Chương 1 CO SO LY LUAN VE BIEN DOI VAN HOA VA KHAI QUAT VE NGUOI DAN LANG CHAI CUA VAN 1. Cơ sở lý luận về biến đối văn hóa 1. Một số khái niệm liên quan 1.1 Biến đổi Biến đổi được hiểu là sự thay đổi của một sự vật, hiện tượng từ trạng thái ban đầu sang các trạng thái khác, hoặc chuyên dần sang các trạng thái khác. Khái niệm “biến đôi” trong khoa học xã hội và nhân văn gồm biến đổi xã hội và biến đổi văn hóa, có quan hệ mắt thiết với nhau.
Biến đổi (dưới góc độ xã hội học) là khái niệm chỉ những thay đổi chuyển biển trong các điều kiện, phương thức sinh hoạt hoặc trong cơ cầu của một nhóm, một tổ chức xã hội, một tập thể, thậm chí trong toàn bộ xã hội. Biến đổi xã hội có nhiều cấp độ khác nhau, có thể xảy ra trong từng mặt riêng biệt của đời sống xã hội, dẫn tới những thay đổi dần (biển đổi theo lối tiến hóa). Nó cũng có thể xảy ra trên tắt cả các mặt của xã hội, làm cho xã hội biến động sâu xa, chuyển hóa về chất từ một trạng thái này sang trạng thái khác (biến đổi đột biến, cách mạng). Cách mạng là thời điểm quyết liệt nhất của biến đổi xã hội.
Các nhà xã hội thuộc các trường phái khác nhau đã đưa ra những kiến giải khác nhau về nguồn gốc và quá trình biến đổi xã hội. Ở thé ky XIX, Ô.Công tơ, nhà sáng lập xã hội học đã chú ý miêu tả các sự kiện thực tế và quan hệ giữa chúng với nhau trong sự biến đổi xã hội. Song ông lại khẳng định việc cải biến cách mạng đối với các trật tự tư sản là vô ích. Li luận về phương thức sản xuất của Mác cho rằng quá trình biến đổi, phát triển xã hội phụ thuộc vào phương thức sản xuất.
Lịch sử biến đổi và phát triển xã hội là lịch sử biến đổi và phát triển của các phương thức sản xuất 18 Ở thế ki XX, lí luận về biến đôi xã hội đã được nghiên cứu mở rộng hơn trước rất nhiều. Nhiều trường phái xuất hiện. Ở phương Tây, chủ nghĩa chức năng và chủ nghĩa cấu trúc nôi lên như những trường phái điển hình. Hiện nay chưa chưa có một lí luận nào thống nhất về biến đổi xã hội nhưng các nhà xã hội học đều nhận thức rằng biến đôi xã hội không tách rời những.
điều kiện bình thường của xã hội ở khắp mọi nơi. Trong quá trình phủ định biện chứng, sự vật khẳng định lại những mặt mặt tích cực và phủ định những cái lac hậu, cái tiêu cực. Do đó, phủ định đồng thời cũng là khẳng định. Bắt cứ sự vật, hiện tượng nào trong thể giới đều trải qua quá trình sinh ra, tồn tại, phát triển và diệt vong.
Sự vật cũ mắt đi được thay thế bằng sự vật mới. Ví dụ, trong sinh vật, các giống loài đều có tính di truyền, các thế hệ con cái đều kế thừa những yếu tố tích cực của các thế hệ bố mẹ. Trong lịch sử phát triển xã hội loài người, xã hội mới ra đời trên cơ sở những giá trị vật chất và tỉnh thần của xã hội trước, đông thời bổ sung. thêm những giá trị mới.
Trong lĩnh vực nhận thức các học thuyết khoa đời ra đời sau bao giờ cũng kế thừa những giá trị tư tưởng của các học thuyết khoa học ra đời trước. Từ đó suy ra biến đổi là sự thay đổi giữa tình trạng hiện tại của nó với tình trạng trong quá khứ, là kết quả của sự tác động qua lại giữa sự vật, hiện tượng, con người và xã hội, nó thể hiện ở sự thay đồi cấu trúc hay tô chức xã hội. Nó diễn ra không đồng đều về nhịp độ, quy mô, thời gian.và chịu những tác động nhất định của yếu tố tự nhiên, xã hội.2 Biến đổi văn hóa 'Văn hóa có mặt trong toàn bộ hoạt động sống của con người, thể hiện trong mọi lĩnh vực thuộc về con người như ngôn ngữ, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ phục vụ đời sống sinh hoạt, các phương thức sản xuất, cách thức tổ chức, quản lý đời sống cộng đồng xã hội nhằm bảo đảm sự sinh tồn và phát triển cho cộng đồng ấy. 23 Ở nước ta, trong thời gian gần đây đã xuất hiện những công trình nghiên cứu về biến đổi văn hóa.
Nguyễn Duy Bắc trong đề tài cấp Bộ: “Sự biển đổi các giá trị văn hoá ở nước ta trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2007) đã cho rằng: biến đổi văn hoá chính là quá trình thay đối các phương thức sản xuất, bảo quản, truyền bá. các sản phẩm và giá trị văn hoá phù hợp với những biến đổi về chính trị, kinh tế, xã hội ở những thời kỳ nhất định trong sự. phát triển của các quốc gia dân tộc và nhân loại. Sự biến đồi văn hoá là hiện tượng phô biến nhưng nó diễn ra không giống nhau ở các dân tộc.
