Luận văn thạc sĩ xây dựng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư nghiên cứu trường hợp đại học quốc gia hà nội 83404

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu xây dựng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư nghiên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Hữu Thành Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Mô Hình Đại Học Đổi Mới Thích Ứng Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp 4.0: Nghiên Cứu Tại Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Phạm vi nghiên cứu về thời gian
• 0.4.2. Phạm vi nghiên cứu về không gian
• 0.5. Đối tượng nghiên cứu và mẫu khảo sát
• 0.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5.2. Mẫu khảo sát
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu
• 0.8.1. Cách tiếp cận
• 0.8.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI
• 1.1. Sự phát triển của các mô hình đại học
• 1.2. Nghiên cứu và triển khai các mức độ sẵn sàng của công nghệ trong mô hình đại học đổi mới
• 1.3. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Đào tạo đổi mới
• 2.2. Giáo dục đại chúng và khai phóng. Tăng cường đầu tư, nhân rộng và xây dựng hệ sinh thái
• 2.3. Động lực của đổi mới. Giáo dục suốt đời
• 2.4. Mở rộng cơ hội học tập khai phóng và liên ngành
• 2.5. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học
• 2.6. Các đặc trưng của mô hình đại học
• 2.7. Áp dụng kinh nghiệm Hoa Kỳ
• 2.8. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI NHẰM THÍCH ỨNG VỚI CMCN 4.0 Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 3.1. Kết quả xây dựng đại học định hướng nghiên cứu của ĐHQGHN
• 3.2. Các giá trị và đặc trưng đại học nghiên cứu của ĐHQGHN
• 3.3. Kết quả đánh giá mức độ phù hợp chuẩn đại học nghiên cứu của trường đại học và viện nghiên cứu thành viên thuộc ĐHQGHN
• 3.4. Nhận xét về Bộ tiêu chí đại học nghiên cứu của ĐHQGHN
• 3.5. Áp dụng xây dựng mô hình đại học đổi mới
• 3.6. Các đặc trưng của đại học định hướng đổi mới (Innovation – driven University)
• 3.7. Đo lường và đối sánh mức độ thích ứng của trường đại học đối với CMCN 4.
• 3.8. Tiểu kết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về mô hình đại học đổi mới

Mô hình đại học đổi mới đã trở thành một khái niệm quan trọng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Sự phát triển của các mô hình đại học từ truyền thống đến hiện đại phản ánh sự thay đổi trong nhu cầu xã hội và kinh tế. Theo Engovatova và Kuznetsov, đại học 1.0 chỉ thực hiện chức năng truyền thụ kiến thức, trong khi đại học 4.0 không chỉ đào tạo mà còn là trung tâm của sự đổi mới và khởi nghiệp. Mô hình đại học đổi mới không chỉ tập trung vào việc giảng dạy mà còn chú trọng đến việc phát triển công nghệ và khởi nghiệp, tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ cho sinh viên và giảng viên. Điều này cho thấy sự cần thiết phải chuyển đổi từ đại học nghiên cứu sang đại học đổi mới để đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0.

1.1. Sự phát triển của các mô hình đại học

Sự phát triển của các mô hình đại học đã diễn ra qua nhiều giai đoạn, từ đại học 1.0 đến đại học 4.0. Mỗi mô hình đều có những đặc trưng riêng, phản ánh sự thay đổi trong cách thức giáo dục và nghiên cứu. Đại học 1.0 chủ yếu tập trung vào việc truyền thụ kiến thức, trong khi đại học 3.0 bắt đầu chú trọng đến việc chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp. Đại học 4.0 không chỉ là nơi cung cấp tri thức mà còn là trung tâm của sự đổi mới, nơi mà công nghệ và giáo dục kết hợp chặt chẽ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải xây dựng một mô hình đại học đổi mới để thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.0.

1.2. Nghiên cứu và triển khai các mức độ sẵn sàng của công nghệ

Khả năng ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong mô hình đại học đổi mới phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness Level - TRL). TRL được chia thành 9 mức, từ TRL 1 (phát hiện nguyên lý cơ bản) đến TRL 9 (hệ thống hoàn chỉnh được thương mại hóa). Việc đánh giá mức độ sẵn sàng công nghệ giúp các đại học xác định khả năng ứng dụng và chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra giá trị thực tiễn cho xã hội, góp phần vào sự phát triển bền vững trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.

