LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong lịch sử quan hệ quốc tế, ch- a có một liên minh quân sự nào tồn tại lâu đời, thành công và hùng mạnh nh- khối Bắc Đại Tây D- ong (NATO). Ra đời trong bối cảnh đối đầu giữa hai cực Xô-Mỹ, NATO có sứ mệnh tập hợp lực l-ơng các n- ớc Tây Âu vào quỹ đạo của Mỹ nhằm mục tiêu ngăn chặn các nguy cơ de doa của chủ nghĩa cộng sản và khối các n- 6c xã hội chủ nghĩa (XHCN) do Liên Xô đứng đầu, phục vu cho chiến l-ợc toàn cầu của Mỹ. Chính sự ra đời của NATO 4/4/1949 đã dẫn tới sự thành lập khối Vácsava năm 1955 của phe XHCN để lập thế đối trọng với NATO.
Tổ chức hoạt động dựa trên các nguyên tắc của lý thuyết về sự cân bang lực I- ong, NATO là một trong những nhân tố dẫn đến tình hình căng thang và cuộc chạy đua vũ trang gay gắt giữa hai phe, đặc biệt là ở Châu Âu. Chiến tranh lạnh kết thúc với sự sụp đổ của chế độ XHCN ở Liên Xô và các n-ớc Đông Âu và đặc biệt là sự giải thể của khối quân sự Vácsava - đối thủ chính của NATO đã làm mất đi lý do tồn tại chính của NATO. Tuy nhiên, NATO không những không bị giải thể nh- dự đoán mà còn tiếp tục đ- oc duy trì, thậm chí còn đ- ợc củng cố và mở rộng sang không gian hậu Xô Viết, áp sát biên giới n- Gc Nga. Mục tiêu lâu dài có thé sẽ mở rộng sang chau A nhằm ngăn chặn các quốc gia đang nổi nh- Trung Quốc, Ấn Độ khống chế khu vực này.
Lý do gì khiến NATO mở rộng sau chiến tranh lạnh? Lý do gì khiến sự phát triển hùng mạnh của NATO trên phạm vi toàn thế giới?. Việc mở rộng của NATO có tác động nhiều đến các chủ thể. N- 6c Nga — một thực thể kế thừa phần lớn Liên Xô cũ sẽ bị tác động nh- thế nào?. Các quốc gia trong khu vực Trung tâm của Lục địa Âu - Á đã điều chính sách đối ngoại nh- thế nào? Đây là những vấn đề quốc tế mang tính thời sự, thu hút sự quan tâm sâu sắc và có tầm quan trọng trong việc nghiên cứu quan hệ quốc tế thời kỳ sau chiến tranh lạnh.
Và nhu cầu tìm hiểu lý luận Địa chính trị ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu về chủ dé NATO mở rộng. NATO mở rộng là một vấn dé đã đ-ợc nhiều học giả, chuyên gia quan tâm nghiên cứu. Vấn đề này luôn mang tính thời sự và bao hàm mối quan hệ rộng, phức tạp giữa nhiều chủ thể, mà tr- ớc hết là mối quan hệ giữa các n- ớc lớn Mỹ, Nga, khối Tây Âu và Trung Quốc Ấn Độ.
