CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY QUA TỔ, NHÓM VAY VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1. Khái quát về Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm và đặc trưng của Ngân hàng thương mại Hiện tại vẫn có nhiều quan điểm về Ngân hàng thương mại, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, “NHTM là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục và dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán – và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức trung gian tài chính nào trong nền kinh tế”.
NHTM là một loại hình doanh nghiệo hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tín dụng với mục đích thu lợi nhuận, tói đa hóa giá trị vốn chủ sở hữu. Trong nền kinh tế thị trường, NHTM thực hiện những chức năng sau: - Chức năng trung gian tài chính - Chức năng trung gian thanh toán - Chức năng tạo phương tiện thanh toán (tạo tiền). Các hoạt động cơ bản của Ngân hàng thương mại Huy động vốn Hoạt động huy động vốn bao gồm việc nhận tiền gửi, phát hành các giấy tờ có giá, vay vốn giữa các tổ chức tín dụng và vay vốn của NHNN dưới hình thức tái cấp vốn Tín dụng Hoạt động tín dụng là việc tổ chức tín dụng sử dụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động để cấp tín dụng. “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác” – Luật các TCTD 2010.
Các hình thức tín dụng cơ bản: Chiết khấu thương phiếu: NHTM sẽ giữ thương phiếu đồng thời chuyển cho khách hàng một khoản tiền được tính bằng cách chiết khấu số tiền ghi trên thương phiếu theo lãi suất chiết khấu. Cho vay: NHTM cấp vốn cho những đối tượng đáp ứng các yêu cầu của ngân hàng. Khách hàng phải cam kết hoàn trả cả vốn và lãi khi đến hạn, sử dụng tín dụng đúng mục đích. Cho thuê tài chính: NHTM đầu tư các tài sản (có giá trị lớn) và cho khách hàng thuê theo những thỏa thuận nhất định.
Bảo lãnh: Bảo lãnh là cam kết dưới dạng thư bảo lãnh về việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính hộ khách hàng của ngân hàng. Dịch vụ thanh toán và ngân quỹ Ngân hàng thực hiện dịch vụ thu cho hộ và các dịch vụ thanh toán khác do NHNN quy định. Nguồn thu từ các dịch vụ này hiện nay đóng góp không nhỏ vào doanh thu và thu nhập của ngân hàng Các hoạt động khác: Góp vốn cổ phần, tham gia thị trường tiền tệ, kinh doanh ngoại hối và vàng, nghiệp vụ ủy thác và đại lý tư vấn, … 1. Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm hoạt động cho vay Cho vay trong hoạt động của NHTM là việc ngân hàng cho khách hàng sử dụng tiền của mình trong một khoảng thời gian nhất định, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. Các loại hình cho vay của ngân hàng được phân theo nhiều tiêu thức khác nhau như: - Phân loại theo thời hạn của khoản vay gồm có: Cho vay ngắn hạn, cho vay trung hạn và cho vay dài hạn. - Phân loại theo mục đích vay gồm có: cho vay tiêu dung (phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày của dân cư), cho vay sản xuất kinh doanh (trang trải các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh và phát triển của doanh nghiệp, hộ gia đình) và cho vay dự án (mua sắm tài sản cố định, xây dựng nhà xưởng, đầu tư công nghệ mới nhằm mở rộng sản xuất, đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài). - Phân loại theo phương thức cho vay gồm có: cho vay thấu chi, cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay luân chuyển… - Căn cứ vào TSBĐ: cho vay có TSBĐ và cho vay không có TSBĐ….
Cho vay đối với hộ nông dân qua tổ, nhóm vay vốn của Ngân hàng thương mại 1. Tổng quan về hình thức cho vay qua tổ, nhóm vay vốn 1. Khái niệm hoạt động cho vay qua tổ, nhóm vay vốn Cho vay qua tổ, nhóm vay vốn là một hình thức cho vay gián tiếp thông qua các tổ chức trung gian. Ngân hàng cho vay qua các tổ, đội, hội, nhóm, như nhóm sản xuất hội nông dân, hội cựu chiến binh, hội phụ nữ .Các tổ chức này thường xuyên liên kết các thành viên theo một mục đích riêng, song chủ yếu đều hỗ trợ lẫn nhau, bảo vệ quyền lợi cho mỗi thành viên.
Vì vậy việc phát triển kinh tế, làm giầu, xoá đói giảm nghèo luôn được các trung gian rất quan tâm Tổ, nhóm vay vốn là tổ chức do các tổ chức chính trị - xã hội hoặc cộng đồng dân cư tự nguyện thành lập, có cùng mục đích kinh doanh, có truyền thống đoàn kết tương trợ, cùng cư trú trên địa bàn hành chính của xã và được UBND cấp xã chấp thuận bằng văn bản. Sự cần thiết cho vay hộ nông dân qua tổ, nhóm vay vốn ở Việt Nam Nước ta là nước nông nghiệp với 80% dân số sống ở nông thôn, với 70% lao động sản xuất nông nghiệp. Hàng năm, nông nghiệp nông thôn đóng góp khoảng 30% thu nhập (GDP) cho nền kinh tế. Lực lượng sản xuất chủ yếu của nông nghiệp, nông thôn là các hộ nông dân với nhu cầu về vốn vay khá lớn.
