CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ MANET VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU NĂNG MẠNG Định tuyến là một chức năng không thể thiếu trong kỹ thuật điều khiển lưu lượng mạng viễn thông. Nhờ định tuyến mà các gói dữ liệu có thể truyền thành công từ nguồn đến đích thỏa mãn các yêu cầu đặt ra. Để thấy rõ cơ sở xác định mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu của đề tài luận án, nội dung chương này tập trung phân tích các kỹ thuật định tuyến trong mạng MANET.1 trình bày những vấn đề cơ bản của mạng MANET.2 trình bày các kỹ thuật định tuyến trong mạng MANET.3 phân tích tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới liên quan đến các kỹ thuật định tuyến trong mạng MANET. Đánh giá những kết quả mà các nhà nghiên cứu trong nước và trên thế giới đã đạt được, những vấn đề còn tồn tại cần phải được tiếp tục nghiên cứu.4 trình bày các đóng góp của luận án.
Cuối cùng là kết luận chương, được trình bày trong Phần 1. Những vấn đề cơ bản về mạng MANET 1. Nguyên lý Nhu cầu ứng dụng các hệ thống mạng không dây đang ngày càng tăng cao, đặc biệt là trong thời đại internet vạn vật (Internet of Things - IoT). Hiện nay, có bốn mô hình mạng không dây đã và đang được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, đó là mạng tùy biến di động (MANET), mạng cảm biến không dây (wireless sensor networks - WSN), mạng không dây hình lưới (wireless mesh networks - WMN) [48, 69] và mạng không dây hỗn hợp (hybrid wireless networks) [72].
Trong đó, mô hình mạng MANET đang ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, như quân sự, y tế, giáo dục, giao thông, hàng không, vận tải tàu biển, nghiên cứu thám hiểm [66]. Đặc trưng cơ bản của mạng MANET là các nút giao tiếp ngang hàng với nhau qua môi trường truyền thông không dây, không có trung tâm điều khiển. Mỗi nút mạng hoạt động vừa như một máy chủ, vừa như một thiết bị đầu cuối, đồng thời cũng thực hiện vai trò của một thiết bị chuyển mạch, định tuyến. Tô-pô mạng biến đổi thường xuyên theo sự di 8 luan an chuyển của các nút.
Vì vậy, bảng định tuyến tại mỗi nút phải được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu truyền dữ liệu giữa tất cả các nút trong mạng.1 cho ta thấy một ví dụ về việc cập nhật lại tô-pô và bảng định tuyến trong mạng MANET. Giả sử ở thời điểm hiện tại, tô-pô mạng như ở Hình 3.1a, dựa trên thông tin được lưu trữ trong bảng định tuyến của các nút, lộ trình từ A đến G được xác định là A → B → D → G. Sau một khoảng thời gian, nút G di chuyển đến vị trí mới, tô-pô mạng và bảng định tuyến của các nút được cập nhật lại như ở Hình 3. Lúc này, lộ trình từ A đến G chuyển hướng thành A → C → E → F → G.
Next HC G D 2 Des. Next HC Des. Next HC G B 3 G G 1 B A D G (a) C E F Des. Next HC G C 4 B A D (b) G C Des.
Next HC F G E 3 E Des. Next HC Des. Next HC G G 1 G F 2 Hình 1. Một ví dụ cấu hình lại tô-pô và bảng định tuyến trong mạng MANET 9 luan an 1.
Đặc điểm Từ nguyên lý của mạng MANET, chúng ta có thể thấy được các đặc điểm cơ bản của nó như sau: Một là, mạng MANET không có một kết cấu hạ tầng cố định: Mạng MANET được tạo thành bởi các nút di động có hỗ trợ các giao diện kết nối không dây. Khi các nút nằm trong vùng phủ sóng của nhau thì các kết nối không dây giữa các nút được hình thành mà không phụ thuộc vào một kết cấu hạ tầng cố định nào. Đặc điểm này cho phép mạng MANET được hình thành một cách dễ dàng và bất cứ nơi đâu. Đây cũng chính là một ưu điểm nổi bật của mạng MANET so với các mô hình mạng không dây khác.
Hai là, mạng MANET hoạt động theo nguyên lý của một mạng ngang hàng: Với mạng MANET, không có nút trung tâm hay hệ thống server để điều khiển hoạt động của toàn mạng. Vì vậy, đối với các nút trong mạng MANET, ngoài chức năng gửi và nhận dữ liệu, các nút còn phải thực hiện các chức năng cơ bản để điều khiển quá trình truyền dữ liệu, bao gồm chức năng chuyển mạch, định tuyến, xử lý báo hiệu, xử lý tắc nghẽn và xử lý lỗi. Ba là, tô-pô mạng và bảng định tuyến tại mỗi nút là không cố định: Trong trường hợp các nút di chuyển, một số kết nối giữa các nút sẽ bị hủy bỏ do vùng phủ sóng không còn đảm bảo. Trong khi đó, một số kết nối khác được hình thành khi các nút nằm trong vùng phủ sóng của nhau.
Kết quả là tô-pô mạng sẽ thay đổi theo sự di chuyển của các nút. Khi tô-pô mạng thay đổi, bảng định tuyến tại các nút mạng phải được cập nhật lại để đảm bảo việc truyền dữ liệu trong mạng được thông suốt. Bốn là, phạm vi phủ sóng và băng thông phụ thuộc vào công nghệ WLAN: Mạng MANET sử dụng các chuẩn IEEE 802.11 để thiết lập các giao diện kết nối [25, 40]. Do đó, vùng phủ sóng cũng như băng thông của các kênh phụ thuộc vào đặc tính kỹ thuật của các chuẩn này.
