phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục bảng, biểuvà phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong khoảng 100 trang chuẩn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận chất lƣợng sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng chất lƣợng sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Sài Gòn – Chi nhánh Đông Sài Gòn. Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao, phát triển chất lƣợng sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Sài Gòn – Chi nhánh Đông Sài Gòn. 9 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHẤT LƢỢNG SẢN PHẨM DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niệm sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt Trong nền kinh tế thị trƣờng, các quan hệ thanh toán chi trả lẫn nhau đều phải dùng hình thức tiền tệ.
Do đó, thanh toán tiền tệ là một yêu cầu khách quan, cần thiết phục vụ cho quá trình tái sản xuất xã hội. Thanh toán tiền tệ đƣợc thực hiện dƣới hai hình thức là thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Thanh toán bằng tiền mặt là việc chi trả trực tiếp bằng tiền mặt trong các quan hệ thanh toán thu chi…. Sau khi trao đổi hàng hoá hoàn tất hay cung ứng dịch vụ cho ngƣời mua, ngƣời bán nhận đƣợc tiền ngay và quá trình thanh toán cũng chấm dứt ở đó.
Nhƣng xã hội ngày càng phát triển, dẫn đến việc sản xuất và trao đổi hàng hoá cũng phát triển kéo theo và đạt đến một trình độ cao hơn, thì việc thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt không còn là một phƣơng thức duy nhất nữa, với sự phát triển vƣợt bậc của hệ thống Ngân hàng, các dịch vụ, công cụ thanh toán đã đƣợc nghiên cứu và đƣa ra để khách hàng có thêm sự lựa chọn hình thức thanh toán phù hợp, tiện lợi thay cho thanh toán bằng tiền mặt, TTKDTM phát sinh từ đó. Thanh toán không dùng tiền mặt là phƣơng thức thanh toán "phi tiền mặt" thực chất là dùng các công cụ khác để thay thế tiền mặt trong thanh toán. Dịch vụ thanh toán là việc cung ứng phƣơng tiện thanh toán, thực hiện giao dịch thanh toán trong nƣớc và quốc tế, thực hiện thu hộ, chi hộ và các loại dịch vụ khác của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán theo yêu cầu của ngƣời sử dụng dịch vụ thanh toán. Phƣơng tiện thanh toán là tiền mặt và các phƣơng tiện TTKDTM 1 đƣợc sử dụng nhằm thực hiện giao dịch thanh toán (Chính phủ, 2001).(Điều 3) Theo tác giả Đặng Công Hoàn (2015): “Thanh toán không dùng tiền mặt là một hoạt động dịch vụ thanh toán được thực hiện bằng cách sử dụng các công cụ/phương thức thanh toán để bù trừ tiền từ tài khoản/hạn mức tiền của người phải trả sang tài khoản của người thụ hưởng hoặc được bù trừ lẫn nhau thông qua đơn vị cung ứng DVTT”.
Về quan điểm của các cơ quan quản lý nhà nƣớc, theo Nghị định số 101/2012/NĐ- CP ngày 22/11/2012 của Chính phủ về TTKDTM, Thông tƣ 46/2014/NHNN ngày 31/12/2014 của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam hƣớng dẫn về dịch vụ TTKDTM: “Dịch vụ TTKDTM là các dịch vụ thanh toán qua tài khoản ngân hàng và một số dịch vụ khác thực hiện thanh toán không qua tài khoản ngân hàng” Từ những quan điểm trên, có thể hiểu TTKDTM là một hình thức vận động của tiền tệ. TTKDTM trong các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) đóng vai trò trung gian thực hiện yêu cầu của khách hàng nhằm thỏa mãn mục đích của họ thông qua các hình thức thanh toán, thu hộ, chi hộ, chuyển tiền…bằng cách trích chuyển trên sổ sách, ghi chép cắt chuyển tiền từ ngƣời này sang ngƣời khác, từ nơi này sang nơi khác không sử dụng đến tiền mặt. Sự phát triển rộng khắp của TTKDTM trong nền kinh tế thị trƣờng hiện đại là yêu cầu tất yếu của sự phát triển vƣợt bậc của nền kinh tế hàng hoá, do kinh tế hàng hoá phát triển mạnh, khối lƣợng hàng hoá, dịch vụ trao đổi lớn, tất yếu phải có cách thức trả tiền thuận tiện và an toàn hơn. Nhƣ vậy, thanh toán không dùng tiền mặt là nghiệp vụ trung gian của ngân hàng.
Ngân hàng chỉ thực hiện thanh toán khi có lệnh của chủ tài khoản, bao gồm các tổ chức kinh tế, đơn vị cá nhân mở tài khoản tại Ngân hàng. Thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm có 4 bên: Bên mua hàng hay nhận dịch vụ cung ứng Ngân hàng phục vụ bên mua, tức là Ngân hàng nơi đơn vị mua mở tài khoản giao dịch Bên bán, tức là bên cung ứng dịch vụ và hàng hóa Ngân hàng phục vụ bên bán, tức là ngân hàng nơi đơn vị bán mở tài khoản 1 giao dịch.2 Đặc điểm của sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt Sự vận động của tiền tệ độc lập với sự vận động của vật tƣ hàng hóa cả về không gian lẫn thời gian. Việc giao hàng đƣợc tiến hành tại thời gian này, tại địa điểm này nhƣng thanh toán thì hoàn toàn có thể đƣợc thực hiện tại một thời điểm và địa điểm khác. Đây là đặc điểm nổi bật nhất trong thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt thể hiện rõ nhất là trong các hoạt động thanh toán quốc tế.