Hiện nay, hệ thống cung ứng vốn tín dụng trong nông nghiệp nông thôn đang hình thành ngày một đa dạng với sự tham gia của nhiều tổ chức tín dụng với các nguồn vốn khác nhau như: - Hệ thống tín dụng thuộc sở hữu nhà nước: tham gia hệ thống này có các NHTM quốc doanh mà chủ lực là Ngân hàng No&PTNT, ngân hàng Chính sách xã hội - Hệ thống tín dụng ngoài Nhà nước như: Quỹ tín dụng nhân dân, các tổ chức tài chính vi mô, hệ thống tín dụng thông qua các ngân hàng cổ phàn, hợp tác xã. Tuy nhiên, đối tượng cho vay nông nghiệp nông thôn thường là các hộ nông nhỏ lẻ, với số lượng các hộ vay rất lớn, địa bàn trải rộng, quy mô món vay nhỏ lẻ vì vậy phương thức cho vay song phương giữa ngân hàng và khách hàng không còn phù hợp. Vì vậy để phát triển tín dụng nông nghiệp nông thôn, các tổ chức tín dụng phải lựa chọn một phương thức cho vay phù hợp đó là cho vay thông qua các tổ, nhóm vay vốn. TVV là cầu nối giữa chính quyền, đoàn thể, Ngân hàng với người dân, qua đó các hộ dân được vay vốn một cách nhanh chóng, thuận lợi nhất.
Việc thực hiện cho vay qua TVV giúp người dân hiểu rõ hơn về chính sách, chế độ của Nhà nước cũng như quy định, chế độ của Ngân hàng, các TCTD về chính sách, cơ chế tín dụng từ đó thực hiện tốt hơn trong quan hệ vay, trả, giúp cán bộ tín dụng giảm được tình trạng quá tải, phục vụ khách hàng vay nhanh chóng và kịp thời hơn. Vai trò của các tổ, nhóm vay vốn đối với hoạt động cho vay hộ nông dân của các Ngân hàng thương mại - TVV là cầu nối giữa chính quyền, đoàn thể, ngân hàng với người dân trong việc thực hiện các chương trình tín dụng của ngân hàng - Thông qua việc cho vay gián tiếp qua TVV, việc cung cấp tín dụng được thực hiện tốt hơn, hiệu quả hơn đồng thời bảo đảm an toàn cho vốn vay - Các TVV theo dõi tình hình sử dụng vốn vay, đôn đốc thu nợ, thu lãi đến kì nhằm đảm bảo hiệu quả nguồn vốn vay phát triển kinh tế hộ gia đình. - TVV là sợi dây gắn kết các hội viên, nâng cao tính kỷ luật, trách nhiệm và góp phần xây dựng tình đoàn kết giữa các thôn, bản, làng, xã. Hoạt động cho vay của NHTM thông qua tổ, nhóm vay vốn 1.
Đặc điểm cho vay qua tổ, nhóm vay vốn Do đối tượng khách hàng vay vốn qua các TVV thường là các hộ nông dân nên các khoản vay thông qua các TVV thường có các đặc điểm sau: - Số lượng khách hàng lớn - Quy mô vốn vay nhỏ - Địa bàn trải rộng - Mục đích vay vốn đa dạng - Có thể cho vay bằng tín chấp 1. Nguyên tắc cho vay qua tổ, nhóm Khách hàng vay vốn qua tổ, nhóm phải đảm bảo 02 nguyên tắc sau: - Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng/ Sổ vay vốn - Hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng 1. Quy trình thành lập và cho vay qua TVV a. Quy trình thành lập TVV Các tổ chức tín dụng tiến hành ký các văn bản thỏa thuận cam kết với các chủ dự án là: Hội nông dân, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh,… về việc thành tổ nhóm vay vốn theo địa bàn thôn, xóm, tổ, đội sản xuất thông qua họp dân, tự nguyện, dân chủ.
HND, HPN và HCCB đóng vai trò là Phòng đại diện vay vốn ở địa phương. TVV được hình thành theo lũy tre xanh (theo thôn, xóm, tổ, đội sản xuất,…) các thành viên trong TVV đều phải có đơn xin gia nhập tổ Tổ chức họp TVV (có cán bộ ngân hàng tham dự) để: - Thông qua danh sách tổ viên - Bầu ban lãnh đạo tổ (tổ trưởng, tổ phó, thư ký) - Ra qui ước hoạt động của tổ - Trình UBND xã (phường) cho phép hoạt động và ra quyết định thành lập tổ - Bình xét những thành viên trong tổ đủ điều kiện vay vốn Ngân hàng, tập hợp danh sách đề nghị Ngân hàng xét duyệt cho vay. - Tổ chức sinh hoạt TVV định kỳ hoặc đột xuất đẻ kết nạp thêm tổ viên mới, trao đổi kinh nghiệm làm ăn, đánh giá ưu khuyết điểm trong quan hệ vay vốn và trả nợ (gốc, lãi),…. Quy trình xét duyệt cho vay, giải ngân, thu nợ: - Xét duyệt cho vay: CBTD trực tiếp nhận hồ sơ vay vốn của khách hàng, tổ chức thẩm định cùng lãnh đạo TVV, thành viên phòng đại diện vay vốn sau đó tổng hợp kết quả thẩm định có xác nhận của UBND xã (phường) trình trưởng phòng hoăc tổ trưởng tín dụng.
Trưởng phòng (tổ trưởng) tín dụng tiến hành tái thẩm định sau đó trình giám đốc quyết định.