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển loài cây quý giá này sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững cho vùng miền núi phía Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa khoa học của đề tài.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Những nghiên cứu trên Thế giới. Những nghiên cứu ở trong nước.

Những nghiên cứu về loài Xoan đào. Nhận xét chung về các công trình nghiên cứu có liên quan. Tổng quan một số nhân tố sinh thái phát sinh. Vị trí địa lý và địa hình.

Khí hậu, thuỷ văn. Đặc trưng của đất. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp luận. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp kế thừa. Phương pháp phỏng vấn.

Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn. Xử lý số liệu. Phương pháp xác định trạng thái rừng. Phương pháp xử lý số liệu tầng cây gỗ và cây bụi thảm tươi.

Phương pháp xử lý số liệu tái sinh rừng. 27 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm sinh thái nơi loài Xoan đào phân bố. Đặc điểm đất nơi loài Xoan đào phân bố.

Đặc điểm về thời tiết. Đặc điểm về phân bố loài Xoan đào. Đặc điểm về phân bố theo loại rừng. Đặc điểm về phân bố theo địa hình.

Đặc điểm cấu trúc rừng nơi có loài Xoan đào. Đặc trưng của một số nhân tố điều tra. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ của rừng nghèo.

Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ của rừng trung bình. Đặc trưng về chiều cao lâm phần. Đặc trưng về diện tích tán lá và độ tàn che. Đặc trưng về mật độ.

Đặc trưng về đa dạng loài thực vật. Đặc điểm tái sinh rừng. Đặc điểm cấu trúc tổ thành cây tái sinh và mật độ. Đặc điểm cấu trúc mật độ và tỉ lệ cây tái sinh có triển vọng tại huyện Na Rì.

Nguồn gốc, chất lượng cây tái sinh. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao. Đặc điểm tái sinh xung quanh gốc cây mẹ. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài.

58 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ. 61 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 63 c vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Nghĩa đầy đủ D 1.3 Đường kính ngang ngực STT Số thứ tự ha Hecta Hvn Chiều cao vút ngọn N Số cây ODB Ô dạng bản OTC Ô tiêu chuẩn UBND Uỷ ban nhân dân c vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Đặc điểm địa hình nơi cây Xoan đào phân bố.

Bảng tổng hợp các nhân tố điều tra đặc trưng. Công thức tổ thành loài cây gỗ ở rừng nghèo nơi có cây Xoan Đào. Công thức tổ thành loài cây gỗ ở rừng TB nơi có cây Xoan Đào. Chiều cao lâm phần và Loài Xoan đào của rừng nghèo.

Chiều cao lâm phần và Loài Xoan đào của rừng trung bình. Đặc trưng diện tích tán lá và độ tàn che của rừng nghèo. Đặc trưng diện tích tán lá và độ tàn che của rừng trung bình. Mật độ tầng cây gỗ và mật độ cây Xoan đào.

Chỉ số đa dạng loài thực vật. Các thông số để xác định tổ thành cây tái sinh. Mật độ cây tái sinh Xoan đào trong các trạng thái. Nguồn gốc chất lượng cây tái sinh toàn lâm phần và Xoan đào tại xã Văn Học.

Nguồn gốc chất lượng cây tái sinh toàn lâm phần và Xoan đào tại xã Cư Lễ. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao tại xã Vũ Loan. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao tại xã Văn Học. Phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao tại xã Cư Lễ.

Tần suất xuất hiện cây Xoan đào TS xung quanh gốc cây mẹ. 58 c viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3. Biểu đồ biều diễn nhiệt độ tại huyện Na Rì. Biểu đồ biều diễn số giờ nắng tại huyện Na Rì.

Biểu đồ biều diễn lượng mưa tại huyện Na Rì. Ý kiến của người dân về khả năng bắt gặp loài Xoan đào ở các loại rừng. Tính cấp thiết Xoan đào (Prunus arborea (Blume) Kalkm) thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae) là loài cây bản địa đa tác dụng có giá trị kinh tế cao, sinh trưởng nhanh, dễ gây trồng, phù hợp với nhiều loại đất và nhiều vùng sinh thái khác nhau. Trong điều kiện tự nhiên, cây có thể cao tới 40m, đường kính ngang ngực đạt 75cm; ở rừng trồng, cây cao từ 20-25m, thân thẳng tròn, đường kính 40-45 cm.

Ở Việt Nam, cây Xoan đào phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc như: Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Hà Giang, Quảng Ninh… và một số tỉnh Tây Nguyên. Các tỉnh miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi để phát triển trồng rừng Xoan đào phục vụ kinh doanh rừng trồng gỗ lớn. Gỗ Xoan đào có đặc tính cơ lý rất tốt, tỷ trọng trung bình 0,518, bề mặt gỗ màu đỏ nhạt dễ gia công dùng để đóng đồ nội thất cao cấp và rất được ưa chuộng ở thị trường trong và ngoài nước. Hạt Xoan đào có thể dùng để làm thực phẩm hoặc dược liệu.