II. Thực trạng đại học đổi mới trên thế giới

Trên thế giới, nhiều đại học đã thực hiện các mô hình đổi mới để thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.0. Các trường này không chỉ tập trung vào việc đào tạo mà còn chú trọng đến việc nghiên cứu và phát triển công nghệ. Việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới trong đại học đã giúp tạo ra môi trường thuận lợi cho việc khởi nghiệp và phát triển công nghệ. Các trường đại học như MIT, Stanford đã trở thành những hình mẫu trong việc kết hợp giữa giáo dục và nghiên cứu, tạo ra những sản phẩm công nghệ tiên tiến. Điều này cho thấy rằng việc áp dụng mô hình đại học đổi mới là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học trong bối cảnh toàn cầu hóa.

2.1. Đào tạo đổi mới

Đào tạo đổi mới là một trong những yếu tố quan trọng trong mô hình đại học đổi mới. Các trường đại học hiện nay không chỉ dạy kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sáng tạo và khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo ra nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0.

2.2. Giáo dục suốt đời

Giáo dục suốt đời là một khái niệm quan trọng trong mô hình đại học đổi mới. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, việc học không chỉ diễn ra trong thời gian học đại học mà còn kéo dài suốt cuộc đời. Các trường đại học cần tạo ra các chương trình đào tạo linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập của người học ở mọi lứa tuổi. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của cá nhân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

III. Áp dụng mô hình đại học đổi mới tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Đại học Quốc gia Hà Nội đã thực hiện nhiều bước đi quan trọng trong việc áp dụng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.0. Trường đã xây dựng các chương trình đào tạo định hướng nghiên cứu, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Đồng thời, trường cũng chú trọng đến việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên thực hiện các ý tưởng khởi nghiệp. Điều này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng mà còn góp phần vào việc tạo ra giá trị thực tiễn cho xã hội.

3.1. Kết quả xây dựng đại học định hướng nghiên cứu

Đại học Quốc gia Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng mô hình đại học định hướng nghiên cứu. Trường đã phát triển các chương trình nghiên cứu chất lượng cao, thu hút nhiều nhà khoa học và sinh viên tham gia. Việc kết hợp giữa nghiên cứu và giảng dạy đã giúp nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra nhiều sản phẩm nghiên cứu có giá trị. Điều này cho thấy rằng mô hình đại học đổi mới không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

3.2. Nhận xét về Bộ tiêu chí đại học nghiên cứu

Bộ tiêu chí đại học nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội đã được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế, nhằm đánh giá mức độ phù hợp của trường với mô hình đại học đổi mới. Việc áp dụng bộ tiêu chí này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc nghiên cứu và phát triển công nghệ. Điều này cho thấy rằng việc xây dựng bộ tiêu chí là một bước đi quan trọng trong việc thực hiện mô hình đại học đổi mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đã và đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong mọi lĩnh vực của xã hội, đặc biệt là trong giáo dục đại học. Theo ước tính, trong giai đoạn 2013-2018, các trường đại học trên thế giới đã phải đối mặt với áp lực đổi mới để thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và nhu cầu xã hội. Tại Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) được lựa chọn làm trường hợp nghiên cứu điển hình do vị thế là đại học nghiên cứu hàng đầu, tiên phong trong đổi mới quản trị và có chỉ số xếp hạng quốc tế tốt.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với CMCN 4.0, khắc phục khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ, còn gọi là “thung lũng chết”. Mục tiêu cụ thể là chứng minh mô hình đại học đổi mới là mô hình phù hợp, đồng thời đề xuất áp dụng mô hình này tại các trường đại học Việt Nam, đặc biệt là ĐHQGHN. Phạm vi nghiên cứu tập trung trong 5 năm gần đây (2013-2018) và không gian nghiên cứu là các trường đại học thành viên, viện nghiên cứu thuộc ĐHQGHN.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh CMCN 4.0.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

