CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG TRUNG VÀ DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động tín dụng trung và dài hạn tại các Ngân hàng thương mại. Khái niệm, đặc điểm tín dụng trung và dài hạn 1. Khái niệm tín dụng [11]: - Tín dụng ngắn hạn: Là khoản tín dụng có thời hạn dưới 1 năm và được sử dụng để bổ sung sự thiếu hụt vốn tạm thời.
- Tín dụng trung dài hạn : Là hình thức cấp tín dụng có thời hạn trên 1 năm. Trong đó, các NHTM thường quy định: + Tín dụng trung hạn: là loại tín dụng có thời hạn từ 1 năm đến 5 năm. + Tín dụng dài hạn: là các khoản tín dụng có thời hạn trên 5 năm. Mục đích của tín dụng trung dài hạn là đầu tư cho các dự án xây mới, hoặc tài trợ cho các chương trình mở rộng, cải tạo khôi phục hạ tầng cơ sở, ứng dụng khoa học, đổi mới kỹ thuật …của khách hàng Đối với điều kiện nền kinh tế Việt Nam hiện nay, nhu cầu vốn trung- dài hạn rất lớn, trong khi các doanh nghiệp chưa có nhiều thời gian để tích luỹ vốn và chưa tích luỹ được nhiều.
Đồng thời việc đầu tư trực tiếp của công chúng qua việc mua trái phiếu, cổ phiếu do các doanh nghiệp phát hành còn là một vấn đề rất hạn chế. Cho nên trong thực tiễn nhu cầu về vốn trung- dài hạn của các doanh nghiệp chủ yếu được đáp ứng bởi vốn tự có của doanh nghiệp và đa phần còn lại bằng sự tài trợ của hệ thống NHTM thông qua tín dụng trung - dài hạn. Đặc điểm tín dụng trung và dài hạn tại NHTM [11] Ngoài những đặc điểm chung của tín dụng ngân hàng về chủ thể tham gia, đối tượng, thời gian, công cụ, tích chất, mục đích, tín dụng trung dài hạn có các đặc trưng riêng so với các loại tín dụng khác như: mang tính rủi ro cao, vốn đầu tư lớn, lãi suất cho vay trung và dài hạn cao, mang lại lợi nhuận lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài, bắt buộc có vốn chủ sở hữu tham gia vào phương án, dự án đầu tư….Một số đặc điểm chủ yếu như sau: Mang tính rủi ro cao Đặc điểm rủi ro lớn trong hoạt động cho vay trung và dài hạn tại các NHTM biểu hiện ở 2 khía cạnh là rủi ro lớn và hậu quả của rủi ro lớn. Cho vay trung và dài hạn có thời gian dài, trong khoảng thời gian dài đó có thể xảy ra rất nhiều sự biến động 1 lớn về giá cả, thuế, tâm lý người dân, quy chế chính sách pháp luật… Với khoảng thời gian dài như vậy ngân hàng khó có thể dự đoán trước những bất trắc có thể xảy ra, vì vậy khả năng xảy ra rủi ro là rất cao.
Mặt khác cho vay trung và dài hạn thường có quy mô lớn nên khi xảy ra rủi ro thì hậu quả của nó cũng rất nghiêm trọng. Lãi suất cao Lãi suất cho vay, ngoài lãi suất cơ bản còn phụ thuộc vào cấu trúc rủi ro và cấu trúc kỳ hạn của lãi suất. Mức độ rủi ro càng cao, thời hạn cho vay càng dài thì mức bù rủi ro cho Ngân hàng càng lớn, do đó, lãi suất càng cao và ngược lại. Ngoài ra, Ngân hàng cũng phải tốn nhiều chi phí trong huy động vốn, thẩm định, thực hiện và giám sát khoản cho vay… Chính vì vậy, lãi suất trong cho vay tín dụng trung dài hạn thường cao hơn so với cho vay ngắn hạn Vốn đầu tư lớn, thời hạn dài và thu hồi vốn chậm Đối tượng tài trợ của tín dụng trung, dài hạn là các nhu cầu đầu tư vào tài sản cố định, mua sắm máy móc thiết bị, dự án xây dựng mới…của khách hàng.
Đặc điểm của đối tượng này là có giá trị lớn và thời gian sử dụng lâu dài. Do đó, khoản cho vay để tài trợ cho các đối tượng này đòi hỏi một số vốn đầu tư lớn. Hơn nữa, nguồn trả nợ cho khoản vay được lấy từ quỹ khấu hao cơ bản và lợi nhuận thu được từ dự án. Khách hàng chỉ có thể hoàn trả khoản vay có quy mô lớn thành nhiều lần thời hạn cho vay kéo dài trong nhiều năm.
Vì vậy, thời hạn trả nợ thường kéo dài đến khi dự án kết thúc, dẫn đến thu hồi vốn chậm. Các đặc điểm của cho vay trung dài hạn đòi hỏi Ngân hàng phải tăng cường việc thẩm định, quản lý và giám sát khoản vay. Ngân hàng sẽ tốn khá nhiều công sức và chi phí nhưng bù lại, lợi ích thu được từ khoản vay trung dài hạn cũng lớn hơn. Giá trị của một khoản vay trung dài hạn có thể bằng rất nhiều khoản vay nhỏ lẻ gộp lại trong một thời kỳ.
