MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Trong điều kiện nền kinh tế thị trường phát triển, hoạt động cho vay nói chung và cho vay khách hàng cá nhân nói riêng của ngân hàng luôn được coi là một trong những biện pháp cơ bản để điều hòa dòng vốn trong xã hội và đáp ứng các yêu cầu trong sử dụng vốn của nền kinh tế, đóng góp vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động và kết quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại. Để đáp ứng được nhu cầu của nền kinh tế ngày càng đòi hỏi tính kịp thời, đầy đủ và hoàn thành các chỉ tiêu hoạt động kinh doanh trong điều kiện chi phí, nguồn lực có hạn, việc nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tại ngân hàng không chỉ là vấn đề quan tâm của các ngân hàng thương mại mà của cả nền kinh tế trong điều kiện hiện nay. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp bùng nổ mạnh mẽ cùng với nó là sự áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ làm cho xu hướng hiệu quả hoạt động cho vay ngày một nâng cao đã tạo ra áp lực cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại ngày càng phức tạp hơn, vì vậy việc nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay nói chung và nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách cá nhân nói riêng là yếu tố then chốt quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng thương mại.
Mặt khác hiện nay, hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của các ngân hàng thương mại chưa thực sự hiệu quả, có ba vấn đề lớn đặt ra đối với các ngân hàng thương mại về việc nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân. Một là từng cấu thành trong một hoạt động cho vay chưa hiệu quả đặc biệt là công tác thẩm định tín dụng. Hai là các nhân tố bên trong ngân hàng bao gồm năng lực tài chính, khả năng quản trị điều hành, ứng dụng tiến bộ công nghệ, trình độ và chất lượng của lao động… chưa đáp ứng được yêu cầu cho hoạt động cho vay khách hàng cá nhân. Ba là, sự chồng chéo và phức tạp của nhóm nhân tố ngoài ngân hàng bao gồm môi trường kinh tế, chính trị, xã hội trong và ngoài nước, môi trường pháp lý trong phạm vi ngân hàng thương mại hoạt động cũng là những yếu tố làm trở ngại đối với hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của các ngân hàng thương mại.
2 Trong những năm gần đây, mặc dù Ngân hàng TMCP Quân đội đã nỗ lực kinh doanh và phát triển hoạt động cho vay khách hàng cá nhân, tỷ lệ tăng trưởng đối với dư nợ cho vay khách hàng cá nhân luôn ở mức cao tuy nhiên dư nợ cho vay của MB hiện tại đang phụ thuộc lớn vào dư nợ cho vay cầm cố giấy tờ có giá, dư nợ cho vay cán bộ công nhân viên ngành Quân đội và các công ty con trong khi dư nợ cho vay bất động sản, cho vay ô tô, cho vay sản xuất kinh doanh, tiêu dùng chưa đạt mức độ tăng trưởng cao, khiến dư nợ cho vay khách hàng cá nhân của MB tuy cao nhưng không bền vững, lợi nhuận cận biên từ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân còn hạn chế dẫn đến hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội chưa cao. Bên cạnh đó, hoạt động cho vay khách hàng cá nhân mới được Ngân hàng TMCP Quân đội triển khai và mở rộng phát triển tại các Chi nhánh, phòng giao dịch nên còn nhiều hạn chế và khó khăn trong công tác cho vay. Trước thực trạng cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội và nhận thức được tầm quan trọng của hiệu quả trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân đối với kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội, tác giả đã chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội” làm đề tài nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2.
Mục tiêu: Nghiên cứu thực trạng để đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội đến năm 2025. Nhiệm vụ: Nghiên cứu những vấn đề lý luận tổng quan về hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân, các tiêu chí đánh giá và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại. Phân tích đánh giá thực trạng và hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội. Đề xuất các giải pháp và kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Quân đội.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng TMCP 3. Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung: Đề tài tập trung phân tích và đánh giá hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng TMCP Quân đội từ năm 2015 đến năm 2019, định hướng và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân trong các năm tiếp theo. Về không gian: Đề tài được nghiên cứu tại ngân hàng TMCP Quân đội.