• Mô hình phát triển đại học 1.0 đến 4.0: Đại học 1.0 tập trung đào tạo, 2.0 kết hợp đào tạo và nghiên cứu, 3.0 thêm chức năng chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp, 4.0 là đại học đổi mới, dẫn dắt phát triển công nghiệp công nghệ cao và vốn hóa tri thức.
• Mức độ sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness Level - TRL): Chuỗi 9 mức từ nghiên cứu cơ bản (TRL 1) đến thương mại hóa sản phẩm (TRL 9), giúp đánh giá tiến trình phát triển công nghệ và khả năng chuyển giao.
• Khái niệm “Thung lũng chết” (Valley of Death): Khoảng cách giữa nghiên cứu cơ bản và thương mại hóa sản phẩm, đặc biệt ở các mức TRL 4-7, là thách thức lớn trong đổi mới sáng tạo.
• Ba trụ cột tài trợ đổi mới: Nhà nước (nghiên cứu công nghệ), doanh nghiệp (phát triển sản phẩm), và các công ty đầu tư rủi ro (sản xuất và cạnh tranh toàn cầu).
• Hai chính sách đổi mới: Công nghệ đẩy (Technology Push) và thị trường kéo (Market Pull), kết hợp để thu hẹp thung lũng chết.
• Hệ sinh thái đổi mới: Mạng lưới hợp tác giữa đại học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và chính phủ để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thương mại hóa.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu sơ cấp và thứ cấp, bao gồm các báo cáo, nghiên cứu quốc tế, chính sách của Chính phủ Việt Nam và các trường hợp điển hình quốc tế.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính qua phỏng vấn sâu với chuyên gia, nhà quản lý tại ĐHQGHN và các nhà khoa học; phân tích định lượng dựa trên số liệu khảo sát các trường đại học thành viên và viện nghiên cứu thuộc ĐHQGHN.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Mẫu khảo sát gồm các trường đại học thành viên, viện nghiên cứu và khoa trực thuộc ĐHQGHN như Đại học Công nghệ, Đại học Khoa học Tự nhiên, Khoa Y dược. Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp thuận tiện và có tính đại diện cho các đơn vị nghiên cứu đổi mới.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung trong giai đoạn 2013-2018, phù hợp với thời điểm CMCN 4.0 bắt đầu ảnh hưởng mạnh mẽ tại Việt Nam.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Phát hiện 1: ĐHQGHN đã xây dựng được mô hình đại học định hướng nghiên cứu và đổi mới, với tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ trên 70%, tỷ lệ kinh phí từ nghiên cứu khoa học chiếm khoảng 30% tổng kinh phí hoạt động.
• Phát hiện 2: Mức độ thích ứng với CMCN 4.0 của các đơn vị thành viên đạt khoảng 65% theo bộ tiêu chí đánh giá đại học nghiên cứu nhóm 200 châu Á năm 2017.
• Phát hiện 3: Hệ sinh thái đổi mới tại ĐHQGHN đang được hình thành với hơn 10 vườn ươm doanh nghiệp, 5 trung tâm chuyển giao công nghệ và hơn 20 dự án khởi nghiệp công nghệ được hỗ trợ.
• Phát hiện 4: Các chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo được áp dụng đồng bộ giúp thu hẹp khoảng cách thung lũng chết, tăng tỷ lệ thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ lên khoảng 15% so với trước đây.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân thành công của mô hình đại học đổi mới tại ĐHQGHN là do sự kết hợp hiệu quả giữa nghiên cứu cơ bản và phát triển công nghệ ứng dụng, đồng thời xây dựng hệ sinh thái đổi mới với sự tham gia của doanh nghiệp và nhà đầu tư. So với các nghiên cứu quốc tế, mô hình này tương đồng với xu hướng đại học 4.0 tại Trung Quốc, Singapore và Nga, nơi đại học không chỉ là trung tâm đào tạo mà còn là trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ giảng viên tiến sĩ, tỷ lệ kinh phí nghiên cứu, số lượng dự án khởi nghiệp và mức độ thích ứng với CMCN 4.0 theo từng năm. Bảng so sánh các chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo cũng minh họa rõ hiệu quả của việc kết hợp hai chính sách này trong thực tiễn.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các trường đại học Việt Nam có thể xây dựng mô hình đổi mới phù hợp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới.

