phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 03 chƣơng, 8 tiết. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TIẾP CÔNG DÂN CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM THỰC HIỆN LUẬT VỀ TIẾP CÔNG DÂN CỦA ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1. Khái niệm thực hiện pháp luật về tiếp công dân của Ủy ban nhân dân cấp huyện Lịch sử ở bất cứ đâu và ở bất cứ thời đại nào cũng đều khẳng định chân lý: Nếu chính quyền biết lắng nghe dân để “an dân” thì quốc gia yên bình, thịnh trị và ngƣợc lại, nếu chính quyền xa dân, khinh miệt dân, o ép dân thì quốc gia ấy sẽ suy vong.
Là ngƣời xây dựng chế độ dân chủ mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã coi “lắng nghe dân, học hỏi dân” là nguyên tắc nhận thức và hành động tiên quyết của ngƣời cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức. Để khắc phục bệnh quan liêu trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, Ngƣời chỉ rõ cần phải “Giữ chặt mối liên hệ với dân chúng và luôn luôn lắng tai nghe ý kiến của dân chúng, đó là nền tảng lực lượng của Đảng và nhờ đó mà Đảng thắng lợi. Vì vậy, cách xa dân chúng, không liên hệ chặt chẽ với dân chúng, cũng như đứng lơ lửng giữa trời, nhất định thất bại” [23]. Thể chế hóa tƣ tƣởng, quan điểm của Ngƣời, Đảng và Nhà nƣớc ta luôn đề cao vị trí, vai trò của công tác TCD; gắn công tác tiếp công dân với phát huy quyền làm của Nhân dân, xây dựng bộ máy Nhà nƣớc ngày càng trong sạch, vững mạnh.
Hoạt động TCD đã đƣợc ghi nhận nhƣ là một trong những quyền đƣợc thể hiện trong các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013 của Nhà nƣớc ta. Theo đó, việc TCD là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các cơ quan nhà nƣớc. Thực hiện tốt công tác tiếp công dân là giúp 9 công dân thực hiện quyền và đấu tranh chống lại các hành vi tiêu cực, trái phạm pháp luật, qua đó tăng cƣờng bảo vệ lợi ích Nhà nƣớc, lợi ích tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Thông qua hoạt động TCD, quyền KN, TC của công dân đƣợc thực hiện và phát huy, đồng thời thông qua hoạt động tiếp công dân cũng làm tăng cƣờng tính biểu hiện của nền dân chủ trực tiếp để công dân tham gia vào việc quản lý nhà nƣớc, quản lý xã hội.
Thông qua hoạt động tiếp công dân còn góp phần củng cố mối quan hệ, tạo thêm niềm giữa Nhân dân với Đảng và Nhà nƣớc. Khoản 1 Điều 2 của Luật Tiếp công dân năm 2013, quy định: “Tiếp công dân là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân quy định tại Điều 4 của Luật này đón tiếp để lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định của pháp luật” [43]. Căn cứ quy định nêu trên, có thể hiểu, tiếp công dân là việc các cơ quan, tổ chức, cá nhân đƣợc Nhà nƣớc trao quyền để thực hiện các hoạt động tiếp xúc, giao tiếp với công dân nhằm lắng nghe, trao đổi, đối thoại, tiếp nhận các thông tin phản ánh, kiến nghị từ công dân liên quan đến ngành, lĩnh vực mà mình phụ trách, từ đó giải thích, hƣớng dẫn những vấn đề mà ngƣời dân quan tâm. Có thể hiểu rộng ra là hoạt động TCD không chỉ dừng lại ở việc tiếp đón, lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo của công dân, mà hoạt động tiếp công dân còn bao gồm cả việc tiếp nhận, giải quyết các thủ tục hành chính của công dân liên quan đến tổ chức, cá nhân và các công việc thuộc trách nhiệm, quyền hạn của cơ quan nhà nƣớc phải thực hiện.
Do giới hạn về điều kiện, thời gian cũng nhƣ các tài liệu thực hiện nghiên cứu, nên trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn chỉ tập thực hiện trung nghiên cứu hoạt động tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh hành chính của công dân đối với UBND cấp huyện. 10 Tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh hành chính là hình thức tiếp công dân đƣợc xẩy ra sau khi công dân đến các cơ quan Nhà nƣớc để giải quyết các thủ tục hành chính liên quan. Và khi công dân thấy việc giải quyết của các cơ quan Nhà nƣớc không thỏa mãn với yêu cầu cùa mình thì công dân sẽ thực hiện quyền KN, TC. Từ đây, cơ quan Nhà nƣớc sẽ hình thành bộ phận TCD nhằm thực hiện việc tiếp nhận những thắc mắc, kiến nghị, phản ánh, tố cáo của công dân liên quan đến những nội dung thuộc trách nhiệm, quyền hạn của mình.
Hay có thể hiểu một cách khai quát hơn, hoạt động TCD là việc các cơ quan hành chính Nhà nƣớc hoặc lãnh đạo các cơ quan hành chính Nhà nƣớc trực tiếp hoặc thành lập một bộ phận để thực hiện đón tiếp, lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân. Qua đó thực hiện hƣớng dẫn, giải thích cho công dân về thực hiện quyền KN, TC theo đúng quy định của pháp luật. Có thể nói, ở bất cứ một hình thức nhà nƣớc nào thì pháp luật luôn là một công cụ để đảm bảo cho xã hội phát triển ổn định. Đối với hoạt động TCD cũng vậy, việc thực hiện pháp luật vào hoạt động TCD nhằm đảm bảo cho những quy định của pháp luật về hoạt động tiếp công dân đƣợc thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.