Theo định hướng phát triển Nông Lâm nghiệp của Bộ NN&PTNT từ nay đến năm 2020 đẩy mạnh công tác kinh doanh trồng rừng gỗ lớn đối với các tỉnh miền núi Việt Nam nơi có thể mạnh về phát triển Lâm Nghiệp. Các tỉnh như: Thái Nguyên và Bắc Kạn là khu vực trung du miền núi thuộc phía Bắc Việt Nam có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp cho trồng rừng kinh doanh gỗ lớn. Theo định hướng của tỉnh từ nay đến năm 2020 sẽ chuyển dịch cơ cấu cây trồng từ cây chu kỳ kinh doanh ngắn sang chu kỳ kinh doanh trung bình và dài (20-30 năm) với chất lượng gỗ cao hơn đáp ứng yêu cầu tiêu dùng nội địa và làm nguyên liệu cho chế biến hàng mộc xuất khẩu để tạo ra rừng trồng có năng suất và chất lượng cao, phấn đấu đến năm 2020 chuyển thêm khoảng 20% diện tích rừng trồng từ các loài cây chu kỳ ngắn sang trồng các loài cây chu kỳ trung bình và dài. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi c 2 tiến hành thực hiện đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và tái sinh tự nhiên loài cây Xoan đào (Prunus arborea (Blume) Kalkm) tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.

Mục tiêu - Đánh giá được một số đặc điểm sinh thái của cây Xoan đào (Prunus arborea (Blume) Kalkm) tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. - Đánh giá được đặc điểm tái sinh tự nhiên của cây Xoan đào tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. - Đề xuất được một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Xoan đào tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Ý nghĩa của đề tài 3.

Ý nghĩa khoa học của đề tài Cung cấp thêm những thông tin về kết quả nghiên cứu liên quan đến cây Xoan đào (Prunus arborea (Blume) Kalkm) tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Góp phần quản lý bền vững tài nguyên rừng và tài nguyên cây gỗ tại khu vực nghiên cứu. - Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tư liệu tham khảo cho các cấp, các ngành trong việc khai thác tiềm năng cho gỗ của cây Xoan đào (Prunus arborea (Blume) Kalkm), cho chủ rừng trong thực tiễn sản xuất rừng tự nhiên tại địa phương nói riêng và cho tất cả các địa phương có cây Xoan đào nói chung. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.

Những nghiên cứu trên Thế giới Các phương pháp nghiên cứu thực nghiệm về sinh thái học thực vật nhằm tìm hiểu sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa các loài thực vật với nhau và giữa chúng với điều kiện nơi mọc, các phương pháp nghiên cứu đó đã được trình bày trong cuốn “Thực nghiệm sinh thái học” của Stephen, D. (1971) đã phân chia sinh thái học thực vật thành sinh thái học cá thể và sinh thái học quần thể. Sinh thái học cá thể nghiên cứu từng cá thể sinh vật hoặc từng loài. Trong đó chu kỳ sống và tập tính cũng như khả năng thích nghi với môi trường được đặc biệt chú ý.

Ngoài ra mối quan hệ giữa yếu tố sinh thái, sinh trưởng có thể định hướng bằng các phương pháp toán học thường được mô phỏng, phản ánh các đặc điểm quy luật tương quan phức tạp trong tự nhiên [37]. Theo Richards (1996), cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái rừng được xác định thông qua thành phần thực vật nhiều hơn bất kỳ thành phần sống khác của hệ sinh thái. Các đặc điểm quan trọng nhất của các khu rừng nhiệt đới là sự phong phú về loài, tính không đồng nhất và cấu trúc phức tạp của quần xã [39]. Cấu trúc mật độ, về mối liên quan giữa tỷ lệ tương của cây con (cây mạ), cây tái sinh và cây non, cung cấp thông tin đầy đủ về tình trạng tái sinh c 4 của rừng.

Đặc trưng mật độ về thành phần các loài cây trong quần xã có thể được đánh giá bằng mật độ đường kính. Tỷ lệ các nhóm đường kính khác nhau trong quần xã xác định tình trạng tái sinh của quần xã và nó cho thấy sự ổn định trong tương lai của các quần xã rừng (Odum, 1971) [37]. Mishra và cs. (2005) [37], khi nghiên cứu đặc điểm cấu trúc quần xã của 10 loài cây quan trọng ở rừng nhiệt đới tại Meghalaya, Ấn Độ.

Các tác giả đã lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá bao gồm: tần suất, mật độ, độ phong phú, tiết diện ngang và chỉ số mức độ quan trọng (IVI) của các loài cây gỗ. Chỉ số đa dạng loài (Margalef, 1958) [33], chỉ số đa dạng Shannon (Shannon & Weaver, 1949) [41] và chỉ số Simpson (Simpson, 1949) [42] cũng được tính toán. Phân bố mật độ được nghiên cứu bằng cách xác định số lượng cá thể ở các cấp đường kính khác nhau. (2014), nghiên cứu đặc điểm sinh thái của các loài cây gỗ tại khu bảo tồn Voskop, Cộng hòa Czech.

Các tác giả đã đánh giá 2 nhóm chỉ số. Nhóm 1 bao gồm các chỉ số điều tra như loài cây, đường kính ngang ngực, chiều cao cây, chiều cao tán lá. Nhóm 2 bao gồm các dữ liệu về sinh thái như hổng thân, mức độ phân cành, hiện trạng tán lá [40]. Schulze (2003) [32], khi nghiên cứu về đặc tính sinh thái của 9 loài cây gỗ tại Pará, Braxin, tác giả đã đánh giá sự phát triển, tái sinh và cấu trúc mật độ rừng nơi các loài cây sinh sống.