---

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng và hoàn thiện mô hình đại học đổi mới: Tập trung phát triển các phòng thí nghiệm công nghệ cao, vườn ươm doanh nghiệp và trung tâm chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao tỷ lệ thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo ĐHQGHN và các trường đại học thành viên.
• Tăng cường hợp tác giữa đại học và doanh nghiệp: Thiết lập các liên minh công nghiệp hỗ trợ phát triển sản phẩm, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo gắn kết nhu cầu doanh nghiệp. Mục tiêu tăng tỷ lệ hợp tác lên 50% trong 3 năm tới. Chủ thể: Phòng quan hệ doanh nghiệp, các viện nghiên cứu.
• Áp dụng đồng bộ chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo: Phát triển các chính sách hỗ trợ tài chính, giảm thiểu rủi ro đầu tư cho các dự án đổi mới sáng tạo, thúc đẩy nhanh quá trình thương mại hóa. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ.
• Phát triển chương trình đào tạo đổi mới và khởi nghiệp: Tích hợp các môn học về đổi mới sáng tạo, kỹ năng khởi nghiệp vào chương trình đào tạo chính khóa, đồng thời tổ chức các dự án thực hành và hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp. Mục tiêu 80% sinh viên tham gia các hoạt động đổi mới trong 5 năm. Chủ thể: Các khoa, phòng đào tạo.
• Xây dựng hệ sinh thái đổi mới bền vững: Kết nối các bên liên quan gồm nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng để tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Ban quản lý ĐHQGHN, các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà quản lý giáo dục đại học: Có thể áp dụng các mô hình và giải pháp đổi mới để nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển trường đại học trong bối cảnh CMCN 4.0.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Hiểu rõ về các mức độ sẵn sàng công nghệ, thung lũng chết và cách thức chuyển giao công nghệ, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và ứng dụng.
• Sinh viên và người học: Nắm bắt các kỹ năng đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, chuẩn bị tốt hơn cho thị trường lao động trong thời đại công nghiệp 4.0.
• Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Tìm hiểu về hệ sinh thái đổi mới tại các trường đại học, cơ hội hợp tác nghiên cứu, phát triển sản phẩm và đầu tư khởi nghiệp công nghệ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình đại học đổi mới là gì?
   Mô hình đại học đổi mới là mô hình đại học kết hợp đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, thích ứng với yêu cầu của CMCN 4.0.

2. Tại sao cần khắc phục “thung lũng chết” trong đổi mới?
   “Thung lũng chết” là khoảng cách giữa nghiên cứu cơ bản và thương mại hóa sản phẩm, gây khó khăn trong việc đưa công nghệ ra thị trường. Khắc phục giúp tăng tỷ lệ thành công và hiệu quả đầu tư.

3. Các mức độ sẵn sàng công nghệ (TRL) có vai trò gì?
   TRL giúp đánh giá tiến trình phát triển công nghệ từ nghiên cứu cơ bản đến thương mại hóa, hỗ trợ quyết định đầu tư và chuyển giao công nghệ hiệu quả.

4. Làm thế nào để xây dựng hệ sinh thái đổi mới hiệu quả?
   Cần sự phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và trường đại học, tạo môi trường hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và đào tạo để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

5. ĐHQGHN đã áp dụng những giải pháp gì để thích ứng với CMCN 4.0?
   ĐHQGHN xây dựng mô hình đại học đổi mới, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, tăng cường hợp tác doanh nghiệp, áp dụng chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo, đồng thời đổi mới chương trình đào tạo.

---

Kết luận

• Mô hình đại học đổi mới là xu hướng tất yếu để thích ứng với CMCN 4.0, giúp nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ.
• ĐHQGHN đã xây dựng được mô hình đổi mới với nhiều thành tựu về nhân lực, nghiên cứu và hệ sinh thái khởi nghiệp.
• Việc kết hợp chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo là giải pháp hiệu quả để thu hẹp “thung lũng chết”.
• Hệ sinh thái đổi mới cần được phát triển bền vững với sự tham gia của nhiều bên liên quan.
• Các trường đại học Việt Nam nên áp dụng mô hình này để nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào phát triển kinh tế tri thức quốc gia.

Next steps: Triển khai thí điểm mô hình đại học đổi mới tại các trường đại học khác, mở rộng hợp tác quốc tế và tăng cường đào tạo kỹ năng đổi mới sáng tạo cho sinh viên.