Ví dụ, với chuẩn IEEE 802.11ac [20], là chuẩn truyền thông không dây mới nhất hiện nay, vùng phủ sóng tối đa là 100 m, tốc độ dữ liệu lên đến 1. Năm là, năng lượng của các nút mạng hạn chế: Các nút trong mạng MANET sử dụng nguồn nuôi là pin, nên khi tham gia vào mạng chúng sẽ bị hạn chế về năng lượng. Thời gian tồn tại của mỗi nút phụ thuộc vào mức tiêu thụ năng lượng của việc duy trì 10 luan an kết nối, xử lý các gói dữ liệu và gói điều khiển, xử lý chuyển mạch và định tuyến. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu năng mạng MANET Hiệu năng của mạng MANET chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó các yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất bao gồm năng lượng của các nút, đặc tính di chuyển của các nút, nhiễu phát sinh trên các kết nối không dây, suy hao công suất tín hiệu và giao thức định tuyến được sử dụng.
Năng lượng của các nút Năng lượng của các nút trong mạng MANET là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến hiệu năng mạng. Khi một nút bị cạn kiện năng lượng, nút đó sẽ bị loại bỏ khỏi hệ thống mạng. Các lộ trình đi qua nút đó không còn khả thi, gây ra tình trạng gói dữ liệu bị chặn. Thông thường, khi có một nút hết năng lượng, các gói báo lỗi sẽ được phát đi trong mạng để cập nhật lại tô-pô và bảng định tuyến.
Tuy nhiên, với các yêu cầu truyền dữ liệu mà đích đến là nút đã hết năng lượng thì việc truyền dữ liệu chắc chắn là không thành công. Đặc tính di chuyển của các nút Khi các nút di chuyển, tô-pô mạng phải được cấu hình lại theo vị trí mới của các nút. Từ đó, bảng định truyến tại tất cả các nút cũng được cập nhật lại. Để có thể cập nhật lại tô-pô mạng cũng như bảng định tuyến, các nút mạng phải gửi cho nhau các gói điều khiển để trao đổi các thông tin trạng thái.
Điều này làm tiêu tốn một khoảng băng thông trên các kết nối trong mạng. Ngoài ra, nếu các nút mạng di chuyển với tốc độ cao, có một số trường hợp bảng định tuyến không được cập nhật kịp thời để đáp ứng nhu cầu truyền dữ liệu giữa các nút, làm tăng xác suất chặn gói dữ liệu. Trong một số công trình nghiên cứu đã công bố về kỹ thuật định tuyến trong mạng MANET, các tác giả đã chứng minh rằng, tốc độ di chuyển của các nút càng tăng, hiệu năng mạng càng suy giảm về mặt xác suất chặn gói dữ liệu, thông lượng và thời gian trễ [13, 39, 44]. Các hiệu ứng vật lý xảy ra trên các kết nối Trong mạng MANET, các nút kết nối với nhau qua môi trường truyền dẫn không dây.
Vì vậy, hiệu năng mạng sẽ chịu ảnh hưởng của các hiệu ứng vật lý xảy ra trên các kết nối. Các hiệu ứng này bao gồm: hiệu ứng suy giảm công suất qua môi trường 11 luan an không khí, nhiễu tích lũy dọc theo lộ trình truyền dữ liệu, nhiễu giao thoa giữa các kênh truyền dẫn đồng thời, hiện tượng mờ dần (fading). Các hiệu ứng vật lý này tác động lên tín hiệu truyền dẫn, làm suy giảm chất lượng tín hiệu truyền dẫn (Quality of Transmission - QoT), làm tăng xác suất gói dữ liệu bị chặn do không đảm bảo QoT, dẫn đến làm giảm hiệu năng mạng, đặc biệt là trong mô hình mạng có vùng diện tích rộng, mật độ nút cao, sử dụng kênh có băng thông lớn. Đối với mạng MANET đơn kênh, các hiệu ứng vật lý có ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu năng mạng là hiệu ứng suy giảm công suất qua môi trường không khí và nhiễu tích lũy dọc theo lộ trình truyền dữ liệu.
Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu của luận án, tác giả tập trung nghiên cứu các hiệu ứng này. Giao thức định tuyến được sử dụng Trong một hệ thống mạng, các tham số hiệu năng của một lộ trình truyền dữ liệu như thời gian trễ, xác suất nghẽn, chất lượng truyền dẫn phụ thuộc vào cấu trúc của lộ trình đó. Mặt khác, cấu trúc của một lộ trình từ nguồn đến đích được quyết định bởi giao thức định tuyến được sử dụng. Vì vậy, hiệu năng của hệ thống mạng chịu tác động rất lớn bởi các giao thức định tuyến.
Tùy theo cấu trúc, đặc tính kỹ thuật của hệ thống mạng mà giao thức định tuyến cần được lựa chọn phù hợp để nâng cao hiệu năng mạng. Định tuyến trong mạng MANET 1. Tổng quan Với việc thay đổi thường xuyên của tô-pô mạng do các nút di chuyển, vấn đề định tuyến giữa các nút trong mạng MANET trở nên khó khăn và phức tạp so với các mô hình mạng truyền thống. Cũng chính nhờ vậy mà các đề tài nghiên cứu về định tuyến trong mạng MANET đã và đang thu hút nhiều nhóm nghiên cứu trong nước cũng như trên thế giới đặc biệt quan tâm.
Khác với các giao thức định tuyến trong mạng có dây cũng như mạng không dây cố định, các giao thức định tuyến trong mạng MANET cần phải thực hiện hai nhiệm vụ, đó là tạo thông tin định tuyến và duy trì thông tin định tuyến. Tạo thông tin định tuyến là giai đoạn tìm lộ trình từ nút nguồn đến nút đích để cập nhật thông tin lộ trình vào bảng định tuyến khi có yêu cầu.