Từ cách tiếp cận vấn đề đứng ở các góc cạnh khác nhau, các học giả n- ớc ngoài có những nghiên cứu tổng kết, đánh giá về vấn đề này với những quan điểm không hoàn toàn giống nhau. Ở Việt Nam, hầu hết các nghiên cứu đều là các tác giả n- ớc ngoài hoặc dịch sang tiếng Việt, trong đó có nhiều vấn đề cần phải xem xét, đánh giá một cách khách quan và không phiến diện. Cũng có nhiều bài nghiên cứu về NATO mở rộng và những tác động của nó đến quan hệ quốc tế, trong đó có Nga của học giả Việt Nam, tuy nhiên, ch-a có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào, tổng kết đánh giá về quá trình mở rộng của NATO sau Chiến tranh lạnh, và ch-a có công trình nghiên cứu nào về xu h- ớng mở rộng của khối này trong t- ong lai, những chủ thể chịu tác động của sự mở rộng này nhìn trên góc độ Địa chính trị thế giới. Do vậy, việc thực hiện đề tài này là nhằm góp phần phác hoạ những nét cơ bản nhất về tiến trình NATO mở rộng, những tác động đối với các chủ thể trong quan hệ quốc tế, và xu h- ớng tới của NATO nhìn trên góc độ Dia chính trị thế giới, dựa trên các nguồn tài liệu mà tôi da nghiên cứu và tiếp cận.
Mục đích, phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu Với giới hạn phạm vi nghiên cứu nêu trên, mục đích của luận văn là cố gang làm rõ những nét khái quát nhất về NATO tr- ớc chiến tranh và việc mở rộng của NATO trong và sau Chiến tranh lạnh, những tác động địa chính trị đối với châu Âu nói chung và đối với Liên Bang Nga nói riêng. Dự báo tình hình, đối t- ong nhắm tới tiếp theo của khối này. Nội dung luận văn này bao gồm những thông tin, kiến thức cơ bản trong phạm vi giới hạn đã đ-ợc xác định. NATO là một liên minh quân sự có nhiều chủ thể tham gia, trong đó có nhiều n-ớc lớn và nhiều vấn đề liên quan.
Sau chiến tranh lạnh kết thúc, NATO đã tiến hành hai đợt mở rộng sang phía Đông. Việc NATO mở rộng là một sự kiện chính trị lớn liên quan đến nhiều đối t- ong, có nhiều ảnh h- ong sâu sắc đến quan hệ quốc tế. Vì đây là một vấn đề lớn có nhiều nội dung để nghiên cứu, do đó trong giới hạn phạm vi của hệ đào tạo Thạc sỹ. Luận văn này chỉ tập trung vào nghiên cứu quá trình mở rộng của NATO từ sau Chiến tranh lạnh và những tác động địa chính trị đối với n-ớc Nga và các chủ thể khác, đ- a ra những dự báo về quá trình tồn tại và phát triển của khối này trong t- ong lai, và chỉ ra đối t- ong của NATO trong t- ong lai gần.
Do vậy, luận văn chỉ góp một phần nhỏ làm cơ sở cho việc tiếp cận theo đõi và nghiên cứu sâu hơn về NATO 4. Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của luận văn bao gồm: - Phân tích những đặc điểm chính về lịch sử của Địa chính trị và vận dụng vào cách tiếp cận các đối t- ợng chính trong quan hệ quốc tế. - Động cơ NATO mở rộng sau Chiến tranh Lạnh — Nhìn d- ới góc độ địa chính trị. - Nội dung cơ ban của chiến I- oc mở rộng.
- Dự báo xu thế mở rộng trong t- ơng lai của khối này. - Phân tích rõ tác động có thể đối với các chủ thể bị ảnh h- ởng địa chính trị của quá trình mở rộng và đối với trật tự an ninh thế giới. Ph ong pháp nghiên cứu. Luận văn đ-ợc viết trên cơ sở vận dụng các kiến thức lý luận quan hệ quốc tế là ph- ong pháp chủ đạo, đặc biệt là ph- ong pháp địa chính tri, ph- ong pháp bản đồ, kết hợp với duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lê Nin.
Ngoài ra, các sự kiện trong bài d- oc đánh giá và phân tích theo h- ớng phân tích, so sánh, tổng hợp, đánh giá. Kết cấu của luận văn. Dựa trên những cơ sở vừa nêu trên, nội nung chính của luận văn đ- ợc trình bày trong 3 ch- ơng nh- sau: Ch ơng Í Một số khía cạnh lý luận địa chính trị liên quan Mục đích của ch-ơng này tập trung vào nêu lý thuyết địa chính trị thế giới. Giải thích thế nào là khoa học chính trị và khoa học địa lý, và làm rõ về mối quan hệ giữa đại chính trị hiện đại và địa chính trị truyền thống.