Call to action: Các nhà quản lý, giảng viên và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo, thúc đẩy phát triển bền vững trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về mô hình đại học đổi mới - Chƣơng 2. Thực trạng đại học đổi mới trên thế giới - Chƣơng 3. Áp dụng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với CMCN 4.0 vào đại học tại Việt Nam 9 z CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI 1. Sự phát triển của các mô hình đại học Trong lịch sử phát triển, đại học thế giới luôn thích ứng với các bối cảnh kinh tế xã hội và trong nhiều trƣờng hợp đã tham gia dẫn dắt sự phát triển của các cuộc cách mạng công nghiệp. Sự phát triển từ đại học 1.0 thƣờng đƣợc phân chia tùy theo mục tiêu và phƣơng thức tạo ra giá trị gia tăng của đại học đó. Theo Engovatova và Kuznetsov (Kuznetsov,2016), Đại học 1.0 thực hiện chức năng truyền thụ kiến thức thức, bồi dƣỡng nhân tài và đào tạo chuyên gia.0 thực hiện cả hai chức năng đào tạo và nghiên cứu, góp phần tạo ra tri thức mới thông qua nghiên cứu và có thể triển khai dịch vụ tƣ vấn cho cộng đồng.

Ở mức độ này, đại học có thể phát triển một số công nghệ theo đặt hàng của doanh nghiệp. Mặc dù, đại học chƣa thực thi đƣợc hoạt động sở hữu trí tuệ, nhƣng có thể thƣơng mại hóa tri thức thông qua hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) (Kuznetsov,2016). Cùng với hoạt động đào tạo và nghiên cứu, đại học 3.0 thực hiện chức năng chuyển giao công nghệ. Ở đó, sở hữu trí tuệ đƣợc quản lý hiệu quả.

Công nghệ đƣợc thƣơng mại hóa. Văn hóa khởi nghiệp bằng công nghệ đƣợc thiết lập.0 có thể đáp ứng nhanh yêu cầu của doanh nghiệp trong việc đào tạo chuyên gia hoặc nghiên cứu cung cấp các giải pháp công nghệ mới mà doanh nghiệp quan tâm.0 là đại học sáng nghiệp (Entrepreneurial University) (Kuznetsov,2016).1: Sự phát triển của các mô hình đại học tƣơng ứng với mức độ gia tăng giá trị (Kuznetsov, 2016) Đại học 4.0 hoạt động nhƣ là một nơi cung cấp tri thức của tƣơng lai; trở thành ngƣời dẫn dắt sự phát triển công nghiệp công nghệ cao và thực thi việc vốn hóa nguồn tài sản tri thức và công nghệ của mình. Theo quan điểm của tác giả, khái niệm đại học đổi mới là: đại học 3.0 (mang tinh thần khởi nghiệp) đƣợc trang bị công nghệ thông minh (Web 3.0, IoT…) Xu thế phát triển đại học với tinh thần đổi mới và sáng nghiệp thể hiện rất nổi bật. Đại học đổi mới gồm các đặc trƣng riêng, tạo nên sự khác biệt với đại học thông thƣờng.

Nghiên cứu và triển khai các mức độ sẵn sàng của công nghệ trong mô hình đại học đổi mới Khả năng ứng dụng và chuyển giao công nghệ vào thực tiễn không chỉ phụ thuộc việc nắm bắt các qui luật tự nhiên, các nguyên lý khoa học mà còn phụ thuộc vào khả năng thiết kế ý tƣởng công nghệ, phát triển thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, thử nghiệm ở qui mô nhỏ, chế tạo và kiểm tra trong môi trƣờng thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và vận hành trong môi trƣờng thực. Điều này có nghĩa là khả năng ứng dụng và chuyển giao kết quả nghiên cứu rất phụ thuộc và mức độ sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness Level – TRL). 11 z Khái niệm mức độ sẵn sàng của công nghệ đƣợc sử dụng rất hữu ích để xác địch mức độ hoàn thiện của các công nghệ đặc thù, cung cấp một sự hiểu biết chung và định vị trạng thái của công nghệ đó trong toàn bộ chuỗi đổi mới. Bằng cách đánh giá một dự án công nghệ theo các tham số của mỗi mức TRL, ngƣời ta có thể chỉ ra mức độ sẵn sàng về công nghệ và tiến trình, hiện trạng của dự án.2: TRL mô tả theo mô hình lớp vỏ quả hạch (Thompson, 2015).