Sự biến đổi văn hoá thường là một bước tiến bộ trong sự phát triển đân tộc và nhân loại. Bốn nhân tố tác động đến biến đổi văn hóa được đề cập trong công trình này bao gồm: Thứ nhất là sự vận động và phát triển của đời sống kinh tế - xã hội; Thứ hai là nhân tổ tư tưởng, chính trị; Thứ ba là kỹ thuật và công nghệ mới; Thứ tư là giao lưu văn hoá Như vậy, dù có nhiều quan điểm, những sự phân tích khác nhau về biến đổi văn hóa nhưng rõ rằng, các nhà nghiên cứu thống nhất ở luận điểm cho. rằng sự biến đổi văn hóa là xu thé yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, quá trình toàn cầu hóa và sự biến đổi ấy đã và đang diễn ra rất đa dang, ở nhiều cấp độ và theo nhiều chiều hướng khác nhau. Quan niệm về biến đối văn hóa của đề tài “Trên cơ sở kế thừa những quan điểm nghiên cứu có trước, xuất phát từ nhiệm vụ nghiên cứu, quan niệm về biến đổi văn hóa của đề tài được xác định trên một số điểm sau: Thứ nhất, biên đôi văn hóa là một quy luật trong phát triển của văn hóa.
Bắt cứ xã hội nào và bất cứ nền văn hoá nào, cho dù có bảo thủ và cỗ truyền. én đâu chăng nữa, cũng luôn luôn biết 'Và sự biến đôi của văn hóa trong. xã hội hiện đại ngày càng rõ hơn, nhanh hơn. 24 Thứ hai, biến đôi văn hóa là một sự thay đôi so sánh với một tình trạng.
văn hóa hoặc một nền văn hoá có trước dưới tác động của những nhân tố chính trị - kinh tế - xã hội. Trong một phạm vi hẹp hơn, sự biến đồi văn hoá được đề cập đến là sự biến đổi về cấu trúc của văn hoá, về các thành tổ của văn hóa và các giá trị văn hóa. Cụ thể văn hóa của đề tài là sự thay đổi của các thành tố và giá trị của văn hóa vật chất: trang phục, ăn uống, nhà cửa, phương tiện đi lại, tô chức cộng đồng và tỉnh thần: tín ngưỡng, phong tục, tập quan, tri thức dân gian, nghệ thuật dân gian. 1 Biến đối thành tố văn hóa và điều kiện biến đối văn hóa.1 Biến đổi thành tổ văn hóa 'Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thin do con người sáng tạo và tích lũy được qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội.
Bản chất của văn hóa chính là giá trị và sự biến đổi giá trị. Khi nghiên cứu văn hóa của một cộng đồng người nhất định nào đó không thể không nghiên cứu các giá trị và sự biển đổi các giá trị trong cộng đồng đó. Điều này cũng có nghĩa nghiên cứu về các giá trị văn hóa vật chất và tỉnh thần trong truyền thống cũng. như nghiên cứu về sự biến đổi của các giá trị đó trong quá trình vận động, tồn tại và phát triển của văn hóa.
Bởi lẽ những giá trị vật chit và tinh thn dy cho ta thay được toàn bộ diện mạo của một cộng đồng người đó cũng như các mối quan hệ xã hội cơ bản của họ một cách rõ nét và chân thực nhất. Biến đổi văn hóa là một trong những quy luật khách quan của tự nhiên và xã hội, biến đổi văn hóa chính là biến đổi các thành tố văn hóa, cầu trúc của một nền văn hóa hoặc văn hóa của một cộng đồng người nhất định, cho dù ở thời điểm nào, giai đoạn nào, ở trong quá khứ hay hiện tại thì trong quá trình biến đôi đó luôn diễn ra sự vận động và biến đôi đối lập nhau có thê là tích cực hoặc tiêu cực. 'Khi nghiên cứu về biến đổi văn hóa của người dân làng chải Cửa Vạn sau TĐC, tác giả lựa chọn phân chia thành hai loại hình văn hóa đó là vật chất 25 và tỉnh thần. Hai loại hình văn hóa này được xem xét trên hai bình diện tích cực và tiêu cực.
'Những biến đôi tích cực: trước khi tái định cư, đời sóng người dân còn khó khăn, trình độ dân trí, văn hóa được coi như ở mức thấp nhất, dần din chuyển biến và phát triển hơn dựa trên nguyên tắc cái cũ được biến đổi được nâng cấp hoặc có thể mắt đi va thay thé bing cái mới, vừa mang tính truyền thống vừa mang hơi thở của hiện đại, vừa chứa đựng những nét truyền thống. vừa tiếp thu cái mới mang tính phủ hợp với chủ thể sáng tạo văn hóa. Những biến đổi tiêu cực: song hành với sự biển đổi tích cực thì thững biến đối tiêu cực cũng được nảy sinh. Ở từng giai đoạn hoặc thời điểm khác nhau, các yếu tố tiêu cực lại biểu hiện ở mức độ khác nhau, có thể mạnh hay yếu, chính quá trình biến đổi văn hóa đã tạo ra những yết nay.
Những biến đổi tiêu cực có thể làm méo mó, lệch chuẩn các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của một dân tộc hoặc chúng có thể làm mắt đi những, yếu tố tích cực trong truyền thống và tạo ra những yếu tố phản văn hóa, phản giá trị trong nền văn hóa đương đại Mặc dù vậy, các yếu tố văn hóa, các thành tố văn hóa không phải đều thay đổi ở cùng một mức độ, giữa hai loại hình văn hóa vật chất và tỉnh thần mặc dù có quan hệ qua lại với nhau nhưng thường thì yếu tố vật chất bao giờ. cũng thay đổi nhanh hơn, hoặc nhiều hơn. Trường hợp biến đổi văn hóa của người dân làn chải Cửa Vạn sau định cư là một mình chứng.