Các khái niệm cơ bản của địa chính trị đ- ợc vận dụng trong luận văn này chỉ là nhận định của giới nghiên cứu quan hệ quốc tế từ khía cạnh không gian địa lý, và các khu vực trọng điểm trên bản đồ chính trị quốc tế. Cuối cùng phân tích rõ việc NATO ứng dụng khái niệm, lý thuyết này nh- thế nào trong việc hoạch định chính sách mới của mình. Ch ong 2 Khái quát về NATO và quá trình mở rộng Mục đích của ch- ơng này tập trung vào nêu khái quát bối cảnh tình hình thế giới và khu vực chau Âu, lý do ra đời và quá trình phát triển của NATO trong thời kỳ chiến tranh lạnh. Một vài nhận xét, đánh giá về NATO thời kỳ này giúp cho việc nhìn nhận bản chất khối NATO đ- ợc tổng quát hơn.
11 Ch- ong nay di sâu vào phân tích những cơ sở dẫn đến NATO thực hiện chiến l- ợc mở rộng sang phía Dong thời kỳ sau chiến tranh lạnh, những mục tiêu chung mở rộng của NATO cũng nh- các n-ớc thành viên và nội dung của chiến I- oc này. Ch- ong này cũng trình bay quá trình mở rộng của NATO qua hai lần mở rộng và đ- a ra những đánh giá về NATO mở rộng d-ới góc độ địa chính trị, những dự báo khả năng NATO tiếp tục mở rộng ra các khu vực khác. Tác động của việc NATO mở rộng NATO mở rộng là vấn đề quốc tế lớn va tác động tới nhiều chủ thể khác nhau. Tuy nhiên, ch- ơng 3 chỉ tập trung vào phân tích những tác động của việc NATO mở rộng đến địa chiến l- oc, điều chỉnh chiến ]- ợc ngoại giao, quân sự và các mối quan hệ quốc tế của Liên bang Nga đối với các n- ớc trong khu vực ảnh h- ởng.
Dự báo triển vọng mở rộng của NATO Đứng từ ph- ong diện địa chính trị nêu ra những nhận định về xu h- ớng mở rộng của NATO trong t-ơng lai sẽ ảnh h-ởng nh- thế nào đối với tình hình an ninh, chính trị thế giới. Những tác động của việc mở rộng này đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam trong thời đại ngày nay. Kết luận 12 Ch ơng 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐỊA CHÍNH TRỊ CỦA QUAN HỆ QUỐC TẾ 1. Sự ra đời của địa chính trị 1.1 Sự khởi đầu của địa chính trị (địa chính trị cỗ điển) Có hai truyền thống chính trong nghiên cứu những quan hệ quốc tế - chủ nghĩa duy thực và chủ nghĩa lý tưởng.
Cái thứ nhất là truyền thống chiếm ưu thé và đã được xây dựng trên một loạt những công trình kinh điển về tài năng quản lý nhà nước và sự ganh đua giữa các quốc gia. Những bài viết trong thế kỷ 16 của Machiavelli và những bài viết của Clausewitz là những công trình kinh điển về những quan hệ quốc tế nổi tiếng nhất. Tất cả những công trình nghiên cứu như vậy nhấn mạnh đến tình trạng không an toàn của quốc gia và do đó, biện hộ cho những chính sách về chính trị quyền lực. Điều này đơn giản có ý nghĩa là quốc gia mạnh hơn áp đặt ý muốn của nó cho quốc gia yêu hơn.
Chiến tranh hay ít nhất sự đe dọa của chiến tranh, do đó là điều chủ yêu của những phương thuốc cho những quan hệ quốc tế va của những giải thích về những quan hệ này.