Mức độ sẵn sàng của công nghệ đƣợc chia thành 9 mức. Mức TRL 1 là mức độ sẵn sàng thấp nhất, và mức TRL 9 là mức độ sẵn sàng cao nhất. Theo sơ đồ lớp vỏ quả hạch (nutshell) (Thompson, 2015), các mức TRL đƣợc trình bày trên hình 1. Theo đó, các mức độ sẵn sàng của công nghệ là: - TRL 1: Phát hiện các nguyên lý cơ bản - TRL 2: Định hình khái niệm công nghệ - TRL 3: Kiểm chứng mức độ khả thi của công nghệ - TRL 4: Thử nghiệm công nghệ trong phòng thí nghiệm - TRL 5: Thử nghiệm công nghệ trong môi trƣờng thích hợp - TRL 6: Trình diễn công nghệ trong môi trƣờng thích hợp - TRL 7: Mô hình trình diễn trong môi trƣờng thực - TRL 8: Hệ thống đƣợc hoàn thiện và kiểm định 12 z - TRL 9: Hệ thống hoàn chỉnh đƣợc thƣơng mại hóa Qui trình nghiên cứu phát triển các mức độ sẵn sàng của công nghệ 9 TRL đƣợc trình bày ở hình 1.2, đƣợc Việt hóa và trình bày dƣới đây.

Trong chuỗi phát triển đổi mới này: - TRL 1: Mức độ sẵn sàng công nghệ thấp nhất. Ở mức này, các nghiên cứu khoa học cơ bản mới là chủ yếu, các nghiên cứu ứng dụng và phát triển mới chỉ đƣợc manh nha. - TRL 2: Sau khi các nguyên lý cơ bản đƣợc phát hiện, các nghiên cứu định hƣớng ứng dụng mới đƣợc hình thành. - TRL 3: Các nghiên cứu và phát triển ý tƣởng công nghệ bắt đầu đƣợc triển khai.

- TRL 4: Các cấu phần, mô đun công nghệ đƣợc thiết kế, lắp đặt và thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. - TRL 5: Các mô đun công nghệ cơ bản, tách rời đƣợc tích hợp và kiểm tra trong môi trƣờng thử nghiệm. - TRL 6: Mẫu thử đầu tiên đƣợc chế tạo và kiểm tra trong môi trƣờng thử nghiệm. - TRL 7: Mẫu chế tạo thử lần hai đƣợc trình diễn trong môi trƣờng hoạt động thực tế.

Ở mức độ này, quá trình kiểm tra, mô phỏng có thể đƣợc áp dụng. - TRL 8: Công nghệ đƣợc tích hợp trong sản phẩm hoàn chỉnh và thử nghiệm trong điều kiện thực tế. - TRL 9: Công nghệ đƣợc tích hợp trong sản phẩm thƣơng mại hóa cuối cùng.3: Các quá trình trong chuỗi các mức độ sẵn sàng công nghệ TRL (Thompson, 2015). Nhƣ vậy, các mức độ sẵn sàng của công nghệ có vai trò rất quan trọng.

Chúng rất tiện ích trong việc xác định trạng thái, mức độ phát triển của một công nghệ cụ thể. Từ đó, cho phép đƣa ra các quyết định liên quan đến chuyển giao công nghệ. Đó là thƣớc đo khả năng chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, khi sử dụng tiếp cận TRL cũng có một số hạn chế nhƣ: - Các trở ngại khi hoàn thiện công nghệ chƣa đƣợc tính đến.

Trạng thái của công nghệ khi sản xuất thử có thể quay trở lại mức TRL khác nếu có vấn đề phát sinh ở bất kỳ giai đoạn nào. - Phƣơng pháp tiếp cận công nghệ hoàn thiện khá đơn giản: Mức TRL cao rất khó áp dụng để phát triển phần cấu tạo sản phẩm. - Chỉ tập trung vào phát triển sản phẩm. Sự sẵn sàng của sự đổi mới để tiếp cận thị trƣờng, hoặc sẵn sàng của tổ chức để thực hiện đổi mới không đƣợc tính đến trong quy trình TRL.

