Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạnghiệu quả cho vay tiêu dùng tạiNgân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Bắc Mê Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay tiêu dùng tạiNgân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Bắc Mê 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Khái quát về cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Cho vay là hoạt động thuộc về bản chất quan hệ tín dụng, được đánh giá là nghiệp vụ quan trọng nhất của các ngân hàng thương mại (NHTM). Đây là hoạt động đem lại nguồn thu nhập chính cho các ngân hàng, nhưng đồng thời nó cũng tiềm ẩn nguy cơ rủi ro rất cao. Bởi vậy, khi cấp tín dụng cho khách hàng, các NHTM đều dựa trên cơ sở những nguyên tắc, điều kiện nhất định nhằm: - Buộc người vay phải có trách nhiệm cao trong việc sử dụng vốn đi vay; - Đảm bảo an toàn và tăng khả năng sinh lời cho đồng vốn vay; - Góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn , thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo hướng tích cực, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế của quốc gia.
Hoạt động cho vay tiêu dùng đã xuất hiện từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ 20. Nhưng phải đến sau năm 2000, khi nền kinh tế nói chung và đời sống của người dân nói riêng có những bước chuyển rõ rệt, sắc nét thì loại hình tín dụng này mới thực sự phát triển. Bên cạnh đó, cho vay tiêu dùng cũng nằm trong chiến lược đa dạng hoá các loại hình tín dụng, mở rộng danh mục sản phẩm dịch vụ cũng như phân tán rủi ro của ngân hàng. Điều đó giúp ngân hàng gia tăng lợi nhuận và quảng bá thương hiệu.
CVTD cho phép cá nhân, hộ gia đình được sử dụng trước khả năng mua hàng hoá của mình trong tương lai, tức là tạo điều kiện thoả mãn nhu cầu tiêu dùng trước khi họ có khả năng chi trả. Do đó ngoài việc nâng cao mức sống về mặt vật chất, thì CVTD còn gián tiếp kích thích sản xuất cầu chi tiêu và mua sắm tiện nghi sinh hoạt gia đình nhằm nâng cao đời sống dân cư. Khách hàng vay thường là những người có thu nhập không quá cao nhưng ổn định. Theo Nguyễn Văn Tiến (2015): Cho vay tiêu dùng là một hình thức tín dụng, qua đó ngân hàng cho khách hàng là cá nhân hay hộ gia đình vay một lượng tiền nhất định để mua hàng hóa hay dịch vụ sử dụng vào mục đích tiêu dùng.
Đặc điểm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Theo Phan Thị Thu Hà (2013), cho vay tiêu dùng của NHTM có các đặc điểm sau: - Đối tượng cho vay tiêu dùng là các cá nhân, nhu cầu vay vốn của những người này phụ thuộc vào tình hình thu nhập, tài chính của họ. - Qui mô và số lượng các khoản vay tiêu dùng thường có qui mô tương đối nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn: Các khách hàng cá nhân tìm đến ngân hàng với mục đích vay vốn thường có nhu cầu vốn không cao vì nhu cầu của KHCN vay thường sử dụng cho mục đích tiêu dùng. Mặt khác, do cho vay tiêu dùng có độ rủi ro cao hơn nên ngân hàng cũng thường thận trọng hơn trong việc quyết định số tiền cho vay căn cứ vào mức thu nhập từ tiền lương để xác định khả năng trả nợ của khách hàng. Song nếu xét về quy mô thì nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng là khá lớn do đối tượng của loại hình cho vay này là mọi cá nhân trong xã hội, từ những người có thu nhập cao đến những người có thu nhập trung bình và thấp với nhiều nhu cầu phong phú và đa dạng.
Khi chất lượng cuộc sống và trình độ dân trí được nâng cao, người dân càng có nhu cầu vay ngân hàng để cải thiện và nâng cao mức sống. Do đó, nền kinh tế càng phát triển, số lượng các khoản vay tiêu dùng sẽ càng nhiều. - Lãi suất cho vay tiêu dùng Các khoản cho vay tiêu dùng có lãi suất cao hơn lãi suất cho vay trong các lĩnh vực khác. Nguyên nhân là do quy mô của hợp đồng cho vay nhỏ lại khó quản lý hơn vì vậy chi phí cho vay tiêu dùng của ngân hàng cao.
Để bù đắp chi phí này, tất nhiên, lãi suất cho vay sẽ cao. Bên cạnh đó, không như hầu hết các khoản cho vay kinh doanh hiện nay với lãi suất thay đổi theo điều kiện thị trường, lãi suất cho vay tiêu dùng thường được cố định ở một mức nhất định. Ngay khi quan hệ tín dụng được xác lập thì mức lãi suất đã được ấn định và duy trì trong suốt thời hạn vay. Mặt khác, khi vay tiền, KHCN thường không quan tâm nhiều tới lãi suất mà họ chỉ quan tâm tới khoản tiền phải trả hàng kỳ, thời gian được giải ngân và khả năng trả nợ của mình bởi vì họ vay tiền chủ yếu cho mục đích tiêu dùng nên thường coi vay mượn là công cụ để đạt được một cuộc sống thoải mái hơn chứ không phải là một lựa chọn dùng trong tình trạng khẩn cấp hoặc để tạo ra lợi nhuận.
