phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc thể hiện trong 3 chƣơng với các nội dung sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về mở rộng cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2. Thực trạng mở rộng cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - chi nhánh Hà Giang Chƣơng 3. Giải pháp mở rộng cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – chi nhánh Hà Giang 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm cho vay tiêu dùng Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.
Trong đó, “cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2015 giải thích: “ Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Trong đó cho vay tiêu dùng: là khoản tín dụng mà ngân hàng cấp cho các khách hàng là cá nhân, hộ gia đình nhằm tài trợ cho các nhu cầu chi tiêu nhƣ: mua sắm nhà ở, phƣơng tiện đi lại, trang thiết bị, y tế và giáo dục…nhằm nâng cao mở rộng cuộc sống của cá nhân và hộ gia đình. Nhƣ vậy, cho vay tiêu dùng đƣợc hiểu là sản phẩm tín dụng hỗ trợ nguồn tài chính cho các nhu cầu mua sắm vật dụng gia đình; mua sắm, xây dựng và sửa chữa nhà ở, mua xe cơ giới; thanh toán học phí; đi du lịch; chữa bệnh… và các nhu cầu thiết yếu khác trong cuộc sống nó còn là quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng và một bên là các cá nhân, ngƣời tiêu dùng.
Trong đó, ngân hàng chuyển giao tiền cho khách hàng với nguyên tắc khách 5 hàng sẽ hoàn trả cả gốc và lãi tại một thời điểm xác định trong tƣơng lại, nhằm giúp khách hàng có thể sử dụng các hàng hóa, dịch vụ trƣớc khi họ có đủ khả năng chi trả, tạo điều kiện cho họ có thể hƣởng mức sống cao hơn. Nhìn dƣới khía cạnh kinh tế xã hội, cho vay tiêu dùng là một sản phẩm tín dụng rất cần thiết trong cuộc sống. Nó giúp cho ngƣời tiêu dùng có thể sử dụng hàng hóa, dịch vụ nhƣ mua xe máy, ô tô, nhà cửa, các vật dụng gia đình cao cấp, nhu cầu y tế, giáo dục… ngay khi mà khả năng tài chính của họ chƣa thể chi trả đƣợc. Đặc biệt là những năm gần đây cho vay tiêu dùng đã trở thành một sản phẩm phổ biến và ngày càng đƣợc ngƣời dân ƣa chuộng đồng thời cũng đƣợc ngân hàng rất quan tâm chú trọng.
Đối tƣợng của cho vay tiêu dùng hƣớng đến là tất cả cá nhân có thu nhập trong xã hội nên phạm vi rộng và thị trƣờng tiềm năng. Nhu cầu vay tiêu dùng ngày càng phổ biến hoạt động này hứa hẹn mang lại những khoản lợi nhuân cao cho ngân hàng. Chính vì vậy hoạt động cho vay tiêu dùng ngày càng đƣợc các NHTM chú trọng và phát triển. Trên thị trƣờng hiện đã xuất hiện nhiều gói sản phẩm cho vay tiêu dùngđể khách hàng lựa chọn.
Ngoài loại hình cho vay trả góp sinh hoạt, tiêu dùng và cho vay trọn gói đến khách hàng ngay tại điểm bán hàng (các siêu thị, trung tâm mua sắm lớn), ngƣời tiêu dùng có thể chọn vay thẻ tín dụng (quốc tế, nội địa), thấu chi tài khoản. Có thể nhận thấy hoạt động cho vay tiêu dùng đánh vào nhu cầu của ngƣời dân nên nhanh chóng trở thành lĩnh vực thu hút và mở rộng danh mục khác hàng của ngân hàng hiện nay.2 Đặc điểm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng có những đặc điểm cơ bản sau: Quy mô của từng hợp đồng vay thƣờng nhỏ và số lƣợng các khoản vay lớn. Do vậy chi phí giao dịch bình quân cao (bao gồm những chi phí về thẩm 6 định, các thủ tục cho vay, giám sát vốn vay) dẫn đến chi phí cho vay cao. Do vậy lãi suất cho vay tiêu dùng thƣờng cao.
Nhu cầu cho vay tiêu dùng của khách hàng thuờng phụ thuộc vào chu kì kinh tế. Cho vay tiêu dùng phụ thuộc rất lớn vào sự phát triển của nền kinh tế. Nói một cách chi tiết: Khi nền kinh tế tăng trƣởng làm thu nhập của ngƣời dân tăng lên, nhu cầu tiêu dùng cũng tăng theo, vì vậy số ngƣời đi vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cũng tăng theo. Ngƣợc lại, khi nền kinh tế suy thoái, đầu tƣ giảm dẫn đến lạm phát và thất nghiệp tăng theo, nhu cầu tiêu dùng của ngƣời dân giảm dẫn đến nhu cầu vay tiêu dùng cũng giảm theo.
Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng thƣờng ít co giãn với lãi suất. Bởi vì một khi đã đi vay để phục vụ cho mục đích tiêu dùng, khách hàng thƣờng chỉ quan tâm đến việc làm sao nhu cầu tiêu dùng của họ đƣợc thoả mãn một cách tốt nhất mà không quan tâm lắm đến vấn đề lãi suất. Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng có quan hệ mật thiết tới thu nhập và trình độ văn hoá của họ. Nếu thu nhập của khách hàng cao, họ sẽ có xu hƣớng tăng tiêu dùng và ngƣợc lại.
