CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NHTM 1.1 Giới thiệu các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Năng lực cạnh tranh của ngành ngân hàng có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế bởi nó liên quan đến mọi ngành nghề trong xã hội. Năng lực cạnh tranh của các NHTM càng cao thì khả năng cung ứng các dịch vụ về tiền tệ của nó cho các ngành nghề khác càng tốt và đó là một trong những yếu tố quan trọng giúp các ngành kinh tế khác phát triển, tăng thêm sức mạnh kinh tế của một quốc gia. Hội nhập tài chính quốc tế tạo ra những cơ hội và thách thức cho các NHTM phải nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc các ngân hàng thương mại phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình để tiếp tục tồn tại và phát triển là điều tất yếu.
Tuy nhiên, không chỉ có các NHTM được lợi, chính việc các NHTM nâng cao được năng lực cạnh tranh của mình và ngày càng phát triển hơn sẽ có tác động ngược trở lại đối với sự phát triển kinh tế. Vì tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM, nên đã có nhiều luận văn, luận án, bài báo nghiên cứu khoa học viết về đề tài này. Có thể kể đến một số các công trình sau: - Luận văn thạc sỹ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới” của Tác giả Nguyễn Quốc Tuấn K13 bảo vệ năm 2008 - Luận văn thạc sỹ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thường Tín trong xu thế hội nhập” của tác giả Nguyễn Thu Trang bảo vệ năm 2010. - Bài “Bàn thêm về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại” Ths Nguyễn Kim Thài đăng trên Tạp chí ngân hàng số 18 tháng 9 năm 2009 - Bài báo khoa học: “ Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Nguyễn Thanh Phong đăng trên tạp chí Phát triển kinh tế số 223 tháng 5 năm 2009.
5 - Bài nghiên cứu khoa học “Cơ hội thách thức của các ngân hàng Việt Nam trong năm 2011” của tác giả Phương Châm trên trang http://ww. - Bài nghiên cứu khoa học “Ngân hàng thương mại Việt Nam: Cơ hội và thách thức trong cạnh tranh và hội nhập quốc tế” của TS. Lê xuân Nghĩa đăng trên Tạp chí Ngân hàng số 1 năm 2004.2 Đánh giá chung các công trình nghiên cứu Nhìn chung các công trình nghiên cứu kể trên đều nói đến tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM trong thời kỳ hội nhập và các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM. Tuy nhiên do mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của mỗi đề tài, quan điểm của mỗi tác giả là khác nhau nên tác giả nhận thấy còn tồn tại một số hạn chế, cụ thể như sau: - Luận văn “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới” của Tác giả Nguyễn Quốc Tuấn K13 bảo vệ năm 2008.
Về cơ bản luận văn đã đánh giá được năng lực cạnh tranh của NHTMCP Kỹ thương và đưa ra được những giải pháp hữu ích tuy nhiên đây là luận văn nghiên cứu về một trong những đối thủ cạnh tranh của BIDV, có những đặc điểm hoạt động, nguồn lực và mô hình tương đối khác so với BIDV.Việc đánh giá các mặt ưu nhược điểm về các yếu tố cạnh tranh của TMCP Kỹ thương sẽ khác rất nhiều so với việc đánh giá các yếu tố cạnh tranh của BIDV. - Luận văn “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thường Tín trong xu thế hội nhập” của tác giả Nguyễn Thu Trang bảo vệ năm 2010. Đã phân tích năng lực cạnh tranh của Sacombank trên góc độ Năng lực tài chính, Mức độ phát triển các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực, năng lực quản trị điều hành, uy tín và khả năng xây dựng thương hiệu. Từ đó bám vào đó để đưa ra các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Sacombank.
Tuy nhiên Sacombank là một ngân hàng TMCP, trong thời điểm 2007- 2011 BIDV chưa cổ phần hóa vẫn là một NHTM nhà nước nên mô hình hoạt động, các chủ trương, chính sách phát triển ngân hàng khác nhau. BIDV lại có nhiều lợi thế trong cạnh tranh khi là một ngân hàng TM nhà nước so với một NHTM CP như 6 Sacombank nên khi đánh giá năng lực cạnh tranh có nhiều điểm khác so với việc đánh giá năng lực cạnh tranh của BIDV. - Bài “Bàn thêm về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại” Ths Nguyễn Kim Thài đăng trên Tạp chí ngân hàng số 18 tháng 9 năm 2009, đã khẳng định “năng lực cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh không còn mang ý nghĩa nhằm bảo vệ cho sự tồn tại mà còn là yếu tố khẳng định vị thế của từng ngân hàng thương mại” thể hiện vai trò vô cùng quan trọng của năng lực cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM. Tuy nhiên tác giả bài viết lại nhận định những yếu tố cơ bản quyết định năng lực cạnh tranh của NHTM là: Vốn chủ sở hữu, chất lượng của tài sản có, lợi nhuận thu được, tính thanh khoản của tài sản.