10 - Các khoản cho vay tiêu dùng thường có độ rủi ro cao Cho vay tiêu dùng có rủi ro cao hơn do nguồn trả nợ không có tính ràng buộc. Hình thức cho vay tiêu dùng chứa đựng độ rủi ro cao hơn so với việc tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Nguồn trả nợ chủ yếu của khoản vay tiêu dùng là từ thu nhập ổn định tại thời điểm hiện tại của người vay, khả năng trả nợ của KH sẽ bị ảnh hưởng khi nền kinh tế gặp khó khăn, hoặc xảy ra những biến động tiêu cực chung như thiên tai, mất mùa, thất nghiệp. Khả năng trả nợ vay tiêu dùng còn phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ của KHCN, đặc biệt khi người vay chết thì NHTM sẽ rất khó để thu hồi được khoản nợ.
- Chi phí cho vay tiêu dùng là một trong những khoản mục có chi phí lớn nhất trong danh mục cho vay của NHTM. Do số lượng món vay nhiều, KHCN đông nhưng quy mô nhỏ, NHTM phải huy động nhiều nhân lực, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, quyết định cho vay, giải ngân, kiểm soát và thu nợ. Công tác quản lý các khoản cho vay tiêu dùng với số lượng lớn cũng phát sinh nhiều chi phí. Các hình thức cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Sự phát triển các hình thức cho vay, nhất là cho vay tiêu dùng cho đến nay đã có nhiều thay đổi và phát triển về cả chiều sâu và chiều rộng.
Đối với một nền kinh tế có quá nhiều sự cạnh tranh, các ngân hàng đã không ngừng đổi mới và phát triển thêm nhiều loại hình cho vay để thu hút khách hàng. Mảng vay tiêu dùng ngày càng được chú trọng và xem là một trong những mục tiêu phát triển hàng đầu của các NHTM, trên cơ sở những đặc điểm riêng của CVTD và sự phối hợp những hình thức cho vay tiêu dùng nói chung đã tạo ra ngày càng nhiều loại hình sản phẩm CVTD với những tên gọi khác nhau. Tổng hợp lại thì CVTD có thể được phân loại theo một số tiêu thức sau: a) Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn của khách hàng - Cho vay tiêu dùng bất động sản: Là khoản tín dụng được cấp nhằm tài trợ cho nhu cầu mua, xây dựng, cải tạo nhà cho khách hàng (cá nhân hay hộ gia đình). Đặc điểm của những món vay này là quy mô thường lớn, thời gian vay dài.Việc đánh giá giá trị của tài sản tài trợ có vai trò vô cùng quan trọng đối với ngân hàng.
Nếu như trong cho vay tiêu dùng thông thường thì thu nhập tương lai của người vay là yếu tố quan trọng để ngân 11 hàng quyết định có cho vay hay không thì trong cho vay bất động sản, giá trị và tình hình biến động giá của tài sản được tài trợ là yếu tố mà ngân hàng rất quan tâm. Bởi vì khoản tín dụng tài trợ cho loại tài sản này có giá trị lớn nên sự biến động theo hướng không có lợi của nó sẽ dẫn tới những thiệt hại rất lớn cho ngân hàng. - Cho vay tiêu dùng thông thường Đây là những khoản cho vay phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống như mua sắm phương tiện, đồ dùng, du lịch, học hành, y tế hoặc giải trí, … Đặc điểm của những khoản tín dụng này là quy mô nhỏ, thời gian tài trợ ngắn, do đó mức độ rủi ro với ngân hàng là thấp hơn những khoản cho vay tiêu dùng bất động sản. Đối với loại cho vay này, yếu tố quyết định có cho vay là khả năng trả nợ của người vay, sau đó mới xem xét đến giá trị tài sản đảm bảo.
b) Căn cứ vào phương thức hoàn trả Căn cứ vào phương thức hoàn trả, cho vay tiêu dùng được chia làm ba loại: - Cho vay tiêu dùng trả góp: Là loại cho vay tiêu dùng trong đó người đi vay phải trả cho ngân hàng làm nhiều lần, theo từng kỳ hạn nhất định trong thời hạn cho vay. Loại cho vay này thường áp dụng đối với những khoản vay lớn và thời hạn vay dài hạn. - Cho vay tiêu dùng phi trả góp: Là một phương thức cho vay tiêu dùng mà trong đó khách hàng chỉ thanh toán cho ngân hàng một lần khi đến hạn. Theo phương thức này việc thanh toán tiền gốc và lãi được thực hiện bằng các phương pháp sau đây: Tiền gốc (C) và lãi (Cn) được thanh toán một lần vào cuối hạn cho vay: Trong đó: Cn = C x i x n Với i: lãi suất, n: kỳ hạn thanh toán - Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: Là các khoản cho vay tiêu dùng trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng hoặc phát hành séc thấu chi dựa trên tài khoản vãng lai.
Theo phương thức này, trong thời gian tín dụng thỏa thuận trước, căn cứ vào 12 nhu cầu chi tiêu và thu nhập kiếm được từng kỳ khách hàng được ngân hàng cho phép thực hiện việc vay và trả nợ nhiều kỳ một cách tuần hoàn theo một hạn mức tín dụng. c) Căn cứ nguồn trả nợ của khách hàng - Cho vay tiêu dùng trực tiếp: Là phương thức trong đó khách hàng vay và trả nợ trực tiếp cho ngân hàng với mức trả và thời hạn trả mỗi lần được quy định khi cho vay.