14 z - Bối cảnh cụ thể về quy mô của TRL: Trạng thái công nghệ cần sử dụng phải đƣợc lựa chọn cẩn thận dựa trên nhu cầu của tổ chức. Trong một cách diễn đạt khác, quy trình 9 TRL đƣợc mô tả trong mối liên hệ với chức năng, nhiệm vụ của các loại hình tổ chức KH&CN nhƣ trên hình 1. Theo đó, ba mức TRL đầu tiên thực chất là hoạt động sáng tạo tri thức mới, các nghiên cứu cơ bản thực hiện tại các phòng thí nghiệm của các trƣờng đại học. Trong giai đoạn này, trƣờng đại học phải tìm kiếm các khoản tài trợ và cơ hội hợp tác nghiên cứu.4: Mô tả các mức độ sẵn sàng công nghệ trong mối quan hệ với chức năng, nhiệm vụ của các loại hình tổ chức KH&CN và nguồn tài trợ (Mahidol University, 2016) Giai đoạn phát triển công nghệ tập trung vào ba mức tiếp theo: TRL 4 – mẫu thử quy mô phòng thí nghiệm; TRL 5: Mẫu thử trong môi trƣờng thích hợp và TRL 6 – Mẫu thử hệ thống.

Quá trình phát triển công nghệ đƣợc triển khai tại các trung tâm đổi mới (Innovation Centers), cần phải có sự hợp tác của nhiều đối tác và tài trợ của các nhà tài trợ thiên thần (Angel inventor), cựu sinh viên. để hỗ trợ cho các hoạt động tiền ƣơm tạo. Về bản chất, giai đoạn phát triển công nghệ thứ hai nêu trên đã manh nha các yếu tố kinh doanh. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh doanh thực sự tập 15 z trung vào ba mức sẵn sàng công nghệ cuối cùng: TRL 7 – Trình diễn mẫu thử hệ thống; TRL 8 – chuẩn bị thƣơng mại hóa (kiểm định, đăng lý kinh doanh) và TRL 9 – Thƣơng mại hóa sản phẩm cuối cùng.

Giai đoạn phát triển công nghệ và sản phẩm thƣơng mại này chủ yếu thực hiện tại các trung tâm ƣơm tạo công nghệ (Innotech and Business Incubator) nhờ các nguồn tài trợ của các nhà tài trợ thiên thần, đối tác khai thác bằng sở hữu trí tuệ, quỹ đầu tƣ mạo hiểm và các nguồn tài trợ khác… Lƣu ý rằng, cách mô tả này cho thấy rất rõ là: các sản phẩm thƣơng mại hóa cuối cùng hoàn toàn có thể tiếp cận đến khách hàng, ngƣời dùng và do các công ty khởi nghiệp thực hiện.5: Mức độ hoàn thiện công nghệ theo tiếp cận chuyển giao tri thức và công nghệ (Mahidol University, 2016) Theo tiếp cận chuyển giao công nghệ, thang bậc của 9 TRL đƣợc mô tả nhƣ trên hình 1. Rõ ràng là, theo tiếp cận này, nghiên cứu cơ bản, hàn lâm ở các mô hình trƣờng đại học truyền thống với ba mức TRL đầu tiên chỉ có thể chuyển giao đƣợc các dịch vụ tƣ vấn, dịch vụ nghiên cứu và đào tạo tiến sĩ. Ba mức TRL tiếp theo phải đƣợc thực hiện thông qua hợp tác giữa trƣờng đại 16 z học và doanh nghiệp. Kết quả nhận đƣợc trong giai đoạn này nhận đƣợc thông qua thực hiện các dự án nghiên cứu và hình thành các sáng chế.

Hoạt động đổi mới trong trƣờng đại học Phát triển một ý tƣởng từ khái niệm cơ bản đến sản phẩm hoàn chỉnh có thể thƣơng mại hóa đƣợc là rất cần thiết, nhƣng đó là một hành trình rất dài, rất phức tạp và khó khăn. Để vận hành đƣợc quá trình này và đi đến kết quả, cần nhận diện, hiểu biết đầy đủ tình trạng các giai đoạn của của hành trình đó và sử dụng các giải pháp và nguồn lực hợp lý.