CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH 1.1 Chất lượng đội ngũ công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm công chức Năm 2008, Luật Cán bộ, công chức ra đời, tại điểm 2, Điều 4 đã đưa ra khái niệm về công chức. Đến năm 2019, khoản 1, Điều 1 của Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức đã làm rõ khái niệm này: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, tỉnh, huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân và Công an nhân dân (không bao gồm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng, công nhân công an), nằm trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Công chức ở Việt Nam không chỉ bao gồm những người làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước, mà còn mở rộng đến các công chức công tác tại các Phòng, Ban của Đảng, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội như: Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Công đoàn Việt Nam. Ngoài ra, công chức còn làm việc trong các đơn vị thuộc Quân đội Nhân dân, Công an Nhân dân, Tòa án Nhân dân và Viện Kiểm sát Nhân dân từ cấp Trung ương đến cấp huyện.2 Khái niệm đội ngũ công chức Đội ngũ công chức là lực lượng vận hành bộ máy, đảm bảo hoạt động của 9 Nhà nước thông suốt từ Trung ương đến địa phương.
Đội ngũ công chức được xác định là tập hợp những cá nhân được tuyển dụng, bổ nhiệm vào các vị trí làm việc trong cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và đảm nhận các nhiệm vụ thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Đội ngũ công chức có vai trò thực thi pháp luật để quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội, bảo đảm hiệu thực của đường lối thể chế của giai cấp cầm quyền và phục vụ nhân dân. Để khẳng định vai trò quản lý, đội ngũ công chức cần xác định rõ nhiệm vụ, nâng cao tri thức và làm việc cụ thể, chu đáo, trung thực. Họ phải giải quyết nhiệm vụ chuyên môn khẩn trương, chính xác, đáp ứng kịp thời yêu cầu chính đáng của nhân dân, tránh tình trạng tắc trách, vô tổ chức, đồng thời đảm bảo uy tín và hiệu quả trong điều hành, giải quyết kịp thời, chính xác mọi yêu cầu chính đáng của nhân dân.3 Khái niệm công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh Nghị định 108/2020/NĐ-CP đã quy định thống nhất chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn (CQCM) thuộc UBND cấp huyện trên toàn quốc[6].
Các CQCM thuộc UBND cấp huyện là đơn vị tham mưu, hỗ trợ UBND trong quản lý nhà nước tại địa phương, thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn được UBND ủy quyền theo quy định pháp luật, đảm bảo sự thống nhất quản lý trong ngành hoặc lĩnh vực công tác. Các cơ quan này chịu sự chỉ đạo và quản lý của UBND cấp huyện về tổ chức, biên chế, và công tác, đồng thời chịu sự kiểm tra, hướng dẫn chuyên môn từ CQCM thuộc UBND cấp tỉnh. Từ những vấn đề lý luận trên, công chức các CQCM thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh (hay còn gọi là cấp huyện) là một bộ phận của đội ngũ công chức trong cơ quan hành chính nhà nước cấp huyện. Họ được tuyển dụng, bổ nhiệm vào các ngạch, chức vụ, chức danh cụ thể, nằm trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Công chức thực hiện các chức năng, nhiệm vụ tham mưu và quản lý theo ngành hoặc lĩnh vực công tác, theo quy định của pháp luật, tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện.2 Chất lượng đội ngũ công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh 1.1 Khái niệm chất lượng đội ngũ công chức Chất lượng là một khái niệm trừu tượng, mang tính chất định tính và khó có thể định lượng một cách chính xác, bởi nó không thể được đo lường bằng các tiêu chuẩn vật lý thông thường. Chất lượng đội ngũ công chức được thể hiện qua nhiều yếu tố như thể lực, trí lực, tinh thần, thái độ, động cơ và ý thức lao động. Chất lượng chính là sự tổng hòa giữa năng lực xã hội và tính năng động của con người. Trong đó, thể lực đóng vai trò nền tảng cho việc phát triển trí tuệ và là phương tiện truyền tải kiến thức.
Ý thức, đạo đức, tinh thần và tác phong là những yếu tố chi phối quá trình chuyển hóa thể lực và trí lực thành hành động thực tiễn. Trí tuệ là yếu tố quyết định nhất đến chất lượng của công chức. Chất lượng công chức thể hiện qua khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề trong mọi lĩnh vực, cũng như đáp ứng yêu cầu của tổ chức và cá nhân về cung ứng dịch vụ hành chính. Các tiêu chí đánh giá chất lượng này rất phong phú, bao gồm tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng thời hạn, đảm bảo tuân thủ quy trình và thủ tục theo quy định.