Hơn nữa, những Ngân hàng thành công trong việc đầu tư theo dự án thường tạo được danh tiếng và ưu thế cạnh tranh. Chính vì vậy, các Ngân hàng luôn coi trọng hoạt động tín dụng trung dài hạn. Phân loại tín dụng trung và dài hạn tại NHTM [6] Ngày nay, trong điều kiện hoạt động của nền kinh tế thị trường, khoa học kỹ thuật không ngừng phát triển, đặt ra yêu cầu đối với nghiệp vụ tín dụng trung và dài hạn cũng phải phát triển theo, góp phần quan trọng trong việc đổi mới, hiện đại hoá trang thiết bị và công nghệ sản xuất cho các ngành kinh tế của mọi thành phần kinh tế. Nghiệp vụ tín dụng trung và dài hạn của các Ngân hàng trong những năm gần đây đã triển khai theo các hình thức sau: Cho vay theo dự án Loại hình kinh doanh có mức độ rủi ro cao nhất là cho vay dự án.
Đây là một 2 hình thức cho vay trung, dài hạn trong đó ngân hàng chỉ thu hồi được vốn từ nguồn thu nhập tạo ra từ dự án trong tương lai và phải chịu rủi ro trong trường hợp dự án không thành công. Tài trợ theo dự án thường được áp dụng trong các dự án đầu tư hạ tầng như nhà xưởng, các công trình xây dựng, mua sắm, cải tạo máy móc, thiết bị…. Hình thức cho vay theo dự án gồm: Tín dụng hợp vốn (Cho vay đồng tài trợ): Cho vay đồng tài trợ là quá trình cho vay của một nhóm tổ chức tín dụng cho một dự án do một tổ chức tín dụng làm đầu mối, phối hợp với các bên tài trợ để thực hiện, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh, phân tán rủi ro của các tổ chức tín dụng. Quan hệ tín dụng dưới hình thức đồng tài trợ gồm hai bên tham gia: Bên đồng tài trợ và bên nhận tài trợ - Bên đồng tài trợ: Tối thiểu phải có từ hai ngân hàng thành viên trở lên, mỗi ngân hàng thành viên là một tổ chức tín dụng hoặc nhiều khi cũng có thể là một chi nhánh của một tổ chức tín dụng được uỷ quyền.
- Bên nhận tài trợ: Thường là một pháp nhân hoặc cá nhân có nhu cầu vay vốn đầu tư cho dự án. Hình thức này được áp dụng trong các trường hợp : - Nhu cầu xin cấp tín dụng để thực hiện dự án của bên nhận tài trợ vượt quá giới hạn cho vay của một ngân hàng theo quy định hiện hành. - Khả năng tài chính và nguồn vốn của một ngân hàng không đáp ứng được nhu cầu cấp tín dụng của dự án đầu tư. - Nhu cầu phân tán rủi ro của ngân hàng.
- Bên nhận tài trợ có nhu cầu huy động vốn từ nhiều ngân hàng. Trường hợp có vấn đề phát sinh trong quá trình hợp vốn, các bên tham gia cho vay hợp vốn cùng thoả thuận và thống nhất với bên nhận tài trợ để xử lý theo hợp đồng. Mọi tranh chấp do vi phạm hợp đồng cho vay hợp vốn và hợp đồng tín dụng được các bên giải quyết trên cơ sở đàm phán thoả thuận. Trường hợp không giải quyết được các bên có quyền khởi kiện theo qui định của pháp luật Cho vay trực tiếp theo dự án: Đây là hình thức tín dụng trung - dài hạn phổ biến trong nền kinh tế thị trường.
NHTM tiến hành mọi hoạt động và tự chịu trách nhiệm đối với từng dự án đầu tư của khách hàng mà họ đã lựa chọn để tài trợ. Thực tế cho thấy việc lựa chọn dự án tốt là yếu tố quyết định nhất của hình thức tín dụng này. Công tác thẩm định đầu tư đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi lựa chọn tài trợ cho dự án của các doanh nghiệp. Cho thuê tài chính: Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho 3 thuê tài sản, qua đó người cho thuê chuyển giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho người đi thuê sử dụng và người thuê có trách nhiệm thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê và có thể được quyền sở hữu tài sản thuê, được quyền mua tài sản thuê hoặc được quyền thuê tiếp theo các điều kiện đã được hai bên thoả thuận.
Tài sản thuê bao gồm cả động sản và bất động sản : - Động sản chủ yếu gồm máy móc thiết bị, ô tô, dây chuyền công nghệ… - Bất động sản chủ yếu là cửa hàng, văn phòng làm việc, cơ sở sản xuất… Cho thuê tài chính về bản chất là một hoạt động tín dụng trong đó mục đích của người cho thuê cũng giống như mục đích của người cho vay là thu lãi từ vốn đầu tư, còn mục đích của người đi vay cũng như người đi thuê là sử dụng vốn. Nhưng cho thuê tài chính vẫn có đặc trưng riêng biệt cụ thể: Xét về lợi ích thì cả ngân hàng và khách hàng đều có lợi Đối với ngân hàng thương mại (bên cho thuê): đây là hình thức tài trợ bổ sung cho các hình thức tài trợ khác đang tồn tại ở ngân hàng. Nó giúp ngân hàng mở rộng dịch vụ, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm mức độ rủi ro, đảm bảo nguyên tắc vốn vay được sử dụng đúng mục đích. Có thể nói, mô hình tín dụng thuê mua rất có ý nghĩa đối với nền kinh tế thị trường, nhất là đối với nền kinh tế nhiều thành phần như ở Việt Nam hiện nay 1.
Vai trò của tín dụng trung và dài hạn trong kinh tế thị trường Tín dụng nói chung và tín dụng trung và dài hạn nói riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, khi mà nhu cầu vốn trở nên bức thiết cho sự phát triển theo “chiều sâu” của nền kinh tế.