CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU NGÀNH DƯỢC PHẨM Y TẾ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI XUẤT NHẬP KHẨU NGÀNH DƯỢC PHẨM Y TẾ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về hoạt động của các doanh nghiệp thương mại ngành dược phẩm, y tế: a) Khái niệm về doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu ngành dược phẩm y tế Theo Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ngày 26/11/2014: - Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh. - Doanh nghiệp thương mại là tên gọi chung của đơn vị kinh doanh hoạt động lĩnh vực thương mại.
Các đơn vị doanh nghiệp thương mại nhằm mục đích kinh doanh và thu về lợi nhuận để duy trì phát triển quy mô kinh doanh. Để đạt được hiệu quả kinh tế và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng trong nước, các doanh nghiệp thương mại đều mong muốn có những sản phẩm chất lượng với giá thành rẻ hơn từ các nước khác đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ với các sản phẩm thế mạnh của mình. Chính từ mong muốn đó đã nảy sinh nhu cầu xuất nhập khẩu. Theo Nghị định số 12/2006/NĐ-CP ngày 23/11/2006 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và các hoạt động và các hoạt động đại lý, mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài thì: Doanh nghiệp thương mại xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá là doanh nghiệp hoạt động mua, bán hàng hoá của thương nhân Việt Nam với thương nhân nước ngoài theo các hợp đồng mua bán hàng hoá, bao gồm cả hoạt động tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập và chuyển khẩu hàng hoá.
Như vậy, doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu ngành dược phẩm y tế là doanh nghiệp thực hiện các hoạt động mua bán và kinh doanh với số lượng hàng hóa kinh doanh cụ là dược phẩm y tế, thực hiện việc luân chuyển hàng hóa giữa các 3 cơ sở sản xuất và thị trường tiêu thụ quốc tế. b) Đặc trưng của doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu ngành dược phẩm y tế *Về tính chất hoạt động kinh doanh Hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu dược phẩm y tế là một hệ thống các quan hệ mua bán trong thương mại có tổ chức nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hóa ngành dược, thực hiện chức năng lưu thông hàng hóa ngành dược một cách chuyên nghiệp, các doanh nghiệp này tổ chức quá trình lưu thông một cách hợp lý, nhanh chóng, đảm bảo thỏa mãn nhu cầu của khách hàng về dược phẩm y tế, đem lại thị trường làm ăn và kinh doanh cho các doanh nghiệp sản xuất, khai thác tạo nguồn hàng để tạo ra các sản phẩm dược phẩm y tế có giá cả phải chăng để chủ động trong nguồn hàng và thích hợp với nhu cầu của khách hàng trong và ngoài nước, nên hoạt động kinh doanh gắn liền với quá trình sản xuất và tiêu dùng. Dược phẩm y tế là loại hàng hóa đặc biệt, có liên quan trực tiếp đến sức khỏe của người tiêu dùng và có tính thiết yếu trong đời sống nên tất cẩ các nước đều kiểm soát việc sản xuất và kinh doanh dược phẩm y tế một cách rất chặt chẽ. Đa phần các doanh nghiệp kinh doanh dược phẩm y tế đều có công ty thành viên và các chi nhánh, đại lý trực thuộc doanh nghiệp bao phủ khắp cả nước.
Các thành viên tham gia vào chuỗi thương mại của các doanh nghiệp này là các công ty trung gian, nhà thuốc tư nhân, bệnh viện, trung tâm y tế. *Về nguồn lực vật chất Nhìn chung các doanh nghiệp thương mại XNK ngành dược phẩm y tế bị hạn chế chủ yếu bởi nguồn vốn, tài nguyên và công nghệ. Sự hữu hạn trong nguồn lực này đã tạo ra rào cản cho sự phát triền của doanh nghiệp. Mặt khác còn do sự hạn hẹp trong các quan hệ với thị trường tài chính tiền tệ, quá trình tự tích lũy thường đóng vai trò quyết định với từng doanh nghiệp.
Nhận thức về điều này, các quốc gia đang tích cực hỗ trợ các doanh nghiệp XNK ngành dược phẩm y tế để họ có thể khắc phục sự hạn hẹp này. *Về tính phụ thuộc hay bị động Do các đặc điểm kể trên nên các doanh nghiệp thương mại XNK dược phẩm y tế phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường. Hoạt động thương mại XNK dược phẩm y tế còn chịu sự điều chỉnh của 4 nhiều nguồn luật như điều ước quốc tế và ngoại thương, luật quốc gia của các nước hữu quan và tập quán thương mại quốc tế. Với những đặc điểm nổi bật của các doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu dược phẩm y tế ở Việt Nam như trên cộng với môi trường cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì việc hỗ trợ phát triển doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu dược phẩm y tế là một nhiệm vụ cần thiết đảm bảo cho sự phát triển lâu dài của nền kinh tế.
c) Nguồn tài trợ của các doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu ngành dược phẩm y tế Hoạt động thương mại XNK dược phẩm y tế là một trong những hoạt động kinh tế cơ bản, do vậy nó cũng được tài trợ từ rất nhiều nguồn khác nhau. Trong đó, những nguồn tài trợ thường được sử dụng là: - Tín dụng thương mại (hay cho vay từ nhà cung cấp): là nguồn tài trợ được thực hiện thông qua hình thức mua bán chịu hàng hóa, dịch vụ với các công cụ chủ yếu là kỳ phiếu và hối phiếu. Đây là nguồn tài trợ ngắn hạn được ưa dùng vì dễ thực hiện, khả năng chuyển thành tiền mặt cao (thông qua chiết khấu tại ngân hàng), linh hoạt về thời hạn. Tuy nhiên, các công cụ như hối phiếu thường được sử dụng trên cơ sở có ngân hàng đứng ra chấp nhận hay đảm bảo.