Bên cạnh đó, mức độ thỏa mãn của người dân cũng là một tiêu chí quan trọng, thể hiện qua sự hài lòng về thái độ phục vụ và thời gian giải quyết công việc hành chính. Trong thời kỳ CNH-HĐH, yêu cầu chất lượng công chức ngày càng cao. Công chức không chỉ cần đáp ứng trình độ và phẩm chất theo tiêu chuẩn mà còn phải gương mẫu, tiên phong trong lý luận và thực tiễn, có kỷ luật, tư duy khoa học, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Họ cần kỹ năng kết hợp tri thức khoa học với kinh nghiệm và sự linh hoạt trong thực tiễn, đồng thời tuân thủ nghiêm chỉnh chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước.
Chất lượng công chức cũng phụ thuộc vào cơ cấu đội ngũ, với tỷ lệ hợp lý về độ tuổi, giới tính, và sự cân đối giữa công chức lãnh đạo và chuyên môn. Chất lượng đội ngũ công chức được quyết định bởi chất lượng của từng cá nhân, bao gồm thể lực, tâm lực và trí lực. Đồng thời, chất lượng của toàn đội ngũ là một chỉnh thể, thể hiện qua cơ cấu khoa học, tỷ lệ cân đối, hợp lý về số lượng, độ tuổi bình quân và sự phân bổ phù hợp theo địa phương, đơn vị, cũng như các lĩnh vực hoạt động xã hội. 11 Từ những đặc điểm trên, có thể khái quát rằng chất lượng đội ngũ công chức trong CQCM thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh là một hệ thống các giá trị và phẩm chất toàn diện.
Điều này được thể hiện qua phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ, năng lực và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của mỗi công chức, đồng thời gắn liền với số lượng, cơ cấu và độ tuổi hợp lý trong tập thể công chức.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức Chất lượng của đội ngũ công chức được thể hiện thông qua mức độ hiệu lực và hiệu quả trong hoạt động của bộ máy chính quyền ở các cấp. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, cần tập trung cải thiện chất lượng công chức trên các mặt: phẩm chất đạo đức, năng lực, khả năng hoàn thành nhiệm vụ, sự tín nhiệm của nhân dân, cũng như kỹ năng xử lý tình huống phát sinh trong công vụ. Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức là quá trình áp dụng các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm cải thiện trí tuệ, thể chất, phẩm chất và cơ cấu của đội ngũ công chức. Mục tiêu là đáp ứng yêu cầu về chất lượng công chức phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.3 Đặc điểm, vai trò của đội ngũ công chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân thành phố thuộc tỉnh 1.1 Đặc điểm Công chức các CQCM thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh mang đầy đủ các đặc điểm chung của đội ngũ công chức nói chung.
Bên cạnh đó, từ những đặc điểm riêng có của chính quyền thành phố thuộc tỉnh, đội ngũ công chức các CQCM thuộc UBND cùng cấp mang những đặc điểm riêng, mang tính đặc thù. Thứ nhất, công chức các CQCM thuộc UBND làm việc theo chế độ thủ trưởng, chịu sự quản lý trực tiếp của trưởng phòng. Thứ hai, đội ngũ công chức các CQCM thuộc UBND thực hiện chức năng tham mưu, giúp việc cho chính quyền thành phố và thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực, đảm bảo sự thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Thứ ba, hoạt động công vụ của công chức các CQCM thuộc UBND vừa chịu sự quản lý của UBND thành phố thuộc tỉnh, vừa chịu sự quản lý về chuyên môn nghiệp vụ của các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh.
Điều này đặt ra yêu cầu trong hoạt 12 động của công chức các CQCM thuộc UBND vừa phải đảm bảo hiệu quả quản lý theo ngành (chiều dọc) và theo lãnh thổ.2 Vai trò Là một bộ phận của công chức hành chính nhà nước, ngoài việc có đầy đủ chức năng, vai trò của công chức hành chính nhà nước, công chức các CQCM thuộc UBND thành phố thuộc tỉnh đồng thời cũng có những vai trò mang tính đặc trưng. Đó là thực hiện chức năng tham mưu, giúp việc cho chính quyền cùng cấp và thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực, biểu hiện cụ thể ở các khía cạnh sau: - Đội ngũ công chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố trực thuộc tỉnh giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước trên địa bàn. Họ là cầu nối đưa đường lối của Đảng cùng chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn cuộc sống. Đồng thời, công chức tiếp nhận và thực hiện các nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt kịp thời những yêu cầu thực tiễn để phản ánh lên cơ quan nhà nước, từ đó giúp xây dựng các chủ trương và chính sách quản lý phù hợp với thực tế địa phương.
- Đội ngũ công chức tại các CQCM thuộc UBND thành phố trực thuộc tỉnh là yếu tố then chốt trong việc nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và hiệu quả quản lý của UBND thành phố.