BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO _ BỘ VĂN HÓA, THÊ THAO VÀ DU LỊCH TRUON A NOL DOAN DINH LAM VAN HOA GIA DINH NGUOI MUONG (NGHIEN CUU TRUONG HOP TAI XA KY PHU, HUYEN NHO QUAN, TINH NINH BÌNH) LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC HÀ NỘI - 2013 LOI. CAM DOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của ban thân dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận. văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bắt kỳ công trình luận văn.
nào trước đây. Tác giả luận văn Đoàn Đình Lâm MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẤT. CHUONG 1: TONG QUAN VE GIA DINH, VAN HOA GIA ĐÌNH, ĐỊA BÀN. Một số vấn để chung.1 Khái niệm gia đình và van héa gia din! 1.2 Văn hóa tộc người 1.2 Khái quát về người Mường xã Kỳ Phú, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình * 26 1.1 Tổng quan về xã Kỳ Phú 26 1.2 Người Mường ở xã Kỳ Phú.
32 CHUONG 2:_VAN HOA UNG XU VA NGHI LE GIA DINH TRUYEN THONG CUA NGUOI MUONG 6 XA KY PHU.1 Mi luan hệ ứng xử truyền thống trong gia đình người Mường.1 Ứng xử giữa vợ và chồng trong gia đình.2 Ứng xử giữa bố mẹ và con cái trong gia đình.3 Ứng xử giữa các thành viên khác trong gia đình.4 Ứng xử giữa gia đình và cộng đồng.2 Những nghỉ lễ gia đình truyền thống dân tộc Mường.1 Nghỉ lễ trong hôn nhân.2 Nghi lễ trong tang ma.3 Nghĩ lễ thờ cúng tổ tiên và các nghi lễ gia đình khác. 56 CHƯƠNG 3:_BIEN DOI VAN HOA UNG XU’ VA NGHI LE GIA ĐÌNH NGUOI MUONG 6 XA KY PHU 3.1 Tinh hinh kinh té - xã hội xã Kỳ Phú (2010-2015).2 Những biến đổi trong mối quan hệ ứng xử trong, 3.1 Biến đôi ứng xử giữa vợ và chồng trong gia đình 63 3.2 Biến đổi ứng xử giữa bố mẹ và con cái trong gia đình 67 3.3 Biến đổi ứng xử giữa các thành viên khác trong gia đình.4 Biến đổi quan hệ giữa gia đình và cộng.3 Những biến đổi trong các nghỉ lễ gia đình.1 Những biến đồi trong nghỉ lễ hôn nhân.2 Những biến đổi trong nghỉ lễ tang ma .3 Những biến đổi trong nghỉ lễ thờ cúng trong gia đình 78 3.4 Nguyên nhân của sự biến đỗi CHƯƠNG 4: BẢO TÒN VÀ PHÁT HUY GIA TRI VAN HÓA GIA ĐÌNH NGƯỜI MƯỜNG Ở HUYEN NHO QUAN, TINH NINH BINH.1 Yêu cầu về xây dựng gia đình, văn hóa gia đình.2 Thực trạng công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa gia đình của người Mường ở địa phương.1 Công tác phát triển nguồn lực về gia đình.2 Công tác xây dựng đời sống văn hóa ở Kỳ Phú.3 Công tác tổ chức các hoạt động văn hóa, phát huy văn hóa gia đình.3 Những đề xuất nhằm phát huy giá ăn hóa gia đình của người Mường ở địa phương.1 Tăng cường sự quản lý của các cấp về gia đình 91 4.2 Tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân.3 Giải pháp về giáo dục trong gia đình 94 4.4 Một số đề xuất với việc tổ chức nghỉ lễ gia đình. 96 KẾT LUẬN „98 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PHY LI 109 DANH MUC TU VIET TAT.
BCH Ban chap hành. CNH, HDH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa HĐND. Hội đồng nhân dân KHHGD Ké hoach héa gia dinh LATS Luận án tiến sĩ Nxb Nhà xuất bản Gs Gido su PGS Phó Giáo sư TDDKXDDSVH Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống. văn hóa cơ sở TDTT “Thể dục thể thao THCS Trung học cơ sở Ths “Thạc sĩ THPT ‘Trung học phổ thông TS Tiến sĩ TU Trung ương Tr Trang MỞ ĐÀU 1.
Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Quan tâm đến gia đình là đúng vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình. Chính vì vậy, muốn xây dựng. chủ nghĩa xã hội là phải chú ý hạt nhân cho tốt” [42, tr. Như vậy gia đình là nòng cốt, là tế bào hay nói một cách khác, gia đình là chất để tạo nên xã hội, cộng.
Để xã hội, đất nước phát triển bền vững thì "gia đình" là yếu tố tiên quyết cần phải phát triển bền vững vẻ tắt cả mọi mặt. Ở nước ta, trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay, một số địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc vẫn đang phải phấn đấu “xóa đói giảm nghèo”. Vậy, đời sống của người dân ở noi đó khi nhìn dưới góc đội văn hóa sẽ như thế nào; gia đình của những người đân địa phương đó ra sao? Nghiên cứu gia đình dưới góc độ về văn hóa mang một ý nghĩa sâu sắc trong thời đại ngày nay với sự biến đổi mạnh mẽ, toàn diện, rộng rãi, hòa chung nhịp sống. hiện đại của con người.
Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành và phát triển với nhiều chuẩn mực giá trị tốt đẹp, góp phần không nhỏ xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế vừa tạo ra nhiều cơ hội và điều kiện để gia đình Việt Nam phát triển, đồng thời cũng đặt gia đình và công tác gia đình trước nhiều khó khăn và thách thức không dễ giải quyết. Do đó, xây dựng văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa là vấn đề quan trọng trong công tác xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, địa phương đòi hỏi sự quan tâm của Đảng, Nhà nước va toàn xã hội. Kế thừa tư tưởng của chủ nghĩa Mác.
~ Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta nhận thức sâu sắc về vai trò của gia đình đối với xã hội, tại Đại hội XI, Đảng ta cũng nhấn mạnh: “Xáy dựng gia đình no ấm, tiễn bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội" [22, tr. Gia đình là tế bào của xã hội, do đó, văn hóa gia đình đóng vai trò quan trọng trong vấn. để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc. Gia đình là môi trường sống đầu tiên và là điểm tựa quan trọng nhất của mỗi con người, mỗi cá nhân.
Gia đình đóng vai trò là chiếc nôi sinh thành và để lại dấu. ấn dưỡng dục không thể phai mờ trong suốt đời. Người Việt Nam vốn có truyền. thống văn hóa gia đình phong phú và tỉnh tế, được thể hiện, lưu truyền trong những.
chỉ tiết rất cu thé qua lời nói, cử chỉ, hành vi, ý nghĩ của mỗi thành viên ở mọi lúc mọi nơi trong đời sống thường ngày như: Bữa ăn, giấc ngủ, trong lời ru, giọng nói, nụ cười, ánh mắt, trong sự dạy bảo của ông bà, cha mẹ với con cái. Văn hóa gỉ đình còn là nơi khởi nguồn và gìn giữ nội dung, bản sắc cơ bản của văn hóa dân tộc. Bởi gia đình là môi trường có những ảnh hưởng to lớn, quan trọng đến hảnh vi của mỗi con người, đây là môi trường giáo dục đầu tiên đối với mỗi thành viên. trong gia đình, va quan hệ ruột thịt đóng vai trỏ là nhân tố có sức cảm hóa và ảnh.
hưởng to lớn và sâu rộng. Gia đình còn là môi trường hình thành và phát triển nhân cách, một gia đình đầm ấm, hạnh phúc là điều kiện tốt cho mỗi thành viên trưởng. thành đúng nghĩa con người. Mỗi giai đoạn xã hội, mục tiêu phát triển gia đình tuy.
có khác nhau nhưng không thê tách khỏi mối quan hệ với dòng họ, với quê hương, với đất nước, lịch sử và dân tộc. Giữ gìn được truyền thống văn hóa gia đình là góp. phần giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, thời gian gần đây, xã hội Việt Nam thì có thể thấy hiện tượng nhiều gị trị chuẩn mức đạo đức đang.
bị xuống cấp trằm trọng. Liên tục trên các mặt báo, là những câu chuyện thương. tâm như: con cái đối xử tệ bạc với cha mẹ già, bạo lực gia đình giữa chồng với vợ, giữa cha mẹ với con cái. điều này đang cho thấy một thực trạng báo động về văn.
hóa đạo đức trong các gia đình. 'Bên cạnh các hiện tượng chủ yếu xảy ra tại các đô thị và thành phố lớn, cần quan tâm xem xét văn hóa gia đình các dân tộc để có cái nhìn tổng quan, vi van hóa các tộc người ngày nay cũng có nhiều thay đổi theo cả hướng tích cực và tiêu cực. Ở đây, tác giả quan tâm đến dân tộc Mường, đây là dân tộc có số dân khá.963 người [4, tr.134], cư trú tập trung ở các tỉnh phía Bắc như Hòa Bình, Phú Thọ, Sơn La, Hà Nội, Ninh Bình và các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An. Trong đó, ở huyện Nho Quan tỉnh Ninh Bình, người Mường có số dân hơn hai vạn người, chiếm khoảng 12,5% số dân của toàn huyện.
Đây là một dân. tộc có nhiều nét văn hóa độc đáo, được hình thành và phát triển trong một thời kỳ lịch sử lâu dài. Người Mường có nhiều nét tương đồng về văn hóa với người Kinh, nhưng có nhiều nét văn hóa đặc sắc. Trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nhiều nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Mường cũng đang từng.
ngày biến đổi, để phù hợp với quy luật phát triển chung, văn hóa gia đình và các nghi lễ gia đình cũng đã biến đổi trong quá trình tiếp xúc giao lưu văn hóa với các. dân tộc khác trong địa bàn sinh sống. Đặc biệt, ngày 30 tháng 03 năm 2012, tỉnh Ninh Bình vừa long trọng tổ chức 18 kỹ niệm 20 năm tái lập tỉnh và 5 năm thành lập thành phố Ninh Bình. 20 năm với nhiều đổi mới, 20 năm với sự phát triển lớn mạnh riêng của lĩnh vực văn hóa, kinh tế - xã hội cũng như thành tựu chung của toàn tỉnh đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.
Sự phát triển về kinh tế xã hội tất yếu kéo theo sự giao lưu, biến đổi văn hóa. Văn hóa gia đình cũng không nằm ngoài sự biến đổi. cứu, tìm hiểu những nét văn hóa gia đình của người Mường truyền thống và những. biến đổi của nó dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đề tìm ra những giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy những nét đặc sắc trong.
đời sống gia đình của người Mường dưới góc độ văn hóa là điều rất cần thiết, vì thế tôi đã chọn đề tài “Văm hóa gia đình của người Mường (ngi cứu trường hợp tại xã Kỳ Phú, huyện Nho Quan, tinh Ninh Bình)” làm đề tài luận văn thạc sĩ văn hóa học của mình. Tình hình nghiên cứu 2.