Dù không nói rõ nhưng người đọc có thể hiêu, tác giả bài viết đánh giá năng lực cạnh tranh của NHTM qua 5 yếu tố trên, tuy nhiên đây chỉ là một phần nhỏ để đánh giá năng lực cạnh tranh của một NHTM. - Bài báo khoa học: “ Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Nguyễn Thanh Phong đăng trên Tạp chí Phát triển kinh tế số 223 tháng 5 năm 2009. Đây là một bài nghiên cứu khoa học có tính tổng hợp cao đã nêu ra được tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu đậm, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam qua các yếu tố : Quy mô vốn chủ sở hữu, hệ số an toàn vốn, chât lượng tài sản có, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực tuy nhiên chưa xét đến yếu tố năng lực quản trị điều hành, mức độ phát triển dịch vụ ngân hàng, uy tín và khả năng xây dựng thương hiệu mà theo tác giả đây cũng là những yêú tố vô cùng quan trọng khi đánh giá năng lực cạnh tranh của một NHTM. Do quan điểm đó của tác giả bài nghiên cứu nên những giải pháp đưa ra chưa đầy đủ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho NHTM.
Bài nghiên cứu chưa nêu được những cơ hội và thách thức đối với các NHTM Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Do là một bài nghiên cứu tổng hợp về hệ thống NHTM Việt Nam nên những phân tích về BIDV chỉ là một ví dụ nhỏ. 7 - Bài nghiên cứu khoa học “Cơ hội thách thức của các ngân hàng Việt Nam trong năm 2011” của tác giả Phương Châm trên trang http://ww. Bài nghiên cứu khoa học này phân tích tương đối sâu sắc những cơ hội và thách thức của các ngân hàng TM việt nam, tuy nhiên thời gian nghiên cứu chỉ trong năm 2011, đây là một năm có nhiều yêú tố tác động đến tình hình kinh doanh của các ngân hàng, tuy nhiên chưa thể coi là một năm điển hình để đánh giá xu hướng về cơ hội và thách thức chung của các ngân hàng TM trong thời kỳ hội nhập.
Và cũng tương tự như bài nghiên cứu khoa học “ Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Nguyễn Thanh Phong đăng trên tạp chí Phát triển kinh tế số 223 tháng 5 năm 2009, BIDV chỉ là một ví dụ nhỏ để diễn tả ý tưởng của tác giả. - Bài nghiên cứu khoa học “Ngân hàng thương mại Việt Nam: Cơ hội và thách thức trong cạnh tranh và hội nhập quốc tế” của TS. Lê xuân Nghĩa đăng trên tạp chí Ngân hàng số 1 năm 2004. Bài nghiên cứu đã nêu ra những thách thức đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, trong đó phân tích khá sâu về những hạn chế trong năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam về góc độ năng lực tài chính còn yếu, nợ quá hạn cao, tiềm ẩn nhiều rủi ro; Với thách thức lớn là tình trạng “sai lệch kép” về thời hạn tài chính của tài sản và tính song trùng hai đồng tiền trong hệ thống tín dụng.
Bài nghiên cứu đánh giá năng lực cạnh tranh của các NHTM của Việt Nam còn yếu do sản phẩm dịch vụ của các NHTM Việt Nam còn đơn điệu, nghèo nàn, tính tiện lợi chưa cao, chưa tạo thuận lợi và cơ hội bình đẳng cho khách hàng thuộc các thành phần kinh tế trong việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ của ngân hàng. Nhận định trên có thể đúng so với thời điểm năm 2004, nhưng đến giai đoạn 2007- 2011 có thể nói các sản phẩm và dịch vụ của các NHTM Việt Nam đã vô cùng đa dạng, hiện đại và đầy tiện ích, phục vụ bình đẳng cho bất cứ khách hàng nào có nhu cầu. Danh mục sản phẩm dịch vụ hiện đại và tiện ích có thể coi là một lợi thế cạnh tranh của các NHTM Việt Nam trong thời gian nghiên cứu 2007-2012. Do khuôn khổ bài viết là một bài nghiên cứu khoa học nên tác giả chưa đầu tư sâu trong việc sưu 8 tầm các số liệu minh họa, và do đó những đánh giá về khả năng cạnh tranh của BIDV chỉ là những đánh giá chung về hệ thống các NHTM nhà nước.
Luận văn “ Nâng cao năng lực cạnh tranh của chi nhánh ngân hàng Đầu tư và phát triển Sơn La” đánh giá được năng lực cạnh tranh của BIDV Sơn La trên đầy đủ các yêú tố : Năng lực taì chính, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực, năng lực quản trị điều hành, mức độ phát triển dịch vụ ngân hàng, uy tín và khả năng xây dựng thương hiệu. Nghiên cứu trong một khoảng thời gian tương đối dài (5 năm) nên có những đánh giá sát thực về xu hướng, cơ hội và thách thức. Những giải pháp đưa ra thực tế và khả thi để nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV trong thời kỳ hội nhập.