Về thời gian: Các thông tin, số liệu phản ánh trong luận văn tập trung chủ yếu trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 và đề xuất giải pháp đến năm 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề hoàn thành mục tiêu nghiên cứu đề ra, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp thu thập số liệu: Tác giả thu thập các số liệu qua các báo cáo thống kê về tình hình huy động vốn, cho vay, kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội từ năm 2015 đến năm 2019 và các văn bản quy định hiện hành liên quan đến hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của MB. - Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Sau khi đã thu thập được số liệu, tác giả đã trình bày, xử lý các số liệu để khai thác có hiệu quả các số liệu thực tế từ đó rút ra được những kết luận khoa học, khách quan đối với vấn đề cần nghiên cứu. - Vận dụng các phương pháp nghiên cứu: Luận văn vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp liệt kê.
Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, bảng, hình, tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày trong 03 chương. 4 Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại. Chương 2: Phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội. Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội.
5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân và quan niệm về hiệu quả hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại các Ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm hoạt động cho vay khách hàng cá nhân Theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, khái niệm hoạt động cho vay được định nghĩa như sau: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Trong đó, bên cho vay là các ngân hàng thương mại, bên vay là các cá nhân, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế có nhu cầu vay vốn và sử dụng vốn cho các hoạt động kinh doanh, tiêu dùng,.
Nếu phân loại hoạt động cho vay theo đối tượng khách hàng thì hoạt động này bao gồm cho vay doanh nghiệp, cho vay các tổ chức tài chính và cho vay khách hàng cá nhân như đã trình bày ở trên. Trên cơ sở định nghĩa hoạt động cho vay nêu trên và trong phạm vi của luận văn này, đối tượng khách hàng cá nhân bao gồm cá nhân và hộ gia đình có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hộ cá thể. Do vậy, hoạt động cho vay khách hàng cá nhân có thể hiểu là “Hoạt động cho vay trong đó ngân hàng tài trợ vốn cho các chủ thể là cá nhân và hộ gia đình nhằm phục vụ việc sản xuất kinh doanh hay tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình trong một khoảng thời gian nhất định dựa trên nguyên tắc hoàn trả đúng thời hạn cả gốc và lãi”. 6 Trong đó, cấu thành một hoạt động cho vay bao gồm ba giai đoạn: Trước khi cho vay, trong khi cho vay và sau khi cho vay.
Cụ thể: Thẩm định và phê duyệt tín dụng: Thẩm định tín dụng là một khâu trong quy trình tín dụng, trong đó “sử dụng các công cụ và kỹ thuật phân tích nhằm kiểm tra, đánh giá mức độ tin cậy và rủi ro của một phương án hoặc dự án mà khách hàng đã xuất trình nhằm phục vụ cho việc ra quyết định tín dụng”. NHTM sau khi thu thập đầy đủ các hồ sơ cần thiết cần kiểm tra và đối chiếu tính chính xác và hợp lý của hồ sơ. Có nhiều tiêu chí phân loại hồ sơ nhưng về cơ bản có thể phân loại hồ sơ vay vốn theo các tiêu chí như sau: - Hồ sơ pháp lý - Hồ sơ mục đích sử dụng vốn vay - Hồ sơ chứng minh năng lực tài chính - Hồ sơ tài sản bảo đảm (nếu khoản vay đảm bảo bằng tài sản) Thẩm định các tiêu chí sau: - Nhân thân của KH: Thẩm định các thông tin liên quan đến tư cách pháp lý và năng lực hành vi dân sự của KH. - Thu nhập của KH: thu nhập từ lương, phụ cấp, cho thuê tài sản, góp vốn cổ phần, kinh doanh,.
- Tình trạng lịch sử tín dụng của KH tại MB và các TCTD khác. - Phương án sử dụng vốn vay: Đánh giá mục đích sử dụng vốn vay của KH theo đúng quy định theo sản phẩm cho vay của MB và quy định của pháp luật. Phương án vay vốn phải được đánh giá tính khả thi và hiệu quả.