Cũng nhƣ vậy, nếu trình độ học vấn cao, khách hàng sẽ hƣớng nhu cầu của họ đến những hàng hoá cao cấp, do vậy nhu cầu vay để tiêu dùng cũng tăng lên. Chất lƣợng thông tin mà khách hàng vay tiêu dùng cung cấp cho Ngân hàng thƣờng không cao, nhất là những thông tin về tài chính. Nguồn thu nhập để trả nợ cho ngân hàng ở những khoản vay tiêu dùng thƣờng là nguồn thu nhập cá nhân. Thông tin về thu nhập cá nhân là do khách hàng tự cung cấp cho ngân hàng nên độ chính xác thƣờng không cao.
Nguồn trả nợ cho ngân hàng thƣờng không ổn định và phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhƣ chu kì nền kinh tế, cơ cấu kinh tế, thu nhập của khách hàng, trình độ khách hàng, các sự cố bất thƣờng của khách hàng, tƣ cách khách hàng. Nếu một trong những yếu tố kể trên có những biến động ngƣợc lại với 7 dự đoán của ngân hàng sẽ gây ra rủi ro cho hoạt động tín dụng tiêu dùng. Cơ cấu kinh tế thay đổi, có sự cố xảy ra cho khách hàng… đều tác động đến thu nhập của khách hàng - nguồn trả nợ chính cho Ngân hàng. Riêng về tƣ cách của khách hàng, nếu Ngân hàng không thẩm định kĩ dẫn đế đánh giá sai lầm về khách hàng, rủi ro mất vốn sẽ rất cao.
Từ những đặc điểm trên của cho vay tiêu dùng, các Ngân hàng có thể căn cứ vào đó để đƣa ra những chính sách, sản phẩm cho vay tiêu dùng phù hợp để thoả mãn tốt nhất nhu cầu của khách hàng.3 Nguyên tắc và điều kiện cho vay tiêu dùng (1) Nguyên tắc cho vay Nguyên tắc hoàn trả: khoản tín dụng phải đƣợc thanh toán đầy đủ nguyên gốc sau khi sử dụng để ngân hàng bảo toàn đƣợc vốn ở mức tối thiểu nhất để có thể duy trì đƣợc hoạt động. Nguyên tắc thời hạn: khoản tín dụng phải đƣợc hoàn trả đúng vào thời điểm đã đƣợc hai bên xác định cụ thể và đƣợc ghi nhận trong thỏa thuận vay vốn giữa khách hàng và ngân hàng. Nguyên tắc trả lãi: ngoài việc thanh toán đầy đủ, đúng hạn khoản gốc, khách hàng phải có trách nhiệm thanh toán khoản lãi tính bằng tỷ lệ % trên số tiền vay, đƣợc coi là giá mua quyền sử dụng vốn. Nguyên tắc tài sản đảm bảo: để bảo vệ nguồn vốn của ngân hàng khi khách hàng vi phạm các điều kiện vay vốn hoặc khi chủ nhân của các tài sản thế chấp không còn khả năng thanh toán cho ngân hàng.
Nguyên tắc sử dụng vốn vay đúng mục đích: tất cả các khoản tín dụng phải đƣợc sử dụng đúng mục đích vay thể hiện trong hồ sơ vay vốn. (2) Điều kiện cho vay Khách hàng phải có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịu 8 trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật. Khách hàng phải có khả năng tài chính đảm bảo trả đƣợc nợ trong thời hạn cam kết. Mục đích sử dụng vốn vay phải hợp pháp.
Có phƣơng phục vụ đời sống khả thi kèm phƣơng án trả nợ khả thi và phù hợp với quy định của pháp luật. Thực hiện đầy đủ các quy định về đảm bảo tiền vay theo quy định.4 Các hình thức cho vay tiêu dùng (1) Căn cứ vào mục đích vay a. Cho vay tiêu dùng cƣ trú: Là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng, cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình. Đây là khoản vay có giá trị lớn, thời hạn cho vay dài và tài sản đảm bảo thƣờng là tài sản hình thành từ vốn vay.
Cho vay tiêu dùng phi cƣ trú: Là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí và du lịch… Đây là các khoản cho vay mang tính chất nhỏ lẻ với thời hạn ngắn. (2) Căn cứ vào phƣơng thức hoàn trả a. Cho vay tiêu dùng trả góp : Đây là hình thức cho vay tiêu dùng trong đó ngƣời đi vay trả nợ ( gồm số tiền gốc và lãi) cho Ngân hàng nhiều lần theo những kì hạn nhất định trong thời hạn cho vay. Phƣơng thức này thƣờng đƣợc áp dụng cho các khoản vay có giá trị lớn, thu nhập định kì của ngƣời vay không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay.
Đối với loại cho vay tiêu dùng này, các Ngân hàng thƣờng chú ý tới một số vấn đề cơ bản sau: * Loại tài sản đƣợc trả nợ: Khi lựa chọn tài sản để tài trợ, Ngân hàng thƣờng chú ý đến tài sản hình thành từ tiền vay đáp ứng nhu cầu thiết yếu lâu dài đối với khách hàng 9 trong tƣơng lai, thƣờng là những tài sản có nhu cầu sử dụng lâu bền hoặc có giá trị lớn.