Việc thực hiện pháp luật vào hoạt động tiếp công dân phải đƣợc tiến hành theo các thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định. Từ những nhận định và phân tích nêu trên, có thể đƣa ra khái niệm thực hiện pháp luật về tiếp công dân của UBND cấp huyện nhƣ sau: “Thực hiện pháp luật về tiếp công dân của Ủy ban nhân dân cấp huyện là hoạt động có mục đích, có chủ địng của Ủy ban nhân dân cấp huyện nhằm làm cho các quy phạm pháp luật về tiếp công dân được thực hiện trong thực tế, đảm bảo cho các cá nhân có thẩm quyền lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị của công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị theo đúng quy định của pháp luật, giải 11 quyết các khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị của công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân”. Đặc điểm thực hiện pháp luật về tiếp công dân của Ủy ban nhân dân cấp huyện Việc thực hiện pháp luật về hoạt động TCD ngoài những đặc điểm của thực hiện pháp luật nói chung, còn có những đặc điểm riêng đƣợc quy định với vai trò, vị trí của nó trong đời sống xã hội. Căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện nay, công tác TCD của UBND cấp huyện có những đặc điểm sau: Một là, tiếp công dân là hoạt động đối thoại giữa một bên là chủ thể đại diện mang tính quyền lực nhà nước và một bên là công dân, tổ chức.
Theo đó, chủ thể thực hiện pháp luật tiếp công dân hiện nay đƣợc quy định cụ thể tại Điều 4 của Luật Tiếp công dân năm 2013. Công tác tiếp công dân vừa là trách nhiệm đồng thời cũng vừa là nhiệm vụ thƣờng xuyên của các cơ quan nhà nƣớc. Vì vậy, công tác tiếp công dân luôn cần sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền với vai trò đại diện cho cơ quan nhà nƣớc để lắng nghe ý kiến, tâm tƣ nguyện vọng của Nhân dân, qua đó trực tiếp giải quyết những thắc mắc của công dân hoặc chuyển những ý kiến, kiến nghị, phản ánh, thắc mắc của công dân đến cơ quan, ngƣời có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Đặc điểm này nhằm xác định trách nhiệm của nhà nƣớc, cụ thể ở đây là trách nhiệm của ngƣời có thẩm quyền trong việc thực hiện nhiệm vụ TCD, đồng thời cũng nhằm hạn chế sự né tránh, đùn đẩy hay lạm quyền, tùy tiện trong công tác TCD.
Hai là, đối tượng của tiếp công dân là tất cả những công dân, tổ chức có khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị. Theo đó, công dân, tổ chức chỉ thực hiện việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh khi những quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của họ bị ảnh hƣởng, xâm phạm bởi những quyết định 12 hành chính, hành vi của các cơ quan nhà nƣớc, của tổ chức hoặc ngƣời có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nƣớc. Vì vậy, đối tƣợng TCD ở đây bao gồm tất cả những công dân, tổ chức có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, là những công dân, tổ chức có những ý kiến, thắc mắc, vƣớng mắc muồn trình bày, đối thoại với cơ quan nhà nƣớc. Ba là, nội dung của tiếp công dân là lắng nghe, tiếp nhận các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân.
Tiếp công dân vừa là sự trao đổi và vừa là sự phản hồi thông tin qua lại giữa nhà nƣớc và công dân về những vấn đề mà ngƣời dân hoặc dƣ luận xã hội quan tâm. Theo đó, những vấn đề ở đây là những vấn đề mà ngƣời dân đang gặp vƣớng mắc, đang cảm thấy khó khăn, bức xúc, muốn trình bày với cơ quan nhà nƣớc hoặc ngƣời có thẩm quyền để có phƣơng hƣớng xử lý đúng mức, phù hợp. Mục đích của công tác tiếp công dân là nhằm lắng nghe, tiếp nhận thông tin phản ánh từ công dân; hƣớng dẫn, giải thích công dân hiểu rõ hơn về chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nƣớc. Vì vậy, quá trình thực hiện tiếp công dân, cán bộ, công chức đƣợc giao nhiệm vụ tiếp công dân phải luôn lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ phía ngƣời dân.
Đặc điểm này cũng thể hiện tính dân chủ và bản chất của nhà nƣớc của dân, do dân, vì dân của Nhà nƣớc ta. Bốn là, tiếp công dân là hoạt động mang tính chặt chẽ, được thực hiện dựa trên các căn cứ và quy định của pháp luật. Tiếp công dân đƣợc Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật quy đinh chặt chẽ về nội dung, hình thức, thẩm quyền và thủ tục để thực hiện. Theo đó, các quyền cơ bản của công dân, trong đó có quyền khiếu nại, tố cáo đã đƣợc ghi nhận trong Hiến pháp và đƣợc thể chế hóa thông qua các văn bản luật và dƣới luật.