- Các khoản phải nộp phải trả: Bao gồm: thuế phải nộp nhưng chưa nộp, phải trả cán bộ công nhân viên và các khoản phải trả phải nộp khác. Đây là nguồn tài trợ mang tính thời điểm cao vì nó thường nhỏ và ít ổn định. -Vay vốn ngân hàng: Ngân hàng có thể tài trợ cho các doanh nghiệp thông qua nhiều hình thức và với những mục đính sử dụng khác nhau như: cho vay ngắn hạn theo hạn mức cho vay, cho vay theo hợp đồng, cho vay có đảm bảo. để thu mua dự trữ, xuất nhập khẩu, đáp ứng nhu cầu vốn lưu động.
Hoặc cho vay dài hạn để đầu tư dự án. Một đặc điểm của cho vay ngân hàng là có khả năng linh hoạt về lãi suất cũng như thời hạn. Ngoài nguồn vốn tự có, đây là nguồn vốn hầu hết các doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận để đáp ứng nhu cầu vốn của mình. - Vốn tự có: Tùy theo loại hình doanh nghiệp khác nhau mà vốn tự có có thể là vốn Ngân sách cấp, vốn cổ phần của các sáng lập viên công ty cổ phần hay vốn của chủ doanh nghiệp tư nhân.
Vốn tự có chủ yếu bao gồm vốn khi thành lập doanh nghiệp như nói trên và 5 phần lợi nhuận để lại cộng khấu hao. Sử dụng vốn tự có doanh nghiệp có thể giảm được hệ số nợ, tạo sự chủ động trong kinh doanh. Tuy nhiên, nguồn tài trợ này có hạn chế là quy mô không lớn và nhiều khi chi phí cơ hội của việc giữ lại lợi nhuận cao. -Phát hành cổ phiếu: Với các doanh nghiệp trong điều kiện hiện nay họ có thể phát hành cổ phiếu công ty để huy động nguồn vốn trung và dài hạn.
Hình thức này có ưu điểm là doanh nghiệp có được chủ động trong việc huy động và sử dụng vốn, giảm được nguy cơ phá sản khi gặp khó khăn (vì có thể không phải phân chia lợi tức hoặc cổ phần hoặc có thể hoãn trả lợi tức khi bị lỗ hoặc không có nhiều lãi) hay làm tăng vốn chủ sở hữu, giảm hệ số nợ của doanh nghiệp.Tuy nhiên, chỉ có các doanh nghiệp lớn mới thỏa mãn những điều kiện nhất định để được sử dụng hình thức này. Với nước ta, do thị trường tài chính còn chưa phát triển nên hình thức này còn ít được sử dụng hoặc nếu có sử dụng thì vẫn khó có thể đem lại lợi nhuận cao. - Phát hành trái phiếu công ty: Đây cũng là một hình thức tài trợ khá phổ biến trong nền kinh tế thị trường gần như cổ phiếu. Tuy nhiên, với trái phiếu doanh nghiệp thường phải trả lợi tức cố định cho dù hoạt động kinh doanh có lãi hay không.
Điều này dễ làm tăng khả năng phá sản đối với doanh nghiệp khi gặp khó khăn về tài chính. Ngoài ra, với thị trường tài chính chưa phát triển như đã nói trên thì hình thức này cũng khó phát huy tốt được ưu thế của nó. - Các nguồn tài trợ khác: Ngoài các nguồn tài trợ trên các doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu dược phẩm y tế còn có thể được tài trợ bằng các nguồn đầu tư nước ngoài, vay nợ viện trợ của nước ngoài, hỗ trợ của Chính phủ.Hiện nay các nguồn này thường cũng được sử dụng thông qua ngân hàng. Như vậy, nguồn tài trợ cho thương mại xuất nhập khẩu dược phẩm y tế rất da dạng nhưng trong đó nguồn cho vay của ngân hàng nắm giữ một vị trí đặc biệt bởi nó có thể được cung cấp thông qua nhiều hình thức cho nhiều mục đích sử dụng khác nhau và các hình thức tài trợ khác muốn thực hiện được phần nào cũng cần sự hỗ trợ từ phía ngân hàng.
Vai trò hoạt động cho vay doanh nghiệp thương mại XNK ngành dược phẩm y tế 6 Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, xuất nhập khẩu dược phẩm y tế trở thành vấn đề quan trọng. Thị trường thương mại thế giới mở rộng không ngừng, nhu cầu về thị trường tiêu thụ hàng hóa, thị trường đầu tư đang trở thành nhu cầu cấp bách. Hoạt động xuất nhập khẩu dược phẩm y tế là một lĩnh vực gồm nhiều mặt phức tạp, đòi hỏi sử dụng các kỹ thuật đặc thù về thương mại quốc tế như cho vay chứng từ… nhằm bảo vệ quyền lợi của người bán đối với người mua cách xa nhau bởi những đường biên giới, những hàng rào ngôn ngữ, những phong tục tập quán,…Mặt khác, do khả năng tài chính có hạn mà các doanh nghiệp xuất nhập khẩu không phải lúc nào cũng có đủ tiền để thanh toán hàng nhập khẩu hoặc có đủ vốn, từ đó nảy sinh quan hệ vay mượn và sự giúp đỡ tài trợ của Ngân hàng.