Thanh toán không dùng tiền mặt nghĩa là không có sự xuất hiện của tiền mặt trong thanh toán, tiền mặt chỉ hiện diện trong sổ sách, chứng từ kế toán. Để làm đƣợc nhƣ vậy, bắt buộc các bên tham gia thanh toán phải có tài khoản tại ngân hàng để tham gia giao dịch. Nhƣ vậy, vai trò của ngân hàng trong TTKDTM là vô cùng quan trọng, ngân hàng là một khâu trung gian trong việc thanh toán thông qua lệnh chuyển tiền của các bên tham gia. Nếu ngân hàng làm tốt vai trò của mình thì việc hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng sẽ phát triển một cách mạnh mẽ và ngƣợc lại.
Chính vì thế, thanh toán không dùng tiền mặt có một số ƣu điểm to lớn nhƣ: Không có sự hiện diện của tiền mặt nên sẽ tiết kiệm đƣợc lƣợng tiền mặt trong lƣu thông, tiết kiệm đƣợc rất nhiều các chi phí phát sinh nhƣ: chi phí phát hành, bảo quản, thay thế tiền mới, ngoài ra còn vô số rủi ro có thể xảy ra nhƣ: tiền dễ bị mất cắp, tiền giả… Tiết kiệm đƣợc chi phí giao dịch, cụ thể là phí kiểm đếm, vận chuyển,. do không phải mang theo lƣợng tiền mặt lớn khi thanh toán và an toàn cho ngƣời thanh toán. Ngân hàng sẽ chuyển tiền khi có yêu cầu từ khách hàng. Phí giao dịch này rất thấp.
Khi các bên tham gia thanh toán bắt buộc các bên tham gia thanh toán phải có tài khoản và gửi tiền trong tài khoản, chính vì thế lƣợng tiền cất trữ trong dân cƣ sẽ giảm đi làm tăng khả năng thanh toán trong NHTM. Mặt khác, khi giao dịch qua ngân hàng thì ngân hàng có thể kiểm soát đƣợc nguồn tiền, lƣợng tiền, làm tăng tính minh bạch của các giao dịch và hạn chế đƣợc nạn “rửa tiền”.2 Tính tất yếu khách quan và vai trò thanh toán không dùng tiền mặt 1.1 Tính tất yếu khách quan Trong nền kinh tế phát triển hiện nay, mặc dù nhân dân ngày càng ƣa chuộng phƣơng thức thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên vẫn tồn tại rất nhiều thành phần kinh tế tham gia thanh toán bằng tiền mặt, việc thanh toán bằng tiền mặt có những hạn chế cơ bản: Không đảm bảo tính an toàn cho ngƣời trả tiền và ngƣời nhận tiền, tiếp đó là chi phí in ấn, vận chuyển rất lớn và vấn đề quan trọng nữa là khoảng cách giữa ngƣời bán và ngƣời mua nhiều khi rất xa nhau. Thanh toán bằng tiền mặt tạo kẽ hở cho các đơn vị bán không chấp hành chế độ hóa đơn chứng từ, dễ trốn thuế, làm giảm thu Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) và khó kiểm soát về mục đích, đối tƣợng các khoản chi.
Thanh toán bằng tiền mặt có tốc độ không cao vì giữa bên mua và bên bán phải có sự vận chuyển, kiểm đếm, bảo quản tiền mặt… dễ gây ra mất mát và nhầm lẫn. Từ những hạn chế cơ bản trên, ta có thể nhận thấy đƣợc quá trình thanh toán bằng tiền mặt không thể đáp ứng đƣợc yêu cầu cấp thiết trong thực tế hiện nay. Do đó, phƣơng thức TTKDTM đƣợc hình thành nhằm khắc phục những hạn chế, khó khăn trên, đồng thời đóng vai trò hết sức quan trọng, thúc đẩy sự phát triển sản xuất và lƣu thông hàng hóa của nền kinh tế. TTKDTM là thanh toán trực tiếp đến đối tƣợng cung cấp hàng hóa, dịch vụ, có thể thu chi theo tiến độ thực hiện công việc của đơn vị.
Do tính ƣu việt nhƣ vậy nên hình thức TTKDTM ngày càng hoàn thiện hơn, phát triển hơn và gần nhƣ không thể thiếu đƣợc quan hệ trao đổi hàng hóa trong nền kinh tế thị trƣờng. Thanh toán không dùng tiền mặt ra đời là một tất yếu khách quan.2 Vai trò của sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán không dùng tiền mặt đã tạo ra những thuận lợi to lớn đối với toàn xã hội, thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhờ những ƣu điểm vƣợt trội so với thanh toán 1 sử dụng tiền mặt. TTKDTM ngày càng đóng góp vai trò rất quan trọng trong hoạt động của nền kinh tế thị trƣờng hiện nay. Thứ nhất, đối với nền kinh tế.
Thanh toán không dùng tiền mặt giúp thúc đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ chu chuyển vốn, chu kì sản xuất từ đó cũng đƣợc rút ngắn lại, đẩy nhanh quá trình tái sản xuất và tác động trực tiếp đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đây là công đoạn đầu tiên, cũng là công đoạn cuối cùng trong quá trình sản xuất và liên quan đến toàn bộ lĩnh vực lƣu thông hàng hóa, tiền tệ của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Đồng thời, TTKDTM cũng góp phần mở rộng các mối quan hệ kinh tế trong xã hội, tạo sự gần gũi, gắn kết trong các hoạt động kinh doanh giữa các thanh toán,. Do đó, TTKDTM có vai trò vô cùng to lớn đối với nền kinh tế, đặc biệt là với nền kinh tế thị trƣờng nhƣ hiện nay.
Thứ hai